नीतिस्ते पुष्करोक्ता तु रामोक्ता लक्ष्मणाय या । जयाय तां प्रवक्ष्यामि शृणु धर्मादिवर्धनीं ।।

nītiste puṣkaroktā tu rāmoktā lakṣmaṇāya yā | jayāya tāṃ pravakṣyāmi śṛṇu dharmādivardhanīṃ ||

न्यानेनार्जनमर्थस्य वर्धनं रक्षणं चरेत । सत्पात्रप्रतिपत्तिश च राजवृत्तं चतुर्विधं ।।

nyānenārjanamarthasya vardhanaṃ rakṣaṇaṃ caret | satpātrapratipattiś ca rājavṛttaṃ caturvidhaṃ ||

नयस्य विनयो मूलं विनयः शास्त्रनिश चयात । विनयो हीन्द्रियजयस्तैर युक्तः पालयेन्महीं ।।

nayasya vinayo mūlaṃ vinayaḥ śāstraniś cayāt | vinayo hīndriyajayastair yuktaḥ pālayenmahīṃ ||

शास्त्रं प्रज्ञा धृतिर्दाक्ष्यं प्रागल्भ्यं धारयिष्णुता । उत्साहो वाग्मितौदार्यमापत्कालसहिष्णुता ।।

śāstraṃ prajñā dhṛtirdākṣyaṃ prāgalbhyaṃ dhārayiṣṇutā | utsāho vāgmitaudāryamāpatkālasahiṣṇutā ||

प्रभावः शुचिता मैत्री त्यागः सत्यं कृतज्ञता । कुलं शीलं समश्चेति गुणाः सम्पत्तिहेतवः ।।

prabhāvaḥ śucitā maitrī tyāgaḥ satyaṃ kṛtajñatā | kulaṃ śīlaṃ samaśceti guṇāḥ sampattihetavaḥ ||

प्रकीर्णविषयारण्ये धावन्तं विप्रमाथिनं । ज्ञानाङ्कुशेन कुर्वीत वश्यमिन्द्रियदन्तिनं ।।

prakīrṇaviṣayāraṇye dhāvantaṃ vipramāthinaṃ | jñānāṅkuśena kurvīta vaśyamindriyadantinaṃ ||

कामः क्रोधस तथा लोभो हर्षो मानो मदस तथा । षड्वर्गमुत्सृजेदेनमस्मिंस्त्यक्ते सुखी नृपः ।।

kāmaḥ krodhas tathā lobho harṣo māno madas tathā | ṣaḍvargamutsṛjedenamasmiṃstyakte sukhī nṛpaḥ ||

आन्वीक्षिकीं त्रयीं वार्तां दण्डनीतिं च पार्थिवः । तद्वैद्यैस्तत्क्रियोपैतैश्चिन्ततयेद्विनयान्वितः ।।

ānvīkṣikīṃ trayīṃ vārtāṃ daṇḍanītiṃ ca pārthivaḥ | tadvaidyaistatkriyopaitaiścintatayedvinayānvitaḥ ||

आन्वीक्षिक्यार्थविज्ञानं धर्माधर्मौ त्रयीस्थितौ । अर्थानर्थौ तु वार्तायां दण्डनीत्यां नयानयौ ।।

ānvīkṣikyārthavijñānaṃ dharmādharmau trayīsthitau | arthānarthau tu vārtāyāṃ daṇḍanītyāṃ nayānayau ||

अहिंसा सूनृता वाणी सत्यं शौचं दया क्षमा । वर्णिनां लिङ्गिनां चैव सामान्यो धर्म उच्यते ।।

ahiṃsā sūnṛtā vāṇī satyaṃ śaucaṃ dayā kṣamā | varṇināṃ liṅgināṃ caiva sāmānyo dharma ucyate ||

प्रजाः समनुगृह्णीयात कुर्यादाचारसंस्थितिं । वाक सूनृता दया दानं हीनोपगतरक्षणं ।।

prajāḥ samanugṛhṇīyāt kuryādācārasaṃsthitiṃ | vāk sūnṛtā dayā dānaṃ hīnopagatarakṣaṇaṃ ||

इति वृत्तं सतां साधुहितं सत्पुरुषव्रतं । आधिव्याधिपरीताय अद्य श्वो वा विनाशिने ।।

iti vṛttaṃ satāṃ sādhuhitaṃ satpuruṣavrataṃ | ādhivyādhiparītāya adya śvo vā vināśine ||

को हि राजा शरीराय धर्मापेतं समाचरेत । न हि स्वमुखमन्विच्छन पीडयेत कृपणं जनं ।।

ko hi rājā śarīrāya dharmāpetaṃ samācaret | na hi svamukhamanvicchan pīḍayet kṛpaṇaṃ janaṃ ||

कृपणः पीड्यमानो हि मन्युना हन्ति पार्थिवं । क्रियते ऽभ्यर्हणीयाय स्वजनाय यथाञ्जलिः ।।

kṛpaṇaḥ pīḍyamāno hi manyunā hanti pārthivaṃ | kriyate 'bhyarhaṇīyāya svajanāya yathāñjaliḥ ||

ततः साधुतरः कार्यो दुर्जनाय शिवर्थिना । प्रियमेवाभिधातव्यं सत्सु नित्यं द्विषत्सु च ।।

tataḥ sādhutaraḥ kāryo durjanāya śivarthinā | priyamevābhidhātavyaṃ satsu nityaṃ dviṣatsu ca ||

देवास्ते प्रियवक्तारः पशवः क्रूरवादिनः । शुचिरास्तिक्यपूतात्मा पूजयेद्देवताः सदा ।।

devāste priyavaktāraḥ paśavaḥ krūravādinaḥ | śucirāstikyapūtātmā pūjayeddevatāḥ sadā ||

देवतावत गुरुजनमात्मवच्च सुहृज्जनं । प्रणिपातेन हि गुरुं सतो ऽमृषानुचेष्टितैः ।।

devatāvat gurujanamātmavacca suhṛjjanaṃ | praṇipātena hi guruṃ sato 'mṛṣānuceṣṭitaiḥ ||

कुर्वीताभिमुखान भृत्यैर देवान सुकृतकर्मणा । सद्भावेन हरेन्मित्रं सम्भ्रमेण च बान्धवान ।।

kurvītābhimukhān bhṛtyair devān sukṛtakarmaṇā | sadbhāvena harenmitraṃ sambhrameṇa ca bāndhavān ||

स्त्रीभृत्यान प्रेमदानाभ्यां दाक्षिण्येतरं जनं । अनिन्दा परकृत्येषु स्वधर्मपरिपालनं ।।

strībhṛtyān premadānābhyāṃ dākṣiṇyetaraṃ janaṃ | anindā parakṛtyeṣu svadharmaparipālanaṃ ||

कृपणेषु दयालुत्वं सर्वत्र मधुरा गिरः । प्राणैर अप्युपकारित्वं मित्रायाव्यभिचारिणे ।।

kṛpaṇeṣu dayālutvaṃ sarvatra madhurā giraḥ | prāṇair apyupakāritvaṃ mitrāyāvyabhicāriṇe ||

गृहागते परिष्वङ्गः शक्त्या दानं सहिष्णुता । स्वसमृद्धिष्वनुत्सेकः परवृद्धिष्वमत्सरः ।।

gṛhāgate pariṣvaṅgaḥ śaktyā dānaṃ sahiṣṇutā | svasamṛddhiṣvanutsekaḥ paravṛddhiṣvamatsaraḥ ||

अपरोपतापि वचनं मौनव्रतचरिष्णुता । बन्धभिर्बद्धसंयोगः स्वजने चतुरश्रता ।।

aparopatāpi vacanaṃ maunavratacariṣṇutā | bandhabhirbaddhasaṃyogaḥ svajane caturaśratā ||

उचितानुविधायित्वमिति वृत्तं महात्मनां //23 ।।

ucitānuvidhāyitvamiti vṛttaṃ mahātmanāṃ //23 ||