स्रावाशौचं प्रवक्ष्यामि मन्वादिमुनिसम्मतं । रात्रिभिर्मासतुल्याभिर्गर्भस्रावे त्र्यहेण या ।।

srāvāśaucaṃ pravakṣyāmi manvādimunisammataṃ | rātribhirmāsatulyābhirgarbhasrāve tryaheṇa yā ||

चातुर्मासिकपातान्ते दशाहं पञ्चमासतः । राजन्ये च चतूरात्रं वैश्ये पञ्चाहमेव च ।।

cāturmāsikapātānte daśāhaṃ pañcamāsataḥ | rājanye ca catūrātraṃ vaiśye pañcāhameva ca ||

अष्टाहेन तु शूद्रस्य द्वादशाहादतः परं । स्त्रीणां विशुद्धिरुदिता स्नानमात्रेण वै पितुः ।।

aṣṭāhena tu śūdrasya dvādaśāhādataḥ paraṃ | strīṇāṃ viśuddhiruditā snānamātreṇa vai pituḥ ||

न स्नानं हि सपिण्डे स्यात्त्रिरात्रं सप्तमाष्टयोः । सद्यः शौचं सपिण्डानामादन्तजननात्तथा ।।

na snānaṃ hi sapiṇḍe syāttrirātraṃ saptamāṣṭayoḥ | sadyaḥ śaucaṃ sapiṇḍānāmādantajananāttathā ||

आचूडादेकरात्रं स्यादाव्रताच्च त्रिरात्रकं । दशरात्रं भवेदस्मान्मातापित्रोस्त्रिरात्रकं ।।

ācūḍādekarātraṃ syādāvratācca trirātrakaṃ | daśarātraṃ bhavedasmānmātāpitrostrirātrakaṃ ||

अजातदन्ते तु मृते कृतचूडे ऽर्भके तथा । प्रेते न्यूने त्रिभिर्वर्षैर मृते शुद्धिस्तु नैशिल्की ।।

ajātadante tu mṛte kṛtacūḍe 'rbhake tathā | prete nyūne tribhirvarṣair mṛte śuddhistu naiśilkī ||

द्व्यहेण क्षत्रिये शुद्धिस्त्रिभिर्वैश्ये मृते तथा । शुद्धिः शूद्रे पञ्चभिः स्यात प्राग्विवाहद द्विषट्त्वहः ।।

dvyaheṇa kṣatriye śuddhistribhirvaiśye mṛte tathā | śuddhiḥ śūdre pañcabhiḥ syāt prāgvivāhad dviṣaṭtvahaḥ ||

यत्र त्रिरात्रं विप्राणामशौचं सम्प्रदृश्यते । तत्र शूद्रे द्वादशाहः षण्णव क्षत्रवैशय्योः ।।

yatra trirātraṃ viprāṇāmaśaucaṃ sampradṛśyate | tatra śūdre dvādaśāhaḥ ṣaṇṇava kṣatravaiśayyoḥ ||

द्व्यब्दे नैवाग्निसंस्कारो मृते तन्निखनेद भुवि । न चोदकक्रिया तस्य नाम्नि चापि कृते सति ।।

dvyabde naivāgnisaṃskāro mṛte tannikhaned bhuvi | na codakakriyā tasya nāmni cāpi kṛte sati ||

जातदन्तस्य वा कार्या स्यादुपनयनाद्दश । एकाहाच्छुद्ध्यते विप्रो यो ऽग्निवेदसमन्वितः ।।

jātadantasya vā kāryā syādupanayanāddaśa | ekāhācchuddhyate vipro yo 'gnivedasamanvitaḥ ||

हीने हीनतरे चैव त्र्यहश चतुरहस तथा । पञ्चाहेनाग्निहीनस्तु दशाहाद्ब्राह्मणव्रुवः ।।

hīne hīnatare caiva tryahaś caturahas tathā | pañcāhenāgnihīnastu daśāhādbrāhmaṇavruvaḥ ||

क्षत्रियो नवसप्ताहच्छुद्ध्येद्विप्रो गुणैर युतः । दशाहात सगुणो वैश्यो विंशाहाच्छूद्र एव च ।।

kṣatriyo navasaptāhacchuddhyedvipro guṇair yutaḥ | daśāhāt saguṇo vaiśyo viṃśāhācchūdra eva ca ||

दशाहाच्छुद्ध्यते विप्रो द्वादशाहेन भूमिपः । वैश्यः पञ्चदशाहेन शूद्रो मासेन शुद्ध्यति ।।

daśāhācchuddhyate vipro dvādaśāhena bhūmipaḥ | vaiśyaḥ pañcadaśāhena śūdro māsena śuddhyati ||

गुणोत्कर्षे दशाहाप्तौ त्र्यहमेकाहकं त्र्यहे । एकाहाप्तौ सद्यः शौचं सर्वत्रैवं समूहयेत ।।

guṇotkarṣe daśāhāptau tryahamekāhakaṃ tryahe | ekāhāptau sadyaḥ śaucaṃ sarvatraivaṃ samūhayet ||

दासान्तेवासिभृतकाः शिष्याश चैवात्र वासिनः । स्वामितुल्यमशौचं स्यान्मृते पृथक पृथग्भवेत ।।

dāsāntevāsibhṛtakāḥ śiṣyāś caivātra vāsinaḥ | svāmitulyamaśaucaṃ syānmṛte pṛthak pṛthagbhavet ||

मरणादेव कर्तव्यं संयोगो यस्य नाग्निभिः । दाहादूर्ध्वमशौचं स्याद्यस्य वैतानिको विधिः ।।

maraṇādeva kartavyaṃ saṃyogo yasya nāgnibhiḥ | dāhādūrdhvamaśaucaṃ syādyasya vaitāniko vidhiḥ ||

सर्वेषामेव वर्णानान्त्रिभागात स्पर्शनम्भवेत । त्रिचतुःपञ्चदशभिः स्पृश्यवर्णाः क्रमेण तु ।।

sarveṣāmeva varṇānāntribhāgāt sparśanambhavet | tricatuḥpañcadaśabhiḥ spṛśyavarṇāḥ krameṇa tu ||

चतुर्थे पञ्चमे चैव सप्तमे नवमे तथा । अस्थिसञ्चयनं कार्यं वर्णानामनुपूर्वशः ।।

caturthe pañcame caiva saptame navame tathā | asthisañcayanaṃ kāryaṃ varṇānāmanupūrvaśaḥ ||

अहस्त्वदत्तकन्यासु प्रदत्तासु त्र्यहं भवेत । पक्षिणी संस्कृतास्वेव स्वस्रादिषु विधीयते ।।

ahastvadattakanyāsu pradattāsu tryahaṃ bhavet | pakṣiṇī saṃskṛtāsveva svasrādiṣu vidhīyate ||

पितृगोत्रं कुमारीणां व्यूढानां भर्तृगोत्रता । जलप्रदानं पित्रे च उद्वाहे चोभयत्र तु ।।

pitṛgotraṃ kumārīṇāṃ vyūḍhānāṃ bhartṛgotratā | jalapradānaṃ pitre ca udvāhe cobhayatra tu ||

दशाहोपरि पित्रोश च दुहितुर्मरणे त्र्यहं । सद्यः शौचं सपिण्डानां पूर्वं चूडाकृतेर्द्विज ।।

daśāhopari pitroś ca duhiturmaraṇe tryahaṃ | sadyaḥ śaucaṃ sapiṇḍānāṃ pūrvaṃ cūḍākṛterdvija ||

एकाहतो ह्य आविविहादूर्ध्वं हस्तोदकात त्र्यहं । पक्षिणी भ्रातृपुत्रस्य सपिण्डानां च सद्यतः ।।

ekāhato hy āvivihādūrdhvaṃ hastodakāt tryahaṃ | pakṣiṇī bhrātṛputrasya sapiṇḍānāṃ ca sadyataḥ ||

दशाहाच्छुद्ध्यते विप्रो जन्महानौ स्वयोनिषु । षद्भिस्त्रिभिरहैकेन क्षत्रविट्शूद्रयोनिषु ।।

daśāhācchuddhyate vipro janmahānau svayoniṣu | ṣadbhistribhirahaikena kṣatraviṭśūdrayoniṣu ||

एतज्ज्ञेयं सपिण्डानां वक्ष्ये चानौरसादिषु । अनौरसेषु पुत्रेषु भार्यास्वन्यगतासु च ।।

etajjñeyaṃ sapiṇḍānāṃ vakṣye cānaurasādiṣu | anauraseṣu putreṣu bhāryāsvanyagatāsu ca ||

परपूर्वासु च स्त्रीषु त्रिरात्राच्छुद्धिरिष्यते । वृथासङ्करजातानां प्रव्रज्यासु च तिष्ठतां ।।

parapūrvāsu ca strīṣu trirātrācchuddhiriṣyate | vṛthāsaṅkarajātānāṃ pravrajyāsu ca tiṣṭhatāṃ ||

आत्मनस्त्यागिनाञ्चैव निवर्तेतोदकक्रिया । मात्रैकया द्विपितरौ भ्रतरावन्यगामिनौ ।।

ātmanastyāgināñcaiva nivartetodakakriyā | mātraikayā dvipitarau bhratarāvanyagāminau ||

एकाहः सूतके तत्र मृतके तु द्व्यहो भवेत । सपिण्डानामशौचं हि समानोदकतां वदे ।।

ekāhaḥ sūtake tatra mṛtake tu dvyaho bhavet | sapiṇḍānāmaśaucaṃ hi samānodakatāṃ vade ||

बाले देशान्तरस्थे च पृथक्पिण्डे च संस्थिते । सवासा जलमाप्लुत्य सद्य एव विशुद्ध्यति ।।

bāle deśāntarasthe ca pṛthakpiṇḍe ca saṃsthite | savāsā jalamāplutya sadya eva viśuddhyati ||

दशाहेन सपिण्डास्तु शुद्ध्यन्ति प्रेतसूतके । त्रिरात्रेण सुकुल्यास्तु स्नानात शुद्ध्यन्ति गोत्रिणः ।।

daśāhena sapiṇḍāstu śuddhyanti pretasūtake | trirātreṇa sukulyāstu snānāt śuddhyanti gotriṇaḥ ||

सपिण्डता तु पुरुषे सप्तमे विनिवर्तते । समानोदकभावस्तु निवर्तेताचतुर्दशात ।।

sapiṇḍatā tu puruṣe saptame vinivartate | samānodakabhāvastu nivartetācaturdaśāt ||

जन्मनामस्मृते वैतत तत्परं गोत्रमुच्यते । विगतन्तु विदेशस्थं शृणुयाद्यो ह्य अनिर्दशं ।।

janmanāmasmṛte vaitat tatparaṃ gotramucyate | vigatantu videśasthaṃ śṛṇuyādyo hy anirdaśaṃ ||

यच्छेषं दशरात्रस्य तावदेवाशुचिर्भवेत । अतिक्रान्ते दशाहे तु त्रिरात्रमशुचिर्भवेत ।।

yaccheṣaṃ daśarātrasya tāvadevāśucirbhavet | atikrānte daśāhe tu trirātramaśucirbhavet ||

संवत्सरे व्यतीते तु स्पृष्ट्वैवापो विशुद्ध्यति । मातुले पक्षिणो रात्रिः शिष्यत्विग्बान्धवेषु च ।।

saṃvatsare vyatīte tu spṛṣṭvaivāpo viśuddhyati | mātule pakṣiṇo rātriḥ śiṣyatvigbāndhaveṣu ca ||

मृटे जामातरि प्रेते दैहित्रे भगिनीसुते । श्यालके तत्सुते चैव स्नानमात्रं विधीयते ।।

mṛṭe jāmātari prete daihitre bhaginīsute | śyālake tatsute caiva snānamātraṃ vidhīyate ||

मातामह्यां तथाचार्ये मृते मातामहे त्र्यहं । दुर्भिक्षे राष्ट्रसम्पाते आगतायां तथापदि ।।

mātāmahyāṃ tathācārye mṛte mātāmahe tryahaṃ | durbhikṣe rāṣṭrasampāte āgatāyāṃ tathāpadi ||

उपसर्गमृतानाञ्च दाहे ब्रह्मविदान्तथा । सत्रिव्रति ब्रह्मत्तारिसङ्ग्रामे देशविप्लवे ।।

upasargamṛtānāñca dāhe brahmavidāntathā | satrivrati brahmattārisaṅgrāme deśaviplave ||

दाने यज्ञे विवाहे च सद्यः शौचं विधीयते । विप्रगोनृपहन्तॄणामनुक्तं चात्मघातिनां ।।

dāne yajñe vivāhe ca sadyaḥ śaucaṃ vidhīyate | vipragonṛpahantṝṇāmanuktaṃ cātmaghātināṃ ||

असाध्यव्याधियुक्तस्य स्वाध्याये चाक्षमस्य च । प्रायश्चित्तमनुज्ञातमग्नितोयप्रवेशनं ।।

asādhyavyādhiyuktasya svādhyāye cākṣamasya ca | prāyaścittamanujñātamagnitoyapraveśanaṃ ||

अपमानात्तथा क्रोधात स्नेहात्परिभवाद्भयात । उद्बध्य म्रियते नारी पुरुषो वा कथञ्चन ।।

apamānāttathā krodhāt snehātparibhavādbhayāt | udbadhya mriyate nārī puruṣo vā kathañcana ||

आत्मघाती चैकलक्षं वसेत्स नरके शुचौ । वृद्धः श्रौतस्मृतेर्लुप्तः परित्यजति यस्त्वसून ।।

ātmaghātī caikalakṣaṃ vasetsa narake śucau | vṛddhaḥ śrautasmṛterluptaḥ parityajati yastvasūn ||

त्रिरात्रं तत्र शाशौचं द्वितीये चास्थिसञ्चयं । तृतीये तूदकं कार्यं चतुर्थे श्राद्धमाचरेत ।।

trirātraṃ tatra śāśaucaṃ dvitīye cāsthisañcayaṃ | tṛtīye tūdakaṃ kāryaṃ caturthe śrāddhamācaret ||

विद्युदग्निहतानाञ्च त्र्यहं शुद्धिः सपिण्डिके । पाषण्डाश्रिता भर्तृघ्न्यो नाशौचोदकगाः स्त्रियः ।।

vidyudagnihatānāñca tryahaṃ śuddhiḥ sapiṇḍike | pāṣaṇḍāśritā bhartṛghnyo nāśaucodakagāḥ striyaḥ ||

पितृमात्रादिपाते तु आर्द्रवासा ह्य उपोषितः । अतीतेब्दे प्रकुर्वीत प्रेतकार्यं यथाविधि ।।

pitṛmātrādipāte tu ārdravāsā hy upoṣitaḥ | atītebde prakurvīta pretakāryaṃ yathāvidhi ||

यः कश्चित्तु हरेत प्रेतमसपिण्डं कथञ्चन । स्नात्वा स्चेलः स्पृष्ट्वाग्निं घृतं प्राश्य विशुद्ध्यति ।।

yaḥ kaścittu haret pretamasapiṇḍaṃ kathañcana | snātvā scelaḥ spṛṣṭvāgniṃ ghṛtaṃ prāśya viśuddhyati ||

यद्यन्नमत्ति तेषान्तु दशाहेनैव शुद्ध्यति । अनदन्नन्नमह्न्येव न वै तस्मिन गृहे वसेत ।।

yadyannamatti teṣāntu daśāhenaiva śuddhyati | anadannannamahnyeva na vai tasmin gṛhe vaset ||

अनाथं व्राह्मणं प्रेतं ये वहन्ति द्विजातयः । पदे पदे यज्ञफलं शुद्धिः स्यात स्नानमात्रतः ।।

anāthaṃ vrāhmaṇaṃ pretaṃ ye vahanti dvijātayaḥ | pade pade yajñaphalaṃ śuddhiḥ syāt snānamātrataḥ ||

प्रेतीभूतं द्विजः शूद्रमनुगच्छंस्त्र्यहाच्छुचिः । मृतस्य बान्धवैः सार्धं कृत्वा च परिदेवनं ।।

pretībhūtaṃ dvijaḥ śūdramanugacchaṃstryahācchuciḥ | mṛtasya bāndhavaiḥ sārdhaṃ kṛtvā ca paridevanaṃ ||

वर्जयेत्तदहोरात्रं दानश्राद्धादि कामतः । शूद्रायाः प्रसवो गेहे शूद्रस्य मरणं तथा ।।

varjayettadahorātraṃ dānaśrāddhādi kāmataḥ | śūdrāyāḥ prasavo gehe śūdrasya maraṇaṃ tathā ||

भाण्डानि तु परित्यज्य त्र्यहाद्भूलेपतः शुचिः । न विप्रं स्वेषु तिष्ठत्सु मृतं शूद्रेण नाययेत ।।

bhāṇḍāni tu parityajya tryahādbhūlepataḥ śuciḥ | na vipraṃ sveṣu tiṣṭhatsu mṛtaṃ śūdreṇa nāyayet ||

नयेत प्रेतं स्नापितञ्च पूजितं कुसुमैर दहेत । नग्नदेहं दहेन नैव किञ्चिद्देहं परित्यजेत ।।

nayet pretaṃ snāpitañca pūjitaṃ kusumair dahet | nagnadehaṃ dahen naiva kiñciddehaṃ parityajet ||

गोत्रजस्तु गृहीत्वा तु चितां चारोपयेत्तदा । आहिताग्निर्यथान्यायं दग्धव्यस्तिभिरग्निभिः ।।

gotrajastu gṛhītvā tu citāṃ cāropayettadā | āhitāgniryathānyāyaṃ dagdhavyastibhiragnibhiḥ ||

अनाहिताग्निरेकेन लौकिकेनापरस तथा । अस्मात त्वमभिजातो ऽसि त्वदयं जायतां पुनः ।।

anāhitāgnirekena laukikenāparas tathā | asmāt tvamabhijāto 'si tvadayaṃ jāyatāṃ punaḥ ||

असौ स्वर्गाय लोकाय सुखाग्निं प्रददेत्सुतः । सकृत्प्रसिञ्चन्त्युदकं नामगोत्रेण बान्धवाः ।।

asau svargāya lokāya sukhāgniṃ pradadetsutaḥ | sakṛtprasiñcantyudakaṃ nāmagotreṇa bāndhavāḥ ||

एवं मातामहाचार्यप्रेतानाञ्चोदकक्रिया । काम्योदकं सखिप्रेतस्वस्रीयश्वश्रुरर्त्विजां ।।

evaṃ mātāmahācāryapretānāñcodakakriyā | kāmyodakaṃ sakhipretasvasrīyaśvaśrurartvijāṃ ||

अपो नः शोशुचिदयं दशाहञ्च सुतो ऽर्पयेत । ब्राह्मणे दशपिण्डाः स्युः क्षत्रिये द्वादश स्मृताः ।।

apo naḥ śośucidayaṃ daśāhañca suto 'rpayet | brāhmaṇe daśapiṇḍāḥ syuḥ kṣatriye dvādaśa smṛtāḥ ||

वैश्ये पञ्चदश प्रोक्ताः शूद्रे त्रिंशत प्रकीर्तिता । पुत्रो वा पुत्रिकान्यो वा पिण्डं दद्याच्च पुत्रवत ।।

vaiśye pañcadaśa proktāḥ śūdre triṃśat prakīrtitā | putro vā putrikānyo vā piṇḍaṃ dadyācca putravat ||

विदिश्य निम्बपत्राणि नियतो द्वारि वेश्मनः । आचम्य चाग्निमुदकं गोमयं गौरसर्षपान ।।

vidiśya nimbapatrāṇi niyato dvāri veśmanaḥ | ācamya cāgnimudakaṃ gomayaṃ gaurasarṣapān ||

प्रविशेयुः समालभ्य कृत्वाश्मनि पदं शनैः । अक्षरलवणान्नः स्युर निर्मांसा भूमिशायिनः ।।

praviśeyuḥ samālabhya kṛtvāśmani padaṃ śanaiḥ | akṣaralavaṇānnaḥ syur nirmāṃsā bhūmiśāyinaḥ ||

क्रीतलब्धाशनाः स्नाता आदिकर्ता दशाहकृत । अभावे ब्रह्मचारी तु कुर्यात्पिण्डोदकादिकं ।।

krītalabdhāśanāḥ snātā ādikartā daśāhakṛt | abhāve brahmacārī tu kuryātpiṇḍodakādikaṃ ||

यथेदं शावमाशौचं सपिण्डेषु विधीयते । जननेप्येवं स्यान्निपुणां शुद्धिमिच्छतां ।।

yathedaṃ śāvamāśaucaṃ sapiṇḍeṣu vidhīyate | jananepyevaṃ syānnipuṇāṃ śuddhimicchatāṃ ||

सर्वेषां शावमाशौचं मातापित्रोश च सूतकं । सूतकं मातुरेव स्यादुपस्पृश्य पिता शुचिः ।।

sarveṣāṃ śāvamāśaucaṃ mātāpitroś ca sūtakaṃ | sūtakaṃ mātureva syādupaspṛśya pitā śuciḥ ||

पुत्रजन्मदिने श्राद्धं कर्तव्यमिति निश्चितं । तदहस्तत्प्रदानार्थं गोहिरण्यादिवाससां ।।

putrajanmadine śrāddhaṃ kartavyamiti niścitaṃ | tadahastatpradānārthaṃ gohiraṇyādivāsasāṃ ||

मरणं मरणेनैव सूतकं सूतकेन तु । उभयोरपि यत पूर्वं तेनाशौचेन शुद्ध्यति ।।

maraṇaṃ maraṇenaiva sūtakaṃ sūtakena tu | ubhayorapi yat pūrvaṃ tenāśaucena śuddhyati ||

सूतके मृतकं चेत्स्यान मृतके त्वथ सूतकं । तत्राधिकृत्य मृतकं शौचं कुर्यान्न सूतकं ।।

sūtake mṛtakaṃ cetsyān mṛtake tvatha sūtakaṃ | tatrādhikṛtya mṛtakaṃ śaucaṃ kuryānna sūtakaṃ ||

समानं लघ्वशौचन्तु प्रथमेन समापयेत । असमानं द्वितीयेन धर्मराजवचो यथा ।।

samānaṃ laghvaśaucantu prathamena samāpayet | asamānaṃ dvitīyena dharmarājavaco yathā ||

शावान्तः शाव आयाते पूर्वाशौचेन शुद्ध्यति । गुरुणा लघु बाध्येत लघुना नैव तद्गुरु ।।

śāvāntaḥ śāva āyāte pūrvāśaucena śuddhyati | guruṇā laghu bādhyeta laghunā naiva tadguru ||

मृतके सूतके वापि रात्रिमध्ये ऽन्यदापतेत । तच्छेषेणैव सुद्ध्येरन रात्रिशेषे द्व्यहाधिकात ।।

mṛtake sūtake vāpi rātrimadhye 'nyadāpatet | taccheṣeṇaiva suddhyeran rātriśeṣe dvyahādhikāt ||

प्रभाते यद्यशौचं स्याच्छुद्धेरंश च त्रिभिर्दिनैः । उभयत्र दशाहानि कुलस्यान्नं न भुज्यते ।।

prabhāte yadyaśaucaṃ syācchuddheraṃś ca tribhirdinaiḥ | ubhayatra daśāhāni kulasyānnaṃ na bhujyate ||

दानादि निनिवर्तेत कुलस्यान्नं न भुज्यते । अज्ञाते पातकं नाद्ये भोक्तुरेकमहो ऽन्यथा ।।

dānādi ninivarteta kulasyānnaṃ na bhujyate | ajñāte pātakaṃ nādye bhokturekamaho 'nyathā ||