नृब्रह्मक्षत्रविट्शूद्रवर्गान्वक्ष्ये ऽथ नामतः । नरः पञ्चजना मर्त्य यद्योषावंला वधूः ।।

nṛbrahmakṣatraviṭśūdravargānvakṣye 'tha nāmataḥ | naraḥ pañcajanā martya yadyoṣāvaṃlā vadhūḥ ||

कान्तार्थिनी तु या याति सङ्केतं साभिसारिका । कुलटा पुंश चल्यसती नग्निका स्त्री च कोटवी ।।

kāntārthinī tu yā yāti saṅketaṃ sābhisārikā | kulaṭā puṃś calyasatī nagnikā strī ca koṭavī ||

कात्यायन्यर्धवृद्धा या सैरिन्ध्री परवेश्मगा । असिक्री स्यादवृद्धा या मलिनी तु रजस्वला ।।

kātyāyanyardhavṛddhā yā sairindhrī paraveśmagā | asikrī syādavṛddhā yā malinī tu rajasvalā ||

वारस्त्री गणिका वेश्या भ्रातृजायास्तु यातरः । ननान्दा तु स्वसा पत्युः सपिण्डास्तु सनाभयः ।।

vārastrī gaṇikā veśyā bhrātṛjāyāstu yātaraḥ | nanāndā tu svasā patyuḥ sapiṇḍāstu sanābhayaḥ ||

समानोदर्यसोदर्यसगर्भसहजास्समाः । सगोत्रबान्धवज्ञातिबन्धुस्वस्वजनाः समाः ।।

samānodaryasodaryasagarbhasahajāssamāḥ | sagotrabāndhavajñātibandhusvasvajanāḥ samāḥ ||

दम्पती जम्पती भार्यापती जायापती च तौ । गर्भाशयो जरायुः स्यादुल्वञ्च कललो ऽस्त्रियां ।।

dampatī jampatī bhāryāpatī jāyāpatī ca tau | garbhāśayo jarāyuḥ syādulvañca kalalo 'striyāṃ ||

गर्भो भ्रुण इमौ तुल्यौ क्लीवं शण्डो नपुंसकम । स्यादुत्तानशया डिम्भा बालो माणवकः स्मृतः ।।

garbho bhruṇa imau tulyau klīvaṃ śaṇḍo napuṃsakam | syāduttānaśayā ḍimbhā bālo māṇavakaḥ smṛtaḥ ||

पिचिण्डिलो वृहत्कुक्षिरवभ्रटो नतनासिके । विकलाङ्गस्तु पोगण्ड आरोग्यं स्यादनामयम ।।

piciṇḍilo vṛhatkukṣiravabhraṭo natanāsike | vikalāṅgastu pogaṇḍa ārogyaṃ syādanāmayam ||

स्यादेडे वधिरः कुब्जे गडुलः कुकरे कुनिः । क्षयः शोषश च यक्ष्मा च प्रतिश्यायुस्तु पीनसः ।।

syādeḍe vadhiraḥ kubje gaḍulaḥ kukare kuniḥ | kṣayaḥ śoṣaś ca yakṣmā ca pratiśyāyustu pīnasaḥ ||

स्त्री क्षुत्क्षुतं क्षयं पुंसि कासस्तु क्षवथुः पुमान । शोथस्तु श्वयथुः शोफः पादस्फोटो विपादिका ।।

strī kṣutkṣutaṃ kṣayaṃ puṃsi kāsastu kṣavathuḥ pumān | śothastu śvayathuḥ śophaḥ pādasphoṭo vipādikā ||

किलासं सिध्नकच्छान्तु पाम पामा विचर्चिका । कोठो मण्डलकं कुष्ठं श्वित्रे द्रुर नामकार्शसी ।।

kilāsaṃ sidhnakacchāntu pāma pāmā vicarcikā | koṭho maṇḍalakaṃ kuṣṭhaṃ śvitre drur nāmakārśasī ||

अनाहस्तु विबन्धः स्याद्ग्रहणी रुक्प्रवाहिका । वीजवीर्येन्द्रयं शुक्रं पललं क्रव्यमामिषं ।।

anāhastu vibandhaḥ syādgrahaṇī rukpravāhikā | vījavīryendrayaṃ śukraṃ palalaṃ kravyamāmiṣaṃ ||

वुक्काग्रमांसं हृदयं हन्मेदस्तु वपा वसा । पश्चाद्ग्रीवा शिरा मन्या नाडी तु धमनिः शिरा ।।

vukkāgramāṃsaṃ hṛdayaṃ hanmedastu vapā vasā | paścādgrīvā śirā manyā nāḍī tu dhamaniḥ śirā ||

तिलकं क्तोम मस्तिष्कं द्रूषिका नेत्रयोर्मलम । अन्त्रं पुरी तद्गुल्मस्तु प्लीहा पुंस्य अथ वस्नसा ।।

tilakaṃ ktoma mastiṣkaṃ drūṣikā netrayormalam | antraṃ purī tadgulmastu plīhā puṃsy atha vasnasā ||

स्नायुः स्त्रियां कालखण्डयकृती तु समे इमे । स्यात कर्पूरः कपालो ऽस्त्री कीकसङ्कुल्यमस्थि च ।।

snāyuḥ striyāṃ kālakhaṇḍayakṛtī tu same ime | syāt karpūraḥ kapālo 'strī kīkasaṅkulyamasthi ca ||

स्याच्छरीरास्थ्नि कङ्कालः पृष्ठास्थ्नि तु कशेरुका । शिरो ऽस्थनि करोटिः स्त्री पार्श्वास्थनि तु पर्शुका ।।

syāccharīrāsthni kaṅkālaḥ pṛṣṭhāsthni tu kaśerukā | śiro 'sthani karoṭiḥ strī pārśvāsthani tu parśukā ||

अङ्गं प्रतीको ऽवयवः शरीरं वर्ष्म विग्रहः । कटो ना श्रोणिफलकं कटिः श्रोणिः ककुद्मती ।।

aṅgaṃ pratīko 'vayavaḥ śarīraṃ varṣma vigrahaḥ | kaṭo nā śroṇiphalakaṃ kaṭiḥ śroṇiḥ kakudmatī ||

पश्चान्नितम्बः स्त्रीकट्याः क्लीवे तु जघनं पुरः । कूपकौ तु नितम्बस्थौ द्वयहीने ककुन्दरे ।।

paścānnitambaḥ strīkaṭyāḥ klīve tu jaghanaṃ puraḥ | kūpakau tu nitambasthau dvayahīne kakundare ||

स्त्रियां स्फिचौ कटिप्रोथावुपस्थो वक्ष्यमाणयोः । भगं योनिर्द्वयोः शिश्नो मेढ्रो मेहनशेफसी ।।

striyāṃ sphicau kaṭiprothāvupastho vakṣyamāṇayoḥ | bhagaṃ yonirdvayoḥ śiśno meḍhro mehanaśephasī ||

पिचिण्डकुक्षी जठरोदरं तुन्दं कुचौ स्तनौ । चूचुकन्तु कुचाग्रं स्यान्न ना क्रोडं भुजान्तरम ।।

piciṇḍakukṣī jaṭharodaraṃ tundaṃ kucau stanau | cūcukantu kucāgraṃ syānna nā kroḍaṃ bhujāntaram ||

स्कन्धो भुजशिरो ऽंशो ऽस्त्री सन्धी तस्यैव जत्रुणी । पुनर्भवः कररुहो नखो ऽस्त्री नखरो ऽस्त्रियां ।।

skandho bhujaśiro 'ṃśo 'strī sandhī tasyaiva jatruṇī | punarbhavaḥ kararuho nakho 'strī nakharo 'striyāṃ ||

प्रदेशतालगोकर्णास्तर्जन्यादियुते तते । अङ्गुष्ठे सकनिष्ठे स्याद्वितस्तिर्द्वादशाङ्गुलः ।।

pradeśatālagokarṇāstarjanyādiyute tate | aṅguṣṭhe sakaniṣṭhe syādvitastirdvādaśāṅgulaḥ ||

पाणौ च पेटप्रतलप्रहस्ता विस्तृताङ्गुलौ । बद्धमुष्टिकरो रत्निररत्निः स कनिष्ठवान ।।

pāṇau ca peṭapratalaprahastā vistṛtāṅgulau | baddhamuṣṭikaro ratniraratniḥ sa kaniṣṭhavān ||

कम्बुग्रीवा त्रिरेखा सावटुर्घाटा कृकाटिका । अधः स्याच्चिवुकञ्चौष्ठादथ गण्डौ गलो हनुः ।।

kambugrīvā trirekhā sāvaṭurghāṭā kṛkāṭikā | adhaḥ syāccivukañcauṣṭhādatha gaṇḍau galo hanuḥ ||

अपाङ्गौ नेत्रयोरन्तौ कटाक्षो ऽपाङ्गदर्शने । चिकुरः कुन्तलो बालः प्रतिकर्म प्रसाधनम ।।

apāṅgau netrayorantau kaṭākṣo 'pāṅgadarśane | cikuraḥ kuntalo bālaḥ pratikarma prasādhanam ||

आकाल्पवेशौ नेपथ्यं प्रत्यक्षं खेलयोगजम । चूडामणिः शिरोरत्नं तरलो हारमध्यगः ।।

ākālpaveśau nepathyaṃ pratyakṣaṃ khelayogajam | cūḍāmaṇiḥ śiroratnaṃ taralo hāramadhyagaḥ ||

कर्णिका तालपत्रं स्याल्लम्बनं स्याल्ललन्तिका । मञ्जीरो नूपुरं पादे किङ्किणी क्षुद्रघण्टिका ।।

karṇikā tālapatraṃ syāllambanaṃ syāllalantikā | mañjīro nūpuraṃ pāde kiṅkiṇī kṣudraghaṇṭikā ||

दैर्घ्यमायाम आरोहः परिणाहो विशालता । पटच्चरं जीर्णवस्त्रं संव्यानञ्चोत्तरीयकम ।।

dairghyamāyāma ārohaḥ pariṇāho viśālatā | paṭaccaraṃ jīrṇavastraṃ saṃvyānañcottarīyakam ||

रचना स्यात परिस्पन्द आभोगः परिपूर्णता । समुद्गकः सम्पुटकः प्रतिग्राहः पतद्ग्रहः ।।

racanā syāt parispanda ābhogaḥ paripūrṇatā | samudgakaḥ sampuṭakaḥ pratigrāhaḥ patadgrahaḥ ||