सामान्यान्य अथ वक्ष्यामि नामलिङ्गानि तच्छृणु । सुकृती पुण्यवान ध्नयो महेच्छस्तु महाशयः ।।

sāmānyāny atha vakṣyāmi nāmaliṅgāni tacchṛṇu | sukṛtī puṇyavān dhnayo mahecchastu mahāśayaḥ ||

प्रवीणनिपुणाभिज्ञविज्ञनिष्णातशिक्षिताः । स्युर्वदान्यस्थूललक्षदानशौण्डा बहुप्रदे ।।

pravīṇanipuṇābhijñavijñaniṣṇātaśikṣitāḥ | syurvadānyasthūlalakṣadānaśauṇḍā bahuprade ||

कृती कृतज्ञः कुशल आसक्तोद्युक्त उत्सुकः । इभ्य आढ्यः परिवृढो ह्य अधिभूर्नायको ऽधिपः ।।

kṛtī kṛtajñaḥ kuśala āsaktodyukta utsukaḥ | ibhya āḍhyaḥ parivṛḍho hy adhibhūrnāyako 'dhipaḥ ||

अपावृतः । खलपूः स्याद्वहुकरो दीर्घसूत्रश्चिरक्रियः ।।

apāvṛtaḥ | khalapūḥ syādvahukaro dīrghasūtraścirakriyaḥ ||

जाल्मो ऽसमीक्ष्यकारी स्यात कुण्ठो मन्दः क्रियासु यः । कर्मशूरः कर्मठः स्याद्भक्षको घस्मरो ऽद्मरः ।।

jālmo 'samīkṣyakārī syāt kuṇṭho mandaḥ kriyāsu yaḥ | karmaśūraḥ karmaṭhaḥ syādbhakṣako ghasmaro 'dmaraḥ ||

लोलुपो गर्धलो गृध्रुर्विनीतप्रश्रितौ तथा । धृष्टे धृष्णुर्वियातश च निभृतः प्रतिभान्विते ।।

lolupo gardhalo gṛdhrurvinītapraśritau tathā | dhṛṣṭe dhṛṣṇurviyātaś ca nibhṛtaḥ pratibhānvite ||

प्रगल्भो भीरुको भीरुर्वन्दारुरभिवादके । भूष्णुर्भविष्णुर्भविता ज्ञाता विदुरबिन्दुकौ ।।

pragalbho bhīruko bhīrurvandārurabhivādake | bhūṣṇurbhaviṣṇurbhavitā jñātā vidurabindukau ||

मत्तशौण्डोत्कटक्षीवाश चण्डस्त्वत्यन्तकोपनः । देवानञ्चति देवद्र्यङ्विश्वद्र्यङ्विश्वगञ्चति ।।

mattaśauṇḍotkaṭakṣīvāś caṇḍastvatyantakopanaḥ | devānañcati devadryaṅviśvadryaṅviśvagañcati ||

यः सहाञ्चति स सध्र्यङ स तिर्यङ यस्तिरो ऽञ्चति । वाचोयुक्तिः पटुर्वाग्मी वावदूकश च वक्तरि ।।

yaḥ sahāñcati sa sadhryaṅ sa tiryaṅ yastiro 'ñcati | vācoyuktiḥ paṭurvāgmī vāvadūkaś ca vaktari ||

स्याज्जल्पकस्तु वाचालो वाचाटो बहुगर्ह्यवाक । अपध्वस्तो धिक्कृतः स्याद्बद्धे कीलितसंयतौ ।।

syājjalpakastu vācālo vācāṭo bahugarhyavāk | apadhvasto dhikkṛtaḥ syādbaddhe kīlitasaṃyatau ||

वरणः शब्दनो नान्दीवादी नान्वीकरः समाः । व्यसनार्तोपरक्रौ द्वौ बद्धे कीलितसंयतौ ।।

varaṇaḥ śabdano nāndīvādī nānvīkaraḥ samāḥ | vyasanārtoparakrau dvau baddhe kīlitasaṃyatau ||

विहिस्तव्याकुलौ तुल्यौ नृशंसक्रूरघातुकाः । पापो धूर्तो वञ्चकः स्यान्मूर्खे वैदेहवालिशौ ।।

vihistavyākulau tulyau nṛśaṃsakrūraghātukāḥ | pāpo dhūrto vañcakaḥ syānmūrkhe vaidehavāliśau ||

कदर्ये कृपणक्षुद्रौ मार्गणो याचकार्थिनौ । अहङ्कारवानहंयुः स्याच्छुभंयुस्तु शुभान्वितः ।।

kadarye kṛpaṇakṣudrau mārgaṇo yācakārthinau | ahaṅkāravānahaṃyuḥ syācchubhaṃyustu śubhānvitaḥ ||

कान्तं मनोरमं रुच्यं हृद्याभीष्टे ह्य अभीप्सिते । असारं फल्गु शून्यं वै मुख्यवर्यवरेण्यकाः ।।

kāntaṃ manoramaṃ rucyaṃ hṛdyābhīṣṭe hy abhīpsite | asāraṃ phalgu śūnyaṃ vai mukhyavaryavareṇyakāḥ ||

श्रेयान श्रेष्ठः पुष्कलः स्यात्प्राग्र्याग्र्यग्रीयमग्रिमं । वड्रोरु विपुलं पीनपीव्नी तु स्थूलपीवरे ।।

śreyān śreṣṭhaḥ puṣkalaḥ syātprāgryāgryagrīyamagrimaṃ | vaḍroru vipulaṃ pīnapīvnī tu sthūlapīvare ||

कृशन्तनु । मात्राकुटीलवकणा भूयिष्ठं पुरुहं पुरु ।।

kṛśantanu | mātrākuṭīlavakaṇā bhūyiṣṭhaṃ puruhaṃ puru ||

अखण्डं पूर्णसकलमुपकण्ठान्तिकाभितः । समीपे सन्निधाभ्यासौ नेदिष्टं सुसमीपकं ।।

akhaṇḍaṃ pūrṇasakalamupakaṇṭhāntikābhitaḥ | samīpe sannidhābhyāsau nediṣṭaṃ susamīpakaṃ ||

सुदूरे तु दविष्ठं स्याद्वृत्तं निस्तलवर्तुले । उच्चप्रांशून्नतोदग्रा ध्रुवो नित्यः सनातनः ।।

sudūre tu daviṣṭhaṃ syādvṛttaṃ nistalavartule | uccaprāṃśūnnatodagrā dhruvo nityaḥ sanātanaḥ ||

आविद्धं कुटिलं भुग्नं वेल्लितं वक्रमित्यपि । चञ्चलं तरलञ्चैव कठोरं जठरं दृढं ।।

āviddhaṃ kuṭilaṃ bhugnaṃ vellitaṃ vakramityapi | cañcalaṃ taralañcaiva kaṭhoraṃ jaṭharaṃ dṛḍhaṃ ||

प्रत्यग्रो ऽभिनवो नव्यो नवीनो नूतनो नवः । एकतानो ऽनन्यवृत्तिरुच्चण्डमविलम्बितं ।।

pratyagro 'bhinavo navyo navīno nūtano navaḥ | ekatāno 'nanyavṛttiruccaṇḍamavilambitaṃ ||

उच्चावचं नैकभेदं सम्बाधकलिलं तथा । तिमितं स्तिमितं क्लिन्नमभियोगत्वभिग्रहः ।।

uccāvacaṃ naikabhedaṃ sambādhakalilaṃ tathā | timitaṃ stimitaṃ klinnamabhiyogatvabhigrahaḥ ||

स्फातिर्वृद्धौ प्रथा ख्यातौ समाहारः समुच्चयः । अपहारस्त्वपचयो विहारस्तु परिक्रमः ।।

sphātirvṛddhau prathā khyātau samāhāraḥ samuccayaḥ | apahārastvapacayo vihārastu parikramaḥ ||

प्रत्याहार उपादानं निर्हारो ऽभ्यवकर्षणं । विघ्नो ऽन्तरायः प्रत्यूहः स्यादास्यात्वासना स्थितिः ।।

pratyāhāra upādānaṃ nirhāro 'bhyavakarṣaṇaṃ | vighno 'ntarāyaḥ pratyūhaḥ syādāsyātvāsanā sthitiḥ ||

सन्निधिः सन्निकर्षः स्यात्मंक्रमो दुर्गसञ्चरः । उपलम्भस्त्वनुभवः प्रत्यादेशो निराकृतिः ।।

sannidhiḥ sannikarṣaḥ syātmaṃkramo durgasañcaraḥ | upalambhastvanubhavaḥ pratyādeśo nirākṛtiḥ ||

परिरम्भःपरिष्वङ्गः संश्लेष उपगूहनं । अनुमा पक्षहेत्वाद्यैर डिम्बे भ्रमरविप्लवौ ।।

parirambhaḥpariṣvaṅgaḥ saṃśleṣa upagūhanaṃ | anumā pakṣahetvādyair ḍimbe bhramaraviplavau ||

असन्निकृष्तार्थज्ञानं शब्दाद्धि शाब्दमीरितं । सादृश्यदर्शनात्तुल्ये बुद्धिः स्यादुपमानकं ।।

asannikṛṣtārthajñānaṃ śabdāddhi śābdamīritaṃ | sādṛśyadarśanāttulye buddhiḥ syādupamānakaṃ ||

कार्यं दृष्ट्वा विना नस्यादर्थापत्तिः परार्थधीः । प्रतियोगिन्यागृहीते भुवि नास्तीत्यभावकः । इत्यादिनामलिङ्गो हि हरिरुक्तो नृबुद्धये ।।

kāryaṃ dṛṣṭvā vinā nasyādarthāpattiḥ parārthadhīḥ | pratiyoginyāgṛhīte bhuvi nāstītyabhāvakaḥ | ityādināmaliṅgo hi harirukto nṛbuddhaye ||