आकाशे त्रिदिवे नाको लोकस्तु भवने जने । पद्ये यशसि च श्लोकःशरे खड्गे च सायकः ।।

ākāśe tridive nāko lokastu bhavane jane | padye yaśasi ca ślokaḥśare khaḍge ca sāyakaḥ ||

आनकः पटहो भेरी कलङ्को ऽङ्कापवादयोः । मारुते वेधसि व्रध्ने पुंसि कः कं शिरो ऽम्बुनोः ।।

ānakaḥ paṭaho bherī kalaṅko 'ṅkāpavādayoḥ | mārute vedhasi vradhne puṃsi kaḥ kaṃ śiro 'mbunoḥ ||

स्यात पुलाकस्तुच्छधान्ये संक्षेपे भक्तसिक्थके । महेन्द्रगुग्गुलूलूकव्यालग्राहिषु कौशिकः ।।

syāt pulākastucchadhānye saṃkṣepe bhaktasikthake | mahendraguggulūlūkavyālagrāhiṣu kauśikaḥ ||

शालावृकौ कपिश्वानौ मानं स्यान्मितिसाधनं । सर्गः स्वभावनिर्मोक्षनिश चयाध्यायस्मृष्टिषु ।।

śālāvṛkau kapiśvānau mānaṃ syānmitisādhanaṃ | sargaḥ svabhāvanirmokṣaniś cayādhyāyasmṛṣṭiṣu ||

योगः सन्नहनोपायध्यानसङ्गतियुक्तिषु । भोगः सुखे स्त्र्यादिभृतावब्जौ शङ्कनिशाकरौ ।।

yogaḥ sannahanopāyadhyānasaṅgatiyuktiṣu | bhogaḥ sukhe stryādibhṛtāvabjau śaṅkaniśākarau ||

काके भगण्डौ करटौ दुश चर्मा शिपिविष्टकः । रिष्टं क्षेमाशुभाभावेष्वरिष्टे तु शुभाशुभे ।।

kāke bhagaṇḍau karaṭau duś carmā śipiviṣṭakaḥ | riṣṭaṃ kṣemāśubhābhāveṣvariṣṭe tu śubhāśubhe ||

व्युष्टिः फले समृद्धौ च दृष्टिर्ज्ञाने ऽक्ष्णि दर्शने । निष्ठानिष्पत्तिनाशान्ताः काष्ठोत्कर्षे स्थितौ दिशि ।।

vyuṣṭiḥ phale samṛddhau ca dṛṣṭirjñāne 'kṣṇi darśane | niṣṭhāniṣpattināśāntāḥ kāṣṭhotkarṣe sthitau diśi ||

भूगोवाचस्त्विडा इलाः प्रगाढं भृषकृच्छ्रयोः । भृशप्रतिज्ञयोर्वाढं शक्तस्थूलौ दृढौ त्रिषु ।।

bhūgovācastviḍā ilāḥ pragāḍhaṃ bhṛṣakṛcchrayoḥ | bhṛśapratijñayorvāḍhaṃ śaktasthūlau dṛḍhau triṣu ||

विन्यस्तसंहतौ व्यूढौ कृष्णो व्यासे ऽर्जुने हरौ । पणो दूयतादिषूत्सृष्टे भृतौ मूल्ये धने ऽपि च ।।

vinyastasaṃhatau vyūḍhau kṛṣṇo vyāse 'rjune harau | paṇo dūyatādiṣūtsṛṣṭe bhṛtau mūlye dhane 'pi ca ||

मौर्व्यां द्रव्याश्रिते सत्वशुक्लसन्ध्यादिके गुणः । श्रेष्ठे ऽधिपे ग्रामणीः स्यात जुग्प्साकरुणे घृणे ।।

maurvyāṃ dravyāśrite satvaśuklasandhyādike guṇaḥ | śreṣṭhe 'dhipe grāmaṇīḥ syāt jugpsākaruṇe ghṛṇe ||

तृष्णा स्पृहापिपासे द्वे विपणिः स्याद्वणिक्पथे । विषाभिमरलोहेषु तीक्ष्णं क्लीवे खरे त्रिषु ।।

tṛṣṇā spṛhāpipāse dve vipaṇiḥ syādvaṇikpathe | viṣābhimaraloheṣu tīkṣṇaṃ klīve khare triṣu ||

प्रमाणं हेतुमर्यादाशास्त्रेयत्ताप्रमातृषु । करणं क्षेत्रगात्रादावीरिणं शून्यमूषरं ।।

pramāṇaṃ hetumaryādāśāstreyattāpramātṛṣu | karaṇaṃ kṣetragātrādāvīriṇaṃ śūnyamūṣaraṃ ||

यन्ता हस्तिपके सूते वह्निज्वाला च हेतयः । स्रुतं शास्त्रावधृतयोर्युगपर्याप्तयोः कृतं ।।

yantā hastipake sūte vahnijvālā ca hetayaḥ | srutaṃ śāstrāvadhṛtayoryugaparyāptayoḥ kṛtaṃ ||

ख्याते हृष्टे प्रतीतो ऽभिजातस्तु कुलजे बुधे । विविक्तौ पूतविजनौ मूर्छितौ मूड्सोच्छयौ ।।

khyāte hṛṣṭe pratīto 'bhijātastu kulaje budhe | viviktau pūtavijanau mūrchitau mūḍsocchayau ||

अर्थो ऽभिधेयरैवस्तुप्रयोजननिवृत्तिषु । निदानागमयोस्तीर्थमृषिजुष्टजले गुरौ ।।

artho 'bhidheyaraivastuprayojananivṛttiṣu | nidānāgamayostīrthamṛṣijuṣṭajale gurau ||

प्राधान्ये राजलिङ्गे च वृषाङ्गे ककुदो ऽस्त्रियां । स्त्री सम्बिज्ज्ञानसम्भाषाक्रियाकाराजिनामसु ।।

prādhānye rājaliṅge ca vṛṣāṅge kakudo 'striyāṃ | strī sambijjñānasambhāṣākriyākārājināmasu ||

धर्मे रहस्युपनिषत स्यादृतौ वत्सरे शरत । पदं व्यवसितित्राणस्थानलक्ष्माङ्घ्रिवस्तुषु ।।

dharme rahasyupaniṣat syādṛtau vatsare śarat | padaṃ vyavasititrāṇasthānalakṣmāṅghrivastuṣu ||

त्रिष्वष्टमधुरौ स्वादू मृदू चातीक्ष्णकोमलौ । सत्ये साधौ विद्यमाने प्रशस्ते ऽभ्यर्हिते च सत ।।

triṣvaṣṭamadhurau svādū mṛdū cātīkṣṇakomalau | satye sādhau vidyamāne praśaste 'bhyarhite ca sat ||

विधिर्विधाने दैवे ऽपि प्रणिधिः प्रार्थने चरे । वधूर्जाया स्नुषा च सुधालेपो ऽमृतं स्नुही ।।

vidhirvidhāne daive 'pi praṇidhiḥ prārthane care | vadhūrjāyā snuṣā ca sudhālepo 'mṛtaṃ snuhī ||

स्पृहा सम्प्रत्ययः श्रद्धा पण्डितम्मन्यगर्वितौ । ब्रह्मबन्धुरधिक्षेपे भानू रष्मिदिवाकरौ ।।

spṛhā sampratyayaḥ śraddhā paṇḍitammanyagarvitau | brahmabandhuradhikṣepe bhānū raṣmidivākarau ||

ग्रावाणौ शैलपाषानौ मूर्खनीचौ पृथग्जनौ । तरुशैलौ शिखरिणौ तनुस्त्वग्देहयोरपि ।।

grāvāṇau śailapāṣānau mūrkhanīcau pṛthagjanau | taruśailau śikhariṇau tanustvagdehayorapi ||

आत्मा यत्नो धृतिर्वुद्धिः स्वभावो ब्रह्मवर्ष्म च । उत्थानं पौरुषे तन्त्रे व्युत्थानं प्रतिरोधने ।।

ātmā yatno dhṛtirvuddhiḥ svabhāvo brahmavarṣma ca | utthānaṃ pauruṣe tantre vyutthānaṃ pratirodhane ||

निर्यातनं वैरशुद्धौ दाने न्यासार्पणे ऽपि च । व्यसनं विपदि भ्रशे दोषे कामजकोपजे ।।

niryātanaṃ vairaśuddhau dāne nyāsārpaṇe 'pi ca | vyasanaṃ vipadi bhraśe doṣe kāmajakopaje ||

मृगयाक्षो दिवास्वप्नः परिवादः स्त्रियो मदः । तौर्यत्रिकं वृथाट्या च कामजो दशको गणः ।।

mṛgayākṣo divāsvapnaḥ parivādaḥ striyo madaḥ | tauryatrikaṃ vṛthāṭyā ca kāmajo daśako gaṇaḥ ||

पैशून्यं साहसं द्रोह ईर्ष्यासूयार्थदूषणम । वाग्दण्डश चैव पारुष्यं क्रोधजो ऽपि गणो ऽष्टकः ।।

paiśūnyaṃ sāhasaṃ droha īrṣyāsūyārthadūṣaṇam | vāgdaṇḍaś caiva pāruṣyaṃ krodhajo 'pi gaṇo 'ṣṭakaḥ ||

अकर्मगुह्ये कौपीनं मैथुनं सङ्गतौ रतौ । प्रधानं परमार्था धीः प्रज्ञानं बुद्धिचिह्नयोः ।।

akarmaguhye kaupīnaṃ maithunaṃ saṅgatau ratau | pradhānaṃ paramārthā dhīḥ prajñānaṃ buddhicihnayoḥ ||

क्रन्दने रोदनाह्वाने वर्ष्म देहप्रमाणयोः । आराधनं साधने स्यादवाप्तौ तोषणे ऽपि च ।।

krandane rodanāhvāne varṣma dehapramāṇayoḥ | ārādhanaṃ sādhane syādavāptau toṣaṇe 'pi ca ||

रत्नं स्वजातिश्रेष्ठे ऽपि लक्ष्म चिह्नप्रधानयोः । कलापो भूषणे वर्हे तूणीरे संहते ऽपि च ।।

ratnaṃ svajātiśreṣṭhe 'pi lakṣma cihnapradhānayoḥ | kalāpo bhūṣaṇe varhe tūṇīre saṃhate 'pi ca ||

तल्पं शय्याट्टारेषु डिम्भौ तु शिशुवालिशौ । स्तम्भौ स्थूणाजडीभावौ सभ्ये संसदि वै सभा ।।

talpaṃ śayyāṭṭāreṣu ḍimbhau tu śiśuvāliśau | stambhau sthūṇājaḍībhāvau sabhye saṃsadi vai sabhā ||

किरणप्रग्रहौ रश्मी धर्माः पुण्ययमादयः । ललामं पुच्छपुण्ड्राश्वभूषाप्राधान्यकेतुषु ।।

kiraṇapragrahau raśmī dharmāḥ puṇyayamādayaḥ | lalāmaṃ pucchapuṇḍrāśvabhūṣāprādhānyaketuṣu ||

प्रत्ययो ऽधीनशपथज्ञानविश्वासहेतुषु । समयाः शपथाचारकालसिद्धान्तसंविदः ।।

pratyayo 'dhīnaśapathajñānaviśvāsahetuṣu | samayāḥ śapathācārakālasiddhāntasaṃvidaḥ ||

अत्ययो ऽतिक्रमे कृच्छ्रे सत्यं शपथतथ्ययोः । वीर्यं बलप्रभावौ च रूप्यं रूपे प्रशस्तके ।।

atyayo 'tikrame kṛcchre satyaṃ śapathatathyayoḥ | vīryaṃ balaprabhāvau ca rūpyaṃ rūpe praśastake ||

दुरोदरो द्यूतकारे पणे द्यूते दुरोदरं । महारण्ये दुर्गपथे कान्तारः पुन्नपुंसकं ।।

durodaro dyūtakāre paṇe dyūte durodaraṃ | mahāraṇye durgapathe kāntāraḥ punnapuṃsakaṃ ||

यमानिलेन्द्रचन्द्रार्कविष्णुसिंहादिके हरिः । दरो ऽस्त्रियां भये श्वभ्रे जठरः कठिने ऽपि च ।।

yamānilendracandrārkaviṣṇusiṃhādike hariḥ | daro 'striyāṃ bhaye śvabhre jaṭharaḥ kaṭhine 'pi ca ||

उदारो दातृमहतोरितरस्त्वन्यनीचयोः । चूडा किरीटं केशाश च संयता मौलयस्त्रयः ।।

udāro dātṛmahatoritarastvanyanīcayoḥ | cūḍā kirīṭaṃ keśāś ca saṃyatā maulayastrayaḥ ||

बलिः करोपहारादौ सैन्यस्थैर यादिके बलं । स्त्रीकटीवस्त्रबन्धे ऽपि नीवी परिपणे ऽपि च ।।

baliḥ karopahārādau sainyasthair yādike balaṃ | strīkaṭīvastrabandhe 'pi nīvī paripaṇe 'pi ca ||

शुक्रले मूषिके श्रेष्ठे सुकृते वृषभे वृषः । द्यूताक्षे सारिफलके ऽप्याकर्षो ऽथाक्षमिन्द्रिये ।।

śukrale mūṣike śreṣṭhe sukṛte vṛṣabhe vṛṣaḥ | dyūtākṣe sāriphalake 'pyākarṣo 'thākṣamindriye ||

ना द्यूताङ्गे च कर्षे च व्यवहारे कलिद्रुमे । ऊष्णीषः स्यात किरीटादौ कर्षूः कुल्याभिधायिनी ।।

nā dyūtāṅge ca karṣe ca vyavahāre kalidrume | ūṣṇīṣaḥ syāt kirīṭādau karṣūḥ kulyābhidhāyinī ||

प्रत्यक्षे ऽधिकृते ऽध्यक्षः सूर्यवह्नी विभावसू । शृङ्गारादौ विषे वीर्ये गुणे रागे द्रवे रसः ।।

pratyakṣe 'dhikṛte 'dhyakṣaḥ sūryavahnī vibhāvasū | śṛṅgārādau viṣe vīrye guṇe rāge drave rasaḥ ||

तेजःपुरीषयोर्वर्च आगः पापापराधयोः । छन्दः पद्ये ऽभिलासे च साधीयान साधुवाढयोः । व्यूहो वृन्दे ऽप्यहिर्वृत्रे ऽप्यग्नीन्द्वर्कास्तमोनुदः ।।

tejaḥpurīṣayorvarca āgaḥ pāpāparādhayoḥ | chandaḥ padye 'bhilāse ca sādhīyān sādhuvāḍhayoḥ | vyūho vṛnde 'pyahirvṛtre 'pyagnīndvarkāstamonudaḥ ||