इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीय उपोद्धातपादे कपिलाश्रमस्थाश्वानयनं नाम चतुष्पञ्चाशत्तमो ऽध्यायः।। 54।। अभिनन्द्याशिषात्यर्थं लालयन्प्रशशंस ह।।

iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte madhyamabhāge tṛtīya upoddhātapāde kapilāśramasthāśvānayanaṃ nāma catuṣpañcāśattamo 'dhyāyaḥ|| 54|| abhinandyāśiṣātyarthaṃ lālayanpraśaśaṃsa ha||

अथ ऋत्विक्सदस्यैश्च सहितो राजसत्तमः। उपाक्रमत तं यज्ञे विधिवद्वेदपारगैः।।

atha ṛtviksadasyaiśca sahito rājasattamaḥ| upākramata taṃ yajñe vidhivadvedapāragaiḥ||

ततः प्रववृते यज्ञः सर्वसंपद्गुणान्वितः। सम्यगौर्ववसिष्ठाद्यैर्मुनिभिः संप्रवर्त्तितः।।

tataḥ pravavṛte yajñaḥ sarvasaṃpadguṇānvitaḥ| samyagaurvavasiṣṭhādyairmunibhiḥ saṃpravarttitaḥ||

हिरण्मयमयी वेदिः पात्राण्युच्चावचानि च। सुसमृद्धं यथाशास्त्रं यज्ञे सर्वं बभूव ह।।

hiraṇmayamayī vediḥ pātrāṇyuccāvacāni ca| susamṛddhaṃ yathāśāstraṃ yajñe sarvaṃ babhūva ha||

एवं प्रवर्त्तितं यज्ञमृत्विजः सर्व एव ते। क्रमात्समापयामासुर्यजमानपुरस्सराः।।

evaṃ pravarttitaṃ yajñamṛtvijaḥ sarva eva te| kramātsamāpayāmāsuryajamānapurassarāḥ||

समापयित्वा तं यज्ञं राजा विधिविदां वरः। यथावद्दक्षिणां चैव ऋत्विजां प्रददौ तदा।।

samāpayitvā taṃ yajñaṃ rājā vidhividāṃ varaḥ| yathāvaddakṣiṇāṃ caiva ṛtvijāṃ pradadau tadā||

अथ ऋत्विक्सदस्यानां ब्राह्मणानां तथार्थिनाम। तत्काङ्क्षितादभ्यधिकं प्रददौ वसु सर्वशः।।

atha ṛtviksadasyānāṃ brāhmaṇānāṃ tathārthinām| tatkāṅkṣitādabhyadhikaṃ pradadau vasu sarvaśaḥ||

एवं संतर्प्य विप्रादीन्दक्षिणाभिर्यथाक्रमम। क्षमापयामास गुरून्सदस्यान्प्रणिपत्य च।।

evaṃ saṃtarpya viprādīndakṣiṇābhiryathākramam| kṣamāpayāmāsa gurūnsadasyānpraṇipatya ca||

ब्राह्मणाद्यैस्ततो वर्णैरृत्विग्भिश्च समन्वितः। वारकीयाकदंबैश्च सूतमागधवन्दिभिः।।

brāhmaṇādyaistato varṇairṛtvigbhiśca samanvitaḥ| vārakīyākadaṃbaiśca sūtamāgadhavandibhiḥ||

अन्वीयमानः सस्त्रीकः श्वेतच्छत्रविराजितः। दोधूयमानचमरो वालव्यजनराजितः।।

anvīyamānaḥ sastrīkaḥ śvetacchatravirājitaḥ| dodhūyamānacamaro vālavyajanarājitaḥ||

नानावादित्रनिर्घोषैर्बधिरीकृतदिङ्मुखः। स गत्वा सरयूतीरं यथाशाश्त्रं यथाविधि।।

nānāvāditranirghoṣairbadhirīkṛtadiṅmukhaḥ| sa gatvā sarayūtīraṃ yathāśāśtraṃ yathāvidhi||

चकारावभृथस्नानं मुदितः सहबन्धुभिः। एवं स्नात्वा सपत्नीकः सुहृद्भिर्ब्राह्मणैः सह।।

cakārāvabhṛthasnānaṃ muditaḥ sahabandhubhiḥ| evaṃ snātvā sapatnīkaḥ suhṛdbhirbrāhmaṇaiḥ saha||

वीणावेणुमृदङ्गादिनानावादित्रनिःस्वनैः। मङ्गल्यैर्वेदघोषैश्च सह विप्रजनेरितैः।।

vīṇāveṇumṛdaṅgādinānāvāditraniḥsvanaiḥ| maṅgalyairvedaghoṣaiśca saha viprajaneritaiḥ||

संस्तूयमानः परितः सूतमागधबन्दिभिः। प्रविवेश पुरीं रम्यां हृष्टपुष्टजनायुतम।।

saṃstūyamānaḥ paritaḥ sūtamāgadhabandibhiḥ| praviveśa purīṃ ramyāṃ hṛṣṭapuṣṭajanāyutam||

श्वेतव्यजन सच्छत्रपताकाध्वजमालिनीम। सिक्तसंमृष्टभूभागापणशोभासमन्विताम।।

śvetavyajana sacchatrapatākādhvajamālinīm| siktasaṃmṛṣṭabhūbhāgāpaṇaśobhāsamanvitām||

कैलासाद्रिप्रकाशाभिरुज्ज्वलां सौधपङ्क्तिभिः। स तत्रागरुधूपोत्थगन्धामोदितदिङ्मुखम।।

kailāsādriprakāśābhirujjvalāṃ saudhapaṅktibhiḥ| sa tatrāgarudhūpotthagandhāmoditadiṅmukham||

विकीर्यमाणः परितः पौरनारीजनैर्मुहुः। लाजवर्षेण सानन्दं वीक्षमाणश्च नागरैः।।

vikīryamāṇaḥ paritaḥ pauranārījanairmuhuḥ| lājavarṣeṇa sānandaṃ vīkṣamāṇaśca nāgaraiḥ||

उपदाभिरनेकाभिस्तत्रतत्र वणिग्जनैः। संभाव्यमानः शनकैर्जगम स्वपुरं प्रति।।

upadābhiranekābhistatratatra vaṇigjanaiḥ| saṃbhāvyamānaḥ śanakairjagama svapuraṃ prati||

स प्रविश्य गृहं रम्यं सर्वमण्डलमण्डितम। सम्यक्संभावयामास सुहृदो ब्राह्मणानपि।।

sa praviśya gṛhaṃ ramyaṃ sarvamaṇḍalamaṇḍitam| samyaksaṃbhāvayāmāsa suhṛdo brāhmaṇānapi||

संसेव्यमानश्च तदा नानादेशेश्वरैर्नृपैः। सभायां राजशार्दूलो रेमे शक्र इवापरः।।

saṃsevyamānaśca tadā nānādeśeśvarairnṛpaiḥ| sabhāyāṃ rājaśārdūlo reme śakra ivāparaḥ||

एवं सुहृद्भिः सहितः पूरयित्वा मनोरथम। सगरः सह भार्याभ्यां रेमे नृपवरोत्तमः।।

evaṃ suhṛdbhiḥ sahitaḥ pūrayitvā manoratham| sagaraḥ saha bhāryābhyāṃ reme nṛpavarottamaḥ||

अंशुमन्तं ततः पौत्रं मुदा विनयशालिनम। वसिष्ठानुमते राजा यौवराज्ये ऽभ्यषेचयत।।

aṃśumantaṃ tataḥ pautraṃ mudā vinayaśālinam| vasiṣṭhānumate rājā yauvarājye 'bhyaṣecayat||

पौरजानपदानां तु बन्धूनां सुहृदामपि। स प्रियो ऽभवदत्यर्थमुदारैश्च गुणैर्नृपः।।

paurajānapadānāṃ tu bandhūnāṃ suhṛdāmapi| sa priyo 'bhavadatyarthamudāraiśca guṇairnṛpaḥ||

प्रजास्तमन्वरज्यन्त बालमप्यमितौजसम। नवं च शुक्लपक्षादौशीतांशुमचिरोदितम।।

prajāstamanvarajyanta bālamapyamitaujasam| navaṃ ca śuklapakṣādauśītāṃśumaciroditam||

स तेन सहितः श्रीमान्सुत्दृद्भिश्च नृपोत्तमः। भार्याभ्यामनुरूपाभ्यां रममाणो ऽवसच्चिरम।।

sa tena sahitaḥ śrīmānsutdṛdbhiśca nṛpottamaḥ| bhāryābhyāmanurūpābhyāṃ ramamāṇo 'vasacciram||

युवैव राजशार्दूलः साक्षाद्धर्म इवापरः। पालयामास वसुधां सशैलवनकाननाम।।

yuvaiva rājaśārdūlaḥ sākṣāddharma ivāparaḥ| pālayāmāsa vasudhāṃ saśailavanakānanām||

एवं महानहिमदीधितिवंशमौलिरत्नाय यमानवपुरुत्तरकोसलेशः। पूर्णेन्दुवत्सकललोकमनो ऽभिरामः सार्द्ध प्रजाभिरखिलाभिरलं जहर्ष।।

evaṃ mahānahimadīdhitivaṃśamauliratnāya yamānavapuruttarakosaleśaḥ| pūrṇenduvatsakalalokamano 'bhirāmaḥ sārddha prajābhirakhilābhiralaṃ jaharṣa||