श्रीगरुडमहापुराणम- 110 सूत उवाच । योध्रुवाणि परित्यज्य ह्यधुवाणि निषेवते । ध्रुवाणि तस्य नश्यन्ति ह्यध्रुवं नष्टमेव च

śrīgaruḍamahāpurāṇam- 110 sūta uvāca / yodhruvāṇi parityajya hyadhuvāṇi niṣevate / dhruvāṇi tasya naśyanti hyadhruvaṃ naṣṭameva ca

वाग्यन्त्रहीनस्य नरस्य विद्या शस्त्रं यथा कापुरुषस्य हस्ते । न तुष्टिमुत्पादयते शरीरे ह्यन्धस्य दारा इव दर्शनीयाः

vāgyantrahīnasya narasya vidyā śastraṃ yathā kāpuruṣasya haste / na tuṣṭimutpādayate śarīre hyandhasya dārā iva darśanīyāḥ

भोज्ये भोजनशक्तिश्च रतिशक्तिर्वरस्त्रियः । विभवे दानशक्तिश्च नाल्पस्य तपसः फलम

bhojye bhojanaśaktiśca ratiśaktirvarastriyaḥ / vibhave dānaśaktiśca nālpasya tapasaḥ phalam

अग्निहोत्रफला वेदाः शीलवृत्तिफलं शुभम । रतिपुत्रफला दारा दत्तभुक्तफलं धनम

agnihotraphalā vedāḥ śīlavṛttiphalaṃ śubham / ratiputraphalā dārā dattabhuktaphalaṃ dhanam

वरयेत्कुलजां प्राज्ञो विरूपामपि कन्यकाम । सुरूपां सुनितम्बाञ्च नाकुलीनां कदाचन

varayetkulajāṃ prājño virūpāmapi kanyakām / surūpāṃ sunitambāñca nākulīnāṃ kadācana

अर्थेनापि हि किं तेन यस्यानर्थे तु संगतिः । को हि नाम शिखाजातं पन्नगस्य मणिं हरेत

arthenāpi hi kiṃ tena yasyānarthe tu saṃgatiḥ / ko hi nāma śikhājātaṃ pannagasya maṇiṃ haret

हविर्दुष्टकुलद्वाह्यं बालादपि सुभाषितम । अमेध्यात्काञ्चनं ग्राह्यं स्त्रीरत्नं दुष्कुलादपि

havirduṣṭakuladvāhyaṃ bālādapi subhāṣitam / amedhyātkāñcanaṃ grāhyaṃ strīratnaṃ duṣkulādapi

विषादप्यमृतं ग्राह्यममेध्यादपि काञ्चनम । नीचादप्युत्तमां विद्यां स्त्रीरत्नं दुष्कुलादपि

viṣādapyamṛtaṃ grāhyamamedhyādapi kāñcanam / nīcādapyuttamāṃ vidyāṃ strīratnaṃ duṣkulādapi

न राज्ञा सह मित्रत्वं न सर्पो निर्विषः क्रचित । न कुलं निर्मलं तत्र स्त्रीजनो यत्र जायते

na rājñā saha mitratvaṃ na sarpo nirviṣaḥ kracit / na kulaṃ nirmalaṃ tatra strījano yatra jāyate

कुले नियोजयेद्भक्तं पुत्रं विद्यासु योजयेत । व्यसने योजयेच्छत्रुमिष्टं धर्मे नियोज्येत

kule niyojayedbhaktaṃ putraṃ vidyāsu yojayet / vyasane yojayecchatrumiṣṭaṃ dharme niyojyet

स्थानेष्वेव प्रयोक्ताव्या भृत्याश्चाभरणानि च । न हि चूडामणिः पादे शोभते वै कदाचन

sthāneṣveva prayoktāvyā bhṛtyāścābharaṇāni ca / na hi cūḍāmaṇiḥ pāde śobhate vai kadācana

चूडामणिः समुद्रो ऽग्निर्घण्टा चाखण्डमम्बरम । अथवा पृथिवीपालो मूर्ध्नि पादे प्रमादतः

cūḍāmaṇiḥ samudro 'gnirghaṇṭā cākhaṇḍamambaram / athavā pṛthivīpālo mūrdhni pāde pramādataḥ

कुसुमस्तबकस्येव द्वे गती तु मनस्विनः । मूर्ध्नि वा सर्वलोकानां शीर्षतः पतितो वने

kusumastabakasyeva dve gatī tu manasvinaḥ / mūrdhni vā sarvalokānāṃ śīrṣataḥ patito vane

कनकभूषणसंग्रहणोचितो यदि मणिस्त्रपुणि प्रतिबध्यते । न च विरौति न चापि स शोभते भवति योजयितुर्वचनीयता

kanakabhūṣaṇasaṃgrahaṇocito yadi maṇistrapuṇi pratibadhyate / na ca virauti na cāpi sa śobhate bhavati yojayiturvacanīyatā

वाजिवारणलौहानां काष्ठपाषाणवाससाम । नारीपुरुषतोयानामन्तरं महदन्तरम

vājivāraṇalauhānāṃ kāṣṭhapāṣāṇavāsasām / nārīpuruṣatoyānāmantaraṃ mahadantaram

कदर्थितस्यापि हि धैर्यवृत्तेर्न शक्यते सर्वगुणप्रमाथः । अधः खलेनापि कृतस्य वह्नेर्नाधः शिखा याति कदाचिदेव

kadarthitasyāpi hi dhairyavṛtterna śakyate sarvaguṇapramāthaḥ / adhaḥ khalenāpi kṛtasya vahnernādhaḥ śikhā yāti kadācideva

न सदश्वः कशाघातं सिंहो न गजगर्जितम । वीरो वा परनिर्दिष्टं न सहेद्भीमनिः स्वनम

na sadaśvaḥ kaśāghātaṃ siṃho na gajagarjitam / vīro vā paranirdiṣṭaṃ na sahedbhīmaniḥ svanam

यदि विभवविहीनः प्रच्युतो वाशु दैवान्न तु खलजनसेवां काङ्क्षयेन्नैव नीचाम । न तृणमदनकार्ये सुक्षुधार्तो ऽत्ति सिंहः पिबति रुधिरमुष्णं प्रायशः कुञ्चराणाम

yadi vibhavavihīnaḥ pracyuto vāśu daivānna tu khalajanasevāṃ kāṅkṣayennaiva nīcām / na tṛṇamadanakārye sukṣudhārto 'tti siṃhaḥ pibati rudhiramuṣṇaṃ prāyaśaḥ kuñcarāṇām

सकृद्दुष्टञ्च यो मित्रं पुनः सन्धातुमिच्छति । स मृत्युमेव गृह्णीयाद्गर्भमश्वतरी यथा

sakṛdduṣṭañca yo mitraṃ punaḥ sandhātumicchati / sa mṛtyumeva gṛhṇīyādgarbhamaśvatarī yathā

शत्रोरपत्यानि प्रियंवदानि नोपेक्षितव्यानि बुधैर्मनुष्यैः । तान्येव कालेषु विपत्कराणि विषस्य पात्राण्यपि दारुणानि

śatrorapatyāni priyaṃvadāni nopekṣitavyāni budhairmanuṣyaiḥ / tānyeva kāleṣu vipatkarāṇi viṣasya pātrāṇyapi dāruṇāni

उपकारगृहीतेन शत्रुणा शत्रुमुद्धरेत । पादलग्नं करस्थेन कण्टकेनैव कण्टकम

upakāragṛhītena śatruṇā śatrumuddharet / pādalagnaṃ karasthena kaṇṭakenaiva kaṇṭakam

अपकारपरान्नित्यं चिन्त येन्न कदाचन । स्वयमेव पतिष्यन्ति कूलजाता इव द्रुमाः

apakāraparānnityaṃ cinta yenna kadācana / svayameva patiṣyanti kūlajātā iva drumāḥ

अनर्था ह्यर्थरूषाश्च अर्थाश्चानर्थरूपिणः । भवन्ति ते विनाशाय दैवायत्तस्य वै सदा

anarthā hyartharūṣāśca arthāścānartharūpiṇaḥ / bhavanti te vināśāya daivāyattasya vai sadā

कार्यकालोचितापापा मतिः सञ्जायते हि वै । सानुकूले तु दैवे शं पुंसः सर्वत्र जायते

kāryakālocitāpāpā matiḥ sañjāyate hi vai / sānukūle tu daive śaṃ puṃsaḥ sarvatra jāyate

धनप्रयोगकार्येषुः तथा विद्या गमेषु च । आहारे व्यवहारे च त्यक्तलज्जः सदा भवेत

dhanaprayogakāryeṣuḥ tathā vidyā gameṣu ca / āhāre vyavahāre ca tyaktalajjaḥ sadā bhavet

धनिनः श्रोत्रियो राजा नदी वैद्यस्तु पञ्चमः । पञ्च यत्र न विद्यन्ते न कुर्यात्तत्रत्र संस्थितिम

dhaninaḥ śrotriyo rājā nadī vaidyastu pañcamaḥ / pañca yatra na vidyante na kuryāttatratra saṃsthitim

लोकयात्रा भयं लज्जा दाक्षिण्यं दानशीलता । पञ्च यत्र न विद्यन्ते न तत्र दिवसं वसेत

lokayātrā bhayaṃ lajjā dākṣiṇyaṃ dānaśīlatā / pañca yatra na vidyante na tatra divasaṃ vaset

कालविच्छोत्रियो राजा नदी साधुश्च पञ्चमः । एते यत्र न विद्यन्ते तत्र वासं न कारयेत

kālavicchotriyo rājā nadī sādhuśca pañcamaḥ / ete yatra na vidyante tatra vāsaṃ na kārayet

नैकत्र परिनिष्ठास्ति ज्ञानस्य किल शौनक । सर्वः सर्वं न जानाति सर्वज्ञो नास्ति कुत्रचित

naikatra pariniṣṭhāsti jñānasya kila śaunaka / sarvaḥ sarvaṃ na jānāti sarvajño nāsti kutracit

न सर्ववित्कश्चिदिहास्ति लोके नात्यन्तमूर्खो भुवि चापि कश्चित । ज्ञानेन नीचोत्तममध्यमेन यो ऽयं विजानाति स तेन विद्वान

na sarvavitkaścidihāsti loke nātyantamūrkho bhuvi cāpi kaścit / jñānena nīcottamamadhyamena yo 'yaṃ vijānāti sa tena vidvān