यात्राविधानपूर्वन्तु वक्ष्ये साङ्ग्रामिकं विधिं । सप्ताहेन यदा यात्रा भविष्यति महीपतेः ।।

yātrāvidhānapūrvantu vakṣye sāṅgrāmikaṃ vidhiṃ | saptāhena yadā yātrā bhaviṣyati mahīpateḥ ||

पूजनीयो हरिः शम्भुर्मोदकाद्यैर विनायकः । द्वितीये ऽहनि दिक्पालान सम्पूज्य शयनञ्चरेत ।।

pūjanīyo hariḥ śambhurmodakādyair vināyakaḥ | dvitīye 'hani dikpālān sampūjya śayanañcaret ||

शय्यायां वा तदग्रे ऽथ देवान प्रार्च्य मनुं स्मरेत । नमः शम्भोः त्रिनेत्राय रुद्राय वरदाय च ।।

śayyāyāṃ vā tadagre 'tha devān prārcya manuṃ smaret | namaḥ śambhoḥ trinetrāya rudrāya varadāya ca ||

वामनाय विरूपाय स्वप्नाधिपतये नमः । भगवन्देवदेवेश शूलभृद्वृषवाहन ।।

vāmanāya virūpāya svapnādhipataye namaḥ | bhagavandevadeveśa śūlabhṛdvṛṣavāhana ||

इष्टानिष्टे ममाचक्ष्व स्वप्ने सुप्तस्य शाश्वत । यज्जाग्रतो दूरमिति पुरोधा मन्त्रमुच्चरेत ।।

iṣṭāniṣṭe mamācakṣva svapne suptasya śāśvata | yajjāgrato dūramiti purodhā mantramuccaret ||

तृतीये ऽहनि दिक्पालान रुद्रांस्तान दिक्पतीन्यजेत । ग्रहान यजेच्चतुर्थे ऽह्नि पञ्चमे चाश्विनौ यजेत ।।

tṛtīye 'hani dikpālān rudrāṃstān dikpatīnyajet | grahān yajeccaturthe 'hni pañcame cāśvinau yajet ||

मार्गे या देवतास्तासान्नद्यादीनाञ्च पूजनं । दिव्यान्तरीक्षभौमस्थदेवानाञ्च तथा बलिः ।।

mārge yā devatāstāsānnadyādīnāñca pūjanaṃ | divyāntarīkṣabhaumasthadevānāñca tathā baliḥ ||

रात्रौ भूतगणानाञ्च वासुदेवादिपूजनं । भद्रकाल्याः श्रियः कुर्यात प्रार्थयेत सर्वदेवताः ।।

rātrau bhūtagaṇānāñca vāsudevādipūjanaṃ | bhadrakālyāḥ śriyaḥ kuryāt prārthayet sarvadevatāḥ ||

वासुदेवः सङ्कर्षणः प्रद्युम्नश्चानिरुद्धकः । नारायणो ऽब्जजो विष्णुर नारसिंहो वराहकः ।।

vāsudevaḥ saṅkarṣaṇaḥ pradyumnaścāniruddhakaḥ | nārāyaṇo 'bjajo viṣṇur nārasiṃho varāhakaḥ ||

शिव ईशस्तत्पुरुषो ह्य अघोरो राम सत्यजः । सूर्यः सोमः कुजश्चान्द्रिजीवशुक्रशनैश चराः ।।

śiva īśastatpuruṣo hy aghoro rāma satyajaḥ | sūryaḥ somaḥ kujaścāndrijīvaśukraśanaiś carāḥ ||

राहुः केतुर्गणपतिः सेनानी चण्डिका ह्य उमा । लक्ष्मीः सरस्वती दुर्गा ब्रह्माणीप्रमुखा गणाः ।।

rāhuḥ keturgaṇapatiḥ senānī caṇḍikā hy umā | lakṣmīḥ sarasvatī durgā brahmāṇīpramukhā gaṇāḥ ||

रुद्रा इन्द्रादयो वह्निर नागास्तार्क्ष्यो ऽपरे सुराः । दिव्यान्तरीक्षभूमिष्ठा विजयाय भवन्तु मे ।।

rudrā indrādayo vahnir nāgāstārkṣyo 'pare surāḥ | divyāntarīkṣabhūmiṣṭhā vijayāya bhavantu me ||

मर्दयन्तु रणे शत्रून सम्प्रगृह्योपहारकं । सपुत्रमातृभृत्यो ऽहं देवा वः शरणङ्गतः ।।

mardayantu raṇe śatrūn sampragṛhyopahārakaṃ | saputramātṛbhṛtyo 'haṃ devā vaḥ śaraṇaṅgataḥ ||

चामूनां पृष्ठतो गत्वा रिपुनाशा नमो ऽस्तु वः । विनिवृत्तः प्रदास्यामि दत्तादभ्यधिकं बलिं ।।

cāmūnāṃ pṛṣṭhato gatvā ripunāśā namo 'stu vaḥ | vinivṛttaḥ pradāsyāmi dattādabhyadhikaṃ baliṃ ||

षष्ठे ऽह्नि विजयस्नानं कर्तव्यं चाभिषेकवत । यात्रादिने सप्तमे च पूजयेच्च त्रिविक्रमं ।।

ṣaṣṭhe 'hni vijayasnānaṃ kartavyaṃ cābhiṣekavat | yātrādine saptame ca pūjayecca trivikramaṃ ||

नीराजनोक्तमन्त्रैश च आयुधं वाहनं यजेत । पुण्याहजयशब्देन मन्त्रमेतन्निशामयेत ।।

nīrājanoktamantraiś ca āyudhaṃ vāhanaṃ yajet | puṇyāhajayaśabdena mantrametanniśāmayet ||

दिव्यान्तरीक्षभूमिष्ठाः सन्त्वायुर्दाः सुराश च ते । देवसिद्धिं प्राप्नुहि त्वं देवयात्रास्तु सा तव ।।

divyāntarīkṣabhūmiṣṭhāḥ santvāyurdāḥ surāś ca te | devasiddhiṃ prāpnuhi tvaṃ devayātrāstu sā tava ||

रक्षन्तु देवताः सर्वा इति श्रुत्वा नृपो व्रजेत । गृहीत्वा सशरञ्चापं धनुर्नागेति मन्त्रत ।।

rakṣantu devatāḥ sarvā iti śrutvā nṛpo vrajet | gṛhītvā saśarañcāpaṃ dhanurnāgeti mantrata ||

तद्विष्णोरिति जप्त्वाथ दद्याद्रिपुमुखे पदं । दक्षिणं पदं द्वात्रिंशद्दिक्षु प्राच्यादिषु क्रमात ।।

tadviṣṇoriti japtvātha dadyādripumukhe padaṃ | dakṣiṇaṃ padaṃ dvātriṃśaddikṣu prācyādiṣu kramāt ||

नागं रथं हयञ्चैव धुर्यांश चैवारुहेत क्रमात । आरुह्य वाद्यैर गच्छेत पृष्थतो नावलोकयेत ।।

nāgaṃ rathaṃ hayañcaiva dhuryāṃś caivāruhet kramāt | āruhya vādyair gacchet pṛṣthato nāvalokayet ||

क्रोशमात्रं गतस्तिष्ठेत पूजयेद्देवता द्विजान । परदेशं व्रजेत पश्चादात्मसैन्यं हि पालयन ।।

krośamātraṃ gatastiṣṭhet pūjayeddevatā dvijān | paradeśaṃ vrajet paścādātmasainyaṃ hi pālayan ||

राजा प्राप्य देवेशन्तु देशपालन्तु पालयेत । देवानां पूजनं कुर्यान्न छिन्द्यादायमत्र तु ।।

rājā prāpya deveśantu deśapālantu pālayet | devānāṃ pūjanaṃ kuryānna chindyādāyamatra tu ||

नावमानयेत्तद्देश्यानागत्य स्वपुरं पुनः । जयं प्राप्यार्चयेद्देवान दद्याद्दानानि पार्थिवः ।।

nāvamānayettaddeśyānāgatya svapuraṃ punaḥ | jayaṃ prāpyārcayeddevān dadyāddānāni pārthivaḥ ||

द्वितीये अहनि सङ्ग्रामो भविष्यति यदा तदा । स्नपयेद्गजमश्वादि यजेद्देवं नृपसिंहकं ।।

dvitīye ahani saṅgrāmo bhaviṣyati yadā tadā | snapayedgajamaśvādi yajeddevaṃ nṛpasiṃhakaṃ ||

छत्रादिराजलिङ्गानि शस्त्राणि निशि वै गणान । प्रातर्नृसिंहकं पूज्य वाहनाद्यमशेषतः ।।

chatrādirājaliṅgāni śastrāṇi niśi vai gaṇān | prātarnṛsiṃhakaṃ pūjya vāhanādyamaśeṣataḥ ||

पुरोधसा हुतं पश्येद्वह्निं हुत्वा द्विजान्यजेत । गृहीत्वा सशरञ्चापं गजाद्यारुह्य वै व्रजेत ।।

purodhasā hutaṃ paśyedvahniṃ hutvā dvijānyajet | gṛhītvā saśarañcāpaṃ gajādyāruhya vai vrajet ||

देशे त्वदृश्यः शत्रूणां कुर्यात प्रकृतिकल्पनां । संहतान योधयेदल्पान कामं विस्तारयेद्बहून ।।

deśe tvadṛśyaḥ śatrūṇāṃ kuryāt prakṛtikalpanāṃ | saṃhatān yodhayedalpān kāmaṃ vistārayedbahūn ||

सूचीमुखमनीकं स्यादल्पानां बहुभिः सह । व्यूहाः प्राण्यङ्गरूपाश च द्रव्यरूपाश च कीर्तिताः ।।

sūcīmukhamanīkaṃ syādalpānāṃ bahubhiḥ saha | vyūhāḥ prāṇyaṅgarūpāś ca dravyarūpāś ca kīrtitāḥ ||

गरुडो मकरव्यूहश चक्रः श्येनस्तथैव च । अर्धचन्द्रश च वज्रश च शकटव्यूह एव च ।।

garuḍo makaravyūhaś cakraḥ śyenastathaiva ca | ardhacandraś ca vajraś ca śakaṭavyūha eva ca ||

मण्डलः सर्वतोभद्रः सूचीव्यूहश च ते नराः । व्यूहानामथ सर्वेषां पञ्चधा सैन्यकल्पना ।।

maṇḍalaḥ sarvatobhadraḥ sūcīvyūhaś ca te narāḥ | vyūhānāmatha sarveṣāṃ pañcadhā sainyakalpanā ||

द्वौ पक्षावनुपक्षौ द्वावश्यं पञ्चमं भवेत । एकेन यदि वा द्वाभ्यां भागाभ्यां युद्धमाचरेत ।।

dvau pakṣāvanupakṣau dvāvaśyaṃ pañcamaṃ bhavet | ekena yadi vā dvābhyāṃ bhāgābhyāṃ yuddhamācaret ||

भागत्रयं स्थापयेत्तु तेषां रक्षार्थमेव च । न व्यूहकल्पना कार्या राज्ञो भवति कर्हिचित ।।

bhāgatrayaṃ sthāpayettu teṣāṃ rakṣārthameva ca | na vyūhakalpanā kāryā rājño bhavati karhicit ||

मूलच्छेदे विनाशः स्यान्न युध्येच्च स्वयन्नृपः । सैन्यस्य पश्चात्तिष्ठेत्तु क्रोशमात्रे महीपतिः ।।

mūlacchede vināśaḥ syānna yudhyecca svayannṛpaḥ | sainyasya paścāttiṣṭhettu krośamātre mahīpatiḥ ||

भग्नसन्धारणं तत्र योधानां परिकीर्तितं । प्रधानभङ्गे सैन्यस्य नाशस्थानं विधीयते ।।

bhagnasandhāraṇaṃ tatra yodhānāṃ parikīrtitaṃ | pradhānabhaṅge sainyasya nāśasthānaṃ vidhīyate ||

न संहतान्न विरलान्योधान व्यूहे प्रकल्पयेत । आयुधानान्तु सम्मर्दो यथा न स्यात परस्परं ।।

na saṃhatānna viralānyodhān vyūhe prakalpayet | āyudhānāntu sammardo yathā na syāt parasparaṃ ||

भेत्तुकामः परानीकं संहतैर एव भेदयेत । भेदरक्ष्याः परेणापि कर्तव्याः संहतास तथा ।।

bhettukāmaḥ parānīkaṃ saṃhatair eva bhedayet | bhedarakṣyāḥ pareṇāpi kartavyāḥ saṃhatās tathā ||

व्यूहं भेदावहं कुर्यात परव्यूहेषु चेच्छया । गजस्य पादरक्षार्थाश चत्वारस्तु तथा द्विज ।।

vyūhaṃ bhedāvahaṃ kuryāt paravyūheṣu cecchayā | gajasya pādarakṣārthāś catvārastu tathā dvija ||

रथस्य चाश्वाश चत्वारः समास्तस्य च चर्मिणः । धन्विनश चर्मिभिस्तुल्याः पुरस्ताच्चर्मिणो रणे ।।

rathasya cāśvāś catvāraḥ samāstasya ca carmiṇaḥ | dhanvinaś carmibhistulyāḥ purastāccarmiṇo raṇe ||

पृष्ठतो धन्विनः प्रश्चाद्धन्विनान्तुरगा रथाः । रथानां कुञ्जराः पश्चाद्दातव्याः पृथिवीक्षिता ।।

pṛṣṭhato dhanvinaḥ praścāddhanvinānturagā rathāḥ | rathānāṃ kuñjarāḥ paścāddātavyāḥ pṛthivīkṣitā ||

पदातिकुञ्जराश्वानां धर्मकार्यं प्रयत्नतः । शूराः प्रमुखतो देयाः स्कन्धमात्रप्रदर्शनं ।।

padātikuñjarāśvānāṃ dharmakāryaṃ prayatnataḥ | śūrāḥ pramukhato deyāḥ skandhamātrapradarśanaṃ ||

कर्तव्यं भीरुसङ्घेन शत्रुविद्रावकारकं । दारयन्ति पुरस्तात्तु न देया भीरवः पुरः ।।

kartavyaṃ bhīrusaṅghena śatruvidrāvakārakaṃ | dārayanti purastāttu na deyā bhīravaḥ puraḥ ||

प्रोत्साहन्त्येव रणे भीरून शूराः पुरस्थिताः । प्रांशवः शकुनाशाश च ये चाजिह्मेक्षणा नराः ।।

protsāhantyeva raṇe bhīrūn śūrāḥ purasthitāḥ | prāṃśavaḥ śakunāśāś ca ye cājihmekṣaṇā narāḥ ||

संहतभ्रूयुगाश चैव क्रोधना कलहप्रियाः । कामिनः ।।

saṃhatabhrūyugāś caiva krodhanā kalahapriyāḥ | kāminaḥ ||

संहतानां हतानां च रणापनयनक्रिया । प्रतियुद्धं गजानाञ्च तोयदानादिकञ्च यत ।।

saṃhatānāṃ hatānāṃ ca raṇāpanayanakriyā | pratiyuddhaṃ gajānāñca toyadānādikañca yat ||

आयुधानयनं चैव पत्तिकर्म विधीयते । रिपूणां भेत्तुकामानां स्वसैन्यस्य तु रक्षणं ।।

āyudhānayanaṃ caiva pattikarma vidhīyate | ripūṇāṃ bhettukāmānāṃ svasainyasya tu rakṣaṇaṃ ||

भेदनं संहतानाञ्च चर्मिणां कर्म कीर्तितं । विमुखीकरणं युद्धे धन्विनां च तथोच्यते ।।

bhedanaṃ saṃhatānāñca carmiṇāṃ karma kīrtitaṃ | vimukhīkaraṇaṃ yuddhe dhanvināṃ ca tathocyate ||

दूरापसरणं यानं सुहतस्य तथोच्यते । त्रासनं रिपुसैन्यानां रथकर्म तथोच्यते ।।

dūrāpasaraṇaṃ yānaṃ suhatasya tathocyate | trāsanaṃ ripusainyānāṃ rathakarma tathocyate ||

भेदनं संहतानाञ्च भेदानामपि संहतिः । प्राकारतोरणाट्टालद्रुमभङ्गश च सङ्गते ।।

bhedanaṃ saṃhatānāñca bhedānāmapi saṃhatiḥ | prākāratoraṇāṭṭāladrumabhaṅgaś ca saṅgate ||

पत्तिभूर्विषमा ज्ञेया रथाश्वस्य तथा समा । सकर्दमा च नागानां युद्धभूमिरुदाहृता ।।

pattibhūrviṣamā jñeyā rathāśvasya tathā samā | sakardamā ca nāgānāṃ yuddhabhūmirudāhṛtā ||

एवं विरचितव्यूहः कृतपृष्ठदिवाकरः । तथानुलोमशुक्रार्किदिक्पालमृदुमारुताः ।।

evaṃ viracitavyūhaḥ kṛtapṛṣṭhadivākaraḥ | tathānulomaśukrārkidikpālamṛdumārutāḥ ||

योधानुत्तेजयेत्सर्वान्नामगोत्रावदानतः । भोगप्राप्त्या च विजये स्वर्गप्राप्त्या मृतस्य च ।।

yodhānuttejayetsarvānnāmagotrāvadānataḥ | bhogaprāptyā ca vijaye svargaprāptyā mṛtasya ca ||

जित्वारीन भोगसम्प्राप्तिः मृतस्य च परा गतिः । निष्कृतिः स्वामिपिण्डस्य नास्ति युद्धसमा गतिः ।।

jitvārīn bhogasamprāptiḥ mṛtasya ca parā gatiḥ | niṣkṛtiḥ svāmipiṇḍasya nāsti yuddhasamā gatiḥ ||

शूराणां रक्तमायाति तेन पापन्त्यजन्ति ते । धातादिदुःखसहनं रणे तत परमन्तपः ।।

śūrāṇāṃ raktamāyāti tena pāpantyajanti te | dhātādiduḥkhasahanaṃ raṇe tat paramantapaḥ ||

वराप्सरःसहस्राणि यान्ति शूरं रणे मृतं । स्वामी सुकृतमादत्ते भग्नानां विनिवर्तिनां ।।

varāpsaraḥsahasrāṇi yānti śūraṃ raṇe mṛtaṃ | svāmī sukṛtamādatte bhagnānāṃ vinivartināṃ ||

ब्रह्महत्याफलं तेषां तथा प्रोक्तं पदे पदे । त्यक्त्वा सहायान यो गच्छेद्देवास्तस्य विनष्टये ।।

brahmahatyāphalaṃ teṣāṃ tathā proktaṃ pade pade | tyaktvā sahāyān yo gaccheddevāstasya vinaṣṭaye ||

अश्वमेधफलं प्रोक्तं शूराणामनिर्वर्तिनां । धर्मनिष्ठे जयो राज्ञि योद्धव्याश च समाः समैः ।।

aśvamedhaphalaṃ proktaṃ śūrāṇāmanirvartināṃ | dharmaniṣṭhe jayo rājñi yoddhavyāś ca samāḥ samaiḥ ||

गजाद्यैश च गजाद्याश च न हन्तव्याः पलायिनः । न प्रेक्षकाः प्रविष्टाश च अशस्त्राः प्रतितादयः ।।

gajādyaiś ca gajādyāś ca na hantavyāḥ palāyinaḥ | na prekṣakāḥ praviṣṭāś ca aśastrāḥ pratitādayaḥ ||

शान्ते निद्राभिभूते च अर्धोत्तीर्णे नदीवने । दुर्दिने कूटयुद्धानि शत्रुनाशार्थमाचरेत ।।

śānte nidrābhibhūte ca ardhottīrṇe nadīvane | durdine kūṭayuddhāni śatrunāśārthamācaret ||

बाहू प्रगृह्य विक्रोशेद्भग्ना भग्नाः परे इति । प्राप्तं मित्रं बलं भूरि नायको ऽत्र निपातितः ।।

bāhū pragṛhya vikrośedbhagnā bhagnāḥ pare iti | prāptaṃ mitraṃ balaṃ bhūri nāyako 'tra nipātitaḥ ||

सेनानीर्निहताश्चायं भूपतिश्चापि विप्लुतः । विद्रुतानान्तु योधानां मुखं घातो विधीयते ।।

senānīrnihatāścāyaṃ bhūpatiścāpi viplutaḥ | vidrutānāntu yodhānāṃ mukhaṃ ghāto vidhīyate ||

धूपाश च देया धर्मज्ञ तथा च परमोहनाः । पताकाश चैव सम्भारो वादित्राणाम भयावहः ।।

dhūpāś ca deyā dharmajña tathā ca paramohanāḥ | patākāś caiva sambhāro vāditrāṇām bhayāvahaḥ ||

सम्प्राप्य विजयं युद्धे देवान्विप्रांश च संयजेत । रत्नानि राजगामीनि अमात्येन कृते रणे ।।

samprāpya vijayaṃ yuddhe devānviprāṃś ca saṃyajet | ratnāni rājagāmīni amātyena kṛte raṇe ||

तस्य स्त्रियो न कस्यापि रक्ष्यास्ताश च परस्य च । शत्रुं प्राप्य रणे मुक्तं पुत्रवत परिपालयेत ।।

tasya striyo na kasyāpi rakṣyāstāś ca parasya ca | śatruṃ prāpya raṇe muktaṃ putravat paripālayet ||

पुनस्तेन न योद्धव्यं देशाचारादि पालयेत । ततश च स्वपुरं प्राप्य ध्रुवे भे प्रविशेद गृहं ।।

punastena na yoddhavyaṃ deśācārādi pālayet | tataś ca svapuraṃ prāpya dhruve bhe praviśed gṛhaṃ ||

देवादिपूजनं कुर्याद्रक्षेद्योधकुटुम्बकं । संविभागं प्रावाप्तैः कुर्याद भृत्यजनस्य च ।।

devādipūjanaṃ kuryādrakṣedyodhakuṭumbakaṃ | saṃvibhāgaṃ prāvāptaiḥ kuryād bhṛtyajanasya ca ||

रणादीक्षा मयोक्ता ते जयाय नृपतेर्ध्रुवा ।।

raṇādīkṣā mayoktā te jayāya nṛpaterdhruvā ||