श्रीगरुडमहापुराणम- 213 सूत उवाच । हरेः श्रुत्वाब्रवीद्ब्रह्मा यथा व्यासाय शौनक । ब्राह्मणादिसमाचारं सर्वदं ते तथा वदे

śrīgaruḍamahāpurāṇam- 213 sūta uvāca / hareḥ śrutvābravīdbrahmā yathā vyāsāya śaunaka / brāhmaṇādisamācāraṃ sarvadaṃ te tathā vade

श्रुतिस्मृती तु विज्ञाय श्रौतं कर्म समाचरेत । श्रौतं कर्म न चेदुक्तं तदा स्मार्तं समाचरेत

śrutismṛtī tu vijñāya śrautaṃ karma samācaret / śrautaṃ karma na ceduktaṃ tadā smārtaṃ samācaret

तत्राप्यशक्तः करणे सदाचारं चरेद्वुधः । श्रुतिस्मृती ह विप्राणां लोचने कर्मदर्शने

tatrāpyaśaktaḥ karaṇe sadācāraṃ caredvudhaḥ / śrutismṛtī ha viprāṇāṃ locane karmadarśane

श्रुत्युक्तः परमो धर्मः स्मृतिशास्त्रगतो ऽपरः । सिष्टाचारेण संप्राप्तस्त्रयो धर्माः सनातनाः

śrutyuktaḥ paramo dharmaḥ smṛtiśāstragato 'paraḥ / siṣṭācāreṇa saṃprāptastrayo dharmāḥ sanātanāḥ

सत्यं दानं दयालोभो विद्येज्या पूजनं दमः । अष्टौ तानि पवित्राणि शिष्टाचारस्य लक्षणम

satyaṃ dānaṃ dayālobho vidyejyā pūjanaṃ damaḥ / aṣṭau tāni pavitrāṇi śiṣṭācārasya lakṣaṇam

तेजोमयानि पूर्वेषां शरीराणीन्द्रियाणि च । न लिप्यते पातकेन पद्मपत्रमिवाम्भसा

tejomayāni pūrveṣāṃ śarīrāṇīndriyāṇi ca / na lipyate pātakena padmapatramivāmbhasā

निवासमुख्या वर्णानां धर्माचाराः प्रकीर्तिताः । सत्यं यज्ञस्तपो दानमेतद्धर्मस्य लक्षणम

nivāsamukhyā varṇānāṃ dharmācārāḥ prakīrtitāḥ / satyaṃ yajñastapo dānametaddharmasya lakṣaṇam

अदत्तस्यानुपादानं दानमध्ययनं जपः । विद्या वित्तं तपः शौचं कुले जन्म त्वरोगिता

adattasyānupādānaṃ dānamadhyayanaṃ japaḥ / vidyā vittaṃ tapaḥ śaucaṃ kule janma tvarogitā

संसारोच्छित्तिहेतुश्च धर्मादेव प्रवर्तते । धर्मात्सुखं च ज्ञानं च ज्ञानान्मोक्षो ऽधिगम्यते

saṃsārocchittihetuśca dharmādeva pravartate / dharmātsukhaṃ ca jñānaṃ ca jñānānmokṣo 'dhigamyate

इज्याध्ययनदानानि यथाशास्त्रं सनातनः । ब्रह्मक्षत्त्रियवैश्यानां सामान्यो धर्म उच्यते

ijyādhyayanadānāni yathāśāstraṃ sanātanaḥ / brahmakṣattriyavaiśyānāṃ sāmānyo dharma ucyate

याजनाध्ययने शुद्धे विशुद्धाच्च प्रतिग्रहः । वृत्तित्रयमिदं प्राहुर्मुनयः श्रेष्ठवर्णिनः

yājanādhyayane śuddhe viśuddhācca pratigrahaḥ / vṛttitrayamidaṃ prāhurmunayaḥ śreṣṭhavarṇinaḥ

शस्त्रेणाजीवनं राज्ञो भूतानाञ्चाभिरक्षणम । पाशुपाल्यं कृषिः पण्यं वैश्यस्याजीवनं स्मृतम

śastreṇājīvanaṃ rājño bhūtānāñcābhirakṣaṇam / pāśupālyaṃ kṛṣiḥ paṇyaṃ vaiśyasyājīvanaṃ smṛtam

शूद्रस्य द्विजशुश्रूषा द्विजानामनुपूर्वशः । गुरौ वासो ऽग्निशुश्रूषा स्वाध्यायो ब्रह्मचारिणः

śūdrasya dvijaśuśrūṣā dvijānāmanupūrvaśaḥ / gurau vāso 'gniśuśrūṣā svādhyāyo brahmacāriṇaḥ

त्रिः स्नाता स्नापिता भैक्ष्यं गुरौ प्राणान्तिकी स्थितिः । समेखलो जटी दण्डी मुण्डी वा गुरुसंश्रयः

triḥ snātā snāpitā bhaikṣyaṃ gurau prāṇāntikī sthitiḥ / samekhalo jaṭī daṇḍī muṇḍī vā gurusaṃśrayaḥ

अग्निहोत्रोपचरणं जीवनं च स्वकर्मभिः । धर्मदारेषु कल्पेत पर्ववर्जं रतिक्रियाः

agnihotropacaraṇaṃ jīvanaṃ ca svakarmabhiḥ / dharmadāreṣu kalpeta parvavarjaṃ ratikriyāḥ

देवपित्रतितिभ्यश्च पूजादिष्वनुकल्पनम । श्रुतिस्मृत्यर्थसंस्थानं धर्मो ऽयं गृहमेधिनः

devapitratitibhyaśca pūjādiṣvanukalpanam / śrutismṛtyarthasaṃsthānaṃ dharmo 'yaṃ gṛhamedhinaḥ

जटित्वमग्निहोत्रत्वं भूशय्याजिनधारणम । वने वासः पयोमूलनीवारफलवृत्तिता

jaṭitvamagnihotratvaṃ bhūśayyājinadhāraṇam / vane vāsaḥ payomūlanīvāraphalavṛttitā

प्रतिषिद्धान्निवृत्तिश्च त्रिः स्नानं व्रतधारिता । देवतातिथिपूजा च धर्मो ऽयं वनवासिनः

pratiṣiddhānnivṛttiśca triḥ snānaṃ vratadhāritā / devatātithipūjā ca dharmo 'yaṃ vanavāsinaḥ

सर्वारम्भपरित्यागो भिक्षान्नं वृक्षमूलता । निष्परिग्रहताद्रोहः समता सर्वजन्तुषु

sarvārambhaparityāgo bhikṣānnaṃ vṛkṣamūlatā / niṣparigrahatādrohaḥ samatā sarvajantuṣu

प्रियाप्रियपरिष्वङ्गेसुखदुः खाधिकारिता । सबाह्याभ्यन्तरे शौचं वाग्यमो ध्यानचारिता

priyāpriyapariṣvaṅgesukhaduḥ khādhikāritā / sabāhyābhyantare śaucaṃ vāgyamo dhyānacāritā

सर्वैद्रियसमाहारो धारणाध्याननित्यता । भावसंशुद्धिरेत्येष परिव्राड्धर्म उच्यते

sarvaidriyasamāhāro dhāraṇādhyānanityatā / bhāvasaṃśuddhiretyeṣa parivrāḍdharma ucyate

अहिंसा सूनृता वाणी सत्यशौचे क्षमा दया । वर्णिनां लिङ्गिनां चैव सामान्यो धर्म उच्यते

ahiṃsā sūnṛtā vāṇī satyaśauce kṣamā dayā / varṇināṃ liṅgināṃ caiva sāmānyo dharma ucyate

यथोक्तकारिणः सर्वे प्रयान्ति परमां गतिम । आ बोधात्स्वपनं यावत गृहिधर्मं च वच्मि ते

yathoktakāriṇaḥ sarve prayānti paramāṃ gatim / ā bodhātsvapanaṃ yāvat gṛhidharmaṃ ca vacmi te

ब्राह्मे मुहूर्ते बुध्येत धर्मार्थौ चानुचिन्तयेत । कायक्लेशांश्च तन्मूलान्वेदतत्त्वार्थमेव च

brāhme muhūrte budhyeta dharmārthau cānucintayet / kāyakleśāṃśca tanmūlānvedatattvārthameva ca

शर्वर्यन्ते समुत्थाय कृतशौचः समाहितः । स्नात्वा सन्ध्यामुपासीत सर्वकालमतन्द्रितः

śarvaryante samutthāya kṛtaśaucaḥ samāhitaḥ / snātvā sandhyāmupāsīta sarvakālamatandritaḥ

प्रातः सन्ध्यामुपा सीत दन्तधावनपूर्विकाम । उभे मूत्रपुरीषे च दिवा कुर्यादुदङ्मुखः

prātaḥ sandhyāmupā sīta dantadhāvanapūrvikām / ubhe mūtrapurīṣe ca divā kuryādudaṅmukhaḥ

रात्रौ च दक्षिणे कुर्यादुभे सन्ध्ये यथा दिवा । छायायामन्धकारे वा रात्रौ वाहनि वा द्विजः

rātrau ca dakṣiṇe kuryādubhe sandhye yathā divā / chāyāyāmandhakāre vā rātrau vāhani vā dvijaḥ

यथा तु समुखः कुर्यात्प्राणबाधाभयेषु च । गोमयाङ्गारवल्मीकफालाकृष्टे शुभे

yathā tu samukhaḥ kuryātprāṇabādhābhayeṣu ca / gomayāṅgāravalmīkaphālākṛṣṭe śubhe

मार्गोपजीव्यच्छायासु न मूत्रं च पुरीषकम । अन्तर्जलाद्देवगृहाद्वल्मीकान्मूषिकस्थलात

mārgopajīvyacchāyāsu na mūtraṃ ca purīṣakam / antarjalāddevagṛhādvalmīkānmūṣikasthalāt

परेषां शौचशिष्टाच्च श्मशानाच्च मृदं त्यजेत । एकां लिङ्गे मृदं दद्याद्वाम हस्ते मृदं द्विधा

pareṣāṃ śaucaśiṣṭācca śmaśānācca mṛdaṃ tyajet / ekāṃ liṅge mṛdaṃ dadyādvāma haste mṛdaṃ dvidhā

उभयोर्द्वे च दातव्ये मूत्रशौचं प्रचक्षते । एकां लिङ्गे गुदे तिस्त्रस्तथा वामकरे दश

ubhayordve ca dātavye mūtraśaucaṃ pracakṣate / ekāṃ liṅge gude tistrastathā vāmakare daśa

पञ्च पादे दशैकस्मिन्करयोः सप्तमृत्तिकाः । अर्धप्रसृतिमात्रा तु प्रथमा मृत्तिका स्मृता

pañca pāde daśaikasminkarayoḥ saptamṛttikāḥ / ardhaprasṛtimātrā tu prathamā mṛttikā smṛtā

द्वितीया च तृतीया च तदर्धा परिकीर्तिता । उपविष्टस्तु विण्मूत्रं कर्तुं यस्तु न विन्दति

dvitīyā ca tṛtīyā ca tadardhā parikīrtitā / upaviṣṭastu viṇmūtraṃ kartuṃ yastu na vindati

स कुर्यादर्धशौचं तु स्वस्य शौचस्य सर्वदा । दिवा शौचस्य रात्र्यर्धं यद्वा पादो विधीयते

sa kuryādardhaśaucaṃ tu svasya śaucasya sarvadā / divā śaucasya rātryardhaṃ yadvā pādo vidhīyate

स्वस्थस्य तु यथोद्दिष्टमार्तः कुर्याद्यथाबलम । वसा शुक्रमसृङ मज्जा लाला विण्मूत्रकर्णविट

svasthasya tu yathoddiṣṭamārtaḥ kuryādyathābalam / vasā śukramasṛṅ majjā lālā viṇmūtrakarṇaviṭ

श्लेष्माश्रदूषिका स्वेदो द्वादशैते नृणां मलाः । मन्येत यावता शुद्धिं तावच्छौचं समाचरेत

śleṣmāśradūṣikā svedo dvādaśaite nṛṇāṃ malāḥ / manyeta yāvatā śuddhiṃ tāvacchaucaṃ samācaret

प्रमाणं शौचसंख्याया नादिष्टैरवशिष्यते । शौचं तु द्विविधं प्रोक्तं बाह्यमाभ्यन्तरं तथा

pramāṇaṃ śaucasaṃkhyāyā nādiṣṭairavaśiṣyate / śaucaṃ tu dvividhaṃ proktaṃ bāhyamābhyantaraṃ tathā

मृज्जलाभ्यां स्मृतं बाह्यं भावशुद्धिरथान्तरम । त्रिराचामेदपः पूर्वं द्विः प्रमृज्यात्ततो मुखम

mṛjjalābhyāṃ smṛtaṃ bāhyaṃ bhāvaśuddhirathāntaram / trirācāmedapaḥ pūrvaṃ dviḥ pramṛjyāttato mukham

संमृज्याङ्गुष्ठमूलेन त्रिभिरास्यमुपस्पृशेत । अङ्गुष्ठेन प्रदेशिन्या घ्राणं पश्चादनन्तरम

saṃmṛjyāṅguṣṭhamūlena tribhirāsyamupaspṛśet / aṅguṣṭhena pradeśinyā ghrāṇaṃ paścādanantaram

अङ्गुष्ठानामिकाभ्यां च चक्षुः श्रोत्रे पुनः पुनः । कनिष्ठाङ्गष्ठयोर्नाभिं हृदयं तु तलेन वै

aṅguṣṭhānāmikābhyāṃ ca cakṣuḥ śrotre punaḥ punaḥ / kaniṣṭhāṅgaṣṭhayornābhiṃ hṛdayaṃ tu talena vai

सर्वाभिस्तु शिरः पश्चाद्बाहू चाग्रेण संस्पृशेत । ऋचो यजूंषि सामानि त्रिः पठन्प्रीणयेत्क्रमात

sarvābhistu śiraḥ paścādbāhū cāgreṇa saṃspṛśet / ṛco yajūṃṣi sāmāni triḥ paṭhanprīṇayetkramāt

अथर्वाङ्गिरसौ पूर्वं द्विः प्रमार्ष्ट्यथ तन्सुखम । इतिहासपुराणानि वेदाङ्गानि वेदाङ्गानि यथाक्रमम

atharvāṅgirasau pūrvaṃ dviḥ pramārṣṭyatha tansukham / itihāsapurāṇāni vedāṅgāni vedāṅgāni yathākramam

खं मुखे नासिके वायुं नेत्रे सूर्यं श्रुती (तीर्दि) दिशः । प्राणग्रन्थिमथो नाभिं ब्रह्माणं हृदये स्पृशेत

khaṃ mukhe nāsike vāyuṃ netre sūryaṃ śrutī (tīrdi) diśaḥ / prāṇagranthimatho nābhiṃ brahmāṇaṃ hṛdaye spṛśet

रुद्रं मूर्ध्ना समालभ्य प्रीणात्यथ शिखामृषीन । बाहू यमेन्द्रवरुणकुबेरवसुधानलान

rudraṃ mūrdhnā samālabhya prīṇātyatha śikhāmṛṣīn / bāhū yamendravaruṇakuberavasudhānalān

अभ्युक्ष्य चरणौ विष्णुमिन्द्रं विष्णु करद्वयम । अग्निर्वायुश्च सूर्येन्दुगिरयो ऽङ्गुलिपर्वसु

abhyukṣya caraṇau viṣṇumindraṃ viṣṇu karadvayam / agnirvāyuśca sūryendugirayo 'ṅguliparvasu

गङ्गाद्याः सरितस्तासु या रेखाः करमध्यगाः । उषः काले तु संप्राप्ते शौचं कृत्वा यथार्थवत

gaṅgādyāḥ saritastāsu yā rekhāḥ karamadhyagāḥ / uṣaḥ kāle tu saṃprāpte śaucaṃ kṛtvā yathārthavat

ततः स्नानरं प्कुर्वीत दन्तधावनपूर्वकम । मुखे पर्युषिते नित्यं भवत्यप्रयतो नरः

tataḥ snānarṃ pkurvīta dantadhāvanapūrvakam / mukhe paryuṣite nityaṃ bhavatyaprayato naraḥ

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन कुर्याद्वै दन्तघावनम । कदम्बबिल्वखदिरकरवीरवटार्जुनाः

tasmātsarvaprayatnena kuryādvai dantaghāvanam / kadambabilvakhadirakaravīravaṭārjunāḥ

यूथी च बृहती जाती करञ्जार्कातिमुक्तकाः । जम्बूमधूका पामार्गशिरीषोदुम्बरासनाः

yūthī ca bṛhatī jātī karañjārkātimuktakāḥ / jambūmadhūkā pāmārgaśirīṣodumbarāsanāḥ

क्षीरिकण्टकिवृक्षाद्याः प्रशस्ता दन्तधावने । कटुतिक्तकषायाश्च धनारोग्यसुखप्रदाः

kṣīrikaṇṭakivṛkṣādyāḥ praśastā dantadhāvane / kaṭutiktakaṣāyāśca dhanārogyasukhapradāḥ

प्रक्षाल्य भुक्त्वा च शुचौ देशे त्यक्त्वा तदाचामेत । अमायां च तथा षष्ठ्यां नवम्यां प्रतिपद्यपि

prakṣālya bhuktvā ca śucau deśe tyaktvā tadācāmet / amāyāṃ ca tathā ṣaṣṭhyāṃ navamyāṃ pratipadyapi

वर्जयेद्दन्तकाष्ठन्तु तथैवार्कस्य वासरे । अभावे दन्त काष्ठस्य निषिद्धायां तथा तिथौ

varjayeddantakāṣṭhantu tathaivārkasya vāsare / abhāve danta kāṣṭhasya niṣiddhāyāṃ tathā tithau

अषां द्वादशगण्डूषैः कुर्वीत मुखशोधनम । प्रातः स्नानं प्रशंसन्ति दृष्टादृष्टकरं हितम

aṣāṃ dvādaśagaṇḍūṣaiḥ kurvīta mukhaśodhanam / prātaḥ snānaṃ praśaṃsanti dṛṣṭādṛṣṭakaraṃ hitam

सर्वमर हति शुद्धात्मा प्रातः स्नायी जपादिकम । अत्यन्तमलिनः कायो नवच्छिद्रसमन्वितः

sarvamar hati śuddhātmā prātaḥ snāyī japādikam / atyantamalinaḥ kāyo navacchidrasamanvitaḥ

स्त्रवत्येष दिवा रात्रौ प्रातः स्नानं विशोधनम । मनः प्रसादजननं रूपसौभाग्यवर्धनम

stravatyeṣa divā rātrau prātaḥ snānaṃ viśodhanam / manaḥ prasādajananaṃ rūpasaubhāgyavardhanam

शोकदुः खप्रशमनं गङ्गास्नानवदाचरेत । अद्य हस्ते तु नक्षत्रे दशम्यां ज्येष्ठके सिते

śokaduḥ khapraśamanaṃ gaṅgāsnānavadācaret / adya haste tu nakṣatre daśamyāṃ jyeṣṭhake site

दशपाप हरायां च अदत्वा दानकल्मषम । विरुद्धाचरणं हिंसा परदारोपसेवनम

daśapāpa harāyāṃ ca adatvā dānakalmaṣam / viruddhācaraṇaṃ hiṃsā paradāropasevanam

पारुष्यानृतपैशुन्यमसम्बद्धाभिभाषणम । परद्रव्याभिधानं च मनसानिष्टचिन्तनम

pāruṣyānṛtapaiśunyamasambaddhābhibhāṣaṇam / paradravyābhidhānaṃ ca manasāniṣṭacintanam

एतद्दशाघघातार्थं गङ्गास्नानं करोम्यहम । प्रातः संक्षेपतः स्नानं वानप्रस्थगृहस्थयोः

etaddaśāghaghātārthaṃ gaṅgāsnānaṃ karomyaham / prātaḥ saṃkṣepataḥ snānaṃ vānaprasthagṛhasthayoḥ

यतेस्त्रिषवणं स्नानं सकृत्त ब्रह्मचारिणः । आचम्य तीर्थमावाह्य स्नायात्स्मृत्वाव्ययं हरिम

yatestriṣavaṇaṃ snānaṃ sakṛtta brahmacāriṇaḥ / ācamya tīrthamāvāhya snāyātsmṛtvāvyayaṃ harim

तिस्रः कोट्यस्तु विज्ञेया मन्देहा नाम राक्षसाः । उदयन्तं दुरात्मानः सूर्यमिच्छन्ति खादितुम

tisraḥ koṭyastu vijñeyā mandehā nāma rākṣasāḥ / udayantaṃ durātmānaḥ sūryamicchanti khāditum

स हन्ति सूर्यं सन्ध्यायां नोपास्तिं कुरुते तु यः । दहन्ति मन्त्रपूतेन तोयेनानलरूपिणा

sa hanti sūryaṃ sandhyāyāṃ nopāstiṃ kurute tu yaḥ / dahanti mantrapūtena toyenānalarūpiṇā

अहोरात्रस्य यः सन्धिः सा सन्ध्या भवतीति ह । द्विनाडिका भवेत्सन्ध्या यावद्भवति दर्शनम

ahorātrasya yaḥ sandhiḥ sā sandhyā bhavatīti ha / dvināḍikā bhavetsandhyā yāvadbhavati darśanam

गन्ध्याकर्मावसाने तु स्वयं होमो विधीयते । स्वयं होमफलं यत्तु तदन्येन न जायते

gandhyākarmāvasāne tu svayaṃ homo vidhīyate / svayaṃ homaphalaṃ yattu tadanyena na jāyate

ऋत्विक्पुत्रो गुरुर्भ्राता भागिनेयो ऽथ विट्पतिः । एभिरेव हुतं यत्तु तद्धुतं स्वयमेव हि

ṛtvikputro gururbhrātā bhāgineyo 'tha viṭpatiḥ / ebhireva hutaṃ yattu taddhutaṃ svayameva hi

ब्रह्मा वै गार्हपत्याग्निर्दक्षणाग्निस्त्रिलोचनः । विष्णुराहवनीयाग्निः कुमारः सत्य उच्यते

brahmā vai gārhapatyāgnirdakṣaṇāgnistrilocanaḥ / viṣṇurāhavanīyāgniḥ kumāraḥ satya ucyate

कृत्वा होमं यथाकालं सौरान्मन्त्राञ्जपेत्ततः । समाहितात्मा सावित्रीं प्रणवं च यथोदितम

kṛtvā homaṃ yathākālaṃ saurānmantrāñjapettataḥ / samāhitātmā sāvitrīṃ praṇavaṃ ca yathoditam

प्रणवे नित्ययुक्तस्य व्याहृतीषु च सप्तसु । त्रिपदायां च सावित्र्यां न भयं विद्यते क्वचित

praṇave nityayuktasya vyāhṛtīṣu ca saptasu / tripadāyāṃ ca sāvitryāṃ na bhayaṃ vidyate kvacit

गायत्त्रीं यो जपेन्नित्यं कल्यमुत्थाय मानवः । लिप्यते न स पापेन पद्मपत्रमिवाम्भसा

gāyattrīṃ yo japennityaṃ kalyamutthāya mānavaḥ / lipyate na sa pāpena padmapatramivāmbhasā

श्वेतवर्णा समुद्दिष्टा कौशैयवसना तथा । अक्षसूत्रधरा देवी पद्मासनगता शुभा

śvetavarṇā samuddiṣṭā kauśaiyavasanā tathā / akṣasūtradharā devī padmāsanagatā śubhā

आवाह्य यजुपानेन तेजो ऽसीति विधानतः । एतद्यजुः पुरा दैवैर्दृष्टिदर्शनकाङ्क्षिभिः

āvāhya yajupānena tejo 'sīti vidhānataḥ / etadyajuḥ purā daivairdṛṣṭidarśanakāṅkṣibhiḥ

आदित्यमण्डलान्तः स्थां ब्रह्मलोकस्थितामपि । तत्रावाह्य जपित्वातो नमस्काराद्विसर्जयेत

ādityamaṇḍalāntaḥ sthāṃ brahmalokasthitāmapi / tatrāvāhya japitvāto namaskārādvisarjayet

पूर्वाह्न एव कुर्वीत देवतानां च पूजनम । न विष्णोः परमो देवस्तस्मात्तं पूजयेत्सदा

pūrvāhna eva kurvīta devatānāṃ ca pūjanam / na viṣṇoḥ paramo devastasmāttaṃ pūjayetsadā

ब्रह्मविष्णुशिवान्देवान्न पृथग्भावयेत्सुधीः । लोके ऽस्मिन्मङ्गलान्यष्टौ ब्राह्मणो गौर्हुताशनः

brahmaviṣṇuśivāndevānna pṛthagbhāvayetsudhīḥ / loke 'sminmaṅgalānyaṣṭau brāhmaṇo gaurhutāśanaḥ

हिरण्यं सर्पिरादित्य आपो राजा तथाष्टमः । एतानि सततं पश्येदर्चयेच्च प्रदक्षिणम

hiraṇyaṃ sarpirāditya āpo rājā tathāṣṭamaḥ / etāni satataṃ paśyedarcayecca pradakṣiṇam

वेदस्याध्ययनं पूर्वं विचारोभ्यसनं जपः । तद्दानं चैव शिष्यभ्यो वेदाभ्यासो हि पञ्चधा

vedasyādhyayanaṃ pūrvaṃ vicārobhyasanaṃ japaḥ / taddānaṃ caiva śiṣyabhyo vedābhyāso hi pañcadhā

वेदार्थं यज्ञशास्त्राणि धर्मशास्त्राणि चैव हि । मूल्येन लेखयित्वा यो दद्याद्याति स वैदिकम

vedārthaṃ yajñaśāstrāṇi dharmaśāstrāṇi caiva hi / mūlyena lekhayitvā yo dadyādyāti sa vaidikam

इतिहा सपुराणानि लिखित्वायः प्रयच्छति । ब्रह्मदानसमं पुण्यं प्राप्नोति द्विगुणीकृतम

itihā sapurāṇāni likhitvāyaḥ prayacchati / brahmadānasamaṃ puṇyaṃ prāpnoti dviguṇīkṛtam

मृतीये च तथा भागे पोष्यवर्गार्थसाधनम । माता पिता गुरुर्भ्राता प्रजा दीनाः समाश्रिताः

mṛtīye ca tathā bhāge poṣyavargārthasādhanam / mātā pitā gururbhrātā prajā dīnāḥ samāśritāḥ

अभ्यागतो ऽतिथिश्चाग्निः पोष्यवर्गा उदाहृतः । भरणं पोष्यवर्गस्य प्रशस्तं स्वर्गसाधनम

abhyāgato 'tithiścāgniḥ poṣyavargā udāhṛtaḥ / bharaṇaṃ poṣyavargasya praśastaṃ svargasādhanam

भरणं पोष्य वर्गस्य तस्माद्यत्नेन कारयेत । स जीवति वरश्चैको बहुभिर्योपजीव्यति

bharaṇaṃ poṣya vargasya tasmādyatnena kārayet / sa jīvati varaścaiko bahubhiryopajīvyati

जीवन्तो मृतकास्त्वन्ये पुरुषाः स्वोदरम्भराः । स्वकीयोदरपूर्तिश्च कुक्कुरस्यापि विद्यते

jīvanto mṛtakāstvanye puruṣāḥ svodarambharāḥ / svakīyodarapūrtiśca kukkurasyāpi vidyate

अर्थेभ्यो ऽपि विवृद्धेभ्यः सम्भूतेभ्यस्ततस्ततः । क्रियाः सर्वाः प्रवर्तन्ते पर्वतेभ्य इवापगाः

arthebhyo 'pi vivṛddhebhyaḥ sambhūtebhyastatastataḥ / kriyāḥ sarvāḥ pravartante parvatebhya ivāpagāḥ

सर्वरत्नाकरा भूमिर्धान्यानि पशवः स्त्रियः । अर्थस्य कार्ययोगित्वादर्थ इत्यभिधीयते

sarvaratnākarā bhūmirdhānyāni paśavaḥ striyaḥ / arthasya kāryayogitvādartha ityabhidhīyate

अद्रोहेणैव भूतानामल्पद्रोहेण वा पुनः । या वृत्तिस्तां समास्थाय विप्रो जीवेदनापदि

adroheṇaiva bhūtānāmalpadroheṇa vā punaḥ / yā vṛttistāṃ samāsthāya vipro jīvedanāpadi

धनं तु त्रिविधं ज्ञेयं शुक्लं शबलमेव च । कृष्णं च तस्य विज्ञेयो विभागः सप्तधा पृथक

dhanaṃ tu trividhaṃ jñeyaṃ śuklaṃ śabalameva ca / kṛṣṇaṃ ca tasya vijñeyo vibhāgaḥ saptadhā pṛthak

क्रमायत्तं प्रीतिदत्तं प्राप्तं च सह भार्यया । अविशेषेण सर्वेषां वर्णानां त्रिविधं धनम

kramāyattaṃ prītidattaṃ prāptaṃ ca saha bhāryayā / aviśeṣeṇa sarveṣāṃ varṇānāṃ trividhaṃ dhanam

वैशेषिकं धनं दृष्टं ब्राह्मणस्य त्रिलक्षणम । याजनाध्यापने नित्यं विशुद्धश्च (द्धाच्च) प्रतिग्रहः

vaiśeṣikaṃ dhanaṃ dṛṣṭaṃ brāhmaṇasya trilakṣaṇam / yājanādhyāpane nityaṃ viśuddhaśca (ddhācca) pratigrahaḥ

त्रिविधं क्षत्रियस्यापि प्राहुर्वैशेषिकं धनम । शुद्धार्थं लब्धकरजं दण्डाप्तं जयजं तथा

trividhaṃ kṣatriyasyāpi prāhurvaiśeṣikaṃ dhanam / śuddhārthaṃ labdhakarajaṃ daṇḍāptaṃ jayajaṃ tathā

वैशेषिकं धनं दृष्टं वैश्यस्यापि विलक्षणम । कृषिगोरक्षवाणिज्यं शूद्रस्यैभ्यस्त्वनुग्रहात

vaiśeṣikaṃ dhanaṃ dṛṣṭaṃ vaiśyasyāpi vilakṣaṇam / kṛṣigorakṣavāṇijyaṃ śūdrasyaibhyastvanugrahāt

कुसीदकृषिवाणिज्यं प्रकुर्वीत स्वयं परम (कृतम) । आपत्काले स्वयं कुर्वन्नैनसा युज्यते द्विजः

kusīdakṛṣivāṇijyaṃ prakurvīta svayaṃ param (kṛtam) / āpatkāle svayaṃ kurvannainasā yujyate dvijaḥ

बहवो वर्तनोपाया ऋषिभिः परिकीर्तिताः । सर्वेषामपि चैवैषां कुसीदमधिकं विदुः

bahavo vartanopāyā ṛṣibhiḥ parikīrtitāḥ / sarveṣāmapi caivaiṣāṃ kusīdamadhikaṃ viduḥ

अनावृष्ट्या राजभयान्मूषिकाद्यैरुपद्रवैः । कृष्यादिके भवेद्बाधा सा कुसीदे न विद्यते

anāvṛṣṭyā rājabhayānmūṣikādyairupadravaiḥ / kṛṣyādike bhavedbādhā sā kusīde na vidyate

शुक्लपक्षे तथा कृष्णे रजन्यां दिवसेपि वा । उष्णे वर्षति शीते वा वर्धनं न निवर्तते

śuklapakṣe tathā kṛṣṇe rajanyāṃ divasepi vā / uṣṇe varṣati śīte vā vardhanaṃ na nivartate

देशं गतानां या वृद्धिर्नानापण्योपजीविनाम । कुसीदं कुर्वतः सम्यक संस्थितस्यैव जायते

deśaṃ gatānāṃ yā vṛddhirnānāpaṇyopajīvinām / kusīdaṃ kurvataḥ samyak saṃsthitasyaiva jāyate

लब्धलाभः पितॄन्देवान्ब्राह्मणांश्चैव पूजयेत । ते तृप्तास्तस्य तद्दोषं शमयन्ति न संशयः

labdhalābhaḥ pitṝndevānbrāhmaṇāṃścaiva pūjayet / te tṛptāstasya taddoṣaṃ śamayanti na saṃśayaḥ

वणिक्कुसीदं दद्याद्यो वस्त्रं गाङ्काञ्चनादिकम । कृषीवलो ऽन्नपानादियानशय्यासनानि च

vaṇikkusīdaṃ dadyādyo vastraṃ gāṅkāñcanādikam / kṛṣīvalo 'nnapānādiyānaśayyāsanāni ca

राजभ्यो विंशतिं दत्त्वा पशुस्वर्णादिकं शतम । पादेनास्य च यावक्यं कुर्यात्संचयमात्मवान

rājabhyo viṃśatiṃ dattvā paśusvarṇādikaṃ śatam / pādenāsya ca yāvakyaṃ kuryātsaṃcayamātmavān

अर्धेन चात्मभरणं नित्यनैमित्तिकांन्वितम । पादं चेत्यर्थयामस्य मूलभूतं विवर्धयेत

ardhena cātmabharaṇaṃ nityanaimittikāṃnvitam / pādaṃ cetyarthayāmasya mūlabhūtaṃ vivardhayet

विद्या शिल्पं भूतिः सेवा गोरक्षा विपणिः कृषिः । वृत्तिर्भैक्ष्यं कुसीदं च दश जीवनहेतवः

vidyā śilpaṃ bhūtiḥ sevā gorakṣā vipaṇiḥ kṛṣiḥ / vṛttirbhaikṣyaṃ kusīdaṃ ca daśa jīvanahetavaḥ

प्रतिग्रहार्जिता विप्रे क्षत्रिये शस्त्रनिर्जिता । वैश्ये न्यायार्जिताः स्वार्थाः शूद्रे शुश्रूषयार्जिताः

pratigrahārjitā vipre kṣatriye śastranirjitā / vaiśye nyāyārjitāḥ svārthāḥ śūdre śuśrūṣayārjitāḥ

नदी बहूदका शाकमृत्पर्णानि समित्कुशाः । आग्नेयो ब्रह्मघोषश्च विप्राणां धनमुत्तमम

nadī bahūdakā śākamṛtparṇāni samitkuśāḥ / āgneyo brahmaghoṣaśca viprāṇāṃ dhanamuttamam

अयाचितोपपन्ने तु नास्ति दोषः प्रतिग्रहे । अमृतं तद्विदुर्देवास्तस्मात्तन्नैव वर्जयेत

ayācitopapanne tu nāsti doṣaḥ pratigrahe / amṛtaṃ tadvidurdevāstasmāttannaiva varjayet

गुरुद्रव्यांश्चौज्जिहीर्षुरर्चिष्यन्दे वतातिथीन । सर्वतः प्रतिगृह्णीयान्न तुष्येत्तु स्वयं ततः

gurudravyāṃścaujjihīrṣurarciṣyande vatātithīn / sarvataḥ pratigṛhṇīyānna tuṣyettu svayaṃ tataḥ

साधुतः प्रतिगृह्णीयादथ वासाधुतो द्विजः । गुणवानल्पदोषश्च निर्गुणो हि निमज्जति

sādhutaḥ pratigṛhṇīyādatha vāsādhuto dvijaḥ / guṇavānalpadoṣaśca nirguṇo hi nimajjati

एवं त्वक्षवृत्त्या वा कृत्वा भरणमात्मनः । कुर्याद्विशुद्धिं परतः प्रायश्चित्तं द्विजोत्तमः

evaṃ tvakṣavṛttyā vā kṛtvā bharaṇamātmanaḥ / kuryādviśuddhiṃ parataḥ prāyaścittaṃ dvijottamaḥ

चतुर्थे च तथा भागे स्नानार्थं मृद माहरेत । तिलपुष्पकुशादीनि स्नानं चाकृत्रिमे जले

caturthe ca tathā bhāge snānārthaṃ mṛda māharet / tilapuṣpakuśādīni snānaṃ cākṛtrime jale

नित्यं नैमित्तिकं काम्यं क्रियाङ्गं मलकर्षणम । मार्जनाचमावगाहाश्चाष्टस्नानं प्रकीर्तितम

nityaṃ naimittikaṃ kāmyaṃ kriyāṅgaṃ malakarṣaṇam / mārjanācamāvagāhāścāṣṭasnānaṃ prakīrtitam

अस्नातस्तु पुमान्नार्हे जपाग्निहवनादिषु । प्रातः स्नानं तदर्थं तु नित्यस्नानं प्रकीर्तितम

asnātastu pumānnārhe japāgnihavanādiṣu / prātaḥ snānaṃ tadarthaṃ tu nityasnānaṃ prakīrtitam

चाण्डालशवविष्ठाद्यान्स्पृष्ट्वा स्नानं रजस्वलाम । स्नानार्हस्तु यदा स्नाति स्नानं नैमित्तिकं हि तत

cāṇḍālaśavaviṣṭhādyānspṛṣṭvā snānaṃ rajasvalām / snānārhastu yadā snāti snānaṃ naimittikaṃ hi tat

पुष्यस्नानादिकं स्नानं दैवज्ञविधिचोदितम । तद्धि काम्यं समुद्दिष्टं नाकामस्तत्प्रयोजयेत

puṣyasnānādikaṃ snānaṃ daivajñavidhicoditam / taddhi kāmyaṃ samuddiṣṭaṃ nākāmastatprayojayet

जप्तुकामः पवित्राणि अर्चिष्यन्देवतातिथीन । स्नानं समाचरेद्यस्तु क्रियाङ्गं तच्च कीर्तितम

japtukāmaḥ pavitrāṇi arciṣyandevatātithīn / snānaṃ samācaredyastu kriyāṅgaṃ tacca kīrtitam

मलापकर्षणार्थाय प्रवृत्तिस्तत्र नान्यथा । सरः सुदेवखातेषु तीर्थेषु च नदीषु च

malāpakarṣaṇārthāya pravṛttistatra nānyathā / saraḥ sudevakhāteṣu tīrtheṣu ca nadīṣu ca

स्नानमेव क्रिया यस्मात्क्रियास्नानमतः परम । अद्भिर्गात्राणि शुध्यन्ति तीर्थस्नानात्फलं लभेत

snānameva kriyā yasmātkriyāsnānamataḥ param / adbhirgātrāṇi śudhyanti tīrthasnānātphalaṃ labhet

मार्जनान्मज्जनैर्मन्त्रैः पापमाशु प्रणश्यति । नित्यं नैमित्तिकं चापि क्रियाङ्गं मलकर्षणम

mārjanānmajjanairmantraiḥ pāpamāśu praṇaśyati / nityaṃ naimittikaṃ cāpi kriyāṅgaṃ malakarṣaṇam

तीर्थाभावे तु कर्तव्यमुष्णोदकपरोदकैः । भूमिष्ठादुद्धृतं पुण्यं ततः प्रस्त्रवणोदकम

tīrthābhāve tu kartavyamuṣṇodakaparodakaiḥ / bhūmiṣṭhāduddhṛtaṃ puṇyaṃ tataḥ prastravaṇodakam

ततो ऽपि सारसं पुण्यं तस्मान्नादेयमुच्यते । तीर्थतोयं ततः पुण्यं गागं पुण्यं तु सर्वतः

tato 'pi sārasaṃ puṇyaṃ tasmānnādeyamucyate / tīrthatoyaṃ tataḥ puṇyaṃ gāgaṃ puṇyaṃ tu sarvataḥ

गागं पयः पुनात्याशु पापमामरणान्तिकम । गयायां च कुरुक्षेत्रे यत्तोयं समुपस्थितम

gāgaṃ payaḥ punātyāśu pāpamāmaraṇāntikam / gayāyāṃ ca kurukṣetre yattoyaṃ samupasthitam

तस्मात्तु गाङ्गमपरं जानीयात्तोयमुत्तमम । पुत्रजन्मनि योगेषु तथा संक्रमणे रवेः

tasmāttu gāṅgamaparaṃ jānīyāttoyamuttamam / putrajanmani yogeṣu tathā saṃkramaṇe raveḥ

राहोश्च दर्शने स्नानं प्रशस्तं निशि नान्यथा । उषस्युषसि यत्स्नानं सन्ध्यायामुदिते रवौ

rāhośca darśane snānaṃ praśastaṃ niśi nānyathā / uṣasyuṣasi yatsnānaṃ sandhyāyāmudite ravau

प्राजापत्येन तत्तुल्यं महापातकनाशनम । यत्फलं द्वादशाब्दानि प्राजापत्ये कृते भवेत

prājāpatyena tattulyaṃ mahāpātakanāśanam / yatphalaṃ dvādaśābdāni prājāpatye kṛte bhavet

प्रातः स्नायी तदाप्नोति वर्षेण श्रद्धयान्वितः । य इच्छेद्विपुलान भोगांश्चन्द्रसूर्यग्रहोपमान

prātaḥ snāyī tadāpnoti varṣeṇa śraddhayānvitaḥ / ya icchedvipulān bhogāṃścandrasūryagrahopamān

प्रातः स्नायी भवेन्नित्यं मासौ द्वौ माघफाल्गुनौ । यस्तु माघं समासाद्य प्रातः स्नायी हविष्यभुक

prātaḥ snāyī bhavennityaṃ māsau dvau māghaphālgunau / yastu māghaṃ samāsādya prātaḥ snāyī haviṣyabhuk

इतिपापं महाघोरं मासादेव व्यपोहति । मातरं पितरं वापि भ्रातरं सुहृदं गुरुम

itipāpaṃ mahāghoraṃ māsādeva vyapohati / mātaraṃ pitaraṃ vāpi bhrātaraṃ suhṛdaṃ gurum

यमुद्दिश्य निमज्जेत द्वादशांशं लभेत्तु सः । तुष्यत्यामलकैर्विष्णुरेकादश्या विशेषतः

yamuddiśya nimajjeta dvādaśāṃśaṃ labhettu saḥ / tuṣyatyāmalakairviṣṇurekādaśyā viśeṣataḥ

श्रीकामः सर्वदा स्नानं कुर्वोतामलकैर्नरः । सन्तापः कीर्तिरल्पायुर्धनं निधनमेव च

śrīkāmaḥ sarvadā snānaṃ kurvotāmalakairnaraḥ / santāpaḥ kīrtiralpāyurdhanaṃ nidhanameva ca

आरोग्यं सर्वकामाप्तिरभ्यङ्गाद्भास्करादिषु । उपोषितस्य व्रतिनः कृत्तकेशस्य नापितैः

ārogyaṃ sarvakāmāptirabhyaṅgādbhāskarādiṣu / upoṣitasya vratinaḥ kṛttakeśasya nāpitaiḥ

तावच्छ्रीस्तिष्ठति प्रीता यावत्तैलं न संस्पृशेत । एवं स्नात्वा पितॄन्देवान्मनुष्यांस्तर्पयेन्नरः

tāvacchrīstiṣṭhati prītā yāvattailaṃ na saṃspṛśet / evaṃ snātvā pitṝndevānmanuṣyāṃstarpayennaraḥ

नाभिमात्रे जले स्थित्वा चिन्तयेदूर्जमानसः । आगच्छन्तु मे पितर इमं गृह्णन्त्वपोञ्जलिम

nābhimātre jale sthitvā cintayedūrjamānasaḥ / āgacchantu me pitara imaṃ gṛhṇantvapoñjalim

त्रींस्त्रीनेवाञ्जलीन्दद्यादाकाशे दक्षिणे तथा । वसित्वा वसनं शुष्कं स्थलस्था स्तर्णबर्हिषि

trīṃstrīnevāñjalīndadyādākāśe dakṣiṇe tathā / vasitvā vasanaṃ śuṣkaṃ sthalasthā starṇabarhiṣi

विधिज्ञास्तर्पणं कुर्युर्न पात्रे तु कदाचन । यदपां क्रूरमांसात्तु यदमेध्यं तु किञ्चन

vidhijñāstarpaṇaṃ kuryurna pātre tu kadācana / yadapāṃ krūramāṃsāttu yadamedhyaṃ tu kiñcana

अशान्तं मलिनं यच्च तत्सर्वमपगच्छतु । गृहीत्वानेन मन्त्रेण तोयं सव्येन पाणिना

aśāntaṃ malinaṃ yacca tatsarvamapagacchatu / gṛhītvānena mantreṇa toyaṃ savyena pāṇinā

प्रक्षिपोद्दिशि नैरृत्यां रक्षो ऽपहतये तु तत । निषिद्धभक्षणाद्यत्तु पापाद्यच्च प्रतिग्रहात

prakṣipoddiśi nairṛtyāṃ rakṣo 'pahataye tu tat / niṣiddhabhakṣaṇādyattu pāpādyacca pratigrahāt

दुष्कृतं यच्च मे किञ्चिद्बाङ्मनः कायकर्मभिः । पुनातु मे तदिन्द्रस्तु वरुणः सबृहस्पतिः

duṣkṛtaṃ yacca me kiñcidbāṅmanaḥ kāyakarmabhiḥ / punātu me tadindrastu varuṇaḥ sabṛhaspatiḥ

सविता च भगश्चैव मुनयः सनकादयः । आब्रह्मस्तम्बपर्यन्तं जगत्तृप्यत्विति ब्रुवन

savitā ca bhagaścaiva munayaḥ sanakādayaḥ / ābrahmastambaparyantaṃ jagattṛpyatviti bruvan

क्षिपेदबञ्जलींस्त्रीस्तु कुर्वन्संक्षेपतर्पणम । सुराणामर्चनं कुर्याद्ब्रह्मा दीनाममत्सरी

kṣipedabañjalīṃstrīstu kurvansaṃkṣepatarpaṇam / surāṇāmarcanaṃ kuryādbrahmā dīnāmamatsarī

ब्राह्मवैष्णवरौद्रैश्च सावित्रैर्मैत्रवारुणैः । तल्लिङ्गैरर्चयेन्मन्त्रैः सर्वदेवान्नमस्य च

brāhmavaiṣṇavaraudraiśca sāvitrairmaitravāruṇaiḥ / talliṅgairarcayenmantraiḥ sarvadevānnamasya ca

नमस्कारेण पुष्पाणि विन्यसेत्तु पृथक्पृथक । सर्वदेवमयं विष्णुं भास्करं चाप्यथार्चयेत

namaskāreṇa puṣpāṇi vinyasettu pṛthakpṛthak / sarvadevamayaṃ viṣṇuṃ bhāskaraṃ cāpyathārcayet

दद्यात्पुरुषसूक्तेन यः पुष्पाण्यप एव वा । अर्चितं स्याज्जगादिदं तेन सर्वं चराचरम

dadyātpuruṣasūktena yaḥ puṣpāṇyapa eva vā / arcitaṃ syājjagādidaṃ tena sarvaṃ carācaram

अन्यैश्च तान्त्रिकैर्मन्त्रैः पूजयेच्च जनार्दनम । आदावर्घ्यं प्रदातव्यं ततः पश्चाद्विलेपनम

anyaiśca tāntrikairmantraiḥ pūjayecca janārdanam / ādāvarghyaṃ pradātavyaṃ tataḥ paścādvilepanam

ततः पुष्पाञ्जलिं धूपमु पहारफलानि च । स्नानमन्तर्जले चैव मार्जनाचमनं तथा

tataḥ puṣpāñjaliṃ dhūpamu pahāraphalāni ca / snānamantarjale caiva mārjanācamanaṃ tathā

जलाभिमन्त्रणं यच्च तीर्थस्य परिकल्पयेत । अघमर्षणसूक्तेन त्रिवारं त्वेव नित्यशः

jalābhimantraṇaṃ yacca tīrthasya parikalpayet / aghamarṣaṇasūktena trivāraṃ tveva nityaśaḥ

स्नाने चरितमित्येतत्समुद्दिष्टं महात्मभिः । ब्रह्मक्षत्रविशां चैव मन्त्रवत्स्नानमिष्यते

snāne caritamityetatsamuddiṣṭaṃ mahātmabhiḥ / brahmakṣatraviśāṃ caiva mantravatsnānamiṣyate

तूष्णीमेव तु शूद्रस्य सनमस्कारकं स्मृतम । अध्यापनं ब्रह्मयज्ञः पितृयज्ञस्तु तर्पणम

tūṣṇīmeva tu śūdrasya sanamaskārakaṃ smṛtam / adhyāpanaṃ brahmayajñaḥ pitṛyajñastu tarpaṇam

होमो दैवी बलिर्भौतो न यज्ञो ऽतिथिपूजनम । गवा गोष्ठे दशगुणं अग्न्यगारे शताधिकम

homo daivī balirbhauto na yajño 'tithipūjanam / gavā goṣṭhe daśaguṇaṃ agnyagāre śatādhikam

सिद्धक्षेत्रेषु तीर्थेषु देवतायतनेषु च । सहस्रशतकोटीनामनन्तं विष्णुसन्निधौ

siddhakṣetreṣu tīrtheṣu devatāyataneṣu ca / sahasraśatakoṭīnāmanantaṃ viṣṇusannidhau

पञ्चमे च तथा भागे संविभागो यथार्थतः । पितृदे वमनुष्याणां कोटीनां चोपदिश्यते

pañcame ca tathā bhāge saṃvibhāgo yathārthataḥ / pitṛde vamanuṣyāṇāṃ koṭīnāṃ copadiśyate

ब्राह्मणेभ्यः प्रदायाग्र यः सुहृद्भिः सहाश्नुते । स प्रेत्य लभते स्वर्गमन्नदानं समाचरन

brāhmaṇebhyaḥ pradāyāgra yaḥ suhṛdbhiḥ sahāśnute / sa pretya labhate svargamannadānaṃ samācaran

पूर्वं मधुरमश्रीयाल्लवणाम्लौ च मध्यतः । कटुतिक्तकषायांश्च पयश्चैव तथान्ततः

pūrvaṃ madhuramaśrīyāllavaṇāmlau ca madhyataḥ / kaṭutiktakaṣāyāṃśca payaścaiva tathāntataḥ

शाकं च रात्रौ भूमिष्ठमत्यन्तं च विवर्जयेत । नचैकरससेवायां प्रसज्जेत कदाचन

śākaṃ ca rātrau bhūmiṣṭhamatyantaṃ ca vivarjayet / nacaikarasasevāyāṃ prasajjeta kadācana

समृतं ब्राह्मणस्यान्नं क्षत्रियान्नं पयः स्मृतम । वैश्यस्य चान्नमेवान्नं शूद्रान्नं रुधिरं स्मृतम

samṛtaṃ brāhmaṇasyānnaṃ kṣatriyānnaṃ payaḥ smṛtam / vaiśyasya cānnamevānnaṃ śūdrānnaṃ rudhiraṃ smṛtam

अमावासी वसेदत्र एकहायनमेव वा

amāvāsī vasedatra ekahāyanameva vā

तत्र श्रीश्चैव लक्ष्मीश्च वसते नात्र संशयः । उदरे गार्हपत्याग्निः पृष्ठदेशे तु दक्षिणः

tatra śrīścaiva lakṣmīśca vasate nātra saṃśayaḥ / udare gārhapatyāgniḥ pṛṣṭhadeśe tu dakṣiṇaḥ

आस्ये चाहवनीयो ऽग्निः सत्यः पर्व च मूर्धनि । यः पञ्चाग्नीनिमान्वेद आहिताग्निः स उच्यते

āsye cāhavanīyo 'gniḥ satyaḥ parva ca mūrdhani / yaḥ pañcāgnīnimānveda āhitāgniḥ sa ucyate

शरिरमापः सोमं च विविधं चान्नमुच्यते । प्राणो ह्यग्निस्तथादित्यस्त्रिभोक्ता एक एव तु

śariramāpaḥ somaṃ ca vividhaṃ cānnamucyate / prāṇo hyagnistathādityastribhoktā eka eva tu

अन्नं बलाय मे भूमेरपामग्न्यनिलस्य च । भवत्येतत्परिणतौ ममाप्यव्याहतं सुखम

annaṃ balāya me bhūmerapāmagnyanilasya ca / bhavatyetatpariṇatau mamāpyavyāhataṃ sukham

हस्तेन परिमार्ज्याथ कुर्यात्ताम्बूलभक्षणम । श्रवणं चेतिहासस्य तत्कुर्यात्सुसमाहितः

hastena parimārjyātha kuryāttāmbūlabhakṣaṇam / śravaṇaṃ cetihāsasya tatkuryātsusamāhitaḥ

इतिहासपुराणाद्यैः षष्ठसप्तमकेनयेत । ततः सन्ध्यामुपासीत स्नात्वा वै पश्चिमां नरः

itihāsapurāṇādyaiḥ ṣaṣṭhasaptamakenayet / tataḥ sandhyāmupāsīta snātvā vai paścimāṃ naraḥ

एतद्वा दिवसे प्रोक्तमनुष्ठानं मया द्विज । आचारं यः पठेद्विद्वाञ्छृणुयात्स दिवंव्रजेत । आचारादिर्धर्मकर्ता केशवो हि स्मृतो द्विज

etadvā divase proktamanuṣṭhānaṃ mayā dvija / ācāraṃ yaḥ paṭhedvidvāñchṛṇuyātsa divaṃvrajet / ācārādirdharmakartā keśavo hi smṛto dvija