अथातः कल्पनासिद्धिं व्याख्यास्यामः

athātaḥ kalpanāsiddhiṁ vyākhyāsyāmaḥ

इति ह स्माह भगवानात्रेयः

iti ha smāha bhagavānātrēyaḥ

का कल्पना पञ्चसु कर्मसूक्ता क्रमश्च कः किं च क्र̥ताक्र̥तेषु। लिड्गं तथैवातिक्र̥तेषु सङ्ख्या का किङ्गुणः केषु च कश्च बस्तिः

kā kalpanā pañcasu karmasūktā kramaśca kaḥ kiṁ ca kr̥tākr̥tēṣu| liḍgaṁ tathaivātikr̥tēṣu saṅkhyā kā kiṅguṇaḥ kēṣu ca kaśca bastiḥ

किं वर्जनीयं प्रतिकर्मकाले क्र̥ते कियान वा परिहारकालः। प्रणीयमानश्च न याति केन केनैति शीघ्रं सुचिराच्च बस्तिः

kiṁ varjanīyaṁ pratikarmakālē kr̥tē kiyān vā parihārakālaḥ| praṇīyamānaśca na yāti kēna kēnaiti śīghraṁ sucirācca bastiḥ

साध्या गदाः स्वैः शमनैश्च केचित कस्मात प्रयुक्तैर्न शमं व्रजन्ति। प्रचोदितः शिष्यवरेण सम्यगित्यग्निवेशेन भिषग्वरिष्ठः

sādhyā gadāḥ svaiḥ śamanaiśca kēcit kasmāt prayuktairna śamaṁ vrajanti| pracōditaḥ śiṣyavarēṇa samyagityagnivēśēna bhiṣagvariṣṭhaḥ

पुनर्वसुस्तन्त्रविदाह तस्मै सर्वप्रजानां हितकाम्ययेदम।6। त्र्यहावरं सप्तदिनं परं तु स्निग्धो नरः स्वेदयितव्य उक्तः

punarvasustantravidāha tasmai sarvaprajānāṁ hitakāmyayēdam|6| tryahāvaraṁ saptadinaṁ paraṁ tu snigdhō naraḥ svēdayitavya uktaḥ

नातः परं स्नेहनमादिशन्ति सात्म्यीभवेत सप्तदिनात परं तु।7। स्नेहोऽनिलं हन्ति म्र̥दूकरोति देहं मलानां विनिहन्ति सङ्गम

nātaḥ paraṁ snēhanamādiśanti sātmyībhavēt saptadināt paraṁ tu|7| snēhō'nilaṁ hanti mr̥dūkarōti dēhaṁ malānāṁ vinihanti saṅgam

स्निग्धस्य सूक्ष्मेष्वयनेषु लीनं स्वेदस्तु दोषं नयति द्रवत्वम।8। ग्राम्यौदकानूपरसैः समांसैरुत्क्लेशनीयः पयसा च वम्यः

snigdhasya sūkṣmēṣvayanēṣu līnaṁ svēdastu dōṣaṁ nayati dravatvam|8| grāmyaudakānūparasaiḥ samāṁsairutklēśanīyaḥ payasā ca vamyaḥ

रसैस्तथा जाङ्गलजैः सयूषैः स्निग्धैः कफाव्र̥द्धिकरैर्विरेच्यः।9। श्लेष्मोत्तरश्छर्दयति ह्यदुःखं विरिच्यते मन्दकफस्तु सम्यक

rasaistathā jāṅgalajaiḥ sayūṣaiḥ snigdhaiḥ kaphāvr̥ddhikarairvirēcyaḥ|9| ślēṣmōttaraśchardayati hyaduḥkhaṁ viricyatē mandakaphastu samyak

अधः कफेऽल्पे वमनं विरेचयेद्विरेचनं व्र̥द्धकफे तथोर्ध्वम।10। स्निग्धाय देयं वमनं यथोक्तं वान्तस्य पेयादिरनुक्रमश्च

adhaḥ kaphē'lpē vamanaṁ virēcayēdvirēcanaṁ vr̥ddhakaphē tathōrdhvam|10| snigdhāya dēyaṁ vamanaṁ yathōktaṁ vāntasya pēyādiranukramaśca

स्निग्धस्य सुस्विन्नतनोर्यथावद्विरेचनं योग्यतमं प्रयोज्यम ।11। पेयां विलेपीमक्र̥तं क्र̥तं च यूषं रसं त्रिर्द्विरथैकशश्च

snigdhasya susvinnatanōryathāvadvirēcanaṁ yōgyatamaṁ prayōjyam |11| pēyāṁ vilēpīmakr̥taṁ kr̥taṁ ca yūṣaṁ rasaṁ trirdvirathaikaśaśca

क्रमेण सेवेत विशुद्धकायः प्रधानमध्यावरशुद्धिशुद्धः।12। यथाऽणुरग्निस्त्र̥णगोमयाद्यैः सन्धुक्ष्यमाणो भवति क्रमेण

kramēṇa sēvēta viśuddhakāyaḥ pradhānamadhyāvaraśuddhiśuddhaḥ|12| yathā'ṇuragnistr̥ṇagōmayādyaiḥ sandhukṣyamāṇō bhavati kramēṇa

महान स्थिरः सर्वपचस्तथैव शुद्धस्य पेयादिभिरन्तरग्निः।13। जघन्यमध्यप्रवरे तु वेगाश्चत्वार इष्टा वमने षडष्टौ

mahān sthiraḥ sarvapacastathaiva śuddhasya pēyādibhirantaragniḥ|13| jaghanyamadhyapravarē tu vēgāścatvāra iṣṭā vamanē ṣaḍaṣṭau

दशैव ते द्वित्रिगुणा विरेके प्रस्थस्तथा द्वित्रिचतुर्गुणश्च। पित्तान्तमिष्टं वमनं विरेकादर्धं कफान्तं च विरेकमाहुः

daśaiva tē dvitriguṇā virēkē prasthastathā dvitricaturguṇaśca| pittāntamiṣṭaṁ vamanaṁ virēkādardhaṁ kaphāntaṁ ca virēkamāhuḥ

द्वित्रान सविट्कानपनीय वेगान्मेयं विरेके वमने तु पीतम।15। क्रमात कफः पित्तमथानिलश्च यस्यैति सम्यग्वमितः स इष्टः

dvitrān saviṭkānapanīya vēgānmēyaṁ virēkē vamanē tu pītam|15| kramāt kaphaḥ pittamathānilaśca yasyaiti samyagvamitaḥ sa iṣṭaḥ

ह्र̥त्पार्श्वमूर्धेन्द्रियमार्गशुद्धौ तथा लघुत्वेऽपि च लक्ष्यमाणे।16। दुश्छर्दिते स्फोटककोठकण्डूह्र̥त्खाविशुद्धिर्गुरुगात्रतां च

hr̥tpārśvamūrdhēndriyamārgaśuddhau tathā laghutvē'pi ca lakṣyamāṇē|16| duścharditē sphōṭakakōṭhakaṇḍūhr̥tkhāviśuddhirgurugātratāṁ ca

त्र̥ण्मोहमूर्च्छानिलकोपनिद्राबलादिहानिर्वमनेऽति च स्यात।17। स्रोतोविशुद्धीन्द्रियसम्प्रसादौ लघुत्वमूर्जोऽग्निरनामयत्वम

tr̥ṇmōhamūrcchānilakōpanidrābalādihānirvamanē'ti ca syāt|17| srōtōviśuddhīndriyasamprasādau laghutvamūrjō'gniranāmayatvam

प्राप्तिश्च विट्पित्तकफानिलानां सम्यग्विरिक्तस्य भवेत क्रमेण।18। स्याच्छ्लेष्मपित्तानिलसम्प्रकोपः सादस्तथाऽग्नेर्गुरुता प्रतिश्या

prāptiśca viṭpittakaphānilānāṁ samyagviriktasya bhavēt kramēṇa|18| syācchlēṣmapittānilasamprakōpaḥ sādastathā'gnērgurutā pratiśyā

तन्द्रा तथा च्छर्दिररोचकश्च वातानुलोम्यं न च दुर्विरिक्ते।19। कफास्रपित्तक्षयजानिलोत्थाः सुप्त्यङ्गमर्दक्लमवेपनाद्याः

tandrā tathā cchardirarōcakaśca vātānulōmyaṁ na ca durviriktē|19| kaphāsrapittakṣayajānilōtthāḥ suptyaṅgamardaklamavēpanādyāḥ

निद्राबलाभावतमःप्रवेशाः सोन्मादहिक्काश्च विरेचितेऽति।20। संस्र̥ष्टभक्तं नवमेऽह्नि सर्पिस्तं पाययेताप्यनुवासयेद्वा

nidrābalābhāvatamaḥpravēśāḥ sōnmādahikkāśca virēcitē'ti|20| saṁsr̥ṣṭabhaktaṁ navamē'hni sarpistaṁ pāyayētāpyanuvāsayēdvā

तैलाक्तगात्राय ततो निरूहं दद्यात्र्यहान्नातिबुभुक्षिताय। प्रस्यागते धन्वरसेन भोज्यः समीक्ष्य वा दोषबलं यथार्हम

tailāktagātrāya tatō nirūhaṁ dadyātryahānnātibubhukṣitāya| prasyāgatē dhanvarasēna bhōjyaḥ samīkṣya vā dōṣabalaṁ yathārham

नरस्ततो निश्यनुवासनार्हो नात्याशितः स्यादनुवासनीयः ।22। शीते वसन्ते च दिवाऽनुवास्यो रात्रौ शरद्ग्रीष्मघनागमेषु

narastatō niśyanuvāsanārhō nātyāśitaḥ syādanuvāsanīyaḥ |22| śītē vasantē ca divā'nuvāsyō rātrau śaradgrīṣmaghanāgamēṣu

तानेव दोषान परिरक्षता ये स्नेहस्य पाने परिकीर्तिताः प्राक।23। प्रत्यागते चाप्यनुवासनीये दिवा प्रदेयं व्युषिताय भोज्यम

tānēva dōṣān parirakṣatā yē snēhasya pānē parikīrtitāḥ prāk|23| pratyāgatē cāpyanuvāsanīyē divā pradēyaṁ vyuṣitāya bhōjyam

सायं च भोज्यं परतो द्व्यहे वा त्र्यहेऽनुवास्योऽहनि पञ्चमे वा । त्र्यहे त्र्यहे वाऽप्यथ पञ्चमे वा दद्यान्निरूहादनुवासनं च

sāyaṁ ca bhōjyaṁ paratō dvyahē vā tryahē'nuvāsyō'hani pañcamē vā | tryahē tryahē vā'pyatha pañcamē vā dadyānnirūhādanuvāsanaṁ ca

एकं तथा त्रीन कफजे विकारे पित्तात्मके पञ्च तु सप्त वाऽपि। वाते नवैकादश वा पुनर्वा बस्तीनयुग्मान कुशलो विदध्यात

ēkaṁ tathā trīn kaphajē vikārē pittātmakē pañca tu sapta vā'pi| vātē navaikādaśa vā punarvā bastīnayugmān kuśalō vidadhyāt

नरो विरिक्तस्तु निरूहदानं विवर्जयेत सप्तदिनान्यवश्यम। शुद्धो निरूहेण विरेचनं च तद्ध्यस्य शून्यं विकसेच्छरीरम

narō viriktastu nirūhadānaṁ vivarjayēt saptadinānyavaśyam| śuddhō nirūhēṇa virēcanaṁ ca taddhyasya śūnyaṁ vikasēccharīram

बस्तिर्वयःस्थापयिता सुखायुर्बलाग्निमेधास्वरवर्णक्र̥च्च। सर्वार्थकारी शिशुव्र̥द्धयूनां निरत्ययः सर्वगदापहश्च

bastirvayaḥsthāpayitā sukhāyurbalāgnimēdhāsvaravarṇakr̥cca| sarvārthakārī śiśuvr̥ddhayūnāṁ niratyayaḥ sarvagadāpahaśca

विट्श्लेष्मपित्तानिलमूत्रकर्षी दार्ढ्यावहः शुक्रबलप्रदश्च। विश्वक्स्थितं दोषचयं निरस्य सर्वान विकारान शमयेन्निरूहः

viṭślēṣmapittānilamūtrakarṣī dārḍhyāvahaḥ śukrabalapradaśca| viśvaksthitaṁ dōṣacayaṁ nirasya sarvān vikārān śamayēnnirūhaḥ

देहे निरूहेण विशुद्धमार्गे संस्नेहनं वर्णबलप्रदं च। न तैलदानात परमस्ति किञ्चिद्द्रव्यं विशेषेण समीरणार्ते

dēhē nirūhēṇa viśuddhamārgē saṁsnēhanaṁ varṇabalapradaṁ ca| na tailadānāt paramasti kiñciddravyaṁ viśēṣēṇa samīraṇārtē

स्नेहेन रौक्ष्यं लघुतां गुरुत्वादौष्ण्याच्च शैत्यं पवनस्य हत्वा। तैलं ददात्याशु मनःप्रसादं वीर्यं बलं वर्णमथाग्निपुष्टिम

snēhēna raukṣyaṁ laghutāṁ gurutvādauṣṇyācca śaityaṁ pavanasya hatvā| tailaṁ dadātyāśu manaḥprasādaṁ vīryaṁ balaṁ varṇamathāgnipuṣṭim

मूले निषिक्तो हि यथा द्रुमः स्यान्नीलच्छदः कोमलपल्लवाग्र्यः। काले महान पुष्पफलप्रदश्च तथा नरः स्यादनुवासनेन

mūlē niṣiktō hi yathā drumaḥ syānnīlacchadaḥ kōmalapallavāgryaḥ| kālē mahān puṣpaphalapradaśca tathā naraḥ syādanuvāsanēna

स्तब्धाश्च ये सङ्कुचिताश्च येऽपि ये पङ्गवो येऽपि च भग्नरुग्णाः। येषां च शाखासु चरन्ति वाताः शस्तो विशेषेण हि तेषु बस्तिः

stabdhāśca yē saṅkucitāśca yē'pi yē paṅgavō yē'pi ca bhagnarugṇāḥ| yēṣāṁ ca śākhāsu caranti vātāḥ śastō viśēṣēṇa hi tēṣu bastiḥ

आध्मापने विग्रथिते पुरीषे शूले च भक्तानभिनन्दने च। एवम्प्रकाराश्च भवन्ति कुक्षौ ये चामयास्तेषु च बस्तिरिष्टः

ādhmāpanē vigrathitē purīṣē śūlē ca bhaktānabhinandanē ca| ēvamprakārāśca bhavanti kukṣau yē cāmayāstēṣu ca bastiriṣṭaḥ

याश्च स्त्रियो वातक्र̥तोपसर्गा गर्भं न ग्र̥ह्णन्ति न्र̥भिः समेताः। क्षीणेन्द्रिया ये च नराः क्र̥शाश्च बस्तिः प्रशस्तः परमं च तेषु

yāśca striyō vātakr̥tōpasargā garbhaṁ na gr̥hṇanti nr̥bhiḥ samētāḥ| kṣīṇēndriyā yē ca narāḥ kr̥śāśca bastiḥ praśastaḥ paramaṁ ca tēṣu

उष्णाभिभूतेषु वदन्ति शीताञ्छीताभिभूतेषु तथा सुखोष्णान। तत्प्रत्यनीकौषधसम्प्रयुक्तान सर्वत्र बस्तीन प्रविभज्य युञ्ज्यात

uṣṇābhibhūtēṣu vadanti śītāñchītābhibhūtēṣu tathā sukhōṣṇān| tatpratyanīkauṣadhasamprayuktān sarvatra bastīn pravibhajya yuñjyāt

न ब्र̥ंहणीयान विदधीत बस्तीन विशोधनीयेषु गदेषु वैद्यः। कुष्ठप्रमेहादिषु मेदुरेषु नरेषु ये चापि विशोधनीयाः

na br̥ṁhaṇīyān vidadhīta bastīn viśōdhanīyēṣu gadēṣu vaidyaḥ| kuṣṭhapramēhādiṣu mēdurēṣu narēṣu yē cāpi viśōdhanīyāḥ

क्षीणक्षतानां न विशोधनीयान्न शोषिणां नो भ्र̥शदुर्बलानाम। न मूर्च्छितानां न विशोधितानां येषां च दोषेषु निबद्धमायुः

kṣīṇakṣatānāṁ na viśōdhanīyānna śōṣiṇāṁ nō bhr̥śadurbalānām| na mūrcchitānāṁ na viśōdhitānāṁ yēṣāṁ ca dōṣēṣu nibaddhamāyuḥ

शाखागताः कोष्ठगताश्च रोगा मर्मोर्ध्वसर्वावयवाङ्गजाश्च। ये सन्ति तेषां न हि कश्चिदन्यो वायोः परं जन्मनि हेतुरस्ति

śākhāgatāḥ kōṣṭhagatāśca rōgā marmōrdhvasarvāvayavāṅgajāśca| yē santi tēṣāṁ na hi kaścidanyō vāyōḥ paraṁ janmani hēturasti

विण्मूत्रपित्तादिमलाशयानां विक्षेपसङ्घातकरः स यस्मात। तस्यातिव्र̥द्धस्य शमाय नान्यद्बस्तिं विना भेषजमस्ति किञ्चित

viṇmūtrapittādimalāśayānāṁ vikṣēpasaṅghātakaraḥ sa yasmāt| tasyātivr̥ddhasya śamāya nānyadbastiṁ vinā bhēṣajamasti kiñcit

तस्माच्चिकित्सार्धमिति ब्रुवन्ति सर्वां चिकित्सामपि बस्तिमेके।40। नाभिप्रदेशं कटिपार्श्वकुक्षिं गत्वा शक्र̥द्दोषचयं विलोड्य

tasmāccikitsārdhamiti bruvanti sarvāṁ cikitsāmapi bastimēkē|40| nābhipradēśaṁ kaṭipārśvakukṣiṁ gatvā śakr̥ddōṣacayaṁ vilōḍya

संस्नेह्य कायं सपुरीषदोषः सम्यक सुखेनैति च यः स बस्तिः ।41। प्रस्र̥ष्टविण्मूत्रसमीरणत्वं रुच्यग्निव्र̥द्ध्याशयलाघवानि

saṁsnēhya kāyaṁ sapurīṣadōṣaḥ samyak sukhēnaiti ca yaḥ sa bastiḥ |41| prasr̥ṣṭaviṇmūtrasamīraṇatvaṁ rucyagnivr̥ddhyāśayalāghavāni

रोगोपशान्तिः प्रक्र̥तिस्थता च बलं च तत स्यात सुनिरूढलिङ्गम।42। स्याद्रुक्छिरोह्र̥द्गुदबस्तिलिङ्गे शोफः प्रतिश्यायविकर्तिके च

rōgōpaśāntiḥ prakr̥tisthatā ca balaṁ ca tat syāt sunirūḍhaliṅgam|42| syādrukchirōhr̥dgudabastiliṅgē śōphaḥ pratiśyāyavikartikē ca

ह्र̥ल्लासिका मारुतमूत्रसङ्गः श्वासो न सम्यक च निरूहिते स्युः।43। लिङ्गं यदेवातिविरेचितस्य भवेत्तदेवातिनिरूहितस्य

hr̥llāsikā mārutamūtrasaṅgaḥ śvāsō na samyak ca nirūhitē syuḥ|43| liṅgaṁ yadēvātivirēcitasya bhavēttadēvātinirūhitasya

प्रत्येत्यसक्तं सशक्र̥च्च तैलं रक्तादिबुद्धीन्द्रियसम्प्रसादः । स्वप्नानुव्र̥त्तिर्लघुता बलं च स्र̥ष्टाश्च वेगाः स्वनुवासिते स्युः

pratyētyasaktaṁ saśakr̥cca tailaṁ raktādibuddhīndriyasamprasādaḥ | svapnānuvr̥ttirlaghutā balaṁ ca sr̥ṣṭāśca vēgāḥ svanuvāsitē syuḥ

अधःशरीरोदरबाहुप्र̥ष्ठपार्श्वेषु रुग्रूक्षखरं च गात्रम । ग्रहश्च विण्मूत्रसमीरणानामसम्यगेतान्यनुवासितस्य

adhaḥśarīrōdarabāhupr̥ṣṭhapārśvēṣu rugrūkṣakharaṁ ca gātram | grahaśca viṇmūtrasamīraṇānāmasamyagētānyanuvāsitasya

ह्र̥ल्लासमोहक्लमसादमूर्च्छाविकर्तिका चात्यनुवासितस्य।46। यस्येह यामाननुवर्तते त्रीन स्नेहो नरः स्यात स विशुद्धदेहः

hr̥llāsamōhaklamasādamūrcchāvikartikā cātyanuvāsitasya|46| yasyēha yāmānanuvartatē trīn snēhō naraḥ syāt sa viśuddhadēhaḥ

आश्वागतेऽन्यस्तु पुनर्विधेयः स्नेहो न संस्नेहयति ह्यतिष्ठन।47। त्रिंशन्मताः कर्म नु बस्तयो हि कालस्ततोऽर्धेन ततश्च योगः

āśvāgatē'nyastu punarvidhēyaḥ snēhō na saṁsnēhayati hyatiṣṭhan|47| triṁśanmatāḥ karma nu bastayō hi kālastatō'rdhēna tataśca yōgaḥ

सान्वासना द्वादश वै निरूहाः प्राक स्नेह एकः परतश्च पञ्च। काले त्रयोऽन्ते पुरतस्तथैकः स्नेहा निरूहान्तरिताश्च षट स्युः

sānvāsanā dvādaśa vai nirūhāḥ prāk snēha ēkaḥ parataśca pañca| kālē trayō'ntē puratastathaikaḥ snēhā nirūhāntaritāśca ṣaṭ syuḥ

योगे निरूहास्त्रय एव देयाः स्नेहाश्च पञ्चैव परादिमध्याः।49। त्रीन पञ्च वाऽऽहुश्चतुरोऽथ षड्वा वातादिकानामनुवासनीयान

yōgē nirūhāstraya ēva dēyāḥ snēhāśca pañcaiva parādimadhyāḥ|49| trīn pañca vā''huścaturō'tha ṣaḍvā vātādikānāmanuvāsanīyān

स्नेहान प्रदायाशु भिषग्विदध्यात स्रोतोविशुद्यर्थमतो निरूहान।50। विशुद्धदेहस्य ततः क्रमेण स्निग्धं तलस्वेदितमुत्तमाङ्गम

snēhān pradāyāśu bhiṣagvidadhyāt srōtōviśudyarthamatō nirūhān|50| viśuddhadēhasya tataḥ kramēṇa snigdhaṁ talasvēditamuttamāṅgam

विरेचयेत्त्रिर्द्विरथैकशो वा बलं समीक्ष्य त्रिविधं मलानाम। उरःशिरोलाघवमिन्द्रियाच्छ्यं स्रोतोविशुद्धिश्च भवेद्विशुद्धे

virēcayēttrirdvirathaikaśō vā balaṁ samīkṣya trividhaṁ malānām| uraḥśirōlāghavamindriyācchyaṁ srōtōviśuddhiśca bhavēdviśuddhē

गलोपलेपः शिरसो गुरुत्वं निष्ठीवनं चाप्यथ दुर्विरिक्ते। शिरोक्षिशङ्खश्रवणार्तितोदावत्यर्थशुद्धे तिमिरं च पश्येत

galōpalēpaḥ śirasō gurutvaṁ niṣṭhīvanaṁ cāpyatha durviriktē| śirōkṣiśaṅkhaśravaṇārtitōdāvatyarthaśuddhē timiraṁ ca paśyēt

स्यात्तर्पणं तत्र म्र̥दु द्रवं च स्निग्धस्य तीक्ष्णं तु पुनर्न योगे।53। इत्यातुरस्वस्थसुखः प्रयोगो बलायुषोर्व्र̥द्धिक्र̥दामयघ्नः

syāttarpaṇaṁ tatra mr̥du dravaṁ ca snigdhasya tīkṣṇaṁ tu punarna yōgē|53| ityāturasvasthasukhaḥ prayōgō balāyuṣōrvr̥ddhikr̥dāmayaghnaḥ

कालस्तु बस्त्यादिषु याति यावांस्तावान भवेद्द्विः परिहारकालः।54। अत्यासनस्थानवचांसि यानं स्वप्नं दिवा मैथुनवेगरोधान

kālastu bastyādiṣu yāti yāvāṁstāvān bhavēddviḥ parihārakālaḥ|54| atyāsanasthānavacāṁsi yānaṁ svapnaṁ divā maithunavēgarōdhān

शीतोपचारातपशोकरोषांस्त्यजेदकालाहितभोजनं च।55। बद्धे प्रणीते विषमं च नेत्रे मार्गे तथाऽर्शःकफविड्विबद्धे

śītōpacārātapaśōkarōṣāṁstyajēdakālāhitabhōjanaṁ ca|55| baddhē praṇītē viṣamaṁ ca nētrē mārgē tathā'rśaḥkaphaviḍvibaddhē

न याति बस्तिर्न सुखं निरेति दोषाव्र̥तोऽल्पो यदि वाऽल्पवीर्यः।56। प्राप्ते तु वर्चोनिलमूत्रवेगे वातेऽतिव्र̥द्धेऽल्पबले गुदे वा

na yāti bastirna sukhaṁ nirēti dōṣāvr̥tō'lpō yadi vā'lpavīryaḥ|56| prāptē tu varcōnilamūtravēgē vātē'tivr̥ddhē'lpabalē gudē vā

अत्युष्णतीक्ष्णश्च म्र̥दौ च कोष्ठे प्रणीतमात्रः पुनरेति बस्तिः।57। मेदःकफाभ्यामनिलो निरुद्धः शूलाङ्गसुप्तिश्वयथून करोति

atyuṣṇatīkṣṇaśca mr̥dau ca kōṣṭhē praṇītamātraḥ punarēti bastiḥ|57| mēdaḥkaphābhyāmanilō niruddhaḥ śūlāṅgasuptiśvayathūn karōti

स्नेहं तु युञ्जन्नबुधस्तु तस्मै संवर्धयत्येव हि तान विकारान। रोगास्तथाऽन्येऽप्यवितर्क्यमाणाः परस्परेणावग्र̥हीतमार्गाः

snēhaṁ tu yuñjannabudhastu tasmai saṁvardhayatyēva hi tān vikārān| rōgāstathā'nyē'pyavitarkyamāṇāḥ parasparēṇāvagr̥hītamārgāḥ

सन्दूषिता धातुभिरेव चान्यैः स्वैर्भेषजैर्नोपशमं व्रजन्ति।59। सर्वं च रोगप्रशमाय कर्म हीनातिमात्रं विपरीतकालम

sandūṣitā dhātubhirēva cānyaiḥ svairbhēṣajairnōpaśamaṁ vrajanti|59| sarvaṁ ca rōgapraśamāya karma hīnātimātraṁ viparītakālam

मिथ्योपचाराच्च न तं विकारं शान्तिं नयेत पथ्यमपि प्रयुक्तम।60। तत्र श्लोकः- प्रश्नानिमान द्वादश पञ्चकर्माण्युद्दिश्य सिद्धाविह कल्पनायाम

mithyōpacārācca na taṁ vikāraṁ śāntiṁ nayēt pathyamapi prayuktam|60| tatra ślōkaḥ- praśnānimān dvādaśa pañcakarmāṇyuddiśya siddhāviha kalpanāyām

प्रजाहितार्थं भगवान महार्थान सम्यग्जगादर्षिवरोऽत्रिपुत्रः

prajāhitārthaṁ bhagavān mahārthān samyagjagādarṣivarō'triputraḥ

इत्यग्निवेशक्र̥ते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्क्र̥तेऽप्राप्ते द्र̥ढबलसम्पूरिते सिद्धिस्थाने कल्पनासिद्धिर्नाम प्रथमोऽध्यायः

ityagnivēśakr̥tē tantrē carakapratisaṁskr̥tē'prāptē dr̥ḍhabalasampūritē siddhisthānē kalpanāsiddhirnāma prathamō'dhyāyaḥ