श्रीगणेशाय नमः। अथ श्रीललितोपाख्यानं प्रारभ्यते। चतुर्भुजे चन्द्रकलावतंसे कुचोन्नते कुङ्कुमरागशोणे। पुण्ड्रेक्षुपाशाङ्कुशपुष्पबाणहस्ते नमस्ते जगदेकमातः।।

śrīgaṇeśāya namaḥ| atha śrīlalitopākhyānaṃ prārabhyate| caturbhuje candrakalāvataṃse kuconnate kuṅkumarāgaśoṇe| puṇḍrekṣupāśāṅkuśapuṣpabāṇahaste namaste jagadekamātaḥ||

अस्तु नः श्रेयसे नित्यं वस्तु वामाङ्गसुन्दरम। यतस्तृतीयो विदुषां तृतीयस्तु परं महः।।

astu naḥ śreyase nityaṃ vastu vāmāṅgasundaram| yatastṛtīyo viduṣāṃ tṛtīyastu paraṃ mahaḥ||

अगस्त्यो नाम देवर्षिर्वेदवेदाङ्गपारगः। सर्वसिद्धान्तसारज्ञो ब्रह्मानन्दरसात्मकः।।

agastyo nāma devarṣirvedavedāṅgapāragaḥ| sarvasiddhāntasārajño brahmānandarasātmakaḥ||

चचाराद्भुतहेतूनि तीर्थान्यायतनानि च। शैलारण्यापगामुख्यान्सर्वाञ्जनपदानपि।।

cacārādbhutahetūni tīrthānyāyatanāni ca| śailāraṇyāpagāmukhyānsarvāñjanapadānapi||

तेषु तेष्वखिलाञ्जन्तूनज्ञानतिमिरावृतान। शिश्नोदरपरान्दृष्ट्वा चिन्तयामास तान्प्रति।।

teṣu teṣvakhilāñjantūnajñānatimirāvṛtān| śiśnodaraparāndṛṣṭvā cintayāmāsa tānprati||

तस्य चिन्तयमानस्य चरतो वसुधामिमाम। प्राप्तमासीन्महापुण्यं काञ्चीनगरमुत्तमम।।

tasya cintayamānasya carato vasudhāmimām| prāptamāsīnmahāpuṇyaṃ kāñcīnagaramuttamam||

तत्र वारणशैलेनद्रमेकाम्रनिलयं शिवम। कामाक्षीं करिदोषध्नीमपूजयदथात्मवान।।

tatra vāraṇaśailenadramekāmranilayaṃ śivam| kāmākṣīṃ karidoṣadhnīmapūjayadathātmavān||

लोकहेतोर्दयार्द्रस्य धीमतश्चिन्तनो मुहुः। चिरकालेन तपसा तोषितो ऽभूज्जनार्दनः।।

lokahetordayārdrasya dhīmataścintano muhuḥ| cirakālena tapasā toṣito 'bhūjjanārdanaḥ||

हयग्रीवां तनुं कृत्वा साक्षाच्चिन्मात्रविग्रहाम। शङ्खचक्राक्षवलयपुस्तकोज्ज्वलबाहुकाम।।

hayagrīvāṃ tanuṃ kṛtvā sākṣāccinmātravigrahām| śaṅkhacakrākṣavalayapustakojjvalabāhukām||

पूरयित्रीं जगत्कृत्स्नं प्रभया देहजातया। प्रादुर्बभूव पुरतो मुनेरमिततेजसा।।

pūrayitrīṃ jagatkṛtsnaṃ prabhayā dehajātayā| prādurbabhūva purato muneramitatejasā||

तं दृष्ट्वानन्दभरितः प्रणम्य च मुहुर्मुहुः। विनयावनतो भूत्वा सन्तुष्टाव जगत्पतिम।।

taṃ dṛṣṭvānandabharitaḥ praṇamya ca muhurmuhuḥ| vinayāvanato bhūtvā santuṣṭāva jagatpatim||

अथोवाच जगन्नाथस्तुष्टो ऽस्मि तपसा तव। वरं वरय भद्रं ते भविता भूसुरोत्तमः।।

athovāca jagannāthastuṣṭo 'smi tapasā tava| varaṃ varaya bhadraṃ te bhavitā bhūsurottamaḥ||

इति पृष्टो भगवता प्रोवाच मुनिसत्तमः। यदि तुष्टो ऽसि भगवन्निमे पामरजन्तवः।।

iti pṛṣṭo bhagavatā provāca munisattamaḥ| yadi tuṣṭo 'si bhagavannime pāmarajantavaḥ||

केनोपायेन मुक्ताः स्युरेतन्मे वक्तुमर्हसि। इति पृष्टो द्विजेनाथ देवदेवो जनार्दनः।।

kenopāyena muktāḥ syuretanme vaktumarhasi| iti pṛṣṭo dvijenātha devadevo janārdanaḥ||

एष एव पुरा प्रश्नः शिवेन चरितो मम। अयमेव कृतः प्रश्नो ब्रह्मणा तु ततः परम।।

eṣa eva purā praśnaḥ śivena carito mama| ayameva kṛtaḥ praśno brahmaṇā tu tataḥ param||

कृतो दुर्वाससा पश्चाद्भवता तु ततः परम।।

kṛto durvāsasā paścādbhavatā tu tataḥ param||

भवद्भिः सर्वभूतानां गुरुभूतैर्महात्मभिः। ममोपदेशो लोकेषु प्रथितो ऽस्तु वरो मम।।

bhavadbhiḥ sarvabhūtānāṃ gurubhūtairmahātmabhiḥ| mamopadeśo lokeṣu prathito 'stu varo mama||

अहमादिर्हि भूतानामादिकर्ता स्वयं प्रभुः। सृष्टिस्थितिलयानां तु सर्वेषामपि कारकः।।

ahamādirhi bhūtānāmādikartā svayaṃ prabhuḥ| sṛṣṭisthitilayānāṃ tu sarveṣāmapi kārakaḥ||

त्रिमूर्तिस्त्रिगुणातीतो गुणहीनो गुणाश्रयः।।

trimūrtistriguṇātīto guṇahīno guṇāśrayaḥ||

इच्छाविहारो भूतात्मा प्रधानपुरुषात्मकः। एवं भूतस्य मे ब्रह्मंस्त्रिजगद्रूपधारिणः।।

icchāvihāro bhūtātmā pradhānapuruṣātmakaḥ| evaṃ bhūtasya me brahmaṃstrijagadrūpadhāriṇaḥ||

द्विधाकृतमभूद्रूपं प्रधान पुरुषात्मकम। मम प्रधानं यद्रूपं सर्वलोकगुणात्मकम।।

dvidhākṛtamabhūdrūpaṃ pradhāna puruṣātmakam| mama pradhānaṃ yadrūpaṃ sarvalokaguṇātmakam||

अपरं यद्गुणातीतं परात्परतरं महत। एवमेव तयोर्ज्ञात्वा मुच्यते ते उभे किमु।।

aparaṃ yadguṇātītaṃ parātparataraṃ mahat| evameva tayorjñātvā mucyate te ubhe kimu||

तपोभिश्चिरकालोत्थैर्यमैश्च नियमैरपि। त्यागैर्दुष्कर्मनाशान्ते मुक्तिराश्वेव लभ्यते।।

tapobhiścirakālotthairyamaiśca niyamairapi| tyāgairduṣkarmanāśānte muktirāśveva labhyate||

यद्रूपं यद्गुणयुतं तद्गुण्यैक्येन लभ्यते। अन्यत्सर्वजगद्रूपं कर्मभोगपराक्रमम।।

yadrūpaṃ yadguṇayutaṃ tadguṇyaikyena labhyate| anyatsarvajagadrūpaṃ karmabhogaparākramam||

कर्मभिर्लभ्यते तच्च तत्त्यागेनापि लभ्यते। दुस्तरस्तु तयोस्त्यागः सकलैरपि तापस।।

karmabhirlabhyate tacca tattyāgenāpi labhyate| dustarastu tayostyāgaḥ sakalairapi tāpasa||

अनपायं च सुगमं सदसत्कर्मगोचरम।।

anapāyaṃ ca sugamaṃ sadasatkarmagocaram||

आत्मस्थेन गुणेनैव सता चाप्यसतापिवा। आत्मैक्येनैव यज्ज्ञानं सर्वसिद्धिग्रदायकम।।

ātmasthena guṇenaiva satā cāpyasatāpivā| ātmaikyenaiva yajjñānaṃ sarvasiddhigradāyakam||

वर्णत्रयविहीनानां पापिष्ठानां नृणामपि। यद्रूपध्यानमात्रेण दुष्कृतं सुकृतायते।।

varṇatrayavihīnānāṃ pāpiṣṭhānāṃ nṛṇāmapi| yadrūpadhyānamātreṇa duṣkṛtaṃ sukṛtāyate||

येरऽचयन्ति परां शक्तिं विधिनाविधिनापि वा। न ते संसारिणो नूनं मुक्ता एव न संशयः।।

yer'cayanti parāṃ śaktiṃ vidhināvidhināpi vā| na te saṃsāriṇo nūnaṃ muktā eva na saṃśayaḥ||

शिवो वा यां समाराध्य ध्यानयोगबलेन च। ईश्वरः सर्वसिद्धानामर्द्धनारीश्वरो ऽभवत।।

śivo vā yāṃ samārādhya dhyānayogabalena ca| īśvaraḥ sarvasiddhānāmarddhanārīśvaro 'bhavat||

अन्ये ऽब्जप्रमुखा देवाः सिद्धास्तद्ध्यानवैभवात। तस्मादशेषलोकानां त्रिपुराराधनं विना।।

anye 'bjapramukhā devāḥ siddhāstaddhyānavaibhavāt| tasmādaśeṣalokānāṃ tripurārādhanaṃ vinā||

न स्तो भोगापवर्गौं तु यौगपद्येन कुत्रचित। तन्मनास्तद्गतप्राणस्तद्याजी तद्गतेहकः।।

na sto bhogāpavargauṃ tu yaugapadyena kutracit| tanmanāstadgataprāṇastadyājī tadgatehakaḥ||

तादात्म्येनैव कर्माणि कुर्वन्मुक्तिमवाप्स्यसि। एतद्रहस्यमाख्यातं सर्वेषां हितकाम्यया।।

tādātmyenaiva karmāṇi kurvanmuktimavāpsyasi| etadrahasyamākhyātaṃ sarveṣāṃ hitakāmyayā||

सन्तुष्टेनैव तपसा भवतो मुनिसत्तम। देवाश्च मुनयः सिद्धा मानुषाश्च तथापरे। त्वन्मुखांभोजतो ऽवाप्यसिद्धिं यान्तु परात्पराम।।

santuṣṭenaiva tapasā bhavato munisattama| devāśca munayaḥ siddhā mānuṣāśca tathāpare| tvanmukhāṃbhojato 'vāpyasiddhiṃ yāntu parātparām||

इति तस्य वचः श्रुत्वा हयग्रीवस्य शार्ङ्गिणः। प्रणिपत्य पुनर्वाक्यमुवाच मधुसूदनम।।

iti tasya vacaḥ śrutvā hayagrīvasya śārṅgiṇaḥ| praṇipatya punarvākyamuvāca madhusūdanam||

भगवन्कीदृशं रूपं भवता यत्पुरोदितम। किंविहारं किंप्रभावमेतन्मे वक्तुमर्हसि।।

bhagavankīdṛśaṃ rūpaṃ bhavatā yatpuroditam| kiṃvihāraṃ kiṃprabhāvametanme vaktumarhasi||

एषोंऽशभूतो देवर्षे हयग्रीवो ममापरः। श्रोतुमिच्छसियद्यत्त्वं तत्सर्वं वक्तुमर्हति।।

eṣoṃ'śabhūto devarṣe hayagrīvo mamāparaḥ| śrotumicchasiyadyattvaṃ tatsarvaṃ vaktumarhati||

इत्यादिश्य जगन्नाथो हयग्रीवं तपोधनम। पुरतः कुम्भजातस्य मुनेरन्तरधाद्धरिः।।

ityādiśya jagannātho hayagrīvaṃ tapodhanam| purataḥ kumbhajātasya munerantaradhāddhariḥ||

ततस्तु विस्मयाविष्टो हृष्टरोमा तपोधनः। हयग्रीवेण मुनिना स्वाश्रमं प्रत्यपद्यत।।

tatastu vismayāviṣṭo hṛṣṭaromā tapodhanaḥ| hayagrīveṇa muninā svāśramaṃ pratyapadyata||