नागादयो ऽथ भावादिदशस्थानानि कर्म च । सूतकं दष्टचेष्टेति सप्तलक्षणमुच्यते ।।

nāgādayo 'tha bhāvādidaśasthānāni karma ca | sūtakaṃ daṣṭaceṣṭeti saptalakṣaṇamucyate ||

शेषवासुकितक्षाख्याः कर्कटो ऽब्जो महाम्बुजः । शङ्खपालश च कुलिक इत्य अष्टौनागवर्यकाः ।।

śeṣavāsukitakṣākhyāḥ karkaṭo 'bjo mahāmbujaḥ | śaṅkhapālaś ca kulika ity aṣṭaunāgavaryakāḥ ||

दशाष्टपञ्चत्रिगुणशतमूर्धान्वितौ क्रमात । विप्रौ नृपो विशौ शूद्रौ द्वौ द्वौ नागेषु कीर्तितौ ।।

daśāṣṭapañcatriguṇaśatamūrdhānvitau kramāt | viprau nṛpo viśau śūdrau dvau dvau nāgeṣu kīrtitau ||

तदन्वयाः पञ्चशतं तेभ्यो जाता असंख्यकाः । फणिमण्डलिराजीलवातपित्तकफात्मकाः ।।

tadanvayāḥ pañcaśataṃ tebhyo jātā asaṃkhyakāḥ | phaṇimaṇḍalirājīlavātapittakaphātmakāḥ ||

व्यन्तरा दोषमिश्रास्ते सर्पां दर्वीकराः स्मृताः । रथाङ्गलाङ्गलच्छत्रस्वस्तिकाङ्कुशधारिणः ।।

vyantarā doṣamiśrāste sarpāṃ darvīkarāḥ smṛtāḥ | rathāṅgalāṅgalacchatrasvastikāṅkuśadhāriṇaḥ ||

गोनसा मन्दगा दीर्घा मण्डलैर विधैश्चिताः । राजिलाश्चित्रिताः स्निग्धास्तिर्यगूर्ध्वञ्च वाजिभिः ।।

gonasā mandagā dīrghā maṇḍalair vidhaiścitāḥ | rājilāścitritāḥ snigdhāstiryagūrdhvañca vājibhiḥ ||

व्यन्तरा मिश्रचिह्नाश च भूवर्षाग्नेयवायवः । चतुर्विधास्ते षड्विंशभेदाः षोडश गोनसाः ।।

vyantarā miśracihnāś ca bhūvarṣāgneyavāyavaḥ | caturvidhāste ṣaḍviṃśabhedāḥ ṣoḍaśa gonasāḥ ||

त्रयोदश च राजीला व्यन्तरा एकविंशतिः । ये ऽनुक्तकाले जायन्ते सर्पास्ते व्यन्तराः स्मृताः ।।

trayodaśa ca rājīlā vyantarā ekaviṃśatiḥ | ye 'nuktakāle jāyante sarpāste vyantarāḥ smṛtāḥ ||

आषाढादित्रिमासैः स्याद्गर्भो माषचतुष्टये । अण्ड्कानां शते द्वे च चत्वारिंशत प्रसूयते ।।

āṣāḍhāditrimāsaiḥ syādgarbho māṣacatuṣṭaye | aṇḍkānāṃ śate dve ca catvāriṃśat prasūyate ||

सर्पा ग्रसन्ति सूतौघान विना स्त्रीपुन्नपुंसकान । उन्मीलते ऽक्षि सप्ताहात कृष्णो मासाद्भवेद्वहिः ।।

sarpā grasanti sūtaughān vinā strīpunnapuṃsakān | unmīlate 'kṣi saptāhāt kṛṣṇo māsādbhavedvahiḥ ||

द्वादशाहात सुबोधः स्यात दन्ताः स्युः सूर्यदर्शनात । द्वात्रिंशद्दिनविंशत्या चतस्रस्तेषु दंष्त्रिकाः ।।

dvādaśāhāt subodhaḥ syāt dantāḥ syuḥ sūryadarśanāt | dvātriṃśaddinaviṃśatyā catasrasteṣu daṃṣtrikāḥ ||

कराली मकरी कालरात्री च यमदूतिका । एतास्ताः सविषा दंष्ट्रा वामदक्षिणपार्श्वगाः ।।

karālī makarī kālarātrī ca yamadūtikā | etāstāḥ saviṣā daṃṣṭrā vāmadakṣiṇapārśvagāḥ ||

षन्मासान्मुच्यते कृत्तिं जोवेत्सष्टिसमाद्वयं । नागाः सूर्यादिवारेशाः सप्त उक्ता दिवा निशि ।।

ṣanmāsānmucyate kṛttiṃ jovetsaṣṭisamādvayaṃ | nāgāḥ sūryādivāreśāḥ sapta uktā divā niśi ||

स्वेषां षट प्रतिवारेषु कुलिकः सर्वसन्धिषु । शङ्खेन वा महाब्जेन सह तस्योदयो ऽथवा ।।

sveṣāṃ ṣaṭ prativāreṣu kulikaḥ sarvasandhiṣu | śaṅkhena vā mahābjena saha tasyodayo 'thavā ||

द्वयीर्वा नाडिकामन्त्रमन्त्रकं कुलिकोदयः । दुष्टः स कालः सर्वत्र सर्पदंशे विशेषतः ।।

dvayīrvā nāḍikāmantramantrakaṃ kulikodayaḥ | duṣṭaḥ sa kālaḥ sarvatra sarpadaṃśe viśeṣataḥ ||

कृत्तिका भरणी स्वाती मूलं पूर्वत्रयाश्वनी । विशाखार्द्रा मघाश्लेषा चित्रा श्रवणरोहिणी ।।

kṛttikā bharaṇī svātī mūlaṃ pūrvatrayāśvanī | viśākhārdrā maghāśleṣā citrā śravaṇarohiṇī ||

हस्ता मन्दकुजौ वारौ पञ्चमी चाष्टमी तिथिः । षष्ठी रैक्ता शिवा निन्द्या पञ्चमी च चतुर्दशी ।।

hastā mandakujau vārau pañcamī cāṣṭamī tithiḥ | ṣaṣṭhī raiktā śivā nindyā pañcamī ca caturdaśī ||

सन्ध्याचतुष्टयं दुष्टं दग्धयोगाश च राशयः । एकद्विबहवो दंशा दष्टविद्धञ्च खण्डितम ।।

sandhyācatuṣṭayaṃ duṣṭaṃ dagdhayogāś ca rāśayaḥ | ekadvibahavo daṃśā daṣṭaviddhañca khaṇḍitam ||

अदंशमवगुप्तं स्याद्दंशमेवं चतुर्विधम । त्रयो द्व्येकक्षता दंशा वेदना रुधिरोल्वणा ।।

adaṃśamavaguptaṃ syāddaṃśamevaṃ caturvidham | trayo dvyekakṣatā daṃśā vedanā rudhirolvaṇā ||

नक्तन्त्वेकाङ्घ्रिकूर्माभा दंशाश च यमचोदिताः । दीहीपिपीलिकास्पर्शी कण्ठशोथरुजान्वितः ।।

naktantvekāṅghrikūrmābhā daṃśāś ca yamacoditāḥ | dīhīpipīlikāsparśī kaṇṭhaśotharujānvitaḥ ||

सतोदो रन्थितो दंशः सविषो न्यस्तनिर्विषः । देवालये शून्यगृहे वल्मीकोद्यानकोटरे ।।

satodo ranthito daṃśaḥ saviṣo nyastanirviṣaḥ | devālaye śūnyagṛhe valmīkodyānakoṭare ||

रथ्यासन्धौ श्मशाने च नद्याञ्च सिन्धुसङ्गमे । द्वीपे चतुष्पथे सौधे गृहे ऽब्जे पर्वताग्रतः ।।

rathyāsandhau śmaśāne ca nadyāñca sindhusaṅgame | dvīpe catuṣpathe saudhe gṛhe 'bje parvatāgrataḥ ||

विलहद्वारे जीर्णकूपे जीर्णवेश्मनि कुड्यके । शिग्रुश्लेष्मातकाक्षेषु जम्बू डुम्बरेणेषु च ।।

vilahadvāre jīrṇakūpe jīrṇaveśmani kuḍyake | śigruśleṣmātakākṣeṣu jambū ḍumbareṇeṣu ca ||

वटे च जीर्णप्राकारे खास्यहृत्कक्षजत्रुणि । तालौ शङ्खे गले मूर्ध्नि चिवुके नाभिपादयोः ।।

vaṭe ca jīrṇaprākāre khāsyahṛtkakṣajatruṇi | tālau śaṅkhe gale mūrdhni civuke nābhipādayoḥ ||

दंशो ऽशुभः शुभो दूतः पुष्पहस्तः सुवाक सुधीः । लिङ्गवर्णसमानश च शुक्लवस्त्रो ऽमलः शुचिः ।।

daṃśo 'śubhaḥ śubho dūtaḥ puṣpahastaḥ suvāk sudhīḥ | liṅgavarṇasamānaś ca śuklavastro 'malaḥ śuciḥ ||

अपद्वारगतः शस्त्री प्रमादी भूगतेक्षणः । विवर्णवासाः पाशादिहस्तो गद्गदवर्णभाक ।।

apadvāragataḥ śastrī pramādī bhūgatekṣaṇaḥ | vivarṇavāsāḥ pāśādihasto gadgadavarṇabhāk ||

शुष्ककाष्ठाश्रितः खिन्नस्तिलाक्तककरांशुकः । आर्द्रवासाः कृष्णरक्तपुष्पयुक्तशिरोरुहः ।।

śuṣkakāṣṭhāśritaḥ khinnastilāktakakarāṃśukaḥ | ārdravāsāḥ kṛṣṇaraktapuṣpayuktaśiroruhaḥ ||

कुचमर्दी नखच्छेदी गुदस्पृक पादलेखकः । केशमुञ्ची तृणच्छेदी दुष्टा दूतास्तथैकशः ।।

kucamardī nakhacchedī gudaspṛk pādalekhakaḥ | keśamuñcī tṛṇacchedī duṣṭā dūtāstathaikaśaḥ ||

इडान्या वा वहेद्द्वेधा यदि दूतस्य चात्मनः । आभ्यां द्वाभ्यां पुष्टयास्मान विद्यास्त्रीपुन्नपुंसकान ।।

iḍānyā vā vaheddvedhā yadi dūtasya cātmanaḥ | ābhyāṃ dvābhyāṃ puṣṭayāsmān vidyāstrīpunnapuṃsakān ||

दूतः स्पृशति यद्गात्रं तस्मिन दंशमुदाहरेत । दूताङ्घ्रिचलनं दुष्ठमुत्थितिर्निश चला शुभा ।।

dūtaḥ spṛśati yadgātraṃ tasmin daṃśamudāharet | dūtāṅghricalanaṃ duṣṭhamutthitirniś calā śubhā ||

जीवपार्श्वे शुभो दूतो दुष्टो ऽन्यत्र सम्मागतः । जीवो गतागतैर दुष्टः शुभो दूतनिवेदने ।।

jīvapārśve śubho dūto duṣṭo 'nyatra sammāgataḥ | jīvo gatāgatair duṣṭaḥ śubho dūtanivedane ||

दूतस्य वाक प्रदुष्टा सा पूर्वामजार्धनिन्दिता । विभक्तैस्तस्य वाक्यान्तैर्विषर्निर्विषकालता(?) ।।

dūtasya vāk praduṣṭā sā pūrvāmajārdhaninditā | vibhaktaistasya vākyāntairviṣarnirviṣakālatā(?) ||

आद्यैः स्वरैश च काद्यश च वर्गैर भिन्नलिपिर्द्विधा । स्वरजो वसुमान्वर्गी इतिक्षेपा च मातृका ।।

ādyaiḥ svaraiś ca kādyaś ca vargair bhinnalipirdvidhā | svarajo vasumānvargī itikṣepā ca mātṛkā ||

वाताग्नीन्द्रजलात्मानो वर्गेषु च चतुष्टयम । नपुंसकाः पञ्चमाः स्युः स्वराः शक्राम्बुयोनयः ।।

vātāgnīndrajalātmāno vargeṣu ca catuṣṭayam | napuṃsakāḥ pañcamāḥ syuḥ svarāḥ śakrāmbuyonayaḥ ||

दुष्टौ दूतस्य वाक्पादौ वाताग्नी मध्यमो हरिः । प्रशस्ता वारुणा वर्णा अतिदुष्टा नपुंसकाः ।।

duṣṭau dūtasya vākpādau vātāgnī madhyamo hariḥ | praśastā vāruṇā varṇā atiduṣṭā napuṃsakāḥ ||

प्रस्थाने मङ्गलं वाक्यं गर्जितं मेघहस्तिनोः । प्रदक्षिणं फले वृक्षे वामस्य च रुतं जितं ।।

prasthāne maṅgalaṃ vākyaṃ garjitaṃ meghahastinoḥ | pradakṣiṇaṃ phale vṛkṣe vāmasya ca rutaṃ jitaṃ ||

शुभा गीतादिशब्दाः स्युरीदृशं स्यादसिद्धये । अनर्थगीरथाक्रन्दो दक्षिणे विरुतं क्षुतम ।।

śubhā gītādiśabdāḥ syurīdṛśaṃ syādasiddhaye | anarthagīrathākrando dakṣiṇe virutaṃ kṣutam ||

वेश्या क्षुतो नृपः कन्या गौर्दन्ती मुरजध्वजौ । क्षीराज्यदधिशङ्खाम्बु छत्रं भेरी फलं सुराः ।।

veśyā kṣuto nṛpaḥ kanyā gaurdantī murajadhvajau | kṣīrājyadadhiśaṅkhāmbu chatraṃ bherī phalaṃ surāḥ ||

तण्डुला हेम रुप्यञ्च सिद्धये ऽभिमुखा अमी । सकाष्ठः सानलः कारुर्मलिनाम्बरभावभृत ।।

taṇḍulā hema rupyañca siddhaye 'bhimukhā amī | sakāṣṭhaḥ sānalaḥ kārurmalināmbarabhāvabhṛt ||

गलस्थटङ्गो गोमायुगृध्रोलूककपर्दिकाः । तैलं कपालकार्पासा निषेधे भस्म नष्टये ।।

galasthaṭaṅgo gomāyugṛdhrolūkakapardikāḥ | tailaṃ kapālakārpāsā niṣedhe bhasma naṣṭaye ||

विषरोगाश च सप्त स्युर्धातोर्धात्वन्तराप्तितः । विषदंशो ललाटं यात्यतोनेत्रं ततौ सुखम । आस्याच्च वचनीनाड्यौ धातून प्राप्नोति हि क्रमात ।।

viṣarogāś ca sapta syurdhātordhātvantarāptitaḥ | viṣadaṃśo lalāṭaṃ yātyatonetraṃ tatau sukham | āsyācca vacanīnāḍyau dhātūna prāpnoti hi kramāt ||