प्रायश्चित्तं ब्रह्णोक्तं वक्ष्ये पापोपशान्तिदं । स्यात प्राणवियोगफलो व्यापारो हननं स्मृतं ।।

prāyaścittaṃ brahṇoktaṃ vakṣye pāpopaśāntidaṃ | syāt prāṇaviyogaphalo vyāpāro hananaṃ smṛtaṃ ||

रागाद द्वेषात प्रमादाच्च स्वतः परत एव वा । ब्राह्मणं घातयेद्यस्तु स भवेद्ब्रह्मघातकः ।।

rāgād dveṣāt pramādācca svataḥ parata eva vā | brāhmaṇaṃ ghātayedyastu sa bhavedbrahmaghātakaḥ ||

बहूनामेककार्याणां सर्वेषां शस्त्रधारिणां । यद्येको घातकस्तत्र सर्वे ते घातकाः स्मृताः ।।

bahūnāmekakāryāṇāṃ sarveṣāṃ śastradhāriṇāṃ | yadyeko ghātakastatra sarve te ghātakāḥ smṛtāḥ ||

आक्रोशितस्ताडितो वा धनैव्वा परिपीडितः । यमुद्दिश्य त्यजेत प्राणांस्तमाहुर्ब्रह्मघातकं ।।

ākrośitastāḍito vā dhanaivvā paripīḍitaḥ | yamuddiśya tyajet prāṇāṃstamāhurbrahmaghātakaṃ ||

औषधाद्युपकारे तु न पापं स्यात कृते मृते । पुत्रं शिष्यन्तथा भार्यां शासते न मृते ह्य अघं ।।

auṣadhādyupakāre tu na pāpaṃ syāt kṛte mṛte | putraṃ śiṣyantathā bhāryāṃ śāsate na mṛte hy aghaṃ ||

देशं कालञ्च यः शक्तिं पापञ्चावेक्ष्य यत्नतः । प्रायश्चित्तं प्रकल्प्यं स्याद्यत्र चोक्ता ब निष्कृतिः ।।

deśaṃ kālañca yaḥ śaktiṃ pāpañcāvekṣya yatnataḥ | prāyaścittaṃ prakalpyaṃ syādyatra coktā ba niṣkṛtiḥ ||

गवार्थे ब्राह्मणार्थे वा सद्यः प्राणान परित्यजेत । प्रास्येदात्मानमग्नौ वा मुच्यते ब्रह्महत्यया ।।

gavārthe brāhmaṇārthe vā sadyaḥ prāṇān parityajet | prāsyedātmānamagnau vā mucyate brahmahatyayā ||

शिरःकपाली ध्वजवान भैक्षाशी कर्म वेदयन । ब्रह्महा द्वादशाब्दानि मितभुक शुद्धिमाप्नुयात ।।

śiraḥkapālī dhvajavān bhaikṣāśī karma vedayan | brahmahā dvādaśābdāni mitabhuk śuddhimāpnuyāt ||

षड्भिर्वर्षैः शुद्धचारी ब्रह्महा पूयते नरः । विहितं यदकामा मां कामात्तु द्विगुणं स्मृतं ।।

ṣaḍbhirvarṣaiḥ śuddhacārī brahmahā pūyate naraḥ | vihitaṃ yadakāmā māṃ kāmāttu dviguṇaṃ smṛtaṃ ||

प्रायश्चित्तं प्रवृत्तस्य बधे स्यात्तु त्रिवार्षिकं । ब्रह्मघ्नि क्षत्रे द्विगुणं विट्च्छूद्रे द्विगुणं त्रिधा ।।

prāyaścittaṃ pravṛttasya badhe syāttu trivārṣikaṃ | brahmaghni kṣatre dviguṇaṃ viṭcchūdre dviguṇaṃ tridhā ||

अन्यत्र विप्रे सकलं पादोनं क्षत्रिये मतं । वैश्ये ऽर्धपादं क्षत्रे स्याद्वृद्धस्त्रीबालरोगिषु ।।

anyatra vipre sakalaṃ pādonaṃ kṣatriye mataṃ | vaiśye 'rdhapādaṃ kṣatre syādvṛddhastrībālarogiṣu ||

तुरीयो ब्रह्महत्यायाः क्षत्रियस्य बधे स्मृतं । वैश्ये ऽष्टमांशो वृत्तस्थे शूद्रे ज्ञेयस्तु षोडशः ।।

turīyo brahmahatyāyāḥ kṣatriyasya badhe smṛtaṃ | vaiśye 'ṣṭamāṃśo vṛttasthe śūdre jñeyastu ṣoḍaśaḥ ||

अप्रदुष्टां स्त्रियं हत्वा शूद्रहत्याव्रतं चरेत । पञ्चगव्यं पिवेद्गोघ्नो मासमासीत संयतः ।।

apraduṣṭāṃ striyaṃ hatvā śūdrahatyāvrataṃ caret | pañcagavyaṃ pivedgoghno māsamāsīta saṃyataḥ ||

गोष्ठे शयो गो ऽनुगामी गोप्रदानेन शुद्ध्यति । कृच्छ्रञ्चैवातिकृच्छ्रं वा पादह्रासो नृपादिषु ।।

goṣṭhe śayo go 'nugāmī gopradānena śuddhyati | kṛcchrañcaivātikṛcchraṃ vā pādahrāso nṛpādiṣu ||

अतिवृद्धामतिकृशामतिबालाञ्च रोगिणीं । हत्वा पूर्वविधानेन चरेदर्धव्रतं द्विजः ।।

ativṛddhāmatikṛśāmatibālāñca rogiṇīṃ | hatvā pūrvavidhānena caredardhavrataṃ dvijaḥ ||

ब्राह्मणान भोजयेच्छक्त्या दद्याद्धेमतिलदिकं । मुष्टिचपेटकीलेन तथा शृङ्गादिमोटने ।।

brāhmaṇān bhojayecchaktyā dadyāddhematiladikaṃ | muṣṭicapeṭakīlena tathā śṛṅgādimoṭane ||

लगुडादिप्रहारेण गोबधं तत्र निर्दिशेत । दमेन दामने चैव शकटादौ च योजने ।।

laguḍādiprahāreṇa gobadhaṃ tatra nirdiśet | damena dāmane caiva śakaṭādau ca yojane ||

स्तम्भशृङ्खलपाशैर वा मृते पादोनमाचरेत । काष्ठे शान्तपनं कुर्यात प्राजापत्यन्तु लोष्ठके ।।

stambhaśṛṅkhalapāśair vā mṛte pādonamācaret | kāṣṭhe śāntapanaṃ kuryāt prājāpatyantu loṣṭhake ||

तप्तकृच्छ्रन्तु पाषाणे शस्त्रे चाप्यतिकृच्छ्रकं । मार्जारगोधानकुलमण्डूकश्वपतत्रिणः ।।

taptakṛcchrantu pāṣāṇe śastre cāpyatikṛcchrakaṃ | mārjāragodhānakulamaṇḍūkaśvapatatriṇaḥ ||

हत्वा त्र्यहं पिवेत क्षीरं कृच्छ्रं चान्द्रायणं चरेत । व्रतं रहस्ये रहसि प्रकाशे ऽपि प्रकाशकं ।।

hatvā tryahaṃ pivet kṣīraṃ kṛcchraṃ cāndrāyaṇaṃ caret | vrataṃ rahasye rahasi prakāśe 'pi prakāśakaṃ ||

प्राणायामशतं कार्यं सर्वपापापनुत्तये । पानकं द्राक्षमधुकं खार्जरन्तालमैक्षवं ।।

prāṇāyāmaśataṃ kāryaṃ sarvapāpāpanuttaye | pānakaṃ drākṣamadhukaṃ khārjarantālamaikṣavaṃ ||

मध्वीकं टङ्कमाध्वीकं मैरेयं(?) नारिकेलजं । न मद्यान्यपि मद्यानि पैष्टी मुख्या सुरा स्मृता ।।

madhvīkaṃ ṭaṅkamādhvīkaṃ maireyaṃ(?) nārikelajaṃ | na madyānyapi madyāni paiṣṭī mukhyā surā smṛtā ||

त्रैवर्णस्य निषिद्धानि पीत्वा तप्त्वाप्यपः शुचिः । कणान वा भक्षयेदब्दं पिण्याकं वा सकृन्निशि ।।

traivarṇasya niṣiddhāni pītvā taptvāpyapaḥ śuciḥ | kaṇān vā bhakṣayedabdaṃ piṇyākaṃ vā sakṛnniśi ||

सुरापाणापनुत्यर्थं बालवामा जटी ध्वजी । अज्ञानात प्राश्य विण्मूत्रं सुरासंस्पृष्टमेव च ।।

surāpāṇāpanutyarthaṃ bālavāmā jaṭī dhvajī | ajñānāt prāśya viṇmūtraṃ surāsaṃspṛṣṭameva ca ||

पुनः संस्कारमर्हन्ति त्रयो वर्णा द्विजातयः । मद्यमाण्डस्थिता आपः पीत्वा सप्तदिनं व्रती ।।

punaḥ saṃskāramarhanti trayo varṇā dvijātayaḥ | madyamāṇḍasthitā āpaḥ pītvā saptadinaṃ vratī ||

चाण्डालस्य तु पानीयं पीत्वा स्यात षड्दिनं व्रती । चण्डालकूपभाण्डेषु पीत्वा शान्तपनं चरेत ।।

cāṇḍālasya tu pānīyaṃ pītvā syāt ṣaḍdinaṃ vratī | caṇḍālakūpabhāṇḍeṣu pītvā śāntapanaṃ caret ||

पञ्चगव्यं त्रिरान्ते पीत्वा चान्त्यजलं द्विजः । मत्स्यकण्टकशम्बूकशङ्खशुक्तिकपर्दकान ।।

pañcagavyaṃ trirānte pītvā cāntyajalaṃ dvijaḥ | matsyakaṇṭakaśambūkaśaṅkhaśuktikapardakān ||

पीत्वा नवोदकं चैव पञ्चगव्येन शुद्ध्यति । शवकूपोदकं पीत्वा त्रिरात्रेण विशुद्ध्यति ।।

pītvā navodakaṃ caiva pañcagavyena śuddhyati | śavakūpodakaṃ pītvā trirātreṇa viśuddhyati ||

अन्त्यावसायिनामन्नं भुक्त्वा चान्द्रायणं चरेत । आपत्काले शूद्रगृहे मनस्तापेन शुद्ध्यति ।।

antyāvasāyināmannaṃ bhuktvā cāndrāyaṇaṃ caret | āpatkāle śūdragṛhe manastāpena śuddhyati ||

शूद्रभाजनभुक विप्रः पञ्चगव्यादुपोषितः । कन्दुपक्वं स्नेहपक्वं स्नेहं च दधिशक्तवः ।।

śūdrabhājanabhuk vipraḥ pañcagavyādupoṣitaḥ | kandupakvaṃ snehapakvaṃ snehaṃ ca dadhiśaktavaḥ ||

शूद्रादनिन्द्यान्येतानि गुडक्षीररसादिकं । अस्नातभुक चोपवासी दिनान्ते तु जपाच्छुचिः ।।

śūdrādanindyānyetāni guḍakṣīrarasādikaṃ | asnātabhuk copavāsī dinānte tu japācchuciḥ ||

मूत्रोच्चार्यशुचिर्भुक्त्वा त्रिरात्रेण विशुद्ध्यति । केशकीटावपन्नं च पादस्पृष्टञ्च कामतः ।।

mūtroccāryaśucirbhuktvā trirātreṇa viśuddhyati | keśakīṭāvapannaṃ ca pādaspṛṣṭañca kāmataḥ ||

भ्रूणघ्नावेक्षित्तं चैव सस्पृष्टं वाप्युदक्यया । काकाद्यैर अवलीढं च शुनासंस्पृष्टमेव च ।।

bhrūṇaghnāvekṣittaṃ caiva saspṛṣṭaṃ vāpyudakyayā | kākādyair avalīḍhaṃ ca śunāsaṃspṛṣṭameva ca ||

गवाद्यैर अन्नमाघ्रातं भुक्त्वा त्र्यहमुपावसेत । रेतोविण्मूत्रभक्षी तु प्राजापत्यं समाचरेत ।।

gavādyair annamāghrātaṃ bhuktvā tryahamupāvaset | retoviṇmūtrabhakṣī tu prājāpatyaṃ samācaret ||

चान्द्रायण नवश्राद्धे पराको मासिके मतः । पक्षत्रये ऽतिकृच्छ्रं स्यात षण्मासे कृच्छ्रमेव च ।।

cāndrāyaṇa navaśrāddhe parāko māsike mataḥ | pakṣatraye 'tikṛcchraṃ syāt ṣaṇmāse kṛcchrameva ca ||

आब्दिके पादकृच्छ्रं स्यादेकाहः पुनराव्दिके । पूर्वेद्युर्वार्षिकं श्राद्धं परेद्युः पुनराव्दिकं ।।

ābdike pādakṛcchraṃ syādekāhaḥ punarāvdike | pūrvedyurvārṣikaṃ śrāddhaṃ paredyuḥ punarāvdikaṃ ||

निषिद्धभक्षणे भुक्ते प्रायश्चित्तमुपोषणं । भूस्तृणं लशुनं भुक्त्वा शिशुकं कृच्छ्रमाचरेत ।।

niṣiddhabhakṣaṇe bhukte prāyaścittamupoṣaṇaṃ | bhūstṛṇaṃ laśunaṃ bhuktvā śiśukaṃ kṛcchramācaret ||

अभोज्यानान्तु भुक्त्वान्नं स्त्रीशूद्रोच्छिष्टमेव च । जग्ध्वा मांसमभक्ष्यञ्च सप्तरात्रं पयः पिवेत ।।

abhojyānāntu bhuktvānnaṃ strīśūdrocchiṣṭameva ca | jagdhvā māṃsamabhakṣyañca saptarātraṃ payaḥ pivet ||

मधु मांसञ्च यो ऽश्नीयाच्छावं सूतकमेव वा । प्राजापत्यं चरेत कृच्छ्रं ब्रह्मचारी यतिर्व्रती ।।

madhu māṃsañca yo 'śnīyācchāvaṃ sūtakameva vā | prājāpatyaṃ caret kṛcchraṃ brahmacārī yatirvratī ||

अन्ययेन परस्वापहरणं स्तेयमुच्यते । मुसलेन हतो राज्ञा स्वर्णस्तेयी विशुद्ध्यति ।।

anyayena parasvāpaharaṇaṃ steyamucyate | musalena hato rājñā svarṇasteyī viśuddhyati ||

अधःशायी जटाधारी पर्णमूलफलाशनः । एककालं समश्नानो द्वादशाब्दे विशुद्ध्यति ।।

adhaḥśāyī jaṭādhārī parṇamūlaphalāśanaḥ | ekakālaṃ samaśnāno dvādaśābde viśuddhyati ||

रुक्मस्तेयी सुरापश च ब्रह्महा गुरुतल्पगः । स्तेयं कृत्वा सुरां पीत्वा कृच्छ्रञ्चाब्दं चरेन्नरः ।।

rukmasteyī surāpaś ca brahmahā gurutalpagaḥ | steyaṃ kṛtvā surāṃ pītvā kṛcchrañcābdaṃ carennaraḥ ||

मणिमुक्ताप्रवालानां ताम्रस्य रजतस्य च । अयस्कांस्योपलानाञ्च द्वादशाहं कणान्नभुक ।।

maṇimuktāpravālānāṃ tāmrasya rajatasya ca | ayaskāṃsyopalānāñca dvādaśāhaṃ kaṇānnabhuk ||

मनुष्याणान्तु हरणे स्त्रीणां क्षेत्रगृहस्य च । वापीकूपतडागानां शुद्धिश्चान्द्रायणं स्मृतं ।।

manuṣyāṇāntu haraṇe strīṇāṃ kṣetragṛhasya ca | vāpīkūpataḍāgānāṃ śuddhiścāndrāyaṇaṃ smṛtaṃ ||

भक्ष्यभोज्यापहरणे यानशय्यासनस्य च । पुष्पमूलफलानाञ्च पञ्चगव्यं विशोधनं ।।

bhakṣyabhojyāpaharaṇe yānaśayyāsanasya ca | puṣpamūlaphalānāñca pañcagavyaṃ viśodhanaṃ ||

तृणकाष्ठद्रुमाणाञ्च शुष्कान्नस्य गुडस्य च । चेलचर्मामिषाणाञ्च त्रिरात्रं स्यादभोजनं ।।

tṛṇakāṣṭhadrumāṇāñca śuṣkānnasya guḍasya ca | celacarmāmiṣāṇāñca trirātraṃ syādabhojanaṃ ||

पितुः पत्नीञ्च भगिनीमाचार्यतनयान्तथा । आचार्याणीं सुतां स्वाञ्च गच्छंश च गुरुतल्पगः ।।

pituḥ patnīñca bhaginīmācāryatanayāntathā | ācāryāṇīṃ sutāṃ svāñca gacchaṃś ca gurutalpagaḥ ||

गुरुतल्पे ऽभिभाष्यैनस्तप्ते पच्यादयोमये । शूमीं ज्वलन्तीञ्चाश्लिष्य मृतुना स विशुद्ध्यति ।।

gurutalpe 'bhibhāṣyainastapte pacyādayomaye | śūmīṃ jvalantīñcāśliṣya mṛtunā sa viśuddhyati ||

चान्द्रायणान वा त्रीन्मासानभ्यस्य गुरुतल्पगः । एवमेव विधिं कुर्याद योषित्सु पतितास्वपि ।।

cāndrāyaṇān vā trīnmāsānabhyasya gurutalpagaḥ | evameva vidhiṃ kuryād yoṣitsu patitāsvapi ||

यत पुंसः परदारेषु तच्चैनां कारयेद्व्रतं । रेतः सिक्त्वा कुमारीषु चाण्डालीषु सुतासु च ।।

yat puṃsaḥ paradāreṣu taccaināṃ kārayedvrataṃ | retaḥ siktvā kumārīṣu cāṇḍālīṣu sutāsu ca ||

सपिण्डापत्यदारेषु प्राणत्यागो विधीयते । यत करोत्येकरात्रेण वृषलीसेवनं द्विजः ।।

sapiṇḍāpatyadāreṣu prāṇatyāgo vidhīyate | yat karotyekarātreṇa vṛṣalīsevanaṃ dvijaḥ ||

तद्भैक्ष्यभुग जपन्नित्यं त्रिभिर्वर्षैर व्यपोहति । पितृव्यदारगमने भ्रातृभार्यागमे तथा ।।

tadbhaikṣyabhug japannityaṃ tribhirvarṣair vyapohati | pitṛvyadāragamane bhrātṛbhāryāgame tathā ||

चाण्डालीं पुक्कसीं वापि स्नुषाञ्च भगिनीं सखीं । मातुः पितुः स्वसारञ्च निक्षिप्तां शरणागतां ।।

cāṇḍālīṃ pukkasīṃ vāpi snuṣāñca bhaginīṃ sakhīṃ | mātuḥ pituḥ svasārañca nikṣiptāṃ śaraṇāgatāṃ ||

मातुलानीं स्वसारञ्च सगोत्रामन्यमिच्छतीं । शिष्यभार्यां गुरोर्भार्यां गत्वा चान्द्रायणञ्चरेत ।।

mātulānīṃ svasārañca sagotrāmanyamicchatīṃ | śiṣyabhāryāṃ gurorbhāryāṃ gatvā cāndrāyaṇañcaret ||