श्रीगरुडमहापुराणम- 225 सूत उवाच । आध्यात्मिकादितापांस्त्रीञ्ज्ञात्व संस्राचक्रवित । उत्पन्नज्ञानवैराग्यः प्राप्नोत्यात्यन्तिकं लयम

śrīgaruḍamahāpurāṇam- 225 sūta uvāca / ādhyātmikāditāpāṃstrīñjñātva saṃsrācakravit / utpannajñānavairāgyaḥ prāpnotyātyantikaṃ layam

संसारचक्रं वक्ष्ये ऽहमादाबुत्क्रान्तिकालतः । यद्विना पुरुषार्थो न लीनः स्यात्परमात्मनि

saṃsāracakraṃ vakṣye 'hamādābutkrāntikālataḥ / yadvinā puruṣārtho na līnaḥ syātparamātmani

ऊर्ध्ववासी नरस्त्यक्त्वा देहमन्यत्प्रपद्यते । नीयतेद्वादशाहेन यमस्य यमपूरुषैः

ūrdhvavāsī narastyaktvā dehamanyatprapadyate / nīyatedvādaśāhena yamasya yamapūruṣaiḥ

तत्र यद्वान्धवास्तोयं प्रयच्छन्ति तिलैः सह । यच्च पिण्डं प्रयच्छन्ति यमलोके तदश्नुते

tatra yadvāndhavāstoyaṃ prayacchanti tilaiḥ saha / yacca piṇḍaṃ prayacchanti yamaloke tadaśnute

गतश्च नरकं पापात्स्वर्गं याति स्वपुण्यतः । पापकृद्याति नरकं पुण्यकृद्याति वै दिवम

gataśca narakaṃ pāpātsvargaṃ yāti svapuṇyataḥ / pāpakṛdyāti narakaṃ puṇyakṛdyāti vai divam

स्वर्गाच्च नरकात्त्यक्तः स्त्रीणां गर्भे भवत्यपि । नाभिभूतञ्च तस्यैव याति बीजद्वयं हि तत

svargācca narakāttyaktaḥ strīṇāṃ garbhe bhavatyapi / nābhibhūtañca tasyaiva yāti bījadvayaṃ hi tat

कललं बुद्ब्रुदमयं ततः शोणितमेव च । पेश्याः पलसमो ऽण्डः स्यादङ्कुरं तत उच्यते

kalalaṃ budbrudamayaṃ tataḥ śoṇitameva ca / peśyāḥ palasamo 'ṇḍaḥ syādaṅkuraṃ tata ucyate

उपाङ्गान्यङ्गुलीनेत्रनासास्यश्रवणानि च । आवहं याति चाङ्गेभ्यस्तत्परन्तु नखादिकम

upāṅgānyaṅgulīnetranāsāsyaśravaṇāni ca / āvahaṃ yāti cāṅgebhyastatparantu nakhādikam

त्वचो रोमाणि जायन्ते केशाश्चैव ततः परम । नरश्चाधोमुखः स्थित्वा दशमे च सः जायते

tvaco romāṇi jāyante keśāścaiva tataḥ param / naraścādhomukhaḥ sthitvā daśame ca saḥ jāyate

ततस्तु वैष्णवी माया वृणोत्यत्यन्तमोहिनी । बालत्वं त्वथ कौमारं यौवनं वृद्धतामपि

tatastu vaiṣṇavī māyā vṛṇotyatyantamohinī / bālatvaṃ tvatha kaumāraṃ yauvanaṃ vṛddhatāmapi

ततश्च मरणं तत्तद्धर्मामाप्नोति मानवः । एवं संसारचक्रे ऽस्मिन भ्राम्यते घटीयन्त्रवत

tataśca maraṇaṃ tattaddharmāmāpnoti mānavaḥ / evaṃ saṃsāracakre 'smin bhrāmyate ghaṭīyantravat

नरकात्प्रतिमुक्तस्तु पापयोनिषु जायते । पतितात्प्रतिगृह्याथ अधोयोनिं व्रजेद्बुधः

narakātpratimuktastu pāpayoniṣu jāyate / patitātpratigṛhyātha adhoyoniṃ vrajedbudhaḥ

नरकात्प्रतिमुक्तस्तु कृमिर्भवति याचकः । उपाध्यायव्यलीकं तु कृत्वा श्वा भवति द्विज

narakātpratimuktastu kṛmirbhavati yācakaḥ / upādhyāyavyalīkaṃ tu kṛtvā śvā bhavati dvija

तज्जायां मनसा वाञ्छंस्तद्द्रव्यं वाप्यसंशयम । गर्दभोजायते जन्तुर्मित्रस्यैवापमानकृत

tajjāyāṃ manasā vāñchaṃstaddravyaṃ vāpyasaṃśayam / gardabhojāyate janturmitrasyaivāpamānakṛt

पितरौ पीडयित्वा तु कच्छपत्वञ्च जायते । भुर्तुः पिण्डमुपाश्वस्तो वञ्जयित्वा तमेव यः

pitarau pīḍayitvā tu kacchapatvañca jāyate / bhurtuḥ piṇḍamupāśvasto vañjayitvā tameva yaḥ

सो ऽपि मोहसमापन्नो जायते वानरो मृतः । न्यासापहर्ता नरकाद्विमुक्तो जायते कृमिः

so 'pi mohasamāpanno jāyate vānaro mṛtaḥ / nyāsāpahartā narakādvimukto jāyate kṛmiḥ

असूयकश्च नरकान्मुक्तो भवति राक्षसः । विश्वासहर्ता च नरो मीनयोनौ प्रजायते

asūyakaśca narakānmukto bhavati rākṣasaḥ / viśvāsahartā ca naro mīnayonau prajāyate

यवधान्यानि संहृत्य जायते मूषको मृतः । परदाराभिमर्शात्तु वृको घोरो ऽभिजायते

yavadhānyāni saṃhṛtya jāyate mūṣako mṛtaḥ / paradārābhimarśāttu vṛko ghoro 'bhijāyate

भ्रातृभार्याप्रसंगेन कोकिलो जायते नरः । गुर्वादिभार्यागमनाच्छूकरो जायते नरः

bhrātṛbhāryāprasaṃgena kokilo jāyate naraḥ / gurvādibhāryāgamanācchūkaro jāyate naraḥ

यज्ञदानविवाहानां विघ्नकर्ता भवेत्कृमिः । देवतापितृविप्राणामदत्त्वा यो ऽन्नमश्नुते

yajñadānavivāhānāṃ vighnakartā bhavetkṛmiḥ / devatāpitṛviprāṇāmadattvā yo 'nnamaśnute

प्रमुक्तो नरकाद्वापि वायसः सन्प्रजायते । ज्येष्ठभ्रात्रपमानाच्च क्रौञ्चयोनौ प्रजायते

pramukto narakādvāpi vāyasaḥ sanprajāyate / jyeṣṭhabhrātrapamānācca krauñcayonau prajāyate

शूद्रस्तु ब्राह्मणीं गत्वा कृमियोनौ प्रजायते । तस्यामपत्यमुत्पाद्य काष्ठान्तः कटीको भवेत

śūdrastu brāhmaṇīṃ gatvā kṛmiyonau prajāyate / tasyāmapatyamutpādya kāṣṭhāntaḥ kaṭīko bhavet

कृतघ्नः कृमिकः कीटः पतङ्गो वृश्चिकस्तथा । अशस्त्रं पुरुषं हर्ता नरः सञ्जायते खरः

kṛtaghnaḥ kṛmikaḥ kīṭaḥ pataṅgo vṛścikastathā / aśastraṃ puruṣaṃ hartā naraḥ sañjāyate kharaḥ

कृमिः स्त्रीवधकर्ता च बालहन्ता च जायते । भोजनञ्चोरयित्वा तु मक्षिका जायते नरः

kṛmiḥ strīvadhakartā ca bālahantā ca jāyate / bhojanañcorayitvā tu makṣikā jāyate naraḥ

हृत्वाज्यञ्चैव मार्जारस्तिलहृच्चैव मूषकः । घृतं हृत्वा च नकुलः काको मद्भुरमामिषम

hṛtvājyañcaiva mārjārastilahṛccaiva mūṣakaḥ / ghṛtaṃ hṛtvā ca nakulaḥ kāko madbhuramāmiṣam

मधु हृत्वा नरो दंश-पूपं हृत्वा पिपीलिकः । अपो हृत्वा तु पापात्मा वायसः सम्प्रजायते

madhu hṛtvā naro daṃśa-pūpaṃ hṛtvā pipīlikaḥ / apo hṛtvā tu pāpātmā vāyasaḥ samprajāyate

हृते काष्ठे च हारीतः कपोतो वा प्रजायते । हृत्वा तु काञ्चनं भाण्डं कृमियोनौ प्रजायते

hṛte kāṣṭhe ca hārītaḥ kapoto vā prajāyate / hṛtvā tu kāñcanaṃ bhāṇḍaṃ kṛmiyonau prajāyate

कार्पासिके हृते क्रौञ्चो वह्रिहर्ता बकस्तथा । मयूरो वर्णकं हृत्वा शाकपत्रञ्च जायते

kārpāsike hṛte krauñco vahrihartā bakastathā / mayūro varṇakaṃ hṛtvā śākapatrañca jāyate

जीवञ्जीवकतां याति रक्तवस्त्वपहृन्नरः । छुछुन्दरिः शुभान्गन्धाञ्छशं हृत्वा शशो भवेत

jīvañjīvakatāṃ yāti raktavastvapahṛnnaraḥ / chuchundariḥ śubhāngandhāñchaśaṃ hṛtvā śaśo bhavet

षण्डाः कलापहरणे काष्ठहृत्तृणकीटकः । पुष्पं हृत्वा दरिद्रस्तु पङ्गुर्याचकहृन्नरः

ṣaṇḍāḥ kalāpaharaṇe kāṣṭhahṛttṛṇakīṭakaḥ / puṣpaṃ hṛtvā daridrastu paṅguryācakahṛnnaraḥ

शाकहर्ता च हारीतस्तोयहर्ता च चातकः । गृहहृन्नरकान्गत्वा रौरवादीन्सुदारुणान

śākahartā ca hārītastoyahartā ca cātakaḥ / gṛhahṛnnarakāngatvā rauravādīnsudāruṇān

तृणगुल्मलतावल्लीत्वग्घारी तरुतां व्रजेत । एष एव क्रमो दृष्टो गोसुवर्णादिहारिणाम

tṛṇagulmalatāvallītvagghārī tarutāṃ vrajet / eṣa eva kramo dṛṣṭo gosuvarṇādihāriṇām

विद्यापहारी मूकः स्याद्गत्वा च नरकान्बहन । असमिद्धे हुते चाग्नौ मन्दाग्निः खलु जायते

vidyāpahārī mūkaḥ syādgatvā ca narakānbahan / asamiddhe hute cāgnau mandāgniḥ khalu jāyate

परनिन्दा कृतघ्नत्वं परसीमाभिघातनम । नैष्ठुर्यं निर्घृणत्वञ्च परदारोपसेवनम

paranindā kṛtaghnatvaṃ parasīmābhighātanam / naiṣṭhuryaṃ nirghṛṇatvañca paradāropasevanam

परस्वहरणाशौचं देवतानां च कुत्सनम । निकृत्य बन्धनं नॄणां कार्पण्यञ्च नृणां वधः । उपलक्षणाद्विजानीयान्मुक्तानां नरकादनु

parasvaharaṇāśaucaṃ devatānāṃ ca kutsanam / nikṛtya bandhanaṃ nṝṇāṃ kārpaṇyañca nṛṇāṃ vadhaḥ / upalakṣaṇādvijānīyānmuktānāṃ narakādanu

दया भूतेषु संवादः परलोकं प्रति क्रिया । सत्यं हितार्थमुक्तिश्च वेदप्रामाण्यदर्शनम

dayā bhūteṣu saṃvādaḥ paralokaṃ prati kriyā / satyaṃ hitārthamuktiśca vedaprāmāṇyadarśanam

गुरुदेवर्षिसिद्धर्षिसेवनं साधुसंयमः । सत्क्रियाष्वसनं मैत्री स्वर्गस्य लक्षणं विदुः । अष्टाङ्गयोगविज्ञानात्प्राप्नोत्यात्यन्तिकं फलम

gurudevarṣisiddharṣisevanaṃ sādhusaṃyamaḥ / satkriyāṣvasanaṃ maitrī svargasya lakṣaṇaṃ viduḥ / aṣṭāṅgayogavijñānātprāpnotyātyantikaṃ phalam