धर्मन्दृढबद्धमूलो वेदस्कन्धः पुराणशाखाढ्यः । क्रतुकुसुमो मोक्षफलो मधुसूदनपादपो जयति

dharmandṛḍhabaddhamūlo vedaskandhaḥ purāṇaśākhāḍhyaḥ / kratukusumo mokṣaphalo madhusūdanapādapo jayati

नैमिषे ऽनिमिषक्षेत्रे शौनकाद्या मुनीश्वराः । कर्मणामन्तरे सूतं स्वासीनमिदमब्रुवन

naimiṣe 'nimiṣakṣetre śaunakādyā munīśvarāḥ / karmaṇāmantare sūtaṃ svāsīnamidamabruvan

सूत जानासि सकलं वस्तु व्यासप्रसादतः । तेन नः सन्दिहानानां सन्देहं छेत्तुमर्हसि

sūta jānāsi sakalaṃ vastu vyāsaprasādataḥ / tena naḥ sandihānānāṃ sandehaṃ chettumarhasi

यथा तृणजलौकेति न्यायमा श्रित्य कञ्चन । देहिनो ऽन्यतनुप्राप्तिं केचित्त्वेवं वदन्ति हि

yathā tṛṇajalauketi nyāyamā śritya kañcana / dehino 'nyatanuprāptiṃ kecittvevaṃ vadanti hi

केचित्पुनर्यातनानां यामीनामुपभोगतः । पश्चाद्देहान्तरप्राप्तिं वदन्ति किमु तत्रसत

kecitpunaryātanānāṃ yāmīnāmupabhogataḥ / paścāddehāntaraprāptiṃ vadanti kimu tatrasat

सूत उवाच । साधु पृष्टं महाभागाः शृणुध्वं भवतां पुनः । सन्देहो नोपपद्येत लोकार्थं किल पृच्छताम

sūta uvāca / sādhu pṛṣṭaṃ mahābhāgāḥ śṛṇudhvaṃ bhavatāṃ punaḥ / sandeho nopapadyeta lokārthaṃ kila pṛcchatām

अपाकरिष्ये सन्देहं भवतां भावितात्मनाम

apākariṣye sandehaṃ bhavatāṃ bhāvitātmanām

नमः कृष्णाय मुनये य एनं समुपाश्रिताः । अञ्जस्तरन्ति संसारसागरं कुनदीमिव

namaḥ kṛṣṇāya munaye ya enaṃ samupāśritāḥ / añjastaranti saṃsārasāgaraṃ kunadīmiva

एकदा वैनतेयस्य लोकानां लोकनस्पृहा । बभूव सो ऽथ बभ्राम तेषु नाम हरेर्गृणन

ekadā vainateyasya lokānāṃ lokanaspṛhā / babhūva so 'tha babhrāma teṣu nāma harergṛṇan

स पातालं भुवं स्वर्गं भ्रान्त्वालब्धशमाशयः । लोकदुः खेनातिदुः खी पुनर्वैकुण्ठमागमत

sa pātālaṃ bhuvaṃ svargaṃ bhrāntvālabdhaśamāśayaḥ / lokaduḥ khenātiduḥ khī punarvaikuṇṭhamāgamat

न रजो न तमश्चैव सत्त्वं ताभ्यां च मिश्रितम । यत्र प्रवर्तते नैव सत्त्वमेव प्रवर्तते

na rajo na tamaścaiva sattvaṃ tābhyāṃ ca miśritam / yatra pravartate naiva sattvameva pravartate

न यत्र माया नाशश्च न चै रागादयो मलाः । श्यामावदाताः सुरुचः शतपत्रविलोचनाः

na yatra māyā nāśaśca na cai rāgādayo malāḥ / śyāmāvadātāḥ surucaḥ śatapatravilocanāḥ

सुरासुरार्चिता यत्र गणा विष्णोः सुपेशसः । पिशङ्गवस्त्राभारणा मणियुङ्निष्कभूषिताः

surāsurārcitā yatra gaṇā viṣṇoḥ supeśasaḥ / piśaṅgavastrābhāraṇā maṇiyuṅniṣkabhūṣitāḥ

चतुर्भुजाः कुण्डलिनो मौलिनो मालिनस्तथा । भ्राजिष्णुभिर्विमानानां पङ्किभिर्ये महात्मनाम

caturbhujāḥ kuṇḍalino maulino mālinastathā / bhrājiṣṇubhirvimānānāṃ paṅkibhirye mahātmanām

द्योतन्ते द्योतमानानां प्रमदानां च पङ्क्तिभिः । श्रीर्यत्र नानाविभवैर्हरेः पादौ मुदार्चति

dyotante dyotamānānāṃ pramadānāṃ ca paṅktibhiḥ / śrīryatra nānāvibhavairhareḥ pādau mudārcati

हरिं गायति दोलास्थं गीयमानालिभिः स्वयम । ददर्श श्रीहरिं तत्र श्रीपतिं सात्वतां पतिम

hariṃ gāyati dolāsthaṃ gīyamānālibhiḥ svayam / dadarśa śrīhariṃ tatra śrīpatiṃ sātvatāṃ patim

जगत्पतिं यज्ञपतिं पार्षदैः परिषेवितम । सुनन्दनन्दप्रबलार्हणमुख्यैर्निरन्तरम

jagatpatiṃ yajñapatiṃ pārṣadaiḥ pariṣevitam / sunandanandaprabalārhaṇamukhyairnirantaram

भृत्यप्रसादसुमुखमायतारुणलोचनम । किरीटिनं कुण्डलिनं श्रिया वक्षसि लक्षितम

bhṛtyaprasādasumukhamāyatāruṇalocanam / kirīṭinaṃ kuṇḍalinaṃ śriyā vakṣasi lakṣitam

पीतांशुकं चतुर्बाहुं प्रसन्नहसिताननम । अभ्यर्हणासनासीनं ताभिः शक्तिभिरावृतम

pītāṃśukaṃ caturbāhuṃ prasannahasitānanam / abhyarhaṇāsanāsīnaṃ tābhiḥ śaktibhirāvṛtam

प्रधानपुरुषाभ्यां च महता चाहमा तथा । एकादशोन्द्रियैश्चैव पञ्चभूतैस्तथैव च

pradhānapuruṣābhyāṃ ca mahatā cāhamā tathā / ekādaśondriyaiścaiva pañcabhūtaistathaiva ca

स्वरूपेरममाणं तमीश्वरं विनतासुतः । तद्दर्शनाह्लादयुतस्वान्तो हृष्यत्तनूरुहः

svarūperamamāṇaṃ tamīśvaraṃ vinatāsutaḥ / taddarśanāhlādayutasvānto hṛṣyattanūruhaḥ

लोचनाभ्यामश्रु मुञ्चन्प्रेममग्नो ननाम ह । नमागतं नतं स्वीय वाहनं विष्णुरब्रवीत । भूमिः का लङ्घिता पक्षिंस्त्वयेयन्तमनेहसम

locanābhyāmaśru muñcanpremamagno nanāma ha / namāgataṃ nataṃ svīya vāhanaṃ viṣṇurabravīt / bhūmiḥ kā laṅghitā pakṣiṃstvayeyantamanehasam

गरुड उवाच । तव प्रसादाद्वैकुण्ठ त्रैलोक्यं सचराचरम

garuḍa uvāca / tava prasādādvaikuṇṭha trailokyaṃ sacarācaram

मया विलोकितं सर्वं जगत्स्थावरजङ्गमम । भूर्लोकात्सत्यपर्यन्तं पुरं याम्यं विना प्रभो

mayā vilokitaṃ sarvaṃ jagatsthāvarajaṅgamam / bhūrlokātsatyaparyantaṃ puraṃ yāmyaṃ vinā prabho

भूर्लोकः सर्वलोकानां प्रचुरः सर्वजन्तुषु । मानुष्यं सर्वभूतानां भुक्तिमुक्त्यालयं शुभम

bhūrlokaḥ sarvalokānāṃ pracuraḥ sarvajantuṣu / mānuṣyaṃ sarvabhūtānāṃ bhuktimuktyālayaṃ śubham

अतः सुकृतिनां लोको न भूतो न भविष्यति

ataḥ sukṛtināṃ loko na bhūto na bhaviṣyati

गायन्ति देवाः किल गीतकानि धन्यास्तु ये भारतभूमिभागे । स्वर्गापवर्गस्य फलार्जनाय भवन्ति भूयः पुरुषाः सुरत्वात

gāyanti devāḥ kila gītakāni dhanyāstu ye bhāratabhūmibhāge / svargāpavargasya phalārjanāya bhavanti bhūyaḥ puruṣāḥ suratvāt

प्रेतः कौक्षिप्यते कस्मात्पञ्चरत्नं मुखे कथम । अधस्ताच्चालिता दर्भाः पादौ याम्यां व्यवस्थितौ

pretaḥ kaukṣipyate kasmātpañcaratnaṃ mukhe katham / adhastāccālitā darbhāḥ pādau yāmyāṃ vyavasthitau

किमर्थं पुत्रपौत्राश्च तस्य तिष्ठन्ति चाग्रतः । किमर्थं दीयते दानं गोदानमपि केशव

kimarthaṃ putrapautrāśca tasya tiṣṭhanti cāgrataḥ / kimarthaṃ dīyate dānaṃ godānamapi keśava

बन्धुमित्राण्यमित्राश्च क्षमापयन्ति तत्कथम । तिलालोहं हिरण्यं च कर्पासं लवणं तथा

bandhumitrāṇyamitrāśca kṣamāpayanti tatkatham / tilālohaṃ hiraṇyaṃ ca karpāsaṃ lavaṇaṃ tathā

सप्तधान्यं क्षितिर्गावो दीयन्ते केनहेतुना । कथं हि म्रियते जन्तुर्मृतो वै कुत्र गच्छति

saptadhānyaṃ kṣitirgāvo dīyante kenahetunā / kathaṃ hi mriyate janturmṛto vai kutra gacchati

अतिवाहशरीरं च कथं हि श्रयते तदा । शवं स्कन्धे वहेत्पुत्रो अग्निदाता च पौत्रकः

ativāhaśarīraṃ ca kathaṃ hi śrayate tadā / śavaṃ skandhe vahetputro agnidātā ca pautrakaḥ

आज्येनाभ्यञ्जनं कस्मात्कुत एकाहुतिक्रिया । वसुन्धरा किमर्थं च कुतः स्त्रीशब्दकीर्तनम

ājyenābhyañjanaṃ kasmātkuta ekāhutikriyā / vasundharā kimarthaṃ ca kutaḥ strīśabdakīrtanam

यमसूक्तं किमर्थं च उदीच्या दिशमाहरेत । पानीयमेकवस्त्रेण सूर्यबिम्बनिरीक्षणम

yamasūktaṃ kimarthaṃ ca udīcyā diśamāharet / pānīyamekavastreṇa sūryabimbanirīkṣaṇam

यवसर्षपदूर्वास्तु पाषाणे निम्बपत्रकम । वस्त्रं नरश्च नारी च विदध्यादधरोत्तरम

yavasarṣapadūrvāstu pāṣāṇe nimbapatrakam / vastraṃ naraśca nārī ca vidadhyādadharottaram

अन्नाद्यं गृहमागत्य न भोक्तव्यं जनैः सह । नवकांश्चैव पिण्डांश्च किमर्थं ददते सुताः

annādyaṃ gṛhamāgatya na bhoktavyaṃ janaiḥ saha / navakāṃścaiva piṇḍāṃśca kimarthaṃ dadate sutāḥ

किमर्थं चत्वरे दुग्धं यात्रे पक्वे च मृन्मये । काष्ठत्रयं गणाबद्धं कृत्वा रात्रौ चतुष्पथे

kimarthaṃ catvare dugdhaṃ yātre pakve ca mṛnmaye / kāṣṭhatrayaṃ gaṇābaddhaṃ kṛtvā rātrau catuṣpathe

निशायां दीयते दीपो यावदब्दं दिनेदिन । दाहोदकं किमर्थं च किमर्थं च जनैः सह

niśāyāṃ dīyate dīpo yāvadabdaṃ dinedina / dāhodakaṃ kimarthaṃ ca kimarthaṃ ca janaiḥ saha

भगवन्नाति वाहश्च नव पिण्डाः प्रदापयेत । कथं देयं पितृभ्यश्च वाहस्यावाहनं कथम

bhagavannāti vāhaśca nava piṇḍāḥ pradāpayet / kathaṃ deyaṃ pitṛbhyaśca vāhasyāvāhanaṃ katham

इदञ्चेत्क्रियते देव कस्मात्पिण्डं प्रदापयेत । किं तत्प्रदीयते तस्य पिण्डदानाद्यनन्तरम

idañcetkriyate deva kasmātpiṇḍaṃ pradāpayet / kiṃ tatpradīyate tasya piṇḍadānādyanantaram

अस्थिसञ्चयनं चैव घटस्फोटं तथैव च । द्वितीये ऽह्नि कुतः स्नानं चतुर्थे साग्निके द्विजे

asthisañcayanaṃ caiva ghaṭasphoṭaṃ tathaiva ca / dvitīye 'hni kutaḥ snānaṃ caturthe sāgnike dvije

दशमे किं मलस्नानं कार्यं सर्वजनैः सह । कस्मात्तैलोद्वर्तनं च स्कन्धवाहगृहं नयेत

daśame kiṃ malasnānaṃ kāryaṃ sarvajanaiḥ saha / kasmāttailodvartanaṃ ca skandhavāhagṛhaṃ nayet

तैलोद्वर्तनकं चापि दधुः स्थूलजलाशये । दशमे ऽहनि यत्पिण्डं तद्दद्या दामिषेण तु

tailodvartanakaṃ cāpi dadhuḥ sthūlajalāśaye / daśame 'hani yatpiṇḍaṃ taddadyā dāmiṣeṇa tu

पिणाञ्चैकादशे कस्माद्वृषोत्सर्गादिपूर्वकम । भाजनोपानहौ च्छत्रं वासांसि त्वङ्गुलीयकम

piṇāñcaikādaśe kasmādvṛṣotsargādipūrvakam / bhājanopānahau cchatraṃ vāsāṃsi tvaṅgulīyakam

त्रयोदशे ऽह्नि देयं स्यात्पददानं किमर्थकम । श्राद्धानि षोडशैतानि अब्दं यावत्कुतो घटः

trayodaśe 'hni deyaṃ syātpadadānaṃ kimarthakam / śrāddhāni ṣoḍaśaitāni abdaṃ yāvatkuto ghaṭaḥ

अन्नाद्येनोदकेनैव षष्ट्याधिकशतत्रयम । दिनेदिने च दातव्यं घटान्नं प्रेततृप्तये

annādyenodakenaiva ṣaṣṭyādhikaśatatrayam / dinedine ca dātavyaṃ ghaṭānnaṃ pretatṛptaye

प्राप्ते काले वै म्रियते अनित्या मानवाः प्रभो

prāpte kāle vai mriyate anityā mānavāḥ prabho

छिद्रं तु नैव पश्यामि कुतो जीवः स निर्गतः । कुतो गच्छन्ति भूतानि पृथिव्यापो मनस्तथा । तेजो वदस्व मे नाथ वायुराकाशमेव च

chidraṃ tu naiva paśyāmi kuto jīvaḥ sa nirgataḥ / kuto gacchanti bhūtāni pṛthivyāpo manastathā / tejo vadasva me nātha vāyurākāśameva ca

कुतः कर्मेन्द्रियाणीह पञ्चबुद्धीन्द्रियाणि च । वायवश्चैव पञ्चैते कथं गच्छन्ति चात्ययम

kutaḥ karmendriyāṇīha pañcabuddhīndriyāṇi ca / vāyavaścaiva pañcaite kathaṃ gacchanti cātyayam

लोभमोहादयः पञ्च शरीरे चैव तस्कराः । तृष्णा कामो ह्यहङ्कारः कुतो यान्ति जनार्दना

lobhamohādayaḥ pañca śarīre caiva taskarāḥ / tṛṣṇā kāmo hyahaṅkāraḥ kuto yānti janārdanā

पुण्यं वाप्यथवापुण्यं यत्किञ्चित्सुकृतं तथा । नष्टे देहे कुतो यान्ति दानानि विविधानि च

puṇyaṃ vāpyathavāpuṇyaṃ yatkiñcitsukṛtaṃ tathā / naṣṭe dehe kuto yānti dānāni vividhāni ca

सपिण्डनं किमर्थं च पूर्णे संवत्सरे ऽपि वा । प्रेतस्य मेलनं केषां किंविधं तत्र कारयेत

sapiṇḍanaṃ kimarthaṃ ca pūrṇe saṃvatsare 'pi vā / pretasya melanaṃ keṣāṃ kiṃvidhaṃ tatra kārayet

मूर्छनात्पननाद्वापि विपत्तिर्यदि जायते । ये दग्धा ये त्वदग्धाश्च पतिता ये नरा भुवि

mūrchanātpananādvāpi vipattiryadi jāyate / ye dagdhā ye tvadagdhāśca patitā ye narā bhuvi

यानि चान्यानि भूतानि तेषामन्ते भवेच्च किम । पापिनो ये दुराचारा ये चान्ये गतबुद्धयः

yāni cānyāni bhūtāni teṣāmante bhavecca kim / pāpino ye durācārā ye cānye gatabuddhayaḥ

आत्मघाती ब्रह्महा च स्तेयी विश्वासघातकः । कपिलायाः पिबेच्छूद्रो यः पठेदिदमक्षरम

ātmaghātī brahmahā ca steyī viśvāsaghātakaḥ / kapilāyāḥ pibecchūdro yaḥ paṭhedidamakṣaram

धारयेद्ब्रह्मसूत्रं वा का गतिस्तस्य माधव । शूद्रस्य ब्राह्मणी भार्या संगृहीता यदा भवेत

dhārayedbrahmasūtraṃ vā kā gatistasya mādhava / śūdrasya brāhmaṇī bhāryā saṃgṛhītā yadā bhavet

भीतो ऽहं पापिनस्तस्मात्तन्मे वद जगत्प्रभो । अन्यच्च शृणु विश्वात्मन्मया कौतुकिना रयात

bhīto 'haṃ pāpinastasmāttanme vada jagatprabho / anyacca śṛṇu viśvātmanmayā kautukinā rayāt

लोकांल्लोकयता लोके जगाहे विश्वमण्डलम । तत्राजनि जनान्दृष्ट्वा दुः खेष्वेव निमज्जतः

lokāṃllokayatā loke jagāhe viśvamaṇḍalam / tatrājani janāndṛṣṭvā duḥ kheṣveva nimajjataḥ

स्वान्ते मे दुर्धरा पीडा तत्पीडातो गरीयसी । त्रिदिवे दितिजातेभ्यो भूमौ मृत्युरुगादिभिः

svānte me durdharā pīḍā tatpīḍāto garīyasī / tridive ditijātebhyo bhūmau mṛtyurugādibhiḥ

इष्टवस्तुवियो गैश्च पाताले मामकं भयम । एवं न निर्भयं स्थानमन्यदीश भवत्पदात

iṣṭavastuviyo gaiśca pātāle māmakaṃ bhayam / evaṃ na nirbhayaṃ sthānamanyadīśa bhavatpadāt

असत्यं स्वप्नमायावत्कालेन कवलीकृतम । तत्रापि भारते वर्षे बहुदुः खस्य भागिनः

asatyaṃ svapnamāyāvatkālena kavalīkṛtam / tatrāpi bhārate varṣe bahuduḥ khasya bhāginaḥ

जना दृष्टा मया रागद्वेषमोहादिविप्लुताः । केचिदन्धाः केकराक्षास्खलद्वाचस्तु पङ्गवः

janā dṛṣṭā mayā rāgadveṣamohādiviplutāḥ / kecidandhāḥ kekarākṣāskhaladvācastu paṅgavaḥ

खञ्जाः काणाश्च बधिरा मूकाः कुष्ठाश्च लोमशाः । नानारोगपरीताश्च खपुष्पाच्चाभिमानिनः

khañjāḥ kāṇāśca badhirā mūkāḥ kuṣṭhāśca lomaśāḥ / nānārogaparītāśca khapuṣpāccābhimāninaḥ

तेषां दोषस्य वैचित्र्यं मृत्योर्गोचरतामपि । दृष्ट्वा प्रसुमनाः प्राप्तः को मृत्युश्चित्रता कथम

teṣāṃ doṣasya vaicitryaṃ mṛtyorgocaratāmapi / dṛṣṭvā prasumanāḥ prāptaḥ ko mṛtyuścitratā katham

मृतिर्यस्य विधानेन मरणादप्यनन्तरम । विधिनाब्दक्रिया यस्य न स दुर्गतिमाप्नुयात

mṛtiryasya vidhānena maraṇādapyanantaram / vidhinābdakriyā yasya na sa durgatimāpnuyāt

ऋषिभ्यस्तु मया पूर्वमिति सामान्यतः श्रुतम । ज्ञानाय तद्द्विशेषस्य पृच्छामीदमिति प्रभो

ṛṣibhyastu mayā pūrvamiti sāmānyataḥ śrutam / jñānāya taddviśeṣasya pṛcchāmīdamiti prabho

म्रियमाणस्य किं कृत्यं किं दानं वासवानुज । वाहमृत्योरन्तराले को विधिर्दहनस्य च

mriyamāṇasya kiṃ kṛtyaṃ kiṃ dānaṃ vāsavānuja / vāhamṛtyorantarāle ko vidhirdahanasya ca

सद्यो विलम्बतो वा किं देहमन्यं प्रपद्यते । संयमन्यां क्रम्यमाणमावर्षं का मृतिक्रिया

sadyo vilambato vā kiṃ dehamanyaṃ prapadyate / saṃyamanyāṃ kramyamāṇamāvarṣaṃ kā mṛtikriyā

प्रायश्चित्तं दुर्मतेः किं पञ्चकादिमृतस्य च । प्रसादं कुरु मे मोहं छेत्तुमर्हस्यशेषतः

prāyaścittaṃ durmateḥ kiṃ pañcakādimṛtasya ca / prasādaṃ kuru me mohaṃ chettumarhasyaśeṣataḥ

सर्वमन्तेमया पृष्टं ब्रूहि लोकहिताय वै

sarvamantemayā pṛṣṭaṃ brūhi lokahitāya vai