रामोक्तोक्ता मया नीतिः स्त्रीणां राजन नृणां वदे । लक्षणं यद्समुद्रेण गर्गायोक्तं यथा पुरा ।।

rāmoktoktā mayā nītiḥ strīṇāṃ rājan nṛṇāṃ vade | lakṣaṇaṃ yadsamudreṇa gargāyoktaṃ yathā purā ||

पुंसाञ्च लक्षणं वक्ष्ये स्त्रीणाञ्चैव शुभाशुभं । एकाधिको द्विशुक्रश च त्रिगन्भीरस्तथैव च ।।

puṃsāñca lakṣaṇaṃ vakṣye strīṇāñcaiva śubhāśubhaṃ | ekādhiko dviśukraś ca triganbhīrastathaiva ca ||

त्रित्रिकस्त्रिप्रलम्बश च त्रिभिर्व्याप्नोति यस तथा । त्रिबलीमांस्त्रिविनतस्त्रिकालज्ञश च सुव्रत ।।

tritrikastripralambaś ca tribhirvyāpnoti yas tathā | tribalīmāṃstrivinatastrikālajñaś ca suvrata ||

पुरुषः स्यात्सुलक्षण्यो विपुलश च तथा त्रिषु । चतुर्लेखस तथा यश च तथैव च चतुःसमः ।।

puruṣaḥ syātsulakṣaṇyo vipulaś ca tathā triṣu | caturlekhas tathā yaś ca tathaiva ca catuḥsamaḥ ||

चतुष्किष्कुश चतुर्दंष्ट्रः शुक्लकृष्णस्तथैव च । चतुर्गन्धश चतुर्ह्रस्वः सूक्ष्मदीर्घश च पञ्चसु ।।

catuṣkiṣkuś caturdaṃṣṭraḥ śuklakṛṣṇastathaiva ca | caturgandhaś caturhrasvaḥ sūkṣmadīrghaś ca pañcasu ||

षडुन्नतो ऽष्टवंशश च सप्तस्नेहो नवामलः । दशपद्मो दशव्यूहो न्यग्रोधपरिमण्डलः ।।

ṣaḍunnato 'ṣṭavaṃśaś ca saptasneho navāmalaḥ | daśapadmo daśavyūho nyagrodhaparimaṇḍalaḥ ||

चतुर्दशसमद्वन्द्वः षोडशाक्षयश च शस्यते । धर्मार्थकामसंयुक्तो धर्मो ह्य एकाधिको मतः ।।

caturdaśasamadvandvaḥ ṣoḍaśākṣayaś ca śasyate | dharmārthakāmasaṃyukto dharmo hy ekādhiko mataḥ ||

तारकाभ्यां विना नेत्रे शुक्रदन्तो द्विशुक्लकः । गम्भीरस्त्रिश्रवो नाभिः सत्त्वञ्चैकं त्रिकं स्मृतं ।।

tārakābhyāṃ vinā netre śukradanto dviśuklakaḥ | gambhīrastriśravo nābhiḥ sattvañcaikaṃ trikaṃ smṛtaṃ ||

अनसूया दया क्षान्तिर्मङ्गलाचारयुक्तता । शौचं स्पृहा त्वकार्पण्यमनायासश च शौर्यता ।।

anasūyā dayā kṣāntirmaṅgalācārayuktatā | śaucaṃ spṛhā tvakārpaṇyamanāyāsaś ca śauryatā ||

चित्रिकस्त्रिप्रलम्बः स्याद्वृषणे भुजयोर्नरः । दिग्देशजातिवर्गांश च तेजसा यशसा श्रिया ।।

citrikastripralambaḥ syādvṛṣaṇe bhujayornaraḥ | digdeśajātivargāṃś ca tejasā yaśasā śriyā ||

व्याप्नोति यस्त्रिकव्यापी त्रिबलीमान्नरस्त्वसौ । उदरे बलयस्तिस्रो नरन्त्रिविनतं शृणु ।।

vyāpnoti yastrikavyāpī tribalīmānnarastvasau | udare balayastisro narantrivinataṃ śṛṇu ||

देवतानां द्विजानाञ्च गुरूणां प्रणतस्तु यः । धर्मार्थकामकालज्ञस्त्रिकालज्ञो ऽभिधीयते ।।

devatānāṃ dvijānāñca gurūṇāṃ praṇatastu yaḥ | dharmārthakāmakālajñastrikālajño 'bhidhīyate ||

उरो ललाटं वक्त्रञ्च त्रिविस्तीर्णो विलेखवान । द्वौ पाणी द्वौ तथा पादौ ध्वजच्छत्रादिभिर्युतौ ।।

uro lalāṭaṃ vaktrañca trivistīrṇo vilekhavān | dvau pāṇī dvau tathā pādau dhvajacchatrādibhiryutau ||

अङ्गुल्यो हृदयं पृष्ठं कटिः शस्तं चतुःसमं । षण्णवत्यङ्गुलोत्सेधश चतुष्किष्कुप्रमाणतः ।।

aṅgulyo hṛdayaṃ pṛṣṭhaṃ kaṭiḥ śastaṃ catuḥsamaṃ | ṣaṇṇavatyaṅgulotsedhaś catuṣkiṣkupramāṇataḥ ||

द्रंष्ट्राश चतस्रश चन्द्राभाश चतुःकृष्णं वदामि ते । नेत्रतारौ भ्रुवौ श्मश्रुः कृष्णाः केशास्तथैव च ।।

draṃṣṭrāś catasraś candrābhāś catuḥkṛṣṇaṃ vadāmi te | netratārau bhruvau śmaśruḥ kṛṣṇāḥ keśāstathaiva ca ||

नासायां वदने स्वेदे कक्षयोर्विडगन्धकः । ह्रस्वं लिङ्गं तथा ग्रीवा जङ्घे स्याद्वेदह्रस्वकं ।।

nāsāyāṃ vadane svede kakṣayorviḍagandhakaḥ | hrasvaṃ liṅgaṃ tathā grīvā jaṅghe syādvedahrasvakaṃ ||

सूक्ष्माण्यङ्गुलिपर्वाणि नखकेशद्विजत्वचः । हनू नेत्रे ललाटे च नासा दीर्घा स्तनान्तरं ।।

sūkṣmāṇyaṅguliparvāṇi nakhakeśadvijatvacaḥ | hanū netre lalāṭe ca nāsā dīrghā stanāntaraṃ ||

वक्षः कक्षौ नखा नासोन्नतं वक्त्रं कृकाटिका । स्निग्धास्त्वक्केशदन्ताश च लोम दृष्टिर्नखाश च वाक ।।

vakṣaḥ kakṣau nakhā nāsonnataṃ vaktraṃ kṛkāṭikā | snigdhāstvakkeśadantāś ca loma dṛṣṭirnakhāś ca vāk ||

जान्वोरुर्वोश च पृष्ठस्थ वंशौ द्वौ करनासयोः । नेत्रे नासापुटौ कर्णौ मेढ्रं पायुमुखे ऽमलं ।।

jānvorurvoś ca pṛṣṭhastha vaṃśau dvau karanāsayoḥ | netre nāsāpuṭau karṇau meḍhraṃ pāyumukhe 'malaṃ ||

जिह्वोष्ठे तालुनेत्रे तु हस्तपादौ नखास तथा । शिश्नाग्रवक्त्रं शस्यन्ते पद्माभा दश देहिनां ।।

jihvoṣṭhe tālunetre tu hastapādau nakhās tathā | śiśnāgravaktraṃ śasyante padmābhā daśa dehināṃ ||

पाणिपादं मुखं ग्रीवा श्रवणे हृदयं शिरः । ललाटमुदरं पृष्ठं वृहन्तः पूजिता दश ।।

pāṇipādaṃ mukhaṃ grīvā śravaṇe hṛdayaṃ śiraḥ | lalāṭamudaraṃ pṛṣṭhaṃ vṛhantaḥ pūjitā daśa ||

प्रसारितभुजस्येह मध्यमाग्रद्वयान्तरं । उच्छ्रायेण समं यस्य न्यग्रोधपरिमण्डलः ।।

prasāritabhujasyeha madhyamāgradvayāntaraṃ | ucchrāyeṇa samaṃ yasya nyagrodhaparimaṇḍalaḥ ||

पादौ गुल्फौ स्फिचौ पार्श्वौ वङ्क्षणौ वृषणौ कुचौ । कर्णौष्ठे सक्थिनी जङ्घे हस्तौ बाहू तथाक्षिणी ।।

pādau gulphau sphicau pārśvau vaṅkṣaṇau vṛṣaṇau kucau | karṇauṣṭhe sakthinī jaṅghe hastau bāhū tathākṣiṇī ||

चतुर्दशसमद्वन्द्व एतत्सामान्यतो नरः । विद्याश चतुर्दश द्व्यक्षैः पश्येद्यः षोडशाक्षकः ।।

caturdaśasamadvandva etatsāmānyato naraḥ | vidyāś caturdaśa dvyakṣaiḥ paśyedyaḥ ṣoḍaśākṣakaḥ ||

रूक्षं शिराततं गात्रमशुभं मांसवर्जितं । दुर्गन्धिविपरीतं यच्छस्तन्दृष्ट्या प्रसन्नया ।।

rūkṣaṃ śirātataṃ gātramaśubhaṃ māṃsavarjitaṃ | durgandhiviparītaṃ yacchastandṛṣṭyā prasannayā ||

धन्यस्य मधुरा वाणी गतिर्मत्तेभसन्निभा । एककूपभवं रोम भये रक्षा सकृत सकृत ।।

dhanyasya madhurā vāṇī gatirmattebhasannibhā | ekakūpabhavaṃ roma bhaye rakṣā sakṛt sakṛt ||