सत्यासत्यान्यथा स्तोत्रैर न्यूनाङ्गेन्द्रियरोगिणां । क्षेपं करोति चेद्दण्ड्यः पणानर्धत्रयोदश ।।

satyāsatyānyathā stotrair nyūnāṅgendriyarogiṇāṃ | kṣepaṃ karoti ceddaṇḍyaḥ paṇānardhatrayodaśa ||

अभिगन्तास्मि भगिनीम्मातरं वा तवेति च । शपन्तं दापयेद्राजा पञ्चविंशतिकं दमं ।।

abhigantāsmi bhaginīmmātaraṃ vā taveti ca | śapantaṃ dāpayedrājā pañcaviṃśatikaṃ damaṃ ||

अर्धो ऽधमेषु द्विगुणः परस्त्रीषूत्तमेषु च । दण्डप्रणयनं कार्यं वर्णजात्युत्तराधरैः ।।

ardho 'dhameṣu dviguṇaḥ parastrīṣūttameṣu ca | daṇḍapraṇayanaṃ kāryaṃ varṇajātyuttarādharaiḥ ||

प्रातिलोम्यापवादेषु द्विगुणत्रिगुणा दमाः । वर्णानामानुलोम्येन तस्मादेवार्धहानितः ।।

prātilomyāpavādeṣu dviguṇatriguṇā damāḥ | varṇānāmānulomyena tasmādevārdhahānitaḥ ||

वाहुग्रीवानेत्रसक्थिविनाशे वाचिके दमः । शत्यस्ततो ऽर्धिकः पादनासाकर्णिकरादिषु ।।

vāhugrīvānetrasakthivināśe vācike damaḥ | śatyastato 'rdhikaḥ pādanāsākarṇikarādiṣu ||

अशक्तस्तु वदन्नेवन्दण्डनीयः पणान दश । तथा शक्तः प्रतिभुवं दद्यात क्षेमाय तस्य तु ।।

aśaktastu vadannevandaṇḍanīyaḥ paṇān daśa | tathā śaktaḥ pratibhuvaṃ dadyāt kṣemāya tasya tu ||

पतनीयकृते क्षेपे दण्डी मध्यमसाहसः । उपपातकयुक्ते तु दाप्यः प्रथमसाहसं ।।

patanīyakṛte kṣepe daṇḍī madhyamasāhasaḥ | upapātakayukte tu dāpyaḥ prathamasāhasaṃ ||

त्रैविद्यनृपदेवानां क्षेप उत्तमसाहसः । मध्यमो ज्ञातिपूगानां प्रथमो ग्रामदेशयोः ।।

traividyanṛpadevānāṃ kṣepa uttamasāhasaḥ | madhyamo jñātipūgānāṃ prathamo grāmadeśayoḥ ||

असाक्षिकहते चिह्नैर युक्तिभिन्नागमेन च । द्रष्टव्यो व्यवहारस्तु कूटचिह्नकृताद्भयात ।।

asākṣikahate cihnair yuktibhinnāgamena ca | draṣṭavyo vyavahārastu kūṭacihnakṛtādbhayāt ||

भस्मपङ्करजःस्पर्शे दण्डो दशपणः स्मृतः । अमेध्यपार्ष्णिनिष्ठ्यूतस्पर्शने द्विगुणः स्मृतः ।।

bhasmapaṅkarajaḥsparśe daṇḍo daśapaṇaḥ smṛtaḥ | amedhyapārṣṇiniṣṭhyūtasparśane dviguṇaḥ smṛtaḥ ||

समेष्वेवं परस्त्रीषु द्विगुणस्तूत्तमेषु च । हीनेष्वर्धं दमो मोहमदादिभिरदण्डनम ।।

sameṣvevaṃ parastrīṣu dviguṇastūttameṣu ca | hīneṣvardhaṃ damo mohamadādibhiradaṇḍanam ||

विप्रपीडाकरं च्छेद्यमङ्गमब्राह्मणस्य तु । उद्गूर्णे प्रथमो दण्डः संस्पर्शे तु तदर्धिकः ।।

viprapīḍākaraṃ cchedyamaṅgamabrāhmaṇasya tu | udgūrṇe prathamo daṇḍaḥ saṃsparśe tu tadardhikaḥ ||

उद्गूर्णे हस्तपादे तु दशविंशतिकौ दमौ । परस्परन्तु सर्वेषां शास्त्रे मध्यमसाहसः ।।

udgūrṇe hastapāde tu daśaviṃśatikau damau | parasparantu sarveṣāṃ śāstre madhyamasāhasaḥ ||

पादकेशांशुककरोल्लुञ्चनेषु पणान दश । पीडाकर्षां शुकावेष्टपादाध्यासे शतन्दमः ।।

pādakeśāṃśukakarolluñcaneṣu paṇān daśa | pīḍākarṣāṃ śukāveṣṭapādādhyāse śatandamaḥ ||

शोणितेन विना दुःस्वङ्कुर्वन काष्ठादिभिर्नरः । द्वात्रिंशतं पणान दाप्यो द्विगुणं दर्शने ऽसृजः ।।

śoṇitena vinā duḥsvaṅkurvan kāṣṭhādibhirnaraḥ | dvātriṃśataṃ paṇān dāpyo dviguṇaṃ darśane 'sṛjaḥ ||

करपाददतो भङ्गे च्छेदने कर्णनासयोः । मध्यो दण्डो व्रणोद्भेदे मृतकल्पहते तथा ।।

karapādadato bhaṅge cchedane karṇanāsayoḥ | madhyo daṇḍo vraṇodbhede mṛtakalpahate tathā ||

चेष्टाभोजनवाग्रोधे नेत्रादिप्रतिभेदने । कन्धराबाहुसक्थ्याञ्च भङ्गे मध्यमसाहसः ।।

ceṣṭābhojanavāgrodhe netrādipratibhedane | kandharābāhusakthyāñca bhaṅge madhyamasāhasaḥ ||

एकं घ्नतां बहूनाञ्च यथोक्ताद्द्विगुणा दमाः । कलहापहृतं देयं दण्डस्तु द्विगुणः स्मृतः ।।

ekaṃ ghnatāṃ bahūnāñca yathoktāddviguṇā damāḥ | kalahāpahṛtaṃ deyaṃ daṇḍastu dviguṇaḥ smṛtaḥ ||

दुःखमुत्पादयेद्यस्तु स समुत्थानजं व्ययम । दाप्यो दण्डञ्च यो यस्मिन कलहे समुदाहृतः ।।

duḥkhamutpādayedyastu sa samutthānajaṃ vyayam | dāpyo daṇḍañca yo yasmin kalahe samudāhṛtaḥ ||

तरिकः स्थलजं शुल्कं गृह्नन दण्ड्यः पणान्दश । ब्राह्मणप्रातिवेश्यानामेतदेवानिमन्त्रणे ।।

tarikaḥ sthalajaṃ śulkaṃ gṛhnan daṇḍyaḥ paṇāndaśa | brāhmaṇaprātiveśyānāmetadevānimantraṇe ||

अभिघाते तथा भेदे च्छेदे बुद्ध्यावपातने । पणान्दाप्यः पञ्चदशविंशतिं तत्त्रयन्तथा ।।

abhighāte tathā bhede cchede buddhyāvapātane | paṇāndāpyaḥ pañcadaśaviṃśatiṃ tattrayantathā ||

दुःस्वोत्पादिगृहे द्रव्यं क्षिपन प्राणहरं तथा । षाडशाद्यं पणात दाप्यो द्वितीयो मध्यमन्दमम ।।

duḥsvotpādigṛhe dravyaṃ kṣipan prāṇaharaṃ tathā | ṣāḍaśādyaṃ paṇāt dāpyo dvitīyo madhyamandamam ||

दुःखे च शोणितोत्पादे शाखाङ्गच्छेदने तथा । दण्डः क्षुद्रपशूनां स्याद्द्विपणप्रभृतिः क्रमात ।।

duḥkhe ca śoṇitotpāde śākhāṅgacchedane tathā | daṇḍaḥ kṣudrapaśūnāṃ syāddvipaṇaprabhṛtiḥ kramāt ||

लिङ्गस्य च्छेदने मृत्तौ मध्यमो मूल्यमेव च । महापशूनामेतेषु स्थानेषु द्विगुणा दमाः ।।

liṅgasya cchedane mṛttau madhyamo mūlyameva ca | mahāpaśūnāmeteṣu sthāneṣu dviguṇā damāḥ ||

प्ररोहिशाखिनां शाखास्कन्धसर्वविदारणे । उपजीव्यद्रुमाणान्तु विंशतेर्द्विगुणा दमाः ।।

prarohiśākhināṃ śākhāskandhasarvavidāraṇe | upajīvyadrumāṇāntu viṃśaterdviguṇā damāḥ ||

यः साहसङ्कारयति स दाप्यो द्विगुणन्दमम । यस्त्वेवमुक्त्वाहं दाता कारयेत स चतुर्गुणम ।।

yaḥ sāhasaṅkārayati sa dāpyo dviguṇandamam | yastvevamuktvāhaṃ dātā kārayet sa caturguṇam ||

आर्याक्रोशातिक्रमकृद्भ्रातृजायाप्रहारदः । सन्दिष्टस्याप्रदाता च समुद्रगृहभेदकः ।।

āryākrośātikramakṛdbhrātṛjāyāprahāradaḥ | sandiṣṭasyāpradātā ca samudragṛhabhedakaḥ ||

सामन्तकुलिकादीनामपकारस्य कारकः । पञ्चाशत्पणिको दण्ड एषामिति विनिश चयः ।।

sāmantakulikādīnāmapakārasya kārakaḥ | pañcāśatpaṇiko daṇḍa eṣāmiti viniś cayaḥ ||

स्वच्छन्दविधवागामी विक्रुष्टे नाभिधावकः । अकारणे च विक्रोष्टा चण्डालश्चोत्तमान स्पृशन ।।

svacchandavidhavāgāmī vikruṣṭe nābhidhāvakaḥ | akāraṇe ca vikroṣṭā caṇḍālaścottamān spṛśan ||

शूद्रः प्रव्रजितानाञ्च दैवे पैत्र्ये च भोजकः । अयुक्तं शपथं कुर्वन्नयोग्यो योग्यकर्मकृत ।।

śūdraḥ pravrajitānāñca daive paitrye ca bhojakaḥ | ayuktaṃ śapathaṃ kurvannayogyo yogyakarmakṛt ||

वृषक्षुद्रपशूनाञ्च पूंस्त्वस्य प्रतिघातकृत । साधारणस्यापलोपी दासीगर्भविनाशकृत ।।

vṛṣakṣudrapaśūnāñca pūṃstvasya pratighātakṛt | sādhāraṇasyāpalopī dāsīgarbhavināśakṛt ||

पितापुत्रस्वसृभ्रातृदम्पत्याचार्यशिष्यकाः । एषामपतितान्योन्यत्यागी च शतदण्डभाक ।।

pitāputrasvasṛbhrātṛdampatyācāryaśiṣyakāḥ | eṣāmapatitānyonyatyāgī ca śatadaṇḍabhāk ||

वसानस्त्रीन पणान दण्ड्यो नेजकस्तु परांशुकम । विक्रयावक्रयाधानयाचितेषु पणान दश ।।

vasānastrīn paṇān daṇḍyo nejakastu parāṃśukam | vikrayāvakrayādhānayāciteṣu paṇān daśa ||

तुलाशासनमानानां कूटकृन्नाणकस्य च । एभिश च व्यवहर्ता यः स दाप्यो दण्डमुत्तमम ।।

tulāśāsanamānānāṃ kūṭakṛnnāṇakasya ca | ebhiś ca vyavahartā yaḥ sa dāpyo daṇḍamuttamam ||

अकूटं कूटकं ब्रूते कूटं यश्चाप्यकूटकम । स नाणकपरीक्षी तु दाप्यः प्रथमसाहसम ।।

akūṭaṃ kūṭakaṃ brūte kūṭaṃ yaścāpyakūṭakam | sa nāṇakaparīkṣī tu dāpyaḥ prathamasāhasam ||

भिषङ्मिथ्याचरन दाप्यस्तिर्यक्षु प्रथमं दमम । मानुषे मध्यमं राजमानुषेषूत्तमन्तथा ।।

bhiṣaṅmithyācaran dāpyastiryakṣu prathamaṃ damam | mānuṣe madhyamaṃ rājamānuṣeṣūttamantathā ||

अबध्यं यश च बध्नाति बध्यं यश च प्रमुञ्चति । अप्राप्तव्यवहारञ्च स दाप्यो दममुत्तमम ।।

abadhyaṃ yaś ca badhnāti badhyaṃ yaś ca pramuñcati | aprāptavyavahārañca sa dāpyo damamuttamam ||

मानेन तुलया वापि यो ऽंशमष्टमकं हरेत । द्वाविंशतिपणान दाप्यो वृद्धौ हानौ च कल्पितम ।।

mānena tulayā vāpi yo 'ṃśamaṣṭamakaṃ haret | dvāviṃśatipaṇān dāpyo vṛddhau hānau ca kalpitam ||

भेषजस्नेहलवणगन्धान्यगुडादिषु । पण्येषु प्रक्षिपन हीनं पणान्दाप्यस्तु षोडश ।।

bheṣajasnehalavaṇagandhānyaguḍādiṣu | paṇyeṣu prakṣipan hīnaṃ paṇāndāpyastu ṣoḍaśa ||

सम्भूय कुर्वतामर्घं सबाधं कारुशिल्पिनां । अर्थस्य ह्रासः वृद्धिं वा सहस्रो दण्ड उच्यते ।।

sambhūya kurvatāmarghaṃ sabādhaṃ kāruśilpināṃ | arthasya hrāsaḥ vṛddhiṃ vā sahasro daṇḍa ucyate ||

राजानि स्थाप्यते यो ऽर्थः प्रत्यहं तेन विक्रयः । क्रयो वा निस्रवस्तस्माद्बणिजां लाभकृत स्मृतः ।।

rājāni sthāpyate yo 'rthaḥ pratyahaṃ tena vikrayaḥ | krayo vā nisravastasmādbaṇijāṃ lābhakṛt smṛtaḥ ||

स्वदेशपण्ये तु शतं बणिज गृह्णीत पञ्चकं । दशकं पारदेश्ये तु यः सद्यः क्रयविक्रयौ ।।

svadeśapaṇye tu śataṃ baṇij gṛhṇīta pañcakaṃ | daśakaṃ pāradeśye tu yaḥ sadyaḥ krayavikrayau ||

पण्यस्योपरि संस्थाप्य व्ययं पण्यसमुद्भवं । अर्थो ऽनुग्रहकृत कार्यः क्रेतुर्विक्रेतुरेव च ।।

paṇyasyopari saṃsthāpya vyayaṃ paṇyasamudbhavaṃ | artho 'nugrahakṛt kāryaḥ kreturvikretureva ca ||

गृहीतमूल्यं यः पण्यं क्रेतुर्नैव प्रयच्छति । सोदयन्तस्य दाप्यो ऽसौ दिग्लाभं वा दिगागते ।।

gṛhītamūlyaṃ yaḥ paṇyaṃ kreturnaiva prayacchati | sodayantasya dāpyo 'sau diglābhaṃ vā digāgate ||

विक्रीतमपि विक्रेयं पूर्वे क्रेतर्यगृह्णति । हानिश्चेत क्रेतृदोषेण क्रेतुरेव हि सा भवेत ।।

vikrītamapi vikreyaṃ pūrve kretaryagṛhṇati | hāniścet kretṛdoṣeṇa kretureva hi sā bhavet ||

राजदैवोपघातेन पण्ये दोषमुपागते । हानिर्विक्रेतुरेवासौ याचितस्याप्रयच्छतः ।।

rājadaivopaghātena paṇye doṣamupāgate | hānirvikreturevāsau yācitasyāprayacchataḥ ||

अन्यहस्ते च विक्रीतं दुष्टं वा दुष्टवद्यदि । विक्रीनीते दमस्तत्र तन्मूल्यादद्विगुणो भवेत ।।

anyahaste ca vikrītaṃ duṣṭaṃ vā duṣṭavadyadi | vikrīnīte damastatra tanmūlyādadviguṇo bhavet ||

क्षयं वृद्धिञ्च बणिजा पण्यानामविजानता । क्रीत्वा नानुशयः कार्यः कुर्वन षड भागदण्डभाक ।।

kṣayaṃ vṛddhiñca baṇijā paṇyānāmavijānatā | krītvā nānuśayaḥ kāryaḥ kurvan ṣaḍ bhāgadaṇḍabhāk ||

समवायेन बणिजां लाभार्थं कर्म कुर्वतां । लभालाभौ यथा द्रव्यं यथा वा संविदा कृतौ ।।

samavāyena baṇijāṃ lābhārthaṃ karma kurvatāṃ | labhālābhau yathā dravyaṃ yathā vā saṃvidā kṛtau ||

प्रतिषिद्धमनादिष्टं प्रमादाद्यच्च नाशितं । स तद्दयाद्विप्रवाच्च रक्षिताद्दशमांशभाक ।।

pratiṣiddhamanādiṣṭaṃ pramādādyacca nāśitaṃ | sa taddayādvipravācca rakṣitāddaśamāṃśabhāk ||

अर्थप्रेक्षपणाद्विंशं भागं शुल्कं नृपा हरेत । व्यासिद्धं राजयोग्यञ्च विक्रीतं राजगामि तत ।।

arthaprekṣapaṇādviṃśaṃ bhāgaṃ śulkaṃ nṛpā haret | vyāsiddhaṃ rājayogyañca vikrītaṃ rājagāmi tat ||

मिथ्या वदन परीमाणं शुल्कस्थानादपक्रमन । दाप्यस्त्वष्टगुणं यश च सव्याजक्रयविक्रयौ ।।

mithyā vadan parīmāṇaṃ śulkasthānādapakraman | dāpyastvaṣṭaguṇaṃ yaś ca savyājakrayavikrayau ||

देशन्तरगते प्रेते द्रव्यं दायादबान्धवाः । ज्ञातयो वा हरेयुस्तदागतास्तैर विना नृपः ।।

deśantaragate prete dravyaṃ dāyādabāndhavāḥ | jñātayo vā hareyustadāgatāstair vinā nṛpaḥ ||

जिह्मं त्यजेयुर्निर्लोभमशक्तो ऽन्येन कारयेत । अनेन विधिराख्यात ऋत्विक्कर्षकर्मिणां ।।

jihmaṃ tyajeyurnirlobhamaśakto 'nyena kārayet | anena vidhirākhyāta ṛtvikkarṣakarmiṇāṃ ||

ग्राहकैर गृह्यते चौरो लोप्त्रेणाथ पदेन वा । पूर्वकर्मापराधी वा तथैवाशुद्धवासकः ।।

grāhakair gṛhyate cauro loptreṇātha padena vā | pūrvakarmāparādhī vā tathaivāśuddhavāsakaḥ ||

अन्ये ऽपि शङ्कया ग्राह्या जातिनामादिनिह्नवैः । द्यूतस्त्रीपानशक्ताश च शुष्कभिन्नमुखस्वराः ।।

anye 'pi śaṅkayā grāhyā jātināmādinihnavaiḥ | dyūtastrīpānaśaktāś ca śuṣkabhinnamukhasvarāḥ ||

परद्रव्यगृहाणाञ्च पृच्छका गूढचारिणः । निराया व्ययवन्तश च विनष्ट द्रव्यविक्रयाः ।।

paradravyagṛhāṇāñca pṛcchakā gūḍhacāriṇaḥ | nirāyā vyayavantaś ca vinaṣṭa dravyavikrayāḥ ||

गृहीतः शङ्कया चौर्येनात्मानञ्चेद्विशोधयेत । दापयित्वा हृतं द्रव्यं चौरदण्डेन दण्डयेत ।।

gṛhītaḥ śaṅkayā cauryenātmānañcedviśodhayet | dāpayitvā hṛtaṃ dravyaṃ cauradaṇḍena daṇḍayet ||

चौरं प्रदाप्यापहृतं घातयेद्विविधैर बुधैः । सचिह्नं ब्राह्मणं कृत्वा स्वराष्ट्राद्विप्रवासयेत ।।

cauraṃ pradāpyāpahṛtaṃ ghātayedvividhair budhaiḥ | sacihnaṃ brāhmaṇaṃ kṛtvā svarāṣṭrādvipravāsayet ||

घातिते ऽपहृते दोषो ग्रामभर्तुरनिर्गते । स्वसीम्नि दद्याद्ग्रामस्तु पदं वा यत्र गच्छति ।।

ghātite 'pahṛte doṣo grāmabharturanirgate | svasīmni dadyādgrāmastu padaṃ vā yatra gacchati ||

पञ्चग्रामी वहिः क्रोशाद्दशग्राम्य.अथ वा पुनः । वन्दिग्राहांस तथा वाजिकुञ्जराणाञ्च हारिणः ।।

pañcagrāmī vahiḥ krośāddaśagrāmya.atha vā punaḥ | vandigrāhāṃs tathā vājikuñjarāṇāñca hāriṇaḥ ||

प्रसह्य घातिनश चैव शूलमारोपयेन्नरान । उत्क्षेपकग्रन्थिभेदौ करसन्दंशहीनकौ ।।

prasahya ghātinaś caiva śūlamāropayennarān | utkṣepakagranthibhedau karasandaṃśahīnakau ||

कार्यौ द्वितीयापराधे करपादैकहीनकौ । भक्तावकाशाग्न्युदकमन्त्रापकरणव्ययान ।।

kāryau dvitīyāparādhe karapādaikahīnakau | bhaktāvakāśāgnyudakamantrāpakaraṇavyayān ||

दत्त्वा चौरस्य हन्तुर्वा जानतो दम उत्तमः । शस्त्रावपाते गर्भस्य पातने चोत्तमो दमः ।।

dattvā caurasya hanturvā jānato dama uttamaḥ | śastrāvapāte garbhasya pātane cottamo damaḥ ||

उत्तमो वाधमो वापि पुरुषस्त्रीप्रमापणे । शिलां बद्ध्वा क्षिपेदप्सु नरघ्नीं विषदां स्त्रियं ।।

uttamo vādhamo vāpi puruṣastrīpramāpaṇe | śilāṃ baddhvā kṣipedapsu naraghnīṃ viṣadāṃ striyaṃ ||

विषाग्निदां निजगुरुनिजापत्यप्रमापणीं । विकर्णकरनासौष्ठीं कृत्वा गोभिः प्रमापयेत ।।

viṣāgnidāṃ nijagurunijāpatyapramāpaṇīṃ | vikarṇakaranāsauṣṭhīṃ kṛtvā gobhiḥ pramāpayet ||

क्षेत्रवेश्मवनग्रामविवीतखलदाहकाः । राजपत्न्य अभिगामी च दग्धव्यास्तु कटाग्निना ।।

kṣetraveśmavanagrāmavivītakhaladāhakāḥ | rājapatny abhigāmī ca dagdhavyāstu kaṭāgninā ||

पुमान संग्रहणे ग्राह्यः केशाकेशिपरस्त्रियाः । स्वजातावुत्तमो दण्ड आनुलोम्ये तु मध्यमः ।।

pumān saṃgrahaṇe grāhyaḥ keśākeśiparastriyāḥ | svajātāvuttamo daṇḍa ānulomye tu madhyamaḥ ||

प्रातिलोम्ये बधः पुंसां नार्याः कर्णावकर्तनम । नीवीस्तनप्रावरणनाभिकेशावमर्दनम ।।

prātilomye badhaḥ puṃsāṃ nāryāḥ karṇāvakartanam | nīvīstanaprāvaraṇanābhikeśāvamardanam ||

अदेशकालसम्भाषं सहावस्थानमेव च । स्त्री निषेधे शतं दद्याद द्विशतन्तु दमं पुमान ।।

adeśakālasambhāṣaṃ sahāvasthānameva ca | strī niṣedhe śataṃ dadyād dviśatantu damaṃ pumān ||

प्रतिषेधे तयोर्दण्डो यथा संग्रहणे तथा । पशून गच्छंश्छतं दाप्यो हीनां स्त्रीं गाश च मध्यमम ।।

pratiṣedhe tayordaṇḍo yathā saṃgrahaṇe tathā | paśūn gacchaṃśchataṃ dāpyo hīnāṃ strīṃ gāś ca madhyamam ||

अवरुद्धासु दासीषु भुजिष्यासु तथैव च । गम्यास्वपि पुमान्दाप्यः पञ्चाशत पणिकन्दमम ।।

avaruddhāsu dāsīṣu bhujiṣyāsu tathaiva ca | gamyāsvapi pumāndāpyaḥ pañcāśat paṇikandamam ||

प्रसह्य दास्यभिगमे दण्डो दशपणः स्मृतः । कुबन्धेनाङ्क्य गमयेदन्त्याप्रव्रजितागमे ।।

prasahya dāsyabhigame daṇḍo daśapaṇaḥ smṛtaḥ | kubandhenāṅkya gamayedantyāpravrajitāgame ||

न्यूनं वाप्यधिकं वापि लिखेद्यो राजशासनम । पारदारिकचौरं वा मुञ्चतो दण्ड उत्तमः ।।

nyūnaṃ vāpyadhikaṃ vāpi likhedyo rājaśāsanam | pāradārikacauraṃ vā muñcato daṇḍa uttamaḥ ||

अभक्षैर दूषयन विप्रं दण्ड उत्तमसाहसम । कूटस्वर्णव्यवहारी विमांसस्य च विक्रयी ।।

abhakṣair dūṣayan vipraṃ daṇḍa uttamasāhasam | kūṭasvarṇavyavahārī vimāṃsasya ca vikrayī ||

अङ्गहीनश च कर्तव्यो दाप्यश्चोत्तमसाहसं । शक्तो ह्य अमोक्षयन स्वामी दंष्ट्रिणः शृङ्गिणस तथा ।।

aṅgahīnaś ca kartavyo dāpyaścottamasāhasaṃ | śakto hy amokṣayan svāmī daṃṣṭriṇaḥ śṛṅgiṇas tathā ||

प्रथमं साहसं दद्याद्विक्रुष्टे द्विगुणं तथा । अचौरञ्चौरे ऽभिवदन दाप्यः पञ्चशतं दमं ।।

prathamaṃ sāhasaṃ dadyādvikruṣṭe dviguṇaṃ tathā | acaurañcaure 'bhivadan dāpyaḥ pañcaśataṃ damaṃ ||

राज्ञो ऽनिष्टप्रवक्तारं तस्यैवाक्रोशकं तथा । मृताङ्गलग्नविक्रेतुर्गुरोस्ताडयितुस तथा ।।

rājño 'niṣṭapravaktāraṃ tasyaivākrośakaṃ tathā | mṛtāṅgalagnavikreturgurostāḍayitus tathā ||

तन्मन्त्रस्य च भेत्तारं छित्त्वा जिह्वां प्रवासयेत । राजयानासनारोढुर्दण्डो मध्यमसाहसः ।।

tanmantrasya ca bhettāraṃ chittvā jihvāṃ pravāsayet | rājayānāsanāroḍhurdaṇḍo madhyamasāhasaḥ ||

द्विनेत्रभेदिनो राजद्विष्टादेशकृतस तथा । विप्रत्वेन च शूद्रस्य जीवतो ऽष्टशतो दमः ।।

dvinetrabhedino rājadviṣṭādeśakṛtas tathā | vipratvena ca śūdrasya jīvato 'ṣṭaśato damaḥ ||

यो मन्येताजितो ऽस्मीति न्यायेनाभिपराजितः । तमायान्तं पुनर्जित्वा दण्डयेद्द्विगुणं दमं ।।

yo manyetājito 'smīti nyāyenābhiparājitaḥ | tamāyāntaṃ punarjitvā daṇḍayeddviguṇaṃ damaṃ ||

राज्ञान्यायेन यो दण्डो गृहीतो वरुणायतं । विवेद्य दद्याद्विप्रेभ्यः स्वयं त्रिंशद्गुणीकृतं ।।

rājñānyāyena yo daṇḍo gṛhīto varuṇāyataṃ | vivedya dadyādviprebhyaḥ svayaṃ triṃśadguṇīkṛtaṃ ||

धर्मश्चार्थश च कीर्तिञ्च लोकपङ्क्तिरुपग्रहः । प्रजाभ्यो बहुमानञ्च स्वर्गस्थानञ्च शाश्वतम ।।

dharmaścārthaś ca kīrtiñca lokapaṅktirupagrahaḥ | prajābhyo bahumānañca svargasthānañca śāśvatam ||

//84 ।।

//84 ||