वक्ष्ये ऽन्तःपुरचिन्तां च धर्माद्याः पुरुषार्थकाः । अन्योन्यरक्षया तेषां सेवा कार्या स्त्रिया नृपैः ।।

vakṣye 'ntaḥpuracintāṃ ca dharmādyāḥ puruṣārthakāḥ | anyonyarakṣayā teṣāṃ sevā kāryā striyā nṛpaiḥ ||

धर्ममूलो ऽर्थविटपस तथा कर्मफलो महान । त्रिवर्गपादपस्तत्र रक्षया फलभागं भवेत ।।

dharmamūlo 'rthaviṭapas tathā karmaphalo mahān | trivargapādapastatra rakṣayā phalabhāgaṃ bhavet ||

कामाधीनाः स्त्रियो राम तदर्थं रत्नसङ्ग्रहः । सेव्यास्ता नातिसेव्याश च भूभुजा विषयैषिणा ।।

kāmādhīnāḥ striyo rāma tadarthaṃ ratnasaṅgrahaḥ | sevyāstā nātisevyāś ca bhūbhujā viṣayaiṣiṇā ||

आहारो मैथुनन्निद्रा सेव्या नाति हि रुग भवेत । मञ्चाधिकारे कर्तव्याः स्त्रियः सेव्याः स्वरामिकाः ।।

āhāro maithunannidrā sevyā nāti hi rug bhavet | mañcādhikāre kartavyāḥ striyaḥ sevyāḥ svarāmikāḥ ||

दुष्टान्याचरते या तु नाबिनन्दति तत्कथां । ऐक्यं द्विषद्भिर्व्रजति गर्वं वहति चोद्धता ।।

duṣṭānyācarate yā tu nābinandati tatkathāṃ | aikyaṃ dviṣadbhirvrajati garvaṃ vahati coddhatā ||

चुम्बिता मार्ष्टि वदनं दत्तन्न बहु मन्यते । स्वपित्यादौ प्रसुप्तापि तथा पश्चाद्विबुध्यते ।।

cumbitā mārṣṭi vadanaṃ dattanna bahu manyate | svapityādau prasuptāpi tathā paścādvibudhyate ||

स्पृष्टा धुनोति गात्राणि गात्रञ्च विरुणद्धि या । ईषच्छृणोति वाक्यानि प्रियाण्यपि पराङ्मुखी ।।

spṛṣṭā dhunoti gātrāṇi gātrañca viruṇaddhi yā | īṣacchṛṇoti vākyāni priyāṇyapi parāṅmukhī ||

न पश्यत्यग्रदत्तन्तु जघनञ्च निगूहति । दृष्टे विवर्णवदना मित्रेष्वथ पराङ्मुखी ।।

na paśyatyagradattantu jaghanañca nigūhati | dṛṣṭe vivarṇavadanā mitreṣvatha parāṅmukhī ||

तत्कामितासु च स्त्रीसु मध्यस्थेव च लक्ष्यते । ज्ञातमण्डनकालापि न करोति च मण्डनं ।।

tatkāmitāsu ca strīsu madhyastheva ca lakṣyate | jñātamaṇḍanakālāpi na karoti ca maṇḍanaṃ ||

या सा विरक्ता तान्त्यक्त्वा सानुरागां स्त्रियम्भजेत । दृष्ट्वैव हृष्टा भवति वीक्षिते च पराङ्मुखी ।।

yā sā viraktā tāntyaktvā sānurāgāṃ striyambhajet | dṛṣṭvaiva hṛṣṭā bhavati vīkṣite ca parāṅmukhī ||

दृश्यमना तथान्यत्र दृष्टिं क्षिपति चञ्चलां । तथाप्युपावर्तयितुं नैव शक्नोत्यशेषतः ।।

dṛśyamanā tathānyatra dṛṣṭiṃ kṣipati cañcalāṃ | tathāpyupāvartayituṃ naiva śaknotyaśeṣataḥ ||

विवृणीति तथाङ्गानि स्वस्या गुह्यानि भार्गव । गर्हितञ्च तथैवाङ्गं प्रयत्नेन निगूहति ।।

vivṛṇīti tathāṅgāni svasyā guhyāni bhārgava | garhitañca tathaivāṅgaṃ prayatnena nigūhati ||

तद्दर्शने च कुरुते बालालिङ्गनचुम्बनं । आभाष्यमाणा भवति सत्यवाक्या तथैव च ।।

taddarśane ca kurute bālāliṅganacumbanaṃ | ābhāṣyamāṇā bhavati satyavākyā tathaiva ca ||

स्पृष्टा पुलकितैर अङ्गैः स्वेदेनैव च भुज्यते । करोति च तथा राम सुलभद्रव्ययाचनं ।।

spṛṣṭā pulakitair aṅgaiḥ svedenaiva ca bhujyate | karoti ca tathā rāma sulabhadravyayācanaṃ ||

ततः स्वल्पमपि प्राप्य करोति परमां मुदं । नामसङ्कीर्तनादेव मुदिता बहु मन्यते ।।

tataḥ svalpamapi prāpya karoti paramāṃ mudaṃ | nāmasaṅkīrtanādeva muditā bahu manyate ||

करजाङ्काङ्कितान्यस्य फलानि प्रेषयत्यपि । तत्प्रेषितञ्च हृदये विन्यसत्यपि चादरात ।।

karajāṅkāṅkitānyasya phalāni preṣayatyapi | tatpreṣitañca hṛdaye vinyasatyapi cādarāt ||

आलिङ्गनैश च गात्राणि लिम्पतीवामृतेन या । सुप्ते स्वपित्यथादौ च तथा तस्य विबुध्यते ।।

āliṅganaiś ca gātrāṇi limpatīvāmṛtena yā | supte svapityathādau ca tathā tasya vibudhyate ||

उरू स्पृशति चात्यर्थं सुप्तञ्चैनं विबुध्यते । कपित्थचूर्णयोगेन तथा दघ्नः स्रजा तथा ।।

urū spṛśati cātyarthaṃ suptañcainaṃ vibudhyate | kapitthacūrṇayogena tathā daghnaḥ srajā tathā ||

घृतं सुगन्धि भवति दुग्धैः क्षिप्तैस तथा यवैः । भोज्यस्य कल्पनैवं स्याद्गन्धमुक्तिः प्रदर्श्यते ।।

ghṛtaṃ sugandhi bhavati dugdhaiḥ kṣiptais tathā yavaiḥ | bhojyasya kalpanaivaṃ syādgandhamuktiḥ pradarśyate ||

शौचमाचमनं राम तथैव च विरेचनं । भावना चैव पाकश च बोधनं धूपनन्तथा ।।

śaucamācamanaṃ rāma tathaiva ca virecanaṃ | bhāvanā caiva pākaś ca bodhanaṃ dhūpanantathā ||

वासनञ्चैव निर्दिष्टं कर्माष्टकमिदं स्मृतं । कपित्थबिल्वजम्वाम्रकरवीरकपल्लवैः ।।

vāsanañcaiva nirdiṣṭaṃ karmāṣṭakamidaṃ smṛtaṃ | kapitthabilvajamvāmrakaravīrakapallavaiḥ ||

कृत्वोदकन्तु यद्द्रव्यं शौचितं शौचनन्तु तत । तेषामभावे शौचन्तु मृगदर्पाम्भसा भवेत ।।

kṛtvodakantu yaddravyaṃ śaucitaṃ śaucanantu tat | teṣāmabhāve śaucantu mṛgadarpāmbhasā bhavet ||

नखं कुष्ठं घनं मांसी स्पृक्कशैलेयजं जलं । तथैव कुङ्कुमं लाक्षा चन्दनागुरुनीरदं ।।

nakhaṃ kuṣṭhaṃ ghanaṃ māṃsī spṛkkaśaileyajaṃ jalaṃ | tathaiva kuṅkumaṃ lākṣā candanāgurunīradaṃ ||

सरलं देवकाष्ठञ्च कर्पूरं कान्तया सह । बालः कुन्दुरुकश चैव गुग्गुलुः श्रीनिवासकः ।।

saralaṃ devakāṣṭhañca karpūraṃ kāntayā saha | bālaḥ kundurukaś caiva gugguluḥ śrīnivāsakaḥ ||

सह सर्जरसेनैवं धूपद्रव्यैकविंशतिः । धूपद्रव्यगणादस्मादेकविंशाद्यथेच्छया ।।

saha sarjarasenaivaṃ dhūpadravyaikaviṃśatiḥ | dhūpadravyagaṇādasmādekaviṃśādyathecchayā ||

द्वे द्वे द्रव्ये समादाय सर्जभागैर नियोजयेत । नखपिण्याकमलयैः संयोज्य मधुना तथा ।।

dve dve dravye samādāya sarjabhāgair niyojayet | nakhapiṇyākamalayaiḥ saṃyojya madhunā tathā ||

धूपयोगा भवन्तीह यथावत स्वेच्छया कृताः । त्वचन्नाडीं फलन्तैलं कुङ्कुमं ग्रन्थि प्रवर्तकं ।।

dhūpayogā bhavantīha yathāvat svecchayā kṛtāḥ | tvacannāḍīṃ phalantailaṃ kuṅkumaṃ granthi pravartakaṃ ||

शैलेयन्तगरं क्रान्तां चोलङ्कर्पूरमेव च । मांसीं सुराञ्च कुष्ठञ्च स्नानद्रव्याणि निर्दिशेत ।।

śaileyantagaraṃ krāntāṃ colaṅkarpūrameva ca | māṃsīṃ surāñca kuṣṭhañca snānadravyāṇi nirdiśet ||

एतेभ्यस्तु समादाय द्रव्यत्रयमथेच्छया । मृगदर्पयुतं स्नानं कार्यं कन्दर्पवर्धनं ।।

etebhyastu samādāya dravyatrayamathecchayā | mṛgadarpayutaṃ snānaṃ kāryaṃ kandarpavardhanaṃ ||

त्वङ्मुरानलदैस्तुल्यैर वालकार्धसमायुतैः । स्नानमुत्पलगन्धि स्यात सतैलं कुङ्कुमायते ।।

tvaṅmurānaladaistulyair vālakārdhasamāyutaiḥ | snānamutpalagandhi syāt satailaṃ kuṅkumāyate ||

जातीपुषसुगन्धि स्यात तगरार्धेन योजितं । सद्ध्यामकं स्याद्वकुलैस्तुल्यगन्धि मनोहरं ।।

jātīpuṣasugandhi syāt tagarārdhena yojitaṃ | saddhyāmakaṃ syādvakulaistulyagandhi manoharaṃ ||

मञ्जिष्ठातगरं चोलं त्वचं व्यघ्रनखं नक्खं । गन्धपत्रञ्च विन्यस्य गन्धतैलं भवेच्छुभं ।।

mañjiṣṭhātagaraṃ colaṃ tvacaṃ vyaghranakhaṃ nakkhaṃ | gandhapatrañca vinyasya gandhatailaṃ bhavecchubhaṃ ||

तैलं निपीडितं राम तिलैः पुष्पाधिवासितैः । वासनात पुष्पसदृशं गन्धेन तु भवेद ध्रुवं ।।

tailaṃ nipīḍitaṃ rāma tilaiḥ puṣpādhivāsitaiḥ | vāsanāt puṣpasadṛśaṃ gandhena tu bhaved dhruvaṃ ||

एलालवङ्गकक्कोलजातीफलनिशाकराः । जातीपत्रिकया सार्धं स्वतन्त्रा मुखवासकाः ।।

elālavaṅgakakkolajātīphalaniśākarāḥ | jātīpatrikayā sārdhaṃ svatantrā mukhavāsakāḥ ||

कर्पूरं कुङ्कुमं कान्ता मृगदर्पं हरेणुकं । कक्कोलैलालवङ्गञ्च जातौ कोशकमेव च ।।

karpūraṃ kuṅkumaṃ kāntā mṛgadarpaṃ hareṇukaṃ | kakkolailālavaṅgañca jātau kośakameva ca ||

त्वक्पत्रं त्रुटिमुस्तौ च लतां कस्तूरिकं तथा । कण्टकानि लवङ्गस्य फलपत्रे च जातितः ।।

tvakpatraṃ truṭimustau ca latāṃ kastūrikaṃ tathā | kaṇṭakāni lavaṅgasya phalapatre ca jātitaḥ ||

कटुकञ्च फलं राम कार्षिकाण्युपकल्पयेत । तच्चूर्णे खदिरं सारं दद्यात्तुर्यं तु वासितं ।।

kaṭukañca phalaṃ rāma kārṣikāṇyupakalpayet | taccūrṇe khadiraṃ sāraṃ dadyātturyaṃ tu vāsitaṃ ||

सहकाररसेनास्मात कर्तव्या गुटिकाः शुभाः । मुख न्यस्ताः सुगन्धास्ता मुखरोगविनाशनाः ।।

sahakārarasenāsmāt kartavyā guṭikāḥ śubhāḥ | mukha nyastāḥ sugandhāstā mukharogavināśanāḥ ||

पूगं प्रक्षालितं सम्यक पञ्चपल्लववारिणा । शक्त्या तु गुटिकाद्रव्यैर वासितं मुखवासकं ।।

pūgaṃ prakṣālitaṃ samyak pañcapallavavāriṇā | śaktyā tu guṭikādravyair vāsitaṃ mukhavāsakaṃ ||

कटुकं दन्तकाष्ठञ्च गोमूत्रे वासितं त्र्यहं । कृतञ्च पूगवद्राम मुखसौगन्धिकारकं ।।

kaṭukaṃ dantakāṣṭhañca gomūtre vāsitaṃ tryahaṃ | kṛtañca pūgavadrāma mukhasaugandhikārakaṃ ||

त्वक्पथ्ययोः समावंशौ शशिभागार्धसंयुतौ । नागवल्लीसमो भाति मुखवासो मनोहरः ।।

tvakpathyayoḥ samāvaṃśau śaśibhāgārdhasaṃyutau | nāgavallīsamo bhāti mukhavāso manoharaḥ ||

एवं कुर्यात सदा स्त्रीणां रक्षणं पृथिवीपतिः । न चासां विश्वसेज्जातु पुत्रमातुर्विशेषतः ।।

evaṃ kuryāt sadā strīṇāṃ rakṣaṇaṃ pṛthivīpatiḥ | na cāsāṃ viśvasejjātu putramāturviśeṣataḥ ||

//43 ।।

//43 ||