गृहीतार्थः क्रमाद्दाप्यो धनिनामधमर्णिकः । दत्वा तु ब्राह्मणायादौ नृपतेस्तदनन्तरम ।।

gṛhītārthaḥ kramāddāpyo dhanināmadhamarṇikaḥ | datvā tu brāhmaṇāyādau nṛpatestadanantaram ||

राज्ञाधमर्णिको दाप्यः साधिताद्दशकं स्मृतम । पञ्चकन्तु शतं दाप्यः प्राप्तार्थो ह्य उत्तमर्णकः ।।

rājñādhamarṇiko dāpyaḥ sādhitāddaśakaṃ smṛtam | pañcakantu śataṃ dāpyaḥ prāptārtho hy uttamarṇakaḥ ||

हीनजातिं परिक्षीणमृणार्थं कर्म कारयेत । ब्राह्मणस्तु परिक्षीणः शनैर दाप्यो यथोदयम ।।

hīnajātiṃ parikṣīṇamṛṇārthaṃ karma kārayet | brāhmaṇastu parikṣīṇaḥ śanair dāpyo yathodayam ||

दीयमानं न गृह्णाति प्रयुक्तं यः स्वकन्धनम । मध्यस्थस्थापितं तत्स्याद्वर्धते न ततः परं ।।

dīyamānaṃ na gṛhṇāti prayuktaṃ yaḥ svakandhanam | madhyasthasthāpitaṃ tatsyādvardhate na tataḥ paraṃ ||

ऋक्थग्राह ऋणं दाप्यो योषिद्ग्राहस्तथैव च । पुत्रो ऽनन्याश्रितद्रव्यः पुत्रहीनस्य ऋक्थिनः ।।

ṛkthagrāha ṛṇaṃ dāpyo yoṣidgrāhastathaiva ca | putro 'nanyāśritadravyaḥ putrahīnasya ṛkthinaḥ ||

अविभुक्तैः कुटुम्बार्थं यदृणन्तु कृतम्भवेत । दद्युस्तदृक्थिनः प्रेते प्रोषिते वा कुटुम्बिनि ।।

avibhuktaiḥ kuṭumbārthaṃ yadṛṇantu kṛtambhavet | dadyustadṛkthinaḥ prete proṣite vā kuṭumbini ||

न योषित पतिपुत्राभ्यां न पुत्रेण कृतं पिता । दद्यादृते कुटुम्बार्थान्न पतिः स्त्रीकृतं तथा ।।

na yoṣit patiputrābhyāṃ na putreṇa kṛtaṃ pitā | dadyādṛte kuṭumbārthānna patiḥ strīkṛtaṃ tathā ||

गोपशौण्डिकशैनूषरजकव्याधयोषितां । ऋणं दद्यात्पतिस्त्वासां यस्माद्वृत्तिस्तदाश्रया ।।

gopaśauṇḍikaśainūṣarajakavyādhayoṣitāṃ | ṛṇaṃ dadyātpatistvāsāṃ yasmādvṛttistadāśrayā ||

प्रतिपन्नं स्त्रिया देयं पत्या वा सह यत कृतं । स्वयं कृतं वा यदृणं नान्यस्त्री दातुमर्हति ।।

pratipannaṃ striyā deyaṃ patyā vā saha yat kṛtaṃ | svayaṃ kṛtaṃ vā yadṛṇaṃ nānyastrī dātumarhati ||

पितरि प्रोषिते प्रेते व्यसाभिप्लुते ऽथ वा । पुत्रपौत्रैर ऋणन्देयं निह्नवे साक्षिभावितम ।।

pitari proṣite prete vyasābhiplute 'tha vā | putrapautrair ṛṇandeyaṃ nihnave sākṣibhāvitam ||

सुराकामद्यूतकृतन्दण्डशुल्कावशिष्टकम । वृथा दानं तथैवेह पुत्रो दद्यान्न पैतृकम ।।

surākāmadyūtakṛtandaṇḍaśulkāvaśiṣṭakam | vṛthā dānaṃ tathaiveha putro dadyānna paitṛkam ||

भ्रातॄणामथ दम्पत्योः पितुः पुत्रस्य चैव हि । प्रतिभाव्यमृणं ग्राह्यमविभक्तेन च स्मृतम ।।

bhrātṝṇāmatha dampatyoḥ pituḥ putrasya caiva hi | pratibhāvyamṛṇaṃ grāhyamavibhaktena ca smṛtam ||

दर्शने प्रत्यये दाने प्रतिभाव्यं विधीयते । आधौ तु वितथे दाप्या वितथस्य सुता अपि ।।

darśane pratyaye dāne pratibhāvyaṃ vidhīyate | ādhau tu vitathe dāpyā vitathasya sutā api ||

दर्शनप्रतिभूर्यत्र मृतः प्रात्ययिको ऽपि वा । न तत्पुत्रा धनं दद्युर्दद्युर्दानाय ये स्थिताः ।।

darśanapratibhūryatra mṛtaḥ prātyayiko 'pi vā | na tatputrā dhanaṃ dadyurdadyurdānāya ye sthitāḥ ||

बहवः स्युर्यदि स्वांशैर दद्युः प्रतिभुवो धनम । एकच्छायाश्रितेष्वेषु धनिकस्य यथा रुचि ।।

bahavaḥ syuryadi svāṃśair dadyuḥ pratibhuvo dhanam | ekacchāyāśriteṣveṣu dhanikasya yathā ruci ||

प्रतिभूर्दापितो यत्र प्रकाशं धनिने धनम । द्विगुणं प्रतिदातव्यमृणिकैस्तस्य तद्भवेत ।।

pratibhūrdāpito yatra prakāśaṃ dhanine dhanam | dviguṇaṃ pratidātavyamṛṇikaistasya tadbhavet ||

स्वसन्ततिस्त्रीपशव्यं धान्यं द्विगुणमेव च । वस्त्रं चतुर्गुणं प्रोक्तं रसश्चाष्टगुणस तथा ।।

svasantatistrīpaśavyaṃ dhānyaṃ dviguṇameva ca | vastraṃ caturguṇaṃ proktaṃ rasaścāṣṭaguṇas tathā ||

आधिः प्रणश्येत द्विगुणे धने यदि न मोक्ष्यते । काले कालकृतं नश्येत फलभोग्यो न नश्यति ।।

ādhiḥ praṇaśyet dviguṇe dhane yadi na mokṣyate | kāle kālakṛtaṃ naśyet phalabhogyo na naśyati ||

गोप्याधिभोग्यो नावृद्धिः सोपकारे ऽथ भाविते । नष्टो देयो विनष्टश च दैवराजकृतादृते ।।

gopyādhibhogyo nāvṛddhiḥ sopakāre 'tha bhāvite | naṣṭo deyo vinaṣṭaś ca daivarājakṛtādṛte ||

आधेः स्वीकरणात्सिद्धौरक्षमाणोप्यसारताम । यातश्चेदन्य आधेयो धनभाग वा धनी भवेत ।।

ādheḥ svīkaraṇātsiddhaurakṣamāṇopyasāratām | yātaścedanya ādheyo dhanabhāg vā dhanī bhavet ||

चरित्रं बन्धककृतं सवृद्धं दापयेद्वनं । सत्यङ्कारकृतं द्रव्यं द्विगुणं प्रतिदापयेत ।।

caritraṃ bandhakakṛtaṃ savṛddhaṃ dāpayedvanaṃ | satyaṅkārakṛtaṃ dravyaṃ dviguṇaṃ pratidāpayet ||

उपस्थितस्य मोक्तव्य आधिर्दण्डो ऽन्यथा भवेत । प्रयोजके सति धनं कुलेन्यस्याधिमाप्नुयात ।।

upasthitasya moktavya ādhirdaṇḍo 'nyathā bhavet | prayojake sati dhanaṃ kulenyasyādhimāpnuyāt ||

तत्कालकृतमूल्यो वा तत्र तिष्ठेदवृद्धिकः । विना धारणकाद्वापि विक्रीणीते ससाक्षिकम ।।

tatkālakṛtamūlyo vā tatra tiṣṭhedavṛddhikaḥ | vinā dhāraṇakādvāpi vikrīṇīte sasākṣikam ||

यदा तु द्विगुणीभूतमृणमाधौ तदा खलु । मोच्यश्चाधिस्तदुत्पाद्य प्रविष्टे द्विगुणे धने ।।

yadā tu dviguṇībhūtamṛṇamādhau tadā khalu | mocyaścādhistadutpādya praviṣṭe dviguṇe dhane ||

व्यसनस्थमनाख्याय हस्ते ऽन्यस्य यदर्पयेत । द्रव्यं तदौपनिधिकं प्रतिदेयं तथैव तत ।।

vyasanasthamanākhyāya haste 'nyasya yadarpayet | dravyaṃ tadaupanidhikaṃ pratideyaṃ tathaiva tat ||

न दाप्यो ऽपहृतं तत्तु राजदैवकतस्करैः । प्रेषश्चेन्मार्गिते दत्ते दाप्यो दण्डश च तत्समम ।।

na dāpyo 'pahṛtaṃ tattu rājadaivakataskaraiḥ | preṣaścenmārgite datte dāpyo daṇḍaś ca tatsamam ||

आजीवन स्वेच्छया दण्ड्यो दाप्यस्तच्चापि सोदयं । याचितावाहितन्यासे निक्षेपेष्वप्ययं विधिः ।।

ājīvan svecchayā daṇḍyo dāpyastaccāpi sodayaṃ | yācitāvāhitanyāse nikṣepeṣvapyayaṃ vidhiḥ ||