श्राद्धकल्पं प्रवक्ष्यामि भुक्तिमुक्तिप्रदं शृणु । निमन्त्र्य विप्रान पूर्वेद्युः स्वागतेनापराह्णतः ।।

śrāddhakalpaṃ pravakṣyāmi bhuktimuktipradaṃ śṛṇu | nimantrya viprān pūrvedyuḥ svāgatenāparāhṇataḥ ||

प्राच्योपवेशयेत पीठे युग्मान्दैवे ऽथ पित्रके । अयुग्मान प्राङ्मुखान्दैवे त्रीन पैत्रे चैकमेव वा ।।

prācyopaveśayet pīṭhe yugmāndaive 'tha pitrake | ayugmān prāṅmukhāndaive trīn paitre caikameva vā ||

मातामहानामप्येवन्तन्त्रं वा वैश्यदेविकं । प्राणिप्रक्षालनं दत्त्वा विष्टरार्थं कुशानपि ।।

mātāmahānāmapyevantantraṃ vā vaiśyadevikaṃ | prāṇiprakṣālanaṃ dattvā viṣṭarārthaṃ kuśānapi ||

आवाहयेदनुज्ञातो विश्वे देवास इत्य ऋचा । यवैरन्ववकीर्याथ(?) भाजने सपवित्रके ।।

āvāhayedanujñāto viśve devāsa ity ṛcā | yavairanvavakīryātha(?) bhājane sapavitrake ||

शन्नोदेव्या पयः क्षिप्त्वा यवोसीति यवांस तथा । यादिव्या इतिमन्त्रेण हस्ते ह्य अर्घं विनिक्षिपेत ।।

śannodevyā payaḥ kṣiptvā yavosīti yavāṃs tathā | yādivyā itimantreṇa haste hy arghaṃ vinikṣipet ||

दत्वोदकं गन्धमाल्यं धूपदानं प्रदीपकं । अपसव्यं ततः कृत्वा पितॄणामप्रदक्षिणं ।।

datvodakaṃ gandhamālyaṃ dhūpadānaṃ pradīpakaṃ | apasavyaṃ tataḥ kṛtvā pitṝṇāmapradakṣiṇaṃ ||

द्विगुणांस्तु कुशान कृत्वा ह्य उशन्तस्त्वेत्यृचा पितॄन । आवाह्य तदनुज्ञातो जपेदायान्तु नस्ततः ।।

dviguṇāṃstu kuśān kṛtvā hy uśantastvetyṛcā pitṝn | āvāhya tadanujñāto japedāyāntu nastataḥ ||

यवार्थास्तु तिलैः कार्याः कुर्यादर्घ्यादि पूर्ववत । दत्त्वार्घ्यं संश्रवान शेषान पात्रे कृत्वा विधानतः ।।

yavārthāstu tilaiḥ kāryāḥ kuryādarghyādi pūrvavat | dattvārghyaṃ saṃśravān śeṣān pātre kṛtvā vidhānataḥ ||

पितृभ्यः स्थानमसीति न्युब्जं पात्रं करोत्यधः । अग्नौ करिष्य आदाय पृच्छत्यन्नं घृतप्लुतं ।।

pitṛbhyaḥ sthānamasīti nyubjaṃ pātraṃ karotyadhaḥ | agnau kariṣya ādāya pṛcchatyannaṃ ghṛtaplutaṃ ||

कुरुष्वेति ह्य अनुज्ञातो हुत्वाग्नौ पितृयज्ञवत । हुतशेषं प्रदद्यात्तु भाजनेषु समाहितः ।।

kuruṣveti hy anujñāto hutvāgnau pitṛyajñavat | hutaśeṣaṃ pradadyāttu bhājaneṣu samāhitaḥ ||

यथालाभोपपन्नेषु रौप्येषु तु विशेषतः । दत्वान्नं पृथिवीपात्रमिति पात्राभिमन्त्रणं ।।

yathālābhopapanneṣu raupyeṣu tu viśeṣataḥ | datvānnaṃ pṛthivīpātramiti pātrābhimantraṇaṃ ||

कृत्वेदं विष्णुरित्यन्ने द्विजाङ्गुष्ठं निवेशयेत । सव्याहृतिकां गायत्रीं मधुवाता इति त्यचं ।।

kṛtvedaṃ viṣṇurityanne dvijāṅguṣṭhaṃ niveśayet | savyāhṛtikāṃ gāyatrīṃ madhuvātā iti tyacaṃ ||

जप्त्वा यथासुखं वाच्यं भुञ्जीरंस्ते ऽपि वाग्यताः । अन्नमिष्टं हविष्यञ्च दद्याज्जप्त्वा पवित्रकं ।।

japtvā yathāsukhaṃ vācyaṃ bhuñjīraṃste 'pi vāgyatāḥ | annamiṣṭaṃ haviṣyañca dadyājjaptvā pavitrakaṃ ||

अन्नमादाय तृप्ताः स्थ शेषं चैवान्नमस्य च । तदन्नं विकिरेद भूमौ दद्याच्चापः सकृत सकृत ।।

annamādāya tṛptāḥ stha śeṣaṃ caivānnamasya ca | tadannaṃ vikired bhūmau dadyāccāpaḥ sakṛt sakṛt ||

सर्वमन्नमुपादाय सतिलं दक्षिणामुखः । उच्छिष्टसन्निधौ पिण्डान प्रदद्यात पितृयज्ञवत ।।

sarvamannamupādāya satilaṃ dakṣiṇāmukhaḥ | ucchiṣṭasannidhau piṇḍān pradadyāt pitṛyajñavat ||

मातामहानामप्येवं दद्यादाचमनं ततः । स्वस्ति वाच्यं ततः कुर्यादक्षय्योदकमेव च ।।

mātāmahānāmapyevaṃ dadyādācamanaṃ tataḥ | svasti vācyaṃ tataḥ kuryādakṣayyodakameva ca ||

दत्वा तु दक्षिणां शक्त्या स्वधाकारमुदाहरेत । वाच्यतामित्यनुज्ञातः स्वपितृभ्यः स्वधोच्यतां ।।

datvā tu dakṣiṇāṃ śaktyā svadhākāramudāharet | vācyatāmityanujñātaḥ svapitṛbhyaḥ svadhocyatāṃ ||

कुर्युरस्तु स्वधेत्युक्ते भूमौ सिञ्चेत्ततो जलं । प्रीयन्तामिति वा दैवं विश्वे देवा जलं ददेत ।।

kuryurastu svadhetyukte bhūmau siñcettato jalaṃ | prīyantāmiti vā daivaṃ viśve devā jalaṃ dadet ||

दातारो नो ऽभिवर्धन्तां वेदाः सन्ततिरेव च । श्रद्धा च नो माव्यगमद्बहुदेयं च नो.स्त्विति ।।

dātāro no 'bhivardhantāṃ vedāḥ santatireva ca | śraddhā ca no māvyagamadbahudeyaṃ ca no.stviti ||

इत्युक्त्वा तु प्रिया वाचः प्रणिपत्य विसर्जयेत । वाजे वाज इति प्रीतपितृपूर्वं विसर्जनं ।।

ityuktvā tu priyā vācaḥ praṇipatya visarjayet | vāje vāja iti prītapitṛpūrvaṃ visarjanaṃ ||

यस्मिंस्तु संश्रवाः पूर्वमर्घपात्रे निपातिताः । पितृपात्रं तदुत्तानं कृत्वा विप्रान विसर्जयेत ।।

yasmiṃstu saṃśravāḥ pūrvamarghapātre nipātitāḥ | pitṛpātraṃ taduttānaṃ kṛtvā viprān visarjayet ||

प्रदक्षिणमनुब्रज्य भक्त्वा तु पितृसेवितं । ब्रह्मचारी भवेत्तान्तु रजनीं ब्राह्मणैः सह ।।

pradakṣiṇamanubrajya bhaktvā tu pitṛsevitaṃ | brahmacārī bhavettāntu rajanīṃ brāhmaṇaiḥ saha ||

एवं प्रदक्षिणं कृत्वा वृद्धौ नान्दीमुखान पितॄन । यजेत दधिकर्कन्धुमिश्रान पिण्डान यवैः क्रिया ।।

evaṃ pradakṣiṇaṃ kṛtvā vṛddhau nāndīmukhān pitṝn | yajeta dadhikarkandhumiśrān piṇḍān yavaiḥ kriyā ||

एकोद्दिष्टं दैवहीनमेकार्घैकपवित्रकं । आवाहनाग्नौकरणरहितं ह्य अपसव्यवत ।।

ekoddiṣṭaṃ daivahīnamekārghaikapavitrakaṃ | āvāhanāgnaukaraṇarahitaṃ hy apasavyavat ||

उपतिष्ठतामित्यक्षय्यस्थाने पितृविसर्जने । अभिरम्यतामिति वदेद ब्रूयुस्ते ऽभिरताः स्म ह ।।

upatiṣṭhatāmityakṣayyasthāne pitṛvisarjane | abhiramyatāmiti vaded brūyuste 'bhiratāḥ sma ha ||

गन्धोदकतिलैर युक्तं कुर्यात पात्रचतुष्टयं । अर्घार्थपितृपात्रेषु प्रेतपात्रं प्रसेचयेत ।।

gandhodakatilair yuktaṃ kuryāt pātracatuṣṭayaṃ | arghārthapitṛpātreṣu pretapātraṃ prasecayet ||

ये समाना इति द्वाभ्यां शेषं पूर्ववदाचरेत । एतत सपिण्डीकरणमेकोद्दिष्टं स्तिया सह ।।

ye samānā iti dvābhyāṃ śeṣaṃ pūrvavadācaret | etat sapiṇḍīkaraṇamekoddiṣṭaṃ stiyā saha ||

अर्वाक्सपिण्डीकरणं यस्य संवत्सराद भवेत । तस्याप्यन्नं सोदकुम्भं दद्यात संवत्सरं द्विजे ।।

arvāksapiṇḍīkaraṇaṃ yasya saṃvatsarād bhavet | tasyāpyannaṃ sodakumbhaṃ dadyāt saṃvatsaraṃ dvije ||

मृताहनि च कर्तव्यं प्रतिमासन्तु वत्सरं । प्रतिसंवत्सरं कार्यं श्राद्धं वै मासिकान्नवत ।।

mṛtāhani ca kartavyaṃ pratimāsantu vatsaraṃ | pratisaṃvatsaraṃ kāryaṃ śrāddhaṃ vai māsikānnavat ||

हविष्यान्नेन वै मासं पायसेन तु वत्सरं । मात्स्यहारिणकौरभ्रशाकुनच्छागपार्षतैः ।।

haviṣyānnena vai māsaṃ pāyasena tu vatsaraṃ | mātsyahāriṇakaurabhraśākunacchāgapārṣataiḥ ||

ऐणरौरववाराहशाशैर मांसैर यथाक्रमं । मासवृद्ध्याभितृप्यन्ति दत्तैर एव पितामहाः ।।

aiṇarauravavārāhaśāśair māṃsair yathākramaṃ | māsavṛddhyābhitṛpyanti dattair eva pitāmahāḥ ||

खड्गामिषं महाशल्कं मधुयुक्तान्नमेव च । लोहामिषं कालशाकं मांसं वार्धीनसस्य च ।।

khaḍgāmiṣaṃ mahāśalkaṃ madhuyuktānnameva ca | lohāmiṣaṃ kālaśākaṃ māṃsaṃ vārdhīnasasya ca ||

यद्ददाति गयास्थञ्च सर्वमानन्त्यमुच्यते । तथा वर्षात्रयोदश्यां मघासु च न संशयः ।।

yaddadāti gayāsthañca sarvamānantyamucyate | tathā varṣātrayodaśyāṃ maghāsu ca na saṃśayaḥ ||

कन्यां प्रजां वन्दिनश च पशून मुख्यान सुतानपि । घृतं कृषिं च वाणिज्यं द्विशफैकशफं तथा ।।

kanyāṃ prajāṃ vandinaś ca paśūn mukhyān sutānapi | ghṛtaṃ kṛṣiṃ ca vāṇijyaṃ dviśaphaikaśaphaṃ tathā ||

ब्रह्मवर्चस्विनः पुत्रान स्वर्णरूप्ये सकुप्यके । ज्ञातिश्रैष्ठ्यं सर्वकामानाप्नोति श्राद्धदः सदा ।।

brahmavarcasvinaḥ putrān svarṇarūpye sakupyake | jñātiśraiṣṭhyaṃ sarvakāmānāpnoti śrāddhadaḥ sadā ||

प्रतिपत्प्रभृतिष्वेतान्वर्जयित्वा चतुर्दशीं । शस्त्रेण तु हता ये वै तेषां तत्र प्रदीयते ।।

pratipatprabhṛtiṣvetānvarjayitvā caturdaśīṃ | śastreṇa tu hatā ye vai teṣāṃ tatra pradīyate ||

स्वर्गं ह्य अपत्यमोजश च शौर्यं क्षेत्रं बलं तथा । पुत्रश्रैष्ठ्यं ससौभाग्यमपत्यं मुख्यतां सुतान ।।

svargaṃ hy apatyamojaś ca śauryaṃ kṣetraṃ balaṃ tathā | putraśraiṣṭhyaṃ sasaubhāgyamapatyaṃ mukhyatāṃ sutān ||

प्रवृत्तचक्रतां पुत्रान वाणिज्यं प्रसुतां तथा । अरोगित्वं यशो वीतशोकतां परमाङ्गतिं ।।

pravṛttacakratāṃ putrān vāṇijyaṃ prasutāṃ tathā | arogitvaṃ yaśo vītaśokatāṃ paramāṅgatiṃ ||

घनं विद्यां भिषकसिद्धिं रूप्यं गाश्चाप्यजाविकं । अश्वानायुश च विधिवत यः श्राद्धं सम्प्रयच्छति ।।

ghanaṃ vidyāṃ bhiṣakasiddhiṃ rūpyaṃ gāścāpyajāvikaṃ | aśvānāyuś ca vidhivat yaḥ śrāddhaṃ samprayacchati ||

कृत्तिकादिभरण्यन्ते स कामानाप्नुयादिमान । वसुरुद्रादितिसुताः पितरः श्राद्धदेवताः ।।

kṛttikādibharaṇyante sa kāmānāpnuyādimān | vasurudrāditisutāḥ pitaraḥ śrāddhadevatāḥ ||

प्रीणयन्ति मनुष्याणां पितॄन श्राद्धेन तर्पिताः । आयुः प्रजां धनं विद्यां स्वर्गं मोक्षं सुखानि च ।।

prīṇayanti manuṣyāṇāṃ pitṝn śrāddhena tarpitāḥ | āyuḥ prajāṃ dhanaṃ vidyāṃ svargaṃ mokṣaṃ sukhāni ca ||

//42 ।।

//42 ||