संसारतापमुक्त्यर्थं वक्ष्याम्य अष्टाङ्गयोगकं । ब्रह्मप्रकाशकं ज्ञानं योगस्तत्रैकचित्तता ।।

saṃsāratāpamuktyarthaṃ vakṣyāmy aṣṭāṅgayogakaṃ | brahmaprakāśakaṃ jñānaṃ yogastatraikacittatā ||

चित्तवृत्तिर्निरोधश च जीवब्रह्मात्मनोः परः । अहिंसा सत्यमस्तेयं ब्रह्मचर्यापरिग्रहौ ।।

cittavṛttirnirodhaś ca jīvabrahmātmanoḥ paraḥ | ahiṃsā satyamasteyaṃ brahmacaryāparigrahau ||

यमाः पञ्च स्मृता नियमाद्भुक्तिमुक्तिदाः । शौचं सन्तोषतपसी स्वाध्यायेश्वरपूजने ।।

yamāḥ pañca smṛtā niyamādbhuktimuktidāḥ | śaucaṃ santoṣatapasī svādhyāyeśvarapūjane ||

भूतापीडा ह्य अहिंसा स्यादहिंसा धर्म उत्तमः । यथा गजपदे ऽन्यानि पदानि पथगामिनां ।।

bhūtāpīḍā hy ahiṃsā syādahiṃsā dharma uttamaḥ | yathā gajapade 'nyāni padāni pathagāmināṃ ||

एवं सर्वमहिंसायां धर्मार्थमभिधीयते । उद्वेगजननं हिंसा सन्तापकरणन्तथा ।।

evaṃ sarvamahiṃsāyāṃ dharmārthamabhidhīyate | udvegajananaṃ hiṃsā santāpakaraṇantathā ||

रुक्कृतिः शोनितकृतिः पैशुन्यकरणन्तथा । हितस्यातिनिषेधश च मर्मोद्घाटनमेव च ।।

rukkṛtiḥ śonitakṛtiḥ paiśunyakaraṇantathā | hitasyātiniṣedhaś ca marmodghāṭanameva ca ||

सुखापह्नुतिः संरोधो बधो दशविथा च सा । यद्भूतहितमत्यन्तं वचः सत्यस्य लक्षणं ।।

sukhāpahnutiḥ saṃrodho badho daśavithā ca sā | yadbhūtahitamatyantaṃ vacaḥ satyasya lakṣaṇaṃ ||

सत्यं ब्रूयात्प्रियं ब्रूयान्न ब्रूयात्सत्यमप्रियं । प्रियञ्च नानृतं ब्रूयादेष धर्मः सनातनः ।।

satyaṃ brūyātpriyaṃ brūyānna brūyātsatyamapriyaṃ | priyañca nānṛtaṃ brūyādeṣa dharmaḥ sanātanaḥ ||

मैथुनस्य परित्यागो ब्रह्मचर्यन्तदष्टधा । स्मरणं कीर्तनं केलिः प्रेक्ष्यणं गुह्यभाषणं ।।

maithunasya parityāgo brahmacaryantadaṣṭadhā | smaraṇaṃ kīrtanaṃ keliḥ prekṣyaṇaṃ guhyabhāṣaṇaṃ ||

सङ्कल्पो ऽध्यवसायश च क्रियानिर्वृत्तिरेव च । एतन्मैथुनमष्टाङ्गं प्रवदन्ति मनीषिणः ।।

saṅkalpo 'dhyavasāyaś ca kriyānirvṛttireva ca | etanmaithunamaṣṭāṅgaṃ pravadanti manīṣiṇaḥ ||

ब्रह्मचर्यं क्रियामूलमन्यथा विफला क्रिया । वसिष्ठश चन्द्रमाः शुक्रो देवाचार्यः पितामहः ।।

brahmacaryaṃ kriyāmūlamanyathā viphalā kriyā | vasiṣṭhaś candramāḥ śukro devācāryaḥ pitāmahaḥ ||

तपोवृद्धा वयोवृद्धास्ते ऽपि स्त्रीभिर्विमोहिताः । गौडी पैष्टी च माध्वी च विज्ञेयास्त्रिविधाः सुराः ।।

tapovṛddhā vayovṛddhāste 'pi strībhirvimohitāḥ | gauḍī paiṣṭī ca mādhvī ca vijñeyāstrividhāḥ surāḥ ||

चतुर्थी स्त्री सुरा ज्ञेया ययेदं मोहितं जगत । माद्यति प्रमदां दृष्ट्वा सुरां पीत्वा तु माद्यति ।।

caturthī strī surā jñeyā yayedaṃ mohitaṃ jagat | mādyati pramadāṃ dṛṣṭvā surāṃ pītvā tu mādyati ||

यस्माद्दृष्टमदा नारी तस्मात्तान्नावलोकयेत । यद्वा तद्वापरद्रव्यमपहृत्य बलान्नरः ।।

yasmāddṛṣṭamadā nārī tasmāttānnāvalokayet | yadvā tadvāparadravyamapahṛtya balānnaraḥ ||

अवश्यं याति तिर्यक्त्वं जग्ध्वा चैवाहुतं हविः । कौपीनाच्छादनं वासः कन्थां शीतनिवारिणीं ।।

avaśyaṃ yāti tiryaktvaṃ jagdhvā caivāhutaṃ haviḥ | kaupīnācchādanaṃ vāsaḥ kanthāṃ śītanivāriṇīṃ ||

पादुके चापि गृह्णीयात कुर्यान्नान्यस्य संग्रहं । देहस्थितिनिमित्तस्य वस्त्रादेः स्यात्परिग्रहः ।।

pāduke cāpi gṛhṇīyāt kuryānnānyasya saṃgrahaṃ | dehasthitinimittasya vastrādeḥ syātparigrahaḥ ||

शरीरं धर्मसंयुक्तं रक्षणीयं प्रयत्नतः । शौचन्तु द्विविधं प्रोक्तं वाह्यमभ्यन्तरं तथा ।।

śarīraṃ dharmasaṃyuktaṃ rakṣaṇīyaṃ prayatnataḥ | śaucantu dvividhaṃ proktaṃ vāhyamabhyantaraṃ tathā ||

गृज्जलाभ्यां स्मृतं वाह्यं भावशुद्धेरथान्तरं । उभयेन शुचिर्यस्तु स शुचिर्नेतरः शुचिः ।।

gṛjjalābhyāṃ smṛtaṃ vāhyaṃ bhāvaśuddherathāntaraṃ | ubhayena śuciryastu sa śucirnetaraḥ śuciḥ ||

यथा कथञ्चित्प्राप्त्या च सन्तोषस्तुष्टिरुच्यते । मनसश्चेन्द्रियाणाञ्च ऐकाग्र्यं तप उच्यते ।।

yathā kathañcitprāptyā ca santoṣastuṣṭirucyate | manasaścendriyāṇāñca aikāgryaṃ tapa ucyate ||

तज्जयः सर्वधर्मेभ्यः स धर्मः पर उच्यते । वाचिकं मन्त्रजप्यादि मानसं रागवर्जनं ।।

tajjayaḥ sarvadharmebhyaḥ sa dharmaḥ para ucyate | vācikaṃ mantrajapyādi mānasaṃ rāgavarjanaṃ ||

शारीरं देवपूजादि सर्वदन्तु त्रिधा तपः । प्रणवाद्यास्ततो वेदाः प्रणवे पर्यवस्थिताः ।।

śārīraṃ devapūjādi sarvadantu tridhā tapaḥ | praṇavādyāstato vedāḥ praṇave paryavasthitāḥ ||

वाङ्मयः प्रणवः सर्वं तस्मात्प्रणवमभ्यसेत । अकारश च तथोकारो मकारश्चार्धमात्रया ।।

vāṅmayaḥ praṇavaḥ sarvaṃ tasmātpraṇavamabhyaset | akāraś ca tathokāro makāraścārdhamātrayā ||

तिस्रो मात्रास्त्रयो वेदाः लोका भूरादयो गुणाः । जाग्रत्स्वप्नः सुषुप्तिश च ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः ।।

tisro mātrāstrayo vedāḥ lokā bhūrādayo guṇāḥ | jāgratsvapnaḥ suṣuptiś ca brahmaviṣṇumaheśvarāḥ ||

प्रद्युम्नः श्रीर्वासुदेवः सर्वमोङ्गारकः क्रमात । अमात्रो नष्टमात्रश च द्वैतस्यापगमः शिवः ।।

pradyumnaḥ śrīrvāsudevaḥ sarvamoṅgārakaḥ kramāt | amātro naṣṭamātraś ca dvaitasyāpagamaḥ śivaḥ ||

ओङ्कारो विदितो येन स मुनिर्नेतरो मुनिः । चतुर्थी मात्रा गान्धारी प्रयुक्ता मूर्ध्निलक्ष्यते ।।

oṅkāro vidito yena sa munirnetaro muniḥ | caturthī mātrā gāndhārī prayuktā mūrdhnilakṣyate ||

तत्तुरीयं परं ब्रह्म ज्योतिर्दीपो घटे यथा । तथा हृत्पद्मनिलयं ध्यायेन्नित्यं जपेन्नरः ।।

tatturīyaṃ paraṃ brahma jyotirdīpo ghaṭe yathā | tathā hṛtpadmanilayaṃ dhyāyennityaṃ japennaraḥ ||

प्रणवो धनुः शरो ह्य आत्मा ब्रह्म तल्लक्ष्यमुच्यते । अप्रमत्तेन वेद्धव्यं शरवत्तन्मयो भवेत ।।

praṇavo dhanuḥ śaro hy ātmā brahma tallakṣyamucyate | apramattena veddhavyaṃ śaravattanmayo bhavet ||

एतेदेकाक्षरं ब्रह्म एतदेकाक्षरं परं । देतदेकाक्षरं ज्ञात्वा यो यदिच्छति तस्य तत ।।

etedekākṣaraṃ brahma etadekākṣaraṃ paraṃ | detadekākṣaraṃ jñātvā yo yadicchati tasya tat ||

छन्दो ऽस्य देवी गायत्री अन्तर्यामी ऋषिः स्मृतः । देवता परमात्मास्य नियोगो भुक्तिमुक्तये ।।

chando 'sya devī gāyatrī antaryāmī ṛṣiḥ smṛtaḥ | devatā paramātmāsya niyogo bhuktimuktaye ||

भूरग्न्यात्मने हृदयं भुवः प्राजापत्यात्मने । शिरः स्वःसूर्यात्मने च शिखा कवचमुच्यते ।।

bhūragnyātmane hṛdayaṃ bhuvaḥ prājāpatyātmane | śiraḥ svaḥsūryātmane ca śikhā kavacamucyate ||

ओंभूर्भुवः स्वःकवचं सत्यात्मने ततो ऽस्त्रकं । विन्यस्य पूजयेद्विष्णुं जपेद्वै भुक्तिमुक्तये ।।

oṃbhūrbhuvaḥ svaḥkavacaṃ satyātmane tato 'strakaṃ | vinyasya pūjayedviṣṇuṃ japedvai bhuktimuktaye ||

जुहुयाच्च तिलाज्यादि सर्वं सम्पद्यते नरे । यस्तु द्वादशसाहस्रं जपमन्वहमाचरेत ।।

juhuyācca tilājyādi sarvaṃ sampadyate nare | yastu dvādaśasāhasraṃ japamanvahamācaret ||

तस्य द्वादशभिर्मासैः परं ब्रह्म प्रकाशते । अनिमादि कोटिजप्याल्लक्षात्सारस्वतादिकं ।।

tasya dvādaśabhirmāsaiḥ paraṃ brahma prakāśate | animādi koṭijapyāllakṣātsārasvatādikaṃ ||

वैदिकस्तान्त्रिको मिश्रो विष्णार्वै त्रिविधो मखः । त्रयानामीप्सितेनैकविधिना हरिमर्चयेत ।।

vaidikastāntriko miśro viṣṇārvai trividho makhaḥ | trayānāmīpsitenaikavidhinā harimarcayet ||

प्रणम्य दण्डवद्भूमौ नमस्कारेण यो ऽर्चयेत । स याङ्गतिमवाप्नोति न तां क्रतुशतैर अपि ।।

praṇamya daṇḍavadbhūmau namaskāreṇa yo 'rcayet | sa yāṅgatimavāpnoti na tāṃ kratuśatair api ||

यस्य देवे परा भक्तिर्यथा देवे तथा गुरौ । तस्यैते कथिता ह्य अर्थाः प्रकाशन्ते महात्मनः ।।

yasya deve parā bhaktiryathā deve tathā gurau | tasyaite kathitā hy arthāḥ prakāśante mahātmanaḥ ||