महापापानुयुक्तानां प्रायश्चित्तानि वच्मिते । संवत्सरेण पतति पतितेन सहाचरन ।।

mahāpāpānuyuktānāṃ prāyaścittāni vacmite | saṃvatsareṇa patati patitena sahācaran ||

याजनाद्ध्यापनाद्यौनान्न तु यानाशनासनात । यो येन पतितेनैषां संसर्गं याति मानवः ।।

yājanāddhyāpanādyaunānna tu yānāśanāsanāt | yo yena patitenaiṣāṃ saṃsargaṃ yāti mānavaḥ ||

स तस्यैव व्रतं कुर्यात्तत्संसर्गस्य शुद्धये । पतितस्योदकं कार्यं सपिण्डैर बान्धवैः सह ।।

sa tasyaiva vrataṃ kuryāttatsaṃsargasya śuddhaye | patitasyodakaṃ kāryaṃ sapiṇḍair bāndhavaiḥ saha ||

निन्दिते ऽहनि सायाह्णे ज्ञात्यृत्विग गुरुसन्निधौ । दासो घटमपां पूर्णं पर्यस्येत प्रेतवत्पदा ।।

nindite 'hani sāyāhṇe jñātyṛtvig gurusannidhau | dāso ghaṭamapāṃ pūrṇaṃ paryasyet pretavatpadā ||

अहोरात्रमुपासीतन्नशौचं बान्धवैः सह । निवर्तयेरंस्तस्मात्तु ज्येष्ठांशम्भाषणादिके ।।

ahorātramupāsītannaśaucaṃ bāndhavaiḥ saha | nivartayeraṃstasmāttu jyeṣṭhāṃśambhāṣaṇādike ||

ज्येष्ठांशम्प्राप्नुयाच्चास्य यवीयान गुणतो ऽधिकः । प्रायश्चित्ते तु चरिते पूर्णं कुम्भमपां नवं ।।

jyeṣṭhāṃśamprāpnuyāccāsya yavīyān guṇato 'dhikaḥ | prāyaścitte tu carite pūrṇaṃ kumbhamapāṃ navaṃ ||

तेनैव सार्धं प्राश्येयुः स्नात्वा पुण्यजलाशये । एवमेव विधिं कुर्युर्योषित्सु पपितास्वपि ।।

tenaiva sārdhaṃ prāśyeyuḥ snātvā puṇyajalāśaye | evameva vidhiṃ kuryuryoṣitsu papitāsvapi ||

वस्त्रान्नपानन्देयन्तु वसेयुश च गृहान्तिके । तेषां द्विजानां सावित्री नानूद्येत यथाविधि ।।

vastrānnapānandeyantu vaseyuś ca gṛhāntike | teṣāṃ dvijānāṃ sāvitrī nānūdyeta yathāvidhi ||

तांश्चारयित्वा त्रीन कृछ्रान यथाविध्युपनाययेत । विकर्मस्थाः परित्यक्तास्तेषां मप्येतदादिशेत ।।

tāṃścārayitvā trīn kṛchrān yathāvidhyupanāyayet | vikarmasthāḥ parityaktāsteṣāṃ mapyetadādiśet ||

जपित्वा त्रीणि सावित्र्याः सहस्त्राणि समाहितः । मासङ्गोष्ठे पयः पीत्वा मुच्यते ऽसत्प्रतिग्रहात ।।

japitvā trīṇi sāvitryāḥ sahastrāṇi samāhitaḥ | māsaṅgoṣṭhe payaḥ pītvā mucyate 'satpratigrahāt ||

ब्रात्यानां याजनं कृत्वा परेषामन्त्यकर्म च । अभिचारमहीनानान्त्रिभिः कृच्छैर व्यपोहति ।।

brātyānāṃ yājanaṃ kṛtvā pareṣāmantyakarma ca | abhicāramahīnānāntribhiḥ kṛcchair vyapohati ||

शरणागतं परित्यज्य वेदं विप्लाव्य च द्विजः । संवत्सं यताहारस्तत्पापमपसेधति ।।

śaraṇāgataṃ parityajya vedaṃ viplāvya ca dvijaḥ | saṃvatsaṃ yatāhārastatpāpamapasedhati ||

श्वशृगालखरैर दष्टो ग्राम्यैः क्रव्याद्भिरेव च । नरोष्ट्राश्वैर वराहैश च प्राणायामेन शुद्ध्यति ।।

śvaśṛgālakharair daṣṭo grāmyaiḥ kravyādbhireva ca | naroṣṭrāśvair varāhaiś ca prāṇāyāmena śuddhyati ||

स्नातकव्रतलोपे च कर्मत्यागे ह्य अभोजनं । हुङ्कारं ब्राह्मणस्योक्त्वा त्वङ्करञ्च गरीयसः ।।

snātakavratalope ca karmatyāge hy abhojanaṃ | huṅkāraṃ brāhmaṇasyoktvā tvaṅkarañca garīyasaḥ ||

स्नात्वानश्नन्नहःशेषमभिवाद्य प्रसादयेत । अवगूर्य चरेक्षच्छ्रमतिकृच्छ्रन्निपातने ।।

snātvānaśnannahaḥśeṣamabhivādya prasādayet | avagūrya carekṣacchramatikṛcchrannipātane ||

कृच्छ्रातिकृच्छ्रं कुर्वीत विप्रस्योत्पाद्य शोणितं । चाण्डालादिरविज्ञातो यस्य तिष्ठेत वेश्मनि ।।

kṛcchrātikṛcchraṃ kurvīta viprasyotpādya śoṇitaṃ | cāṇḍālādiravijñāto yasya tiṣṭheta veśmani ||

सम्यग ज्ञातस्तु कालेन तस्य कुर्वीत शोधनं । चान्द्रायणं पराकं वा द्विजानान्तु विशोधनं ।।

samyag jñātastu kālena tasya kurvīta śodhanaṃ | cāndrāyaṇaṃ parākaṃ vā dvijānāntu viśodhanaṃ ||

प्राजापत्यन्तु शूद्राणां शेषन्तदनुसारतः । गुंडङ्कुसुम्भं लवणं तथा धान्यानि यानि च ।।

prājāpatyantu śūdrāṇāṃ śeṣantadanusārataḥ | guṃḍaṅkusumbhaṃ lavaṇaṃ tathā dhānyāni yāni ca ||

कृत्वा गृहे ततो द्वारि तेषान्दद्याद्धुताशनं । मृणमयानान्तु भाण्डानां त्याग एव विधीयते ।।

kṛtvā gṛhe tato dvāri teṣāndadyāddhutāśanaṃ | mṛṇamayānāntu bhāṇḍānāṃ tyāga eva vidhīyate ||

द्रव्याणां परिशेषाणां द्रव्यशुद्धिर्विधीयते । कूपैकपानसक्ता ये स्पर्शात्सङ्कल्पदूषिताः ।।

dravyāṇāṃ pariśeṣāṇāṃ dravyaśuddhirvidhīyate | kūpaikapānasaktā ye sparśātsaṅkalpadūṣitāḥ ||

शुद्ध्येयुरुपवासेन पञ्चगव्येन वाप्यथ । यस्तु संस्पृश्य चण्डालमश्नीयाच्च स्वकामतः ।।

śuddhyeyurupavāsena pañcagavyena vāpyatha | yastu saṃspṛśya caṇḍālamaśnīyācca svakāmataḥ ||

द्विजश्चान्द्रायणं कुर्यात्तप्तकृच्छ्रमथापि वा । भाण्डसङ्कलसङ्कीर्णश्चाण्डालादिजुगुप्सितैः ।।

dvijaścāndrāyaṇaṃ kuryāttaptakṛcchramathāpi vā | bhāṇḍasaṅkalasaṅkīrṇaścāṇḍālādijugupsitaiḥ ||

भुक्त्वापीत्वा तथा तेषां षड्रात्रेण विशुद्ध्यति । अन्त्यानां भुक्तशेषन्तु भक्षयित्वा द्विजातयः ।।

bhuktvāpītvā tathā teṣāṃ ṣaḍrātreṇa viśuddhyati | antyānāṃ bhuktaśeṣantu bhakṣayitvā dvijātayaḥ ||

व्रतं चान्द्रायणं कुर्युस्त्रिरात्रं शूद्र एव तु । चण्डालकूपभाण्डेषु अज्ञानात्पिवते जलं ।।

vrataṃ cāndrāyaṇaṃ kuryustrirātraṃ śūdra eva tu | caṇḍālakūpabhāṇḍeṣu ajñānātpivate jalaṃ ||

द्विजः शान्तपनं कुर्याच्छूद्रश्चोपवसेद्दिनं । चण्डालेन तु संस्पृष्टो यस्त्वपः पिवते द्विजः ।।

dvijaḥ śāntapanaṃ kuryācchūdraścopavaseddinaṃ | caṇḍālena tu saṃspṛṣṭo yastvapaḥ pivate dvijaḥ ||

त्रिरात्रन्तेन कर्तव्यं शूद्रश्चोपवसेद्दिनं । उच्छिष्टेन यदि स्पृष्टः शुना शूद्रेण वा द्विजः ।।

trirātrantena kartavyaṃ śūdraścopavaseddinaṃ | ucchiṣṭena yadi spṛṣṭaḥ śunā śūdreṇa vā dvijaḥ ||

उपोष्य रजनीमेकां पञ्चगव्येन शुद्ध्यति । वैश्येन क्षत्रियेणैव स्नानं नक्तं समाचरेत ।।

upoṣya rajanīmekāṃ pañcagavyena śuddhyati | vaiśyena kṣatriyeṇaiva snānaṃ naktaṃ samācaret ||

अध्वानं प्रस्थितो विप्रः कान्तारे यद्यनूदके । पक्वान्नेन गृहीतेन मूत्रोच्चारङ्करोति वै ।।

adhvānaṃ prasthito vipraḥ kāntāre yadyanūdake | pakvānnena gṛhītena mūtroccāraṅkaroti vai ||

अनिधायैव तद्द्रव्यं अङ्गे कृत्वा तु संस्थितं । शौचं कृत्वान्नमभ्युक्ष्य अर्कस्याग्नेयश च दर्शयेत ।।

anidhāyaiva taddravyaṃ aṅge kṛtvā tu saṃsthitaṃ | śaucaṃ kṛtvānnamabhyukṣya arkasyāgneyaś ca darśayet ||

म्लेच्छैर गतानां चौरैर वा कान्तारे वा प्रवासिनां । निष्कृतिं ।।

mlecchair gatānāṃ caurair vā kāntāre vā pravāsināṃ | niṣkṛtiṃ ||

पुनः प्राप्य स्वदेशञ्च वर्णानामनुपूर्वशः । कृच्छ्रस्यान्ते ब्राह्मणस्तु पुनः संस्कारमर्हति ।।

punaḥ prāpya svadeśañca varṇānāmanupūrvaśaḥ | kṛcchrasyānte brāhmaṇastu punaḥ saṃskāramarhati ||

पादोनान्ते क्षत्रियश च अर्धान्ते वैश्य एव च । पादं कृत्वा तथा शूद्रो दानं दत्वा विशुद्ध्यति ।।

pādonānte kṣatriyaś ca ardhānte vaiśya eva ca | pādaṃ kṛtvā tathā śūdro dānaṃ datvā viśuddhyati ||

उदक्या तु सवर्णा या स्पृष्टा चेत स्यादुदक्यया । तस्मिन्नेवाहनि स्नाता शुद्धिमाप्नोत्यसंशयं ।।

udakyā tu savarṇā yā spṛṣṭā cet syādudakyayā | tasminnevāhani snātā śuddhimāpnotyasaṃśayaṃ ||

रजस्वला तु नाश्नीयात संस्पृष्टा हीनवर्णया । यावन्न शुद्धिमाप्नोति शुद्धस्नानेन शुद्ध्यति ।।

rajasvalā tu nāśnīyāt saṃspṛṣṭā hīnavarṇayā | yāvanna śuddhimāpnoti śuddhasnānena śuddhyati ||

मूत्रं कृत्वा व्रजन्वर्त्म स्मृतिभ्रंशाज्जलं पिवेत । अहोरात्रोषितो भूत्वा पञ्चगव्येन शुद्ध्यति ।।

mūtraṃ kṛtvā vrajanvartma smṛtibhraṃśājjalaṃ pivet | ahorātroṣito bhūtvā pañcagavyena śuddhyati ||

मूत्रोच्चारं द्विजः कृत्वा अकृत्वा शौचमात्मनः । मोहाद्भुक्त्वा त्रिरात्रन्तु यवान पीत्वा विशुद्ध्यति ।।

mūtroccāraṃ dvijaḥ kṛtvā akṛtvā śaucamātmanaḥ | mohādbhuktvā trirātrantu yavān pītvā viśuddhyati ||

ये प्रत्यवसिता विप्राः प्रव्रज्यादिबलात्तथा । अनाशकनिवृताश च तेषां शुद्धिः प्रचक्ष्यते ।।

ye pratyavasitā viprāḥ pravrajyādibalāttathā | anāśakanivṛtāś ca teṣāṃ śuddhiḥ pracakṣyate ||

चारयेत्त्रीणि कृच्छ्राणि चान्द्रायणमथापि वा । जातकर्मादिसंस्कारैः संस्कुर्यात्तं तथा पुनः ।।

cārayettrīṇi kṛcchrāṇi cāndrāyaṇamathāpi vā | jātakarmādisaṃskāraiḥ saṃskuryāttaṃ tathā punaḥ ||

उपानहममेध्यं च यस्य संस्पृशते मुखं । मृत्तिकागोमयौ तत्र पञ्चगव्यञ्च शोधनं ।।

upānahamamedhyaṃ ca yasya saṃspṛśate mukhaṃ | mṛttikāgomayau tatra pañcagavyañca śodhanaṃ ||

वापनं विक्रयञ्चैव नीलवस्त्रादिधारणं । तपनीयं हि विप्रस्य त्रिभिः कृछ्रैर विशुद्ध्यति ।।

vāpanaṃ vikrayañcaiva nīlavastrādidhāraṇaṃ | tapanīyaṃ hi viprasya tribhiḥ kṛchrair viśuddhyati ||

अन्त्यजातिश्वपाकेन संस्पृष्टा स्त्री रजस्वला । चतुर्थे ऽहनि शुद्धा सा त्रिरात्रं तत्र आचरेत ।।

antyajātiśvapākena saṃspṛṣṭā strī rajasvalā | caturthe 'hani śuddhā sā trirātraṃ tatra ācaret ||

चाण्डालश्वपचौ स्पृष्ट्वा तथा पूयञ्च सूतिकां । शवं तत्स्पर्शिनं स्पृष्ट्वा सद्यः स्नानेन शुद्ध्यति ।।

cāṇḍālaśvapacau spṛṣṭvā tathā pūyañca sūtikāṃ | śavaṃ tatsparśinaṃ spṛṣṭvā sadyaḥ snānena śuddhyati ||

नारं स्पृष्ट्वास्थि सस्नेहं स्नात्वा विप्रो विशुद्ध्यति । रथ्यार्कद्दमतोयेन अधीनाभेर्मृदोदकैः ।।

nāraṃ spṛṣṭvāsthi sasnehaṃ snātvā vipro viśuddhyati | rathyārkaddamatoyena adhīnābhermṛdodakaiḥ ||

वान्तो विविक्तः स्नात्वा तु घृतं प्राश्य विशुद्ध्यति । स्नानात क्षुरकर्मकर्ता कृच्छ्रकृद्ग्रहणे ऽन्नभुक ।।

vānto viviktaḥ snātvā tu ghṛtaṃ prāśya viśuddhyati | snānāt kṣurakarmakartā kṛcchrakṛdgrahaṇe 'nnabhuk ||

अपाङ्क्तेयाशी गव्याशी शुना दष्टस तथा शुचिः । कृमिदष्टश्चात्मघाती कृच्छ्राज्जप्याच्च होमतः ।।

apāṅkteyāśī gavyāśī śunā daṣṭas tathā śuciḥ | kṛmidaṣṭaścātmaghātī kṛcchrājjapyācca homataḥ ||

//46/ ।।

//46/ ||