स्वर्गादिनामलिङ्गो यो हरिस्तं प्रवदामि ते । स्वःस्वर्गनाकत्रिदिवा द्योदिवौ द्वेत्रिपिष्टपं ।।

svargādināmaliṅgo yo haristaṃ pravadāmi te | svaḥsvarganākatridivā dyodivau dvetripiṣṭapaṃ ||

देवा वृन्दारका लेखा रुद्राद्या गणदेवताः । विद्याधरो ऽप्सरोयक्षरक्षोगन्धर्वकिन्नराः ।।

devā vṛndārakā lekhā rudrādyā gaṇadevatāḥ | vidyādharo 'psaroyakṣarakṣogandharvakinnarāḥ ||

पिशाचो गुह्यकः सिद्धो भूतो ऽमी देवयोनयः । देवद्विषो ऽसुरा दैत्याः सुगतः स्यात्तथागतः ।।

piśāco guhyakaḥ siddho bhūto 'mī devayonayaḥ | devadviṣo 'surā daityāḥ sugataḥ syāttathāgataḥ ||

ब्रह्मात्मभूः सुरज्येष्ठो विष्णुर नारायणो हरिः । रेवतीशो हली रामः कामः पञ्चशरः स्मरः ।।

brahmātmabhūḥ surajyeṣṭho viṣṇur nārāyaṇo hariḥ | revatīśo halī rāmaḥ kāmaḥ pañcaśaraḥ smaraḥ ||

लक्ष्मीः पद्मालया पद्मा सर्वः सर्वेश्वरः शिवः । कपर्दो ऽस्य जटाजूटः पिनाको ऽजगवन्धनुः ।।

lakṣmīḥ padmālayā padmā sarvaḥ sarveśvaraḥ śivaḥ | kapardo 'sya jaṭājūṭaḥ pināko 'jagavandhanuḥ ||

प्रमथाः स्युः पारिषदा मृडानी चण्डिकाम्बिका । द्वैमातुरो गजास्यश च सेनानीरग्निभूर्गुहः ।।

pramathāḥ syuḥ pāriṣadā mṛḍānī caṇḍikāmbikā | dvaimāturo gajāsyaś ca senānīragnibhūrguhaḥ ||

आखाण्डलः सुनासीरः सूत्रामाणो दिवस्पतिः । पुलोमजा शचीन्द्राणी देवी तस्य तु वल्लभा ।।

ākhāṇḍalaḥ sunāsīraḥ sūtrāmāṇo divaspatiḥ | pulomajā śacīndrāṇī devī tasya tu vallabhā ||

स्यात प्रासादो वैजयन्तो जयन्तः पाकशासनिः । ऐरावते ऽभ्रमातङ्गैरावणाभ्रमुवल्लभाः(?) ।।

syāt prāsādo vaijayanto jayantaḥ pākaśāsaniḥ | airāvate 'bhramātaṅgairāvaṇābhramuvallabhāḥ(?) ||

ह्रीदिनी वज्रमस्त्री स्यात कुलिशम्भिदुरं पविः । व्योमयानं विमानो ऽस्त्री पीयूषममृतं सुधा ।।

hrīdinī vajramastrī syāt kuliśambhiduraṃ paviḥ | vyomayānaṃ vimāno 'strī pīyūṣamamṛtaṃ sudhā ||

स्यात सुधर्मा देवसभा स्वर्गङ्गा सुरदीर्घिका । स्त्रियां बहुष्वप्स्रसः स्वर्वेश्या उर्वशीमुखाः ।।

syāt sudharmā devasabhā svargaṅgā suradīrghikā | striyāṃ bahuṣvapsrasaḥ svarveśyā urvaśīmukhāḥ ||

हाहा हूहूश च गन्धर्वा अग्निर्वह्निर्धनञ्चयः । जातवेदाः कृष्णवर्त्मा आश्रयाशश च पावकः ।।

hāhā hūhūś ca gandharvā agnirvahnirdhanañcayaḥ | jātavedāḥ kṛṣṇavartmā āśrayāśaś ca pāvakaḥ ||

हिरण्यरेताः सप्तार्चिः शुक्रश चैवाशुशुक्षणिः । शुचिरप्पित्तमौर्वस्तु वाडवो वडवानलः ।।

hiraṇyaretāḥ saptārciḥ śukraś caivāśuśukṣaṇiḥ | śucirappittamaurvastu vāḍavo vaḍavānalaḥ ||

वह्नेर्द्वयोर्ज्वालकीलावर्चिर्हेतिः शिखा स्त्रियां । त्रिषु स्फुलिङ्गो ऽग्निकणो धर्मराजः परेतराट ।।

vahnerdvayorjvālakīlāvarcirhetiḥ śikhā striyāṃ | triṣu sphuliṅgo 'gnikaṇo dharmarājaḥ paretarāṭ ||

कालो ऽन्तको दण्डधरः श्राद्धेदेवो ऽथ राक्षसः । कौणपास्रपक्रव्यादा यातुधानश च नैरृतिः ।।

kālo 'ntako daṇḍadharaḥ śrāddhedevo 'tha rākṣasaḥ | kauṇapāsrapakravyādā yātudhānaś ca nairṛtiḥ ||

प्रेचेता वरुणः पाशी श्वसनः स्पर्शनो ऽनिलः । सदागतिर्मातरिश्वा प्राणो मरुत समीरणः ।।

precetā varuṇaḥ pāśī śvasanaḥ sparśano 'nilaḥ | sadāgatirmātariśvā prāṇo marut samīraṇaḥ ||

जवो रंहस्तरसी तु लघुक्षिप्रमरन्द्रुतम । सत्वरं चपलं तूर्णमविलम्बितमाशु च ।।

javo raṃhastarasī tu laghukṣipramarandrutam | satvaraṃ capalaṃ tūrṇamavilambitamāśu ca ||

सतते ऽनारताश्रान्तसन्तताविरतानिशं । नित्यानवरताजस्रमप्यथातिशयो भरः ।।

satate 'nāratāśrāntasantatāviratāniśaṃ | nityānavaratājasramapyathātiśayo bharaḥ ||

अतिवेलभृशात्यर्थातिमात्रोद्गाटनिर्भरम । तीव्रैकान्तनितान्तानि गाढवाढदृढानि च ।।

ativelabhṛśātyarthātimātrodgāṭanirbharam | tīvraikāntanitāntāni gāḍhavāḍhadṛḍhāni ca ||

गुह्यकेशो यक्षराजो राजराजो धनाधिपः । स्यात किन्नरः किंपुरुषस्तुरङ्गवदनो मयुः ।।

guhyakeśo yakṣarājo rājarājo dhanādhipaḥ | syāt kinnaraḥ kiṃpuruṣasturaṅgavadano mayuḥ ||

निधिर ना सेवधिर्व्योम त्वभ्रं पुष्करमम्बरम । द्योदिवौ चान्तरीक्षं खं काष्ठाशाककुभो दिशः ।।

nidhir nā sevadhirvyoma tvabhraṃ puṣkaramambaram | dyodivau cāntarīkṣaṃ khaṃ kāṣṭhāśākakubho diśaḥ ||

अभ्यन्तरन्त्वन्तरालञ्चक्रवाडन्तु मन्डलं । तडित्वान वारिदो मेघस्तनयित्नुर्वलाहकः ।।

abhyantarantvantarālañcakravāḍantu manḍalaṃ | taḍitvān vārido meghastanayitnurvalāhakaḥ ||

कादम्बनी मेघमाला स्तनितं गर्जितं तथा । शम्पाशतह्रदाह्रादिन्यैरावत्यः क्षणप्रभाः(?) ।।

kādambanī meghamālā stanitaṃ garjitaṃ tathā | śampāśatahradāhrādinyairāvatyaḥ kṣaṇaprabhāḥ(?) ||

तडित्सौदामिनी विद्युच्चञ्चला चपलापि च । स्फुर्जथुर्वज्रनिष्पेषो वृष्टिघातस्त्ववग्रहः ।।

taḍitsaudāminī vidyuccañcalā capalāpi ca | sphurjathurvajraniṣpeṣo vṛṣṭighātastvavagrahaḥ ||

धारा सम्पात आशारः शीकरो ऽम्बुकणाः स्मृताः । वर्षोपलस्तु करका मेघछन्ने ऽह्नि दुर्दिनं ।।

dhārā sampāta āśāraḥ śīkaro 'mbukaṇāḥ smṛtāḥ | varṣopalastu karakā meghachanne 'hni durdinaṃ ||

अन्तर्धा व्यवधा पुंसि त्वन्तर्धिरपवारणं । अपिधानतिरोधानपिधानच्छदनानि च ।।

antardhā vyavadhā puṃsi tvantardhirapavāraṇaṃ | apidhānatirodhānapidhānacchadanāni ca ||

अब्जो जैवातृकः सोमो ग्लौर्मृगाङ्कः कलानिधिः । विधुः कुमुदवन्धुश च विम्बो ऽस्त्री मण्डलं त्रिषु ।।

abjo jaivātṛkaḥ somo glaurmṛgāṅkaḥ kalānidhiḥ | vidhuḥ kumudavandhuś ca vimbo 'strī maṇḍalaṃ triṣu ||

कला तु षोड्शो भागो भित्तं शकलखण्डके । चन्द्रिका कौमुदी ज्योत्स्ना प्रसादस्तु प्रसन्नता ।।

kalā tu ṣoḍśo bhāgo bhittaṃ śakalakhaṇḍake | candrikā kaumudī jyotsnā prasādastu prasannatā ||

लक्षणं लक्ष्मकं चिह्नं शोभा कान्तिर्द्युतिश्छविः । सुषमा पर्मा शोभा तुषारस्तुहिनं हिमं ।।

lakṣaṇaṃ lakṣmakaṃ cihnaṃ śobhā kāntirdyutiśchaviḥ | suṣamā parmā śobhā tuṣārastuhinaṃ himaṃ ||

अवस्यायस्तु नीहारः प्रालेयः शिशिरो हिमः । नक्षत्रमृक्षं भन्तारा तारका प्युडु वा स्त्रियां ।।

avasyāyastu nīhāraḥ prāleyaḥ śiśiro himaḥ | nakṣatramṛkṣaṃ bhantārā tārakā pyuḍu vā striyāṃ ||

गुरुर्जीव आङ्गिरस उशना भार्गवः कविः । विधुन्तुदस्तमो राहुर लग्नं राश्युदयः स्मृतः ।।

gururjīva āṅgirasa uśanā bhārgavaḥ kaviḥ | vidhuntudastamo rāhur lagnaṃ rāśyudayaḥ smṛtaḥ ||

सप्तर्षयो मरीच्यत्रिमुखाश्चित्रशिखण्डिनः । हरिदश्वव्रघ्मपूषद्युमणिर्मिहिरो रविः ।।

saptarṣayo marīcyatrimukhāścitraśikhaṇḍinaḥ | haridaśvavraghmapūṣadyumaṇirmihiro raviḥ ||

परिवेषस्तु परिधिरुपसूर्यकभण्डले । किरणो ऽस्रमयूखांशुगभस्तिघृणिधृष्णयः ।।

pariveṣastu paridhirupasūryakabhaṇḍale | kiraṇo 'sramayūkhāṃśugabhastighṛṇidhṛṣṇayaḥ ||

भानुः करो मरीचिः स्त्रीपुंसयोर्दीधितिः स्त्रियां । स्युः प्रभा रुग्रुचिस्त्विड्भाभाश्छविद्युतिदीप्तयः ।।

bhānuḥ karo marīciḥ strīpuṃsayordīdhitiḥ striyāṃ | syuḥ prabhā rugrucistviḍbhābhāśchavidyutidīptayaḥ ||

रोचिः शोचिरुभे क्लीवे प्रकाशो द्योत आतपः । कोष्णं कवोष्णं मन्दोष्णं कदुष्णं त्रिषु तद्वति ।।

rociḥ śocirubhe klīve prakāśo dyota ātapaḥ | koṣṇaṃ kavoṣṇaṃ mandoṣṇaṃ kaduṣṇaṃ triṣu tadvati ||

तिर्मं तीक्ष्णं खरं तद्वद्दिष्टो ऽनेहा च कालकः । घस्रो दिनाहनी चैव सायंसन्ध्या पितृप्रसूः ।।

tirmaṃ tīkṣṇaṃ kharaṃ tadvaddiṣṭo 'nehā ca kālakaḥ | ghasro dināhanī caiva sāyaṃsandhyā pitṛprasūḥ ||

प्रत्यूषो ऽहर्मुखं कल्यमुषःप्रत्यूषसी अपि । प्राह्णापराह्णमध्याह्णास्त्रिसन्ध्यमथ शर्वरी ।।

pratyūṣo 'harmukhaṃ kalyamuṣaḥpratyūṣasī api | prāhṇāparāhṇamadhyāhṇāstrisandhyamatha śarvarī ||

यामी तमी तमिस्रा च ज्योत्स्नी चन्द्रकयान्विता । आगामिवर्तमानाहर्युक्तायां निशि पक्षिणी ।।

yāmī tamī tamisrā ca jyotsnī candrakayānvitā | āgāmivartamānāharyuktāyāṃ niśi pakṣiṇī ||

अर्धरात्रनिशीथौ प्रदोषो रजनीमुखं । स पर्वसन्धिः प्रतिपत्पञ्चदश्योर्य दन्तरम ।।

ardharātraniśīthau pradoṣo rajanīmukhaṃ | sa parvasandhiḥ pratipatpañcadaśyorya dantaram ||

पक्षान्तौ पञ्चदश्यौ द्वे पौर्णमासी तु पूर्णिमा । कलाहीने सानुमतिः पूर्णे राका निशाकरे ।।

pakṣāntau pañcadaśyau dve paurṇamāsī tu pūrṇimā | kalāhīne sānumatiḥ pūrṇe rākā niśākare ||

अमावास्या त्वमावस्या दर्शः सूर्येन्दुसङ्गमः । सा दृष्टेन्दुः सिनीवाली सा नष्टेन्दुकला कुहूः ।।

amāvāsyā tvamāvasyā darśaḥ sūryendusaṅgamaḥ | sā dṛṣṭenduḥ sinīvālī sā naṣṭendukalā kuhūḥ ||

संवर्तः प्रलयः कल्पः क्षयः कल्पान्त इत्य अपि । कलुषं वृजिनैनो ऽघमंहोदुरितदुष्कृतम ।।

saṃvartaḥ pralayaḥ kalpaḥ kṣayaḥ kalpānta ity api | kaluṣaṃ vṛjinaino 'ghamaṃhoduritaduṣkṛtam ||

स्याद्धर्ममस्त्रियां पुण्यश्रेयसी सुकृतं वृषः । मुत्प्रीतिः प्रमदो हर्षः प्रमोदामोदसम्मदाः ।।

syāddharmamastriyāṃ puṇyaśreyasī sukṛtaṃ vṛṣaḥ | mutprītiḥ pramado harṣaḥ pramodāmodasammadāḥ ||

स्यादानन्दथुरानन्दः शर्मशातसुखानि च । श्वः श्रेयसं शिवं भद्रं कल्याणं मङ्गलं शुभम ।।

syādānandathurānandaḥ śarmaśātasukhāni ca | śvaḥ śreyasaṃ śivaṃ bhadraṃ kalyāṇaṃ maṅgalaṃ śubham ||

भावुकं भविकं भव्यं कुशलं क्षेममस्त्रियां । दैवं दिष्टं मागधेयं भाग्यं स्त्री नियतिर्विधिः ।।

bhāvukaṃ bhavikaṃ bhavyaṃ kuśalaṃ kṣemamastriyāṃ | daivaṃ diṣṭaṃ māgadheyaṃ bhāgyaṃ strī niyatirvidhiḥ ||

क्षेत्रज्ञ आत्मा पुरुषः प्रधानं प्रकृतिः स्त्रियां । हेतुर्ना कारणं वीजं निदानं त्वादिकारणम ।।

kṣetrajña ātmā puruṣaḥ pradhānaṃ prakṛtiḥ striyāṃ | heturnā kāraṇaṃ vījaṃ nidānaṃ tvādikāraṇam ||

चित्तन्तु चेतो हृदयं स्वान्तं हृन्मानसम्मनः । बुद्धिर्मनीषा धिषणा धीः प्रज्ञा शेमुषी मतिः ।।

cittantu ceto hṛdayaṃ svāntaṃ hṛnmānasammanaḥ | buddhirmanīṣā dhiṣaṇā dhīḥ prajñā śemuṣī matiḥ ||

प्रेक्षोपलिब्धिश्चित्सम्बित्प्रतिपज्ज्ञप्तिचेतनाः । धीर्धारणावती मेधा सङ्कल्पः कर्म मानसं ।।

prekṣopalibdhiścitsambitpratipajjñapticetanāḥ | dhīrdhāraṇāvatī medhā saṅkalpaḥ karma mānasaṃ ||

सङ्ख्या विचारणा चर्चा विचिकित्सा तु संशयः । अध्याहारस्तर्क ऊहः समौ निर्णयनिश चयौ ।।

saṅkhyā vicāraṇā carcā vicikitsā tu saṃśayaḥ | adhyāhārastarka ūhaḥ samau nirṇayaniś cayau ||

मिथ्यादृष्टिर्नास्तिकता भ्रान्तिर्मिथ्यामतिर्भ्रमः । अङ्गीकाराभ्युपगमप्रतिश्रवसमाधयः ।।

mithyādṛṣṭirnāstikatā bhrāntirmithyāmatirbhramaḥ | aṅgīkārābhyupagamapratiśravasamādhayaḥ ||

मोक्षे धीर्ज्ञानमन्यत्र विज्ञानं शिल्पशास्त्रयोः । मुक्तिः कैवल्यनिर्वाणश्रेयोनिःश्रेयसामृतं ।।

mokṣe dhīrjñānamanyatra vijñānaṃ śilpaśāstrayoḥ | muktiḥ kaivalyanirvāṇaśreyoniḥśreyasāmṛtaṃ ||

मोक्षो ऽपवर्गो ऽथाज्ञानमविद्याहम्मतिः स्त्रियां । विमर्दोत्थे परिमलो गन्धे जनमनोहरे ।।

mokṣo 'pavargo 'thājñānamavidyāhammatiḥ striyāṃ | vimardotthe parimalo gandhe janamanohare ||

आमोदः सो ऽतिनिर्हारी सुरभिर्घ्राणतर्पणः । शुक्लशुभ्रशुचिश्वेतविशदश्वेतपाण्डराः ।।

āmodaḥ so 'tinirhārī surabhirghrāṇatarpaṇaḥ | śuklaśubhraśuciśvetaviśadaśvetapāṇḍarāḥ ||

अवदातः सितो गौरो वलक्षो धवलो ऽर्जुनः । हरिणः पाण्डुरः पाण्डुरीषत्पाण्डुस्तु धूसरः ।।

avadātaḥ sito gauro valakṣo dhavalo 'rjunaḥ | hariṇaḥ pāṇḍuraḥ pāṇḍurīṣatpāṇḍustu dhūsaraḥ ||

कृष्णे नीलासितश्यामकालश्यामलमेचकाः । पीतो गौरो हरिद्राभः पालाशो हरितो हरित ।।

kṛṣṇe nīlāsitaśyāmakālaśyāmalamecakāḥ | pīto gauro haridrābhaḥ pālāśo harito harit ||

रोहितो लोहितो रक्तः शोणः कोकनदच्छविः । अव्यक्तरागस्त्वरुणः श्वेतरक्तस्तु पाटलः ।।

rohito lohito raktaḥ śoṇaḥ kokanadacchaviḥ | avyaktarāgastvaruṇaḥ śvetaraktastu pāṭalaḥ ||

श्यावः स्यात्कपिशो धूम्रधूमलौ कृष्णलोहिते । कडारः कपिलः पिङ्गपिशङ्गौकद्रुपिङ्गलौ ।।

śyāvaḥ syātkapiśo dhūmradhūmalau kṛṣṇalohite | kaḍāraḥ kapilaḥ piṅgapiśaṅgaukadrupiṅgalau ||

चित्रं किर्मीरकल्माषशवलैताथ कर्वुरे । व्याहर उक्तिर्लपितमपभ्रंशो ऽपशब्दकः ।।

citraṃ kirmīrakalmāṣaśavalaitātha karvure | vyāhara uktirlapitamapabhraṃśo 'paśabdakaḥ ||

तिङ्सुवन्तचयो काव्यं क्रिया वा कारकान्विता । इतिहासः पुरावृत्तं पुराणं पञ्चलक्षणं ।।

tiṅsuvantacayo kāvyaṃ kriyā vā kārakānvitā | itihāsaḥ purāvṛttaṃ purāṇaṃ pañcalakṣaṇaṃ ||

आख्यायिकोपलब्धार्था प्रबन्धः कल्पना कथा । समाहारः संग्रहस्तु प्रवह्लिका प्रहेलिका ।।

ākhyāyikopalabdhārthā prabandhaḥ kalpanā kathā | samāhāraḥ saṃgrahastu pravahlikā prahelikā ||

समस्या तु समासार्था स्मृतिस्तु धर्मसंहिता । आख्याह्वे चाभिधानञ्च वार्ता वृत्तान्त ईरितः ।।

samasyā tu samāsārthā smṛtistu dharmasaṃhitā | ākhyāhve cābhidhānañca vārtā vṛttānta īritaḥ ||

हूतिराकारणाह्वानमुपन्यासस्तु वाङ्मुखं । विवादो व्यवहारः स्यात प्रतिवाक्योत्तरे समे ।।

hūtirākāraṇāhvānamupanyāsastu vāṅmukhaṃ | vivādo vyavahāraḥ syāt prativākyottare same ||

उपोद्धात उदाहारो ह्य अर्थ मिथ्याभिसंशनम । अभिशापो यशः कीर्तिः प्रश्नः पृच्छानुयोगकः ।।

upoddhāta udāhāro hy artha mithyābhisaṃśanam | abhiśāpo yaśaḥ kīrtiḥ praśnaḥ pṛcchānuyogakaḥ ||

आम्रेडितं द्विस्त्रिरुक्तं कुत्सानिन्दे च गर्हणे । स्यादाभाषणमालापः प्रलापो ऽनर्थकं वचः ।।

āmreḍitaṃ dvistriruktaṃ kutsāninde ca garhaṇe | syādābhāṣaṇamālāpaḥ pralāpo 'narthakaṃ vacaḥ ||

अनुलापो मुहुर्भाषा वोलापः परिदेवनं । विप्रलापो विरोधोक्तिः संलापो भाषणं मिथः ।।

anulāpo muhurbhāṣā volāpaḥ paridevanaṃ | vipralāpo virodhoktiḥ saṃlāpo bhāṣaṇaṃ mithaḥ ||

सुप्रलापः सुवचनमपलापस्तु निह्नवः । उषती वागकल्याणी सङ्गतं हृदयङ्गमं ।।

supralāpaḥ suvacanamapalāpastu nihnavaḥ | uṣatī vāgakalyāṇī saṅgataṃ hṛdayaṅgamaṃ ||

सौगन्धिकन्तु कह्लारं नीलमिन्दीवरं कजं । स्यादुत्पलं कुवलयं सिते कुमुदकैरवे ।।

saugandhikantu kahlāraṃ nīlamindīvaraṃ kajaṃ | syādutpalaṃ kuvalayaṃ site kumudakairave ||

शालूकमेषां कन्दः स्यात पद्मं तामरसङ्कजं । नीलोत्पलं कुवलयं रक्तं कोकनदं स्मृतम ।।

śālūkameṣāṃ kandaḥ syāt padmaṃ tāmarasaṅkajaṃ | nīlotpalaṃ kuvalayaṃ raktaṃ kokanadaṃ smṛtam ||

करहाटः शिफा कन्दं किञ्जल्कः केशरो ऽस्त्रियां । खनिः स्त्रियामाकरः स्यात पादाः प्रत्यन्तपर्वताः ।।

karahāṭaḥ śiphā kandaṃ kiñjalkaḥ keśaro 'striyāṃ | khaniḥ striyāmākaraḥ syāt pādāḥ pratyantaparvatāḥ ||

उपत्यकाद्रेरासन्ना भूमिरूर्ध्वमधित्यका । स्वर्गपातालवर्गाद्या उक्ता नानार्थकान शृणु ।।

upatyakādrerāsannā bhūmirūrdhvamadhityakā | svargapātālavargādyā uktā nānārthakān śṛṇu ||