पाद आपदपूरणे गायत्र्यो वसवः स्मृताः । जगत्या आदित्याः पादो विराजो दिश ईरिताः ।।

pāda āpadapūraṇe gāyatryo vasavaḥ smṛtāḥ | jagatyā ādityāḥ pādo virājo diśa īritāḥ ||

विष्णुतो रुद्राः पादः स्याच्छन्द एकादिपादकं । आद्यं चतुष्पाच्चतुर्भिस्त्रिपात सप्ताक्षरैः क्वचित ।।

viṣṇuto rudrāḥ pādaḥ syācchanda ekādipādakaṃ | ādyaṃ catuṣpāccaturbhistripāt saptākṣaraiḥ kvacit ||

सा गायत्री पदे नीवृत तत्प्रतिष्ठादि षट त्रिपात । बर्धमाना षडष्टाष्टा त्रिपात षड्वसुभूधरैः ।।

sā gāyatrī pade nīvṛt tatpratiṣṭhādi ṣaṭ tripāt | bardhamānā ṣaḍaṣṭāṣṭā tripāt ṣaḍvasubhūdharaiḥ ||

गायत्री त्रिपदा नीवृत नागी नवनवर्तुभिः । वाराही रसद्विरसा छन्दश्चाथ तृतीयकम ।।

gāyatrī tripadā nīvṛt nāgī navanavartubhiḥ | vārāhī rasadvirasā chandaścātha tṛtīyakam ||

द्विपाद द्द्वादशवस्वन्तैः त्रिपात्तु त्रैष्टुभैः स्मृतम । उष्णिक छन्दो ऽष्टवसुकैः पादैर वेदे प्रकीर्तितः ।।

dvipād ddvādaśavasvantaiḥ tripāttu traiṣṭubhaiḥ smṛtam | uṣṇik chando 'ṣṭavasukaiḥ pādair vede prakīrtitaḥ ||

ककुबुष्णिगष्टसूर्यवस्वर्णां त्रिभिरेव सः । पुनरुष्णिक सूर्यवसुवस्वर्णैश च त्रिपाद्भवेत ।।

kakubuṣṇigaṣṭasūryavasvarṇāṃ tribhireva saḥ | punaruṣṇik sūryavasuvasvarṇaiś ca tripādbhavet ||

परोष्णिक परतस्तस्माच्चतुष्पादात त्रिभिर्भवेत । साष्टाक्षरैर अनुष्टुप स्यात चतुष्पाच्च त्रिपात क्वचित ।।

paroṣṇik paratastasmāccatuṣpādāt tribhirbhavet | sāṣṭākṣarair anuṣṭup syāt catuṣpācca tripāt kvacit ||

अष्टार्कसूर्यवर्णैः स्यात मध्ये ऽन्ते च क्वचिद्भवेत । वृहतीजगत्यस्त्रयो गायत्र्याः पूर्वको यदि ।।

aṣṭārkasūryavarṇaiḥ syāt madhye 'nte ca kvacidbhavet | vṛhatījagatyastrayo gāyatryāḥ pūrvako yadi ||

तृतीयः पथ्या भवति द्वितीयान्यं कुसारिणी । स्कन्धौ ग्रीवा क्रौष्टुके स्याद यक्षे स्यद्वो वृहत्यपि ।।

tṛtīyaḥ pathyā bhavati dvitīyānyaṃ kusāriṇī | skandhau grīvā krauṣṭuke syād yakṣe syadvo vṛhatyapi ||

उपरिष्टाद्वृहत्यन्ते पुरस्ताद्वृहती पुनः । क्वचिन्नवकाश चत्वारो दिग्विदिक्ष्वष्टवर्णिकाः ।।

upariṣṭādvṛhatyante purastādvṛhatī punaḥ | kvacinnavakāś catvāro digvidikṣvaṣṭavarṇikāḥ ||

महावृहती जागतैः स्यात त्रिभिः सतो वृहत्यपि । सूर्यार्काष्टाष्टवर्णकैः ।।

mahāvṛhatī jāgataiḥ syāt tribhiḥ sato vṛhatyapi | sūryārkāṣṭāṣṭavarṇakaiḥ ||

पूर्वौ वेदयुजौ सतः पङ्क्तिश च विपरीतकौ । प्रस्तारपङ्क्तिः पुरतः पवादास्तारपङ्क्तिका ।।

pūrvau vedayujau sataḥ paṅktiś ca viparītakau | prastārapaṅktiḥ purataḥ pavādāstārapaṅktikā ||

अक्षरपङ्क्तिः पञ्चकाश चत्वारश्चाल्पशो द्वयं । पदपङ्क्तिः पञ्च भवेच्चतुष्कं षट्ककत्रयम ।।

akṣarapaṅktiḥ pañcakāś catvāraścālpaśo dvayaṃ | padapaṅktiḥ pañca bhaveccatuṣkaṃ ṣaṭkakatrayam ||

षट्कपञ्चभिर्गायत्रैः षड्भिश च जगती भवेत । एकेन त्रिष्टुव्ज्योतिष्मती तथैव जगतीरिता ।।

ṣaṭkapañcabhirgāyatraiḥ ṣaḍbhiś ca jagatī bhavet | ekena triṣṭuvjyotiṣmatī tathaiva jagatīritā ||

पुरस्ताज्योतिः प्रथमे मध्ये ज्योतिश च मध्यतः । उपरिष्टाज्योतिरन्त्यादेकस्मिन पञ्चके तथा ।।

purastājyotiḥ prathame madhye jyotiś ca madhyataḥ | upariṣṭājyotirantyādekasmin pañcake tathā ||

भवेच्छन्दः शङ्कुमती षट्के छन्दःककुद्मती । त्रिपादशिशुमध्या स्यात सा पिपीलिकमध्यमा ।।

bhavecchandaḥ śaṅkumatī ṣaṭke chandaḥkakudmatī | tripādaśiśumadhyā syāt sā pipīlikamadhyamā ||

विपरीता यवमध्या त्रिवृदेकेन वर्जिता । भूमिजैकेनाधिकेन द्विहीना च चिराद्भवेत ।।

viparītā yavamadhyā trivṛdekena varjitā | bhūmijaikenādhikena dvihīnā ca cirādbhavet ||

अवराट्स्याद्द्वाभ्यामधिकं सन्दिग्धो दैवतादितः । आदिपादान्निश चयः स्याच्छन्दसं देवता क्रमात ।।

avarāṭsyāddvābhyāmadhikaṃ sandigdho daivatāditaḥ | ādipādānniś cayaḥ syācchandasaṃ devatā kramāt ||

अग्निः सूर्यः शशी जीवो वरुणश चन्द्र एव च । क्रमात ।।

agniḥ sūryaḥ śaśī jīvo varuṇaś candra eva ca | kramāt ||

गान्धारो मध्यमश चैव पञ्चमो धैवतस तथा । निषादवर्णाः श्वेतश च सारङ्गश च पिसङ्गकः ।।

gāndhāro madhyamaś caiva pañcamo dhaivatas tathā | niṣādavarṇāḥ śvetaś ca sāraṅgaś ca pisaṅgakaḥ ||

कृष्णो नीलो लोहितश च गौरी गायत्रिमुख्यके । गौरीचनाभाः कृतयो ज्योतिश्छन्दो हि श्यामलं ।।

kṛṣṇo nīlo lohitaś ca gaurī gāyatrimukhyake | gaurīcanābhāḥ kṛtayo jyotiśchando hi śyāmalaṃ ||

अग्निर्वैश्यः काश्यपश च गौतमाङ्गिरसौ क्रमात । भार्गवः कौशिकश चैव वाशिष्टो गोत्रमीरितं ।।

agnirvaiśyaḥ kāśyapaś ca gautamāṅgirasau kramāt | bhārgavaḥ kauśikaś caiva vāśiṣṭo gotramīritaṃ ||