श्रीशुक उवाच स्तुवतस्तस्य भगवान् दर्शयित्वा जले वपु: । भूय: समाहरत् कृष्णो नटो नाट्यमिवात्मन: ॥ १ ॥

śrī-śuka uvāca stuvatas tasya bhagavān darśayitvā jale vapuḥ bhūyaḥ samāharat kṛṣṇo naṭo nāṭyam ivātmanaḥ

सोऽपि चान्तर्हितं वीक्ष्य जलादुन्मज्य सत्वर: । कृत्वा चावश्यकं सर्वं विस्मितो रथमागमत् ॥ २ ॥

so ’pi cāntarhitaṁ vīkṣya jalād unmajya satvaraḥ kṛtvā cāvaśyakaṁ sarvaṁ vismito ratham āgamat

तमपृच्छद्धृषीकेश: किं ते दृष्टमिवाद्भुतम् । भूमौ वियति तोये वा तथा त्वां लक्षयामहे ॥ ३ ॥

tam apṛcchad dhṛṣīkeśaḥ kiṁ te dṛṣṭam ivādbhutam bhūmau viyati toye vā tathā tvāṁ lakṣayāmahe

श्रीअक्रूर उवाच अद्भुतानीह यावन्ति भूमौ वियति वा जले । त्वयि विश्वात्मके तानि किं मेऽदृष्टं विपश्यत: ॥ ४ ॥

śrī-akrūra uvāca adbhutānīha yāvanti bhūmau viyati vā jale tvayi viśvātmake tāni kiṁ me ’dṛṣṭaṁ vipaśyataḥ

यत्राद्भुतानि सर्वाणि भूमौ वियति वा जले । तं त्वानुपश्यतो ब्रह्मन् किं मे दृष्टमिहाद्भुतम् ॥ ५ ॥

yatrādbhutāni sarvāṇi bhūmau viyati vā jale taṁ tvānupaśyato brahman kiṁ me dṛṣṭam ihādbhutam

इत्युक्त्वा चोदयामास स्यन्दनं गान्दिनीसुत: । मथुरामनयद् रामं कृष्णं चैव दिनात्यये ॥ ६ ॥

ity uktvā codayām āsa syandanaṁ gāndinī-sutaḥ mathurām anayad rāmaṁ kṛṣṇaṁ caiva dinātyaye

मार्गे ग्रामजना राजंस्तत्र तत्रोपसङ्गता: । वसुदेवसुतौ वीक्ष्य प्रीता दृष्टिं न चाददु: ॥ ७ ॥

mārge grāma-janā rājaṁs tatra tatropasaṅgatāḥ vasudeva-sutau vīkṣya prītā dṛṣṭiṁ na cādaduḥ

तावद् व्रजौकसस्तत्र नन्दगोपादयोऽग्रत: । पुरोपवनमासाद्य प्रतीक्षन्तोऽवतस्थिरे ॥ ८ ॥

tāvad vrajaukasas tatra nanda-gopādayo ’grataḥ puropavanam āsādya pratīkṣanto ’vatasthire

तान् समेत्याह भगवानक्रूरं जगदीश्वर: । गृहीत्वा पाणिना पाणिं प्रश्रितं प्रहसन्निव ॥ ९ ॥

tān sametyāha bhagavān akrūraṁ jagad-īśvaraḥ gṛhītvā pāṇinā pāṇiṁ praśritaṁ prahasann iva

भवान् प्रविशतामग्रे सहयान: पुरीं गृहम् । वयं त्विहावमुच्याथ ततो द्रक्ष्यामहे पुरीम् ॥ १० ॥

bhavān praviśatām agre saha-yānaḥ purīṁ gṛham vayaṁ tv ihāvamucyātha tato drakṣyāmahe purīm

श्रीअक्रूर उवाच नाहं भवद्भ्यां रहित: प्रवेक्ष्ये मथुरां प्रभो । त्यक्तुं नार्हसि मां नाथ भक्तं ते भक्तवत्सल ॥ ११ ॥

śrī-akrūra uvāca nāhaṁ bhavadbhyāṁ rahitaḥ pravekṣye mathurāṁ prabho tyaktuṁ nārhasi māṁ nātha bhaktaṁ te bhakta-vatsala

आगच्छ याम गेहान्न: सनाथान्कुर्वधोक्षज । सहाग्रज: सगोपालै: सुहृद्भिश्च सुहृत्तम ॥ १२ ॥

āgaccha yāma gehān naḥ sa-nāthān kurv adhokṣaja sahāgrajaḥ sa-gopālaiḥ suhṛdbhiś ca suhṛttama

पुनीहि पादरजसा गृहान् नो गृहमेधिनाम् । यच्छौचेनानुतृप्यन्ति पितर: साग्नय: सुरा: ॥ १३ ॥

punīhi pāda-rajasā gṛhān no gṛha-medhinām yac-chaucenānutṛpyanti pitaraḥ sāgnayaḥ surāḥ

अवनिज्याङ्घ्रियुगलमासीत्श्लोक्यो बलिर्महान् । ऐश्वर्यमतुलं लेभे गतिं चैकान्तिनां तु या ॥ १४ ॥

avanijyāṅghri-yugalam āsīt ślokyo balir mahān aiśvaryam atulaṁ lebhe gatiṁ caikāntināṁ tu yā

आपस्तेऽङ्घ्य्रवनेजन्यस्त्रींल्लोकान् शुचयोऽपुनन् । शिरसाधत्त या: शर्व: स्वर्याता: सगरात्मजा: ॥ १५ ॥

āpas te ’ṅghry-avanejanyas trīḻ lokān śucayo ’punan śirasādhatta yāḥ śarvaḥ svar yātāḥ sagarātmajāḥ

देवदेव जगन्नाथ पुण्यश्रवणकीर्तन । यदूत्तमोत्तम:श्लोक नारायण नमोऽस्तु ते ॥ १६ ॥

deva-deva jagan-nātha puṇya-śravaṇa-kīrtana yadūttamottamaḥ-śloka nārāyaṇa namo ’stu te

श्रीभगवानुवाच आयास्ये भवतो गेहमहमार्यसमन्वित: । यदुचक्रद्रुहं हत्वा वितरिष्ये सुहृत्प्रियम् ॥ १७ ॥

śrī-bhagavān uvāca āyāsye bhavato geham aham arya-samanvitaḥ yadu-cakra-druhaṁ hatvā vitariṣye suhṛt-priyam

श्रीशुक उवाच एवमुक्तो भगवता सोऽक्रूरो विमना इव । पुरीं प्रविष्ट: कंसाय कर्मावेद्य गृहं ययौ ॥ १८ ॥

śrī-śuka uvāca evam ukto bhagavatā so ’krūro vimanā iva purīṁ praviṣṭaḥ kaṁsāya karmāvedya gṛhaṁ yayau

अथापराह्ने भगवान् कृष्ण: सङ्कर्षणान्वित: । मथुरां प्राविशद् गोपैर्दिदृक्षु: परिवारित: ॥ १९ ॥

athāparāhne bhagavān kṛṣṇaḥ saṅkarṣaṇānvitaḥ mathurāṁ prāviśad gopair didṛkṣuḥ parivāritaḥ

तां सम्प्रविष्टौ वसुदेवनन्दनौ वृतौ वयस्यैर्नरदेववर्त्मना । द्रष्टुं समीयुस्त्वरिता: पुरस्त्रियो हर्म्याणि चैवारुरुहुर्नृपोत्सुका: ॥ २४ ॥

tāṁ sampraviṣṭau vasudeva-nandanau vṛtau vayasyair naradeva-vartmanā draṣṭuṁ samīyus tvaritāḥ pura-striyo harmyāṇi caivāruruhur nṛpotsukāḥ

काश्चिद् विपर्यग्धृतवस्त्रभूषणा विस्मृत्य चैकं युगलेष्वथापरा: । कृतैकपत्रश्रवनैकनूपुरा नाङ्क्त्वा द्वितीयं त्वपराश्च लोचनम् ॥ २५ ॥

kāścid viparyag-dhṛta-vastra-bhūṣaṇā vismṛtya caikaṁ yugaleṣv athāparāḥ kṛtaika-patra-śravanaika-nūpurā nāṅktvā dvitīyaṁ tv aparāś ca locanam

अश्नन्त्य एकास्तदपास्य सोत्सवा अभ्यज्यमाना अकृतोपमज्जना: । स्वपन्त्य उत्थाय निशम्य नि:स्वनं प्रपाययन्त्योऽर्भमपोह्य मातर: ॥ २६ ॥

aśnantya ekās tad apāsya sotsavā abhyajyamānā akṛtopamajjanāḥ svapantya utthāya niśamya niḥsvanaṁ prapāyayantyo ’rbham apohya mātaraḥ

मनांसि तासामरविन्दलोचन: प्रगल्भलीलाहसितावलोकै: । जहार मत्तद्विरदेन्द्रविक्रमो दृशां ददच्छ्रीरमणात्मनोत्सवम् ॥ २७ ॥

manāṁsi tāsām aravinda-locanaḥ pragalbha-līlā-hasitāvalokaiḥ jahāra matta-dviradendra-vikramo dṛśāṁ dadac chrī-ramaṇātmanotsavam

दृष्ट्वा मुहु: श्रुतमनुद्रुतचेतसस्तं तत्प्रेक्षणोत्स्मितसुधोक्षणलब्धमाना: । आनन्दमूर्तिमुपगुह्य दृशात्मलब्धं हृष्यत्त्वचो जहुरनन्तमरिन्दमाधिम् ॥ २८ ॥

dṛṣṭvā muhuḥ śrutam anudruta-cetasas taṁ tat-prekṣaṇotsmita-sudhokṣaṇa-labdha-mānāḥ ānanda-mūrtim upaguhya dṛśātma-labdhaṁ hṛṣyat-tvaco jahur anantam arindamādhim

प्रासादशिखरारूढा: प्रीत्युत्फुल्लमुखाम्बुजा: । अभ्यवर्षन् सौमनस्यै: प्रमदा बलकेशवौ ॥ २९ ॥

prāsāda-śikharārūḍhāḥ prīty-utphulla-mukhāmbujāḥ abhyavarṣan saumanasyaiḥ pramadā bala-keśavau

दध्यक्षतै: सोदपात्रै: स्रग्गन्धैरभ्युपायनै: । तावानर्चु: प्रमुदितास्तत्र तत्र द्विजातय: ॥ ३० ॥

dadhy-akṣataiḥ soda-pātraiḥ srag-gandhair abhyupāyanaiḥ tāv ānarcuḥ pramuditās tatra tatra dvijātayaḥ

ऊचु: पौरा अहो गोप्यस्तप: किमचरन्महत् । या ह्येतावनुपश्यन्ति नरलोकमहोत्सवौ ॥ ३१ ॥

ūcuḥ paurā aho gopyas tapaḥ kim acaran mahat yā hy etāv anupaśyanti nara-loka-mahotsavau

रजकं कञ्चिदायान्तं रङ्गकारं गदाग्रज: । दृष्ट्वायाचत वासांसि धौतान्यत्युत्तमानि च ॥ ३२ ॥

rajakaṁ kañcid āyāntaṁ raṅga-kāraṁ gadāgrajaḥ dṛṣṭvāyācata vāsāṁsi dhautāny aty-uttamāni ca

देह्यावयो: समुचितान्यङ्ग वासांसि चार्हतो: । भविष्यति परं श्रेयो दातुस्ते नात्र संशय: ॥ ३३ ॥

dehy āvayoḥ samucitāny aṅga vāsāṁsi cārhatoḥ bhaviṣyati paraṁ śreyo dātus te nātra saṁśayaḥ

स याचितो भगवता परिपूर्णेन सर्वत: । साक्षेपं रुषित: प्राह भृत्यो राज्ञ: सुदुर्मद: ॥ ३४ ॥

sa yācito bhagavatā paripūrṇena sarvataḥ sākṣepaṁ ruṣitaḥ prāha bhṛtyo rājñaḥ su-durmadaḥ

ईदृशान्येव वासांसि नित्यं गिरिवनेचर: । परिधत्त किमुद्वृत्ता राजद्रव्याण्यभीप्सथ ॥ ३५ ॥

īdṛśāny eva vāsāṁsī nityaṁ giri-vane-caraḥ paridhatta kim udvṛttā rāja-dravyāṇy abhīpsatha

याताशु बालिशा मैवं प्रार्थ्यं यदि जिजीवीषा । बध्नन्ति घ्नन्ति लुम्पन्ति दृप्तं राजकुलानि वै ॥ ३६ ॥

yātāśu bāliśā maivaṁ prārthyaṁ yadi jijīvīṣā badhnanti ghnanti lumpanti dṛptaṁ rāja-kulāni vai

एवं विकत्थमानस्य कुपितो देवकीसुत: । रजकस्य कराग्रेण शिर: कायादपातयत् ॥ ३७ ॥

evaṁ vikatthamānasya kupito devakī-sutaḥ rajakasya karāgreṇa śiraḥ kāyād apātayat

तस्यानुजीविन: सर्वे वास:कोशान्विसृज्य वै । दुद्रुवु: सर्वतो मार्गं वासांसि जगृहेऽच्युत: ॥ ३८ ॥

tasyānujīvinaḥ sarve vāsaḥ-kośān visṛjya vai dudruvuḥ sarvato mārgaṁ vāsāṁsi jagṛhe ’cyutaḥ

वसित्वात्मप्रिये वस्त्रे कृष्ण: सङ्कर्षणस्तथा । शेषाण्यादत्त गोपेभ्यो विसृज्य भुवि कानिचित् ॥ ३९ ॥

vasitvātma-priye vastre kṛṣṇaḥ saṅkarṣaṇas tathā śeṣāṇy ādatta gopebhyo visṛjya bhuvi kānicit

ततस्तु वायक: प्रीतस्तयोर्वेषमकल्पयत् । विचित्रवर्णैश्चैलेयैराकल्पैरनुरूपत: ॥ ४० ॥

tatas tu vāyakaḥ prītas tayor veṣam akalpayat vicitra-varṇaiś caileyair ākalpair anurūpataḥ

नानालक्षणवेषाभ्यां कृष्णरामौ विरेजतु: । स्वलङ्कृतौ बालगजौ पर्वणीव सितेतरौ ॥ ४१ ॥

nānā-lakṣaṇa-veṣābhyāṁ kṛṣṇa-rāmau virejatuḥ sv-alaṅkṛtau bāla-gajau parvaṇīva sitetarau

तस्य प्रसन्नो भगवान् प्रादात्सारूप्यमात्मन: । श्रियं च परमां लोके बलैश्वर्यस्मृतीन्द्रियम् ॥ ४२ ॥

tasya prasanno bhagavān prādāt sārūpyam ātmanaḥ śriyaṁ ca paramāṁ loke balaiśvarya-smṛtīndriyam

तत: सुदाम्नो भवनं मालाकारस्य जग्मतु: । तौ दृष्ट्वा स समुत्थाय ननाम शिरसा भुवि ॥ ४३ ॥

tataḥ sudāmno bhavanaṁ mālā-kārasya jagmatuḥ tau dṛṣṭvā sa samutthāya nanāma śirasā bhuvi

तयोरासनमानीय पाद्यं चार्घ्यार्हणादिभि: । पूजां सानुगयोश्चक्रे स्रक्ताम्बूलानुलेपनै: ॥ ४४ ॥

tayor āsanam ānīya pādyaṁ cārghyārhaṇādibhiḥ pūjāṁ sānugayoś cakre srak-tāmbūlānulepanaiḥ

प्राह न: सार्थकं जन्म पावितं च कुलं प्रभो । पितृदेवर्षयो मह्यं तुष्टा ह्यागमनेन वाम् ॥ ४५ ॥

prāha naḥ sārthakaṁ janma pāvitaṁ ca kulaṁ prabho pitṛ-devarṣayo mahyaṁ tuṣṭā hy āgamanena vām

भवन्तौ किल विश्वस्य जगत: कारणं परम् । अवतीर्णाविहांशेन क्षेमाय च भवाय च ॥ ४६ ॥

bhavantau kila viśvasya jagataḥ kāraṇaṁ param avatīrṇāv ihāṁśena kṣemāya ca bhavāya ca

न हि वां विषमा दृष्टि: सुहृदोर्जगदात्मनो: । समयो: सर्वभूतेषु भजन्तं भजतोरपि ॥ ४७ ॥

na hi vāṁ viṣamā dṛṣṭiḥ suhṛdor jagad-ātmanoḥ samayoḥ sarva-bhūteṣu bhajantaṁ bhajator api

तावाज्ञापयतं भृत्यं किमहं करवाणि वाम् । पुंसोऽत्यनुग्रहो ह्येष भवद्भिर्यन्नियुज्यते ॥ ४८ ॥

tāv ajñāpayataṁ bhṛtyaṁ kim ahaṁ karavāṇi vām puṁso ’ty-anugraho hy eṣa bhavadbhir yan niyujyate

इत्यभिप्रेत्य राजेन्द्र सुदामा प्रीतमानस: । शस्तै: सुगन्धै: कुसुमैर्माला विरचिता ददौ ॥ ४९ ॥

ity abhipretya rājendra sudāmā prīta-mānasaḥ śastaiḥ su-gandhaiḥ kusumair mālā viracitā dadau

ताभि: स्वलङ्कृतौ प्रीतौ कृष्णरामौ सहानुगौ । प्रणताय प्रपन्नाय ददतुर्वरदौ वरान् ॥ ५० ॥

tābhiḥ sv-alaṅkṛtau prītau kṛṣṇa-rāmau sahānugau praṇatāya prapannāya dadatur vara-dau varān

सोऽपि वव्रेऽचलां भक्तिं तस्मिन्नेवाखिलात्मनि । तद्भक्तेषु च सौहार्दं भूतेषु च दयां पराम् ॥ ५१ ॥

so ’pi vavre ’calāṁ bhaktiṁ tasminn evākhilātmani tad-bhakteṣu ca sauhārdaṁ bhūteṣu ca dayāṁ parām

इति तस्मै वरं दत्त्वा श्रियं चान्वयवर्धिनीम् । बलमायुर्यश: कान्तिं निर्जगाम सहाग्रज: ॥ ५२ ॥

iti tasmai varaṁ dattvā śriyaṁ cānvaya-vardhinīm balam āyur yaśaḥ kāntiṁ nirjagāma sahāgrajaḥ

ददर्श तां स्फाटिकतुङ्गगोपुर- द्वारां बृहद्धेमकपाटतोरणाम् । ताम्रारकोष्ठां परिखादुरासदा- मुद्यानरम्योपवनोपशोभिताम् ॥ २० ॥ सौवर्णशृङ्गाटकहर्म्यनिष्कुटै: श्रेणीसभाभिर्भवनैरुपस्कृताम् । वैदूर्यवज्रामलनीलविद्रुमै- र्मुक्ताहरिद्भिर्वलभीषु वेदिषु ॥ २१ ॥ जुष्टेषु जालामुखरन्ध्रकुट्टिमे- ष्वाविष्टपारावतबर्हिनादिताम् । संसिक्तरथ्यापणमार्गचत्वरां प्रकीर्णमाल्याङ्कुरलाजतण्डुलाम् ॥ २२ ॥ आपूर्णकुम्भैर्दधिचन्दनोक्षितै: प्रसूनदीपावलिभि: सपल्लवै: । सवृन्दरम्भाक्रमुकै: सकेतुभि: स्वलङ्कृतद्वारगृहां सपट्टिकै: ॥ २३ ॥

dadarśa tāṁ sphāṭika-tuṇga-gopura- dvārāṁ bṛhad-dhema-kapāṭa-toraṇām tāmrāra-koṣṭhāṁ parikhā-durāsadām udyāna-ramyopavanopaśobhitām