श्रीगरुडमहापुराणम- 105 विहितस्याननुष्ठानान्निन्दितस्य च सेवनात । अनिग्रहाच्चेन्द्रियाणां नरः पतनमृच्छति

śrīgaruḍamahāpurāṇam- 105 vihitasyānanuṣṭhānānninditasya ca sevanāt / anigrahāccendriyāṇāṃ naraḥ patanamṛcchati

तस्माद्यत्नेन कर्तव्यं प्रायश्चित्तं विशुद्धये । एवमस्यान्तरात्मा च लोकश्चैव प्रसदिति

tasmādyatnena kartavyaṃ prāyaścittaṃ viśuddhaye / evamasyāntarātmā ca lokaścaiva prasaditi

लोकः प्रसीदेदात्मैवं प्रायश्चित्तैरघक्षयः । प्रायश्चित्तमकुर्वाणाः पश्चात्तापविवर्जिताः

lokaḥ prasīdedātmaivaṃ prāyaścittairaghakṣayaḥ / prāyaścittamakurvāṇāḥ paścāttāpavivarjitāḥ

नरकान्यान्ति पापा वै महारौरवरौरवान । तामिस्त्रं लोहशङ्कुं च पूतिगन्धसमाकुलम

narakānyānti pāpā vai mahārauravarauravān / tāmistraṃ lohaśaṅkuṃ ca pūtigandhasamākulam

हंसाभं लोहितोदं च सञ्जीवननदीपथम । महानिलयकाकोलमन्धतामिस्त्रवापनम

haṃsābhaṃ lohitodaṃ ca sañjīvananadīpatham / mahānilayakākolamandhatāmistravāpanam

अवीचिं कुम्भीपाकं च यान्ति पापा ह्यपुण्यतः । ब्रह्महा मद्यपः स्तेयी संयोगी गुरुतल्पगः

avīciṃ kumbhīpākaṃ ca yānti pāpā hyapuṇyataḥ / brahmahā madyapaḥ steyī saṃyogī gurutalpagaḥ

गुरुनिन्दा वेदनिन्दा ब्रह्महत्यासमे ह्युभे । निषिद्धभक्षणं जिह्मक्रियाचरणमेव च

gurunindā vedanindā brahmahatyāsame hyubhe / niṣiddhabhakṣaṇaṃ jihmakriyācaraṇameva ca

रजस्वलामुखास्वादः सुरापानसमानि तु । अश्वरत्नादिहरणं सुवर्णस्तेयसंमितम

rajasvalāmukhāsvādaḥ surāpānasamāni tu / aśvaratnādiharaṇaṃ suvarṇasteyasaṃmitam

सखिभार्याकुमारीषु स्वयोनिष्वन्त्यजासु च । सगोत्रासु तथा स्त्रीषु गुरुतल्पसमं स्मृतम

sakhibhāryākumārīṣu svayoniṣvantyajāsu ca / sagotrāsu tathā strīṣu gurutalpasamaṃ smṛtam

पितुः स्वसारं मातुश्च मातुलानीं स्नुषाम पि । मातुः सपत्नीं भगिनीमाचार्यतनयां तथा

pituḥ svasāraṃ mātuśca mātulānīṃ snuṣāma pi / mātuḥ sapatnīṃ bhaginīmācāryatanayāṃ tathā

आचार्यपत्नीं स्वसुतां गच्छंस्तु गुरुतल्पगः । छित्त्वा लिङ्गं वधस्तस्य सकामायाः स्त्रियास्तथा

ācāryapatnīṃ svasutāṃ gacchaṃstu gurutalpagaḥ / chittvā liṅgaṃ vadhastasya sakāmāyāḥ striyāstathā

गोवधो व्रात्यतास्तेयमृणानां च परिक्रिया । अनाहिताग्नितापण्यविक्रयः परिवेदनम

govadho vrātyatāsteyamṛṇānāṃ ca parikriyā / anāhitāgnitāpaṇyavikrayaḥ parivedanam

भृत्याचाध्ययनादानं भृतकाध्या पनन्तथा । पारदार्यं पारिवित्त्यं वार्धुष्यं लवणक्रिया

bhṛtyācādhyayanādānaṃ bhṛtakādhyā panantathā / pāradāryaṃ pārivittyaṃ vārdhuṣyaṃ lavaṇakriyā

सच्छूद्रविट्क्षत्त्रबन्धोर्निन्दितार्थोपजीविता । नास्तिक्यं व्रतलोपश्च शूल्यं गोश्वेव विक्रयः

sacchūdraviṭkṣattrabandhorninditārthopajīvitā / nāstikyaṃ vratalopaśca śūlyaṃ gośveva vikrayaḥ

पितृमातृसुहृत्त्यागस्तडागारामविक्रयः । कन्यायादूषण चैव परिविन्दकयाजनम

pitṛmātṛsuhṛttyāgastaḍāgārāmavikrayaḥ / kanyāyādūṣaṇa caiva parivindakayājanam

कन्याप्रदानं तस्यैव कौटिल्यं व्रतलोपनम । आत्मनोरऽथे क्रियारम्भो मद्यपस्त्रीनिषेवणम

kanyāpradānaṃ tasyaiva kauṭilyaṃ vratalopanam / ātmanor'the kriyārambho madyapastrīniṣevaṇam

स्वाध्यायाग्निसुतत्यागो बान्धवत्याग एव च । असच्छास्त्राभिगमनं भार्यात्मपरिवि क्रयः

svādhyāyāgnisutatyāgo bāndhavatyāga eva ca / asacchāstrābhigamanaṃ bhāryātmaparivi krayaḥ

उपपापानि चोक्तानि प्रायश्चित्तं निबोधत । शिरः कपालध्वजवान भिक्षाशी कर्म वेदयन

upapāpāni coktāni prāyaścittaṃ nibodhata / śiraḥ kapāladhvajavān bhikṣāśī karma vedayan

ब्रह्महा द्वादश समा मितभुक शुद्धिमाप्नुयात । लोमभ्यः स्वाहेति च वा लोमप्रभृति वै तनुम

brahmahā dvādaśa samā mitabhuk śuddhimāpnuyāt / lomabhyaḥ svāheti ca vā lomaprabhṛti vai tanum

मज्जान्तां जुहुयाद्वापि स्वस्वमन्त्रैर्यथाक्रमम । शुद्धिः स्याद्ब्राह्मणत्राणात्कृत्वैवं शुद्धिरेव च

majjāntāṃ juhuyādvāpi svasvamantrairyathākramam / śuddhiḥ syādbrāhmaṇatrāṇātkṛtvaivaṃ śuddhireva ca

निरातङ्कं द्विजं गां च ब्राह्मणार्थे हतो ऽपि वा । अरण्ये नियतो जुप्त्वा त्रिः कृत्वो वेदसंहिताम

nirātaṅkaṃ dvijaṃ gāṃ ca brāhmaṇārthe hato 'pi vā / araṇye niyato juptvā triḥ kṛtvo vedasaṃhitām

सरस्वतीं वा संसेव्यं धनं पात्रे समर्पयेत । यागस्थक्षत्त्रविड्घात चरेद्ब्रह्महणो व्रतम

sarasvatīṃ vā saṃsevyaṃ dhanaṃ pātre samarpayet / yāgasthakṣattraviḍghāt caredbrahmahaṇo vratam

गर्भहा वा यथावर्णं तथात्रेयीनिषू (सू) दनम । चरेद्ब्रतमहत्वापि घातनार्थमुपागतः

garbhahā vā yathāvarṇaṃ tathātreyīniṣū (sū) danam / caredbratamahatvāpi ghātanārthamupāgataḥ

द्विगुणं सवनस्थे तु ब्राह्मणे व्रतमाचरेत । सुराम्बुघृतगोमूत्रं पीत्वा शुद्धिः सुरापिणः

dviguṇaṃ savanasthe tu brāhmaṇe vratamācaret / surāmbughṛtagomūtraṃ pītvā śuddhiḥ surāpiṇaḥ

अग्निवर्णं घृतं वापि चीरवास जटी भवेत । व्रतं ब्रह्महणः कुर्यात्पुनः संस्कारमर्हति

agnivarṇaṃ ghṛtaṃ vāpi cīravāsa jaṭī bhavet / vrataṃ brahmahaṇaḥ kuryātpunaḥ saṃskāramarhati

रेतेविण्मूत्रपानाच्च सुरापा ब्राह्मणी तथा । पतिलोकपरिभ्रष्टा गृध्री स्यात्सूकरी शुनी

reteviṇmūtrapānācca surāpā brāhmaṇī tathā / patilokaparibhraṣṭā gṛdhrī syātsūkarī śunī

स्वर्णहारी द्विजो राज्ञे दत्त्वा तु मुसलं तथा । कर्मणः ख्यापनं कृत्वा हतस्तेन भवेच्छुचिः

svarṇahārī dvijo rājñe dattvā tu musalaṃ tathā / karmaṇaḥ khyāpanaṃ kṛtvā hatastena bhavecchuciḥ

आत्मतुल्यं सुवर्णं वा दत्त्वा शुद्धिमियाद्द्विजः । शयने सार्धमायस्या योषिता निभृतं स्वपेत

ātmatulyaṃ suvarṇaṃ vā dattvā śuddhimiyāddvijaḥ / śayane sārdhamāyasyā yoṣitā nibhṛtaṃ svapet

उच्छेद्य लिङ्गं वृषणं नैरृत्यामुत्सृजोद्दिशि । प्राजापत्यं चरेत्कृच्छ्रं समा वा गुरुतल्पगः

ucchedya liṅgaṃ vṛṣaṇaṃ nairṛtyāmutsṛjoddiśi / prājāpatyaṃ caretkṛcchraṃ samā vā gurutalpagaḥ

चान्द्रायणं वा त्रीन्मासनभ्यसेद्वेदसंहिताम । पञ्चगव्यं पिबेद्गोघ्नो मासमासीत संयतः

cāndrāyaṇaṃ vā trīnmāsanabhyasedvedasaṃhitām / pañcagavyaṃ pibedgoghno māsamāsīta saṃyataḥ

गोष्ठेशयो गो ऽनुगामी गोप्रदानेन शुध्यति । उपपातकशुद्धिः स्याच्चान्द्रायणव्रतेन च

goṣṭheśayo go 'nugāmī gopradānena śudhyati / upapātakaśuddhiḥ syāccāndrāyaṇavratena ca

पयसा वापि मासेन पराकेणापि वा पुनः । ऋषभैकं सहस्रं गा दद्यात्क्षत्त्रवधे पुमान

payasā vāpi māsena parākeṇāpi vā punaḥ / ṛṣabhaikaṃ sahasraṃ gā dadyātkṣattravadhe pumān

ब्रह्महत्याव्रतं वापि वत्सरत्रितयं चरेत । वैश्यहाब्दं च (ब्दांश्च) रेदेतद्दद्याद्वैकशतं गवाम

brahmahatyāvrataṃ vāpi vatsaratritayaṃ caret / vaiśyahābdaṃ ca (bdāṃśca) redetaddadyādvaikaśataṃ gavām

षण्मासाच्छूद्रहा चैतद्दद्याद्वा धेनवो दश । अप्रदुष्टां स्त्रियं हत्वा शूद्रहत्याव्रतं चरेत

ṣaṇmāsācchūdrahā caitaddadyādvā dhenavo daśa / apraduṣṭāṃ striyaṃ hatvā śūdrahatyāvrataṃ caret

मार्जारगोधानकुलपशुमण्डूकघातनात । पिबेत्क्षीरं त्र्यहं पापी कृच्छ्रं वाप्यधिकं चरेत

mārjāragodhānakulapaśumaṇḍūkaghātanāt / pibetkṣīraṃ tryahaṃ pāpī kṛcchraṃ vāpyadhikaṃ caret

गजे नीलान्वृषान्पञ्च शुके वत्सं द्विहायनम । खराजमेषेषु वृषो देयः क्रौञ्चे त्रिहायणः

gaje nīlānvṛṣānpañca śuke vatsaṃ dvihāyanam / kharājameṣeṣu vṛṣo deyaḥ krauñce trihāyaṇaḥ

वृक्षगुल्मलतावीरुच्छेदने जप्यमृक्शतम । अवकीर्णो भवेद्गत्त्वा ब्रह्मचारी च योषितम

vṛkṣagulmalatāvīrucchedane japyamṛkśatam / avakīrṇo bhavedgattvā brahmacārī ca yoṣitam

गर्दभं पशुमालभ्य नैरृतं च विशुध्यति । मधुमांसाशने कार्यं कृच्छ्रं शेषव्रतानि च

gardabhaṃ paśumālabhya nairṛtaṃ ca viśudhyati / madhumāṃsāśane kāryaṃ kṛcchraṃ śeṣavratāni ca

कृच्छ्रत्रयं गुरुः कुर्यान्म्रियेत प्रहितो यदि । प्रतिकूलं गुरोः कृत्वा प्रसाद्यैव विशुध्यति

kṛcchratrayaṃ guruḥ kuryānmriyet prahito yadi / pratikūlaṃ guroḥ kṛtvā prasādyaiva viśudhyati

रिपून्धान्यप्रदानाद्यैः स्नेहाद्यैर्वाप्युपक्रमेत । क्रियमाणोपकारे च मृते विप्रे न पातकम

ripūndhānyapradānādyaiḥ snehādyairvāpyupakramet / kriyamāṇopakāre ca mṛte vipre na pātakam

महापापोपपापाभ्यां योभिशस्तो मृषा परम । अब्भक्षो मासमासीत स जापी नियतन्द्रियः

mahāpāpopapāpābhyāṃ yobhiśasto mṛṣā param / abbhakṣo māsamāsīta sa jāpī niyatandriyaḥ

अनियुक्तो भ्रातृभार्यां गच्छंश्चान्द्रायणं चरेत । त्रिरात्रान्ते घृतं प्राश्य गत्वोदक्यां शुचिर्भवेत

aniyukto bhrātṛbhāryāṃ gacchaṃścāndrāyaṇaṃ caret / trirātrānte ghṛtaṃ prāśya gatvodakyāṃ śucirbhavet

गोष्ठे वसन्ब्रह्मचारी मासमेकं पयोव्रती । गायत्त्रीजप्यनिरतो मुच्यते ऽसत्प्रतिग्रहात

goṣṭhe vasanbrahmacārī māsamekaṃ payovratī / gāyattrījapyanirato mucyate 'satpratigrahāt

त्रिः कृच्छ्रमाचरेद्व्रात्ययाजको ऽपि चरन्नपि । वेदप्लावी यवाश्यब्दं त्यक्त्वा च शरणागतान

triḥ kṛcchramācaredvrātyayājako 'pi carannapi / vedaplāvī yavāśyabdaṃ tyaktvā ca śaraṇāgatān

प्राणायामत्रयं कुर्यात्खरयानोष्ट्रयानगः । नग्नः स्नात्वा च सुप्त्वा च गत्वा चैव दिवा स्त्रियम

prāṇāyāmatrayaṃ kuryātkharayānoṣṭrayānagaḥ / nagnaḥ snātvā ca suptvā ca gatvā caiva divā striyam

गुरुन्त्वं कृत्य हुङ्कृत्य विप्रं निर्जित्य वाद तः । प्रसाद्य तं च मुनयस्ततो ह्युपवसेद्दिनम

guruntvaṃ kṛtya huṅkṛtya vipraṃ nirjitya vāda taḥ / prasādya taṃ ca munayastato hyupavaseddinam

विप्रे दण्डोद्यमे कृच्छ्रमतिकृच्छ्रं निपातने । देशं कालं वयः शक्तिं पापं चावेक्ष्य यत्नतः

vipre daṇḍodyame kṛcchramatikṛcchraṃ nipātane / deśaṃ kālaṃ vayaḥ śaktiṃ pāpaṃ cāvekṣya yatnataḥ

प्रायश्चितं प्रकल्प्यं स्याद्यत्र योक्ता तु निष्कृतिः । गर्भत्यागो भर्तृनिन्दा स्त्रीणां पतनकारणम

prāyaścitaṃ prakalpyaṃ syādyatra yoktā tu niṣkṛtiḥ / garbhatyāgo bhartṛnindā strīṇāṃ patanakāraṇam

एष ग्रहान्तिके दोषः तस्मात्तां दूतरस्त्यजेत । विख्यातदोषः कुर्वीत गुरोरनुमतं व्रतम

eṣa grahāntike doṣaḥ tasmāttāṃ dūtarastyajet / vikhyātadoṣaḥ kurvīta guroranumataṃ vratam

असंविख्यातदोषस्तु रहस्यं व्रतमाचरेत । त्रिरात्रोपोषणो जप्त्वा ब्रह्महा त्वघमर्षणम

asaṃvikhyātadoṣastu rahasyaṃ vratamācaret / trirātropoṣaṇo japtvā brahmahā tvaghamarṣaṇam

अन्तर्जले विशुद्धे च दत्त्वा गां च पयस्विनीम । लोमभ्यः स्वाहेति ऋचा दिवसं मारुताशनः

antarjale viśuddhe ca dattvā gāṃ ca payasvinīm / lomabhyaḥ svāheti ṛcā divasaṃ mārutāśanaḥ

जले जप्त्वा तु जुहुयाच्चात्वारिंशद्घृताहुतीः । त्रिरात्रोपोषणो हुत्वा कूष्माण्डीभिर्घृतं शुचिः

jale japtvā tu juhuyāccātvāriṃśadghṛtāhutīḥ / trirātropoṣaṇo hutvā kūṣmāṇḍībhirghṛtaṃ śuciḥ

सुरापः स्वर्णहारी च रुद्रजापी जले स्थितः । सहस्रशीर्षाजप्येन मुच्यते गुरुतल्पगः

surāpaḥ svarṇahārī ca rudrajāpī jale sthitaḥ / sahasraśīrṣājapyena mucyate gurutalpagaḥ

प्राणायामशतं कुर्यात्सर्वपापापनुक्त्ये । ओङ्काराभियुतं सोमसलिलप्रशनाच्छुचिः

prāṇāyāmaśataṃ kuryātsarvapāpāpanuktye / oṅkārābhiyutaṃ somasalilapraśanācchuciḥ

कृत्वोपवासं रेतोविण्मूत्राणां प्राशनेद्विजः । अज्ञानकृतपापस्य नाशः सन्ध्यात्रये कृते

kṛtvopavāsaṃ retoviṇmūtrāṇāṃ prāśanedvijaḥ / ajñānakṛtapāpasya nāśaḥ sandhyātraye kṛte

रुद्रैकादशजप्याद्धि पापनाशो भवेद्द्विजैः । वेदाभ्यासरतं शान्तं पञ्चयज्ञक्रियापरम

rudraikādaśajapyāddhi pāpanāśo bhaveddvijaiḥ / vedābhyāsarataṃ śāntaṃ pañcayajñakriyāparam

न स्पृशन्ति हा पापानि चाशु स्मृत्वा ह्यपोहितः । जप्त्वा सहस्रगायत्त्रीं शुचिर्ब्रह्महणादृते

na spṛśanti hā pāpāni cāśu smṛtvā hyapohitaḥ / japtvā sahasragāyattrīṃ śucirbrahmahaṇādṛte

ब्रह्मचर्यं दया क्षान्तिर्ध्यानं सत्यमकल्कता । अहिंसा स्तेयमाधुर्ये दमश्चैते यमाः स्मृताः

brahmacaryaṃ dayā kṣāntirdhyānaṃ satyamakalkatā / ahiṃsā steyamādhurye damaścaite yamāḥ smṛtāḥ

स्नानमौनोपवासोज्यास्वाध्यायोपस्थनिग्रहः । तपो ऽक्रोधो गुरोर्भक्तिः शौचं च नियमाः स्मृताः

snānamaunopavāsojyāsvādhyāyopasthanigrahaḥ / tapo 'krodho gurorbhaktiḥ śaucaṃ ca niyamāḥ smṛtāḥ

पञ्चगव्यं तु गोक्षीरं दधिमूत्रशकृद्घृतम । जग्ध्वा परेह्न्युपवसेत्कृच्छ्रं सान्तपनं चरेत

pañcagavyaṃ tu gokṣīraṃ dadhimūtraśakṛdghṛtam / jagdhvā parehnyupavasetkṛcchraṃ sāntapanaṃ caret

पृथक सान्तपनैर्द्रव्यैः षडहः सोपवासकः । सप्ताहेन तु कृच्छ्रो ऽयं महासान्तपनः स्मृतः

pṛthak sāntapanairdravyaiḥ ṣaḍahaḥ sopavāsakaḥ / saptāhena tu kṛcchro 'yaṃ mahāsāntapanaḥ smṛtaḥ

पर्णोदुम्बरराजीवबील्वपत्रकुशोदकैः । प्रत्येकं प्रत्यहाभ्यस्तैः पर्ण कृच्छ्र उदाहृतः

parṇodumbararājīvabīlvapatrakuśodakaiḥ / pratyekaṃ pratyahābhyastaiḥ parṇa kṛcchra udāhṛtaḥ

तप्तक्षीरघृताम्बूनामेकैकं प्रत्यहं पिबेत । एकरात्रोपवासश्च तप्तकृच्छ्रश्च पावनः

taptakṣīraghṛtāmbūnāmekaikaṃ pratyahaṃ pibet / ekarātropavāsaśca taptakṛcchraśca pāvanaḥ

एकभक्तेन नक्तेन तथैवायाचितेन च । उपवासेन चकन पादकृच्छ्र उदाहृतः

ekabhaktena naktena tathaivāyācitena ca / upavāsena cakana pādakṛcchra udāhṛtaḥ

यथा कथञ्चित्त्रिगुणः प्रजापत्यो ऽयमुच्यते । अयमेवातिकृच्छ्रः स्यात्पाणिपूर्णाम्बुभोजनात

yathā kathañcittriguṇaḥ prajāpatyo 'yamucyate / ayamevātikṛcchraḥ syātpāṇipūrṇāmbubhojanāt

कृच्छ्रातिकृच्छ्रं पयसा दिवसानेकविंशतिम । द्वादशाहोपवासैश्च पराकः समुदाहृतः

kṛcchrātikṛcchraṃ payasā divasānekaviṃśatim / dvādaśāhopavāsaiśca parākaḥ samudāhṛtaḥ

पिण्याकाचामतक्राम्बुसक्तूनां प्रतिवासरम । एकैकमुपवासश्च कृच्छ्रः सौम्यो ऽयमुच्यते

piṇyākācāmatakrāmbusaktūnāṃ prativāsaram / ekaikamupavāsaśca kṛcchraḥ saumyo 'yamucyate

एषां त्रिरात्रमभ्यासादेकैकं स्याद्यथाक्रमात । तुलापुरुष इत्येष ज्ञेयः पञ्चदशाहिकः

eṣāṃ trirātramabhyāsādekaikaṃ syādyathākramāt / tulāpuruṣa ityeṣa jñeyaḥ pañcadaśāhikaḥ

तिथिपिण्डांश्चरेद्वृद्ध्या शुक्ले शिख्यण्डसंमितान । एकैकं ह्रासयेत्कृष्णे पिण्डं चान्द्रायणं चरेत

tithipiṇḍāṃścaredvṛddhyā śukle śikhyaṇḍasaṃmitān / ekaikaṃ hrāsayetkṛṣṇe piṇḍaṃ cāndrāyaṇaṃ caret

यथाकथञ्चित्पिण्डानां चत्वारिंशच्छतद्वयम । मासेनैवोपभुञ्जीत चान्द्रायणमथापरम

yathākathañcitpiṇḍānāṃ catvāriṃśacchatadvayam / māsenaivopabhuñjīta cāndrāyaṇamathāparam

कृत्वा त्रिषवणं स्नानं पिण्डं चान्द्रायणं चरेत । पवित्राणि जपेत्पिण्डान गायत्त्र्या चाभिमन्त्रयेत

kṛtvā triṣavaṇaṃ snānaṃ piṇḍaṃ cāndrāyaṇaṃ caret / pavitrāṇi japetpiṇḍān gāyattryā cābhimantrayet

अनादिष्टेषु पापेषु शुद्धिश्चान्द्रायणेन तु । धर्मार्थो यश्चरेदेतच्चन्द्रस्यैति सलोकताम

anādiṣṭeṣu pāpeṣu śuddhiścāndrāyaṇena tu / dharmārtho yaścaredetaccandrasyaiti salokatām

कृच्छ्रकृद्धर्मकामस्तु महतीं श्रियमश्नुते

kṛcchrakṛddharmakāmastu mahatīṃ śriyamaśnute