लक्षयोजनविस्तारं जम्बूद्वीपं समावृतम । लक्ष्ययोजनमनेन क्षीरोदेन समन्ततः ।।

lakṣayojanavistāraṃ jambūdvīpaṃ samāvṛtam | lakṣyayojanamanena kṣīrodena samantataḥ ||

संवेष्ट्य क्षारमुदधिं प्लक्षद्वीपस तथा स्थितः । सप्त मेधातिथेः पुत्राः प्लक्षद्वीपेश्वरास तथा ।।

saṃveṣṭya kṣāramudadhiṃ plakṣadvīpas tathā sthitaḥ | sapta medhātitheḥ putrāḥ plakṣadvīpeśvarās tathā ||

स्याच्छान्तभयः शिशिरः सुखोदय इतः परः । आनन्दश च शिवः क्षेमो ध्रुवस्तन्नामवर्षकं ।।

syācchāntabhayaḥ śiśiraḥ sukhodaya itaḥ paraḥ | ānandaś ca śivaḥ kṣemo dhruvastannāmavarṣakaṃ ||

मर्यादाशैलो गोमेधश चन्द्रो नारददुन्द्भी । सोमकः सुमनाः शैलो वैभ्राजास्तज्जनाः शुभाः ।।

maryādāśailo gomedhaś candro nāradadundbhī | somakaḥ sumanāḥ śailo vaibhrājāstajjanāḥ śubhāḥ ||

नद्यः प्रधानाः सप्तात्र प्लक्षाच्छाकान्तिकेषु च । जीवनं पञ्चसास्रं धर्मो वर्णाश्रमात्मकः ।।

nadyaḥ pradhānāḥ saptātra plakṣācchākāntikeṣu ca | jīvanaṃ pañcasāsraṃ dharmo varṇāśramātmakaḥ ||

आर्यकाः कुरवश चैव विविंशा भाविनश च ते । विप्राद्यास्तैश च सोमो ऽर्च्यो द्विलक्षश्चाब्धिलक्षकः ।।

āryakāḥ kuravaś caiva viviṃśā bhāvinaś ca te | viprādyāstaiś ca somo 'rcyo dvilakṣaścābdhilakṣakaḥ ||

मानेनेक्षुरसोदेन वृतो द्विगुणशाल्मलः । वपुष्मतः सप्त पुत्राः शाल्मलेशास तथाभवन ।।

mānenekṣurasodena vṛto dviguṇaśālmalaḥ | vapuṣmataḥ sapta putrāḥ śālmaleśās tathābhavan ||

श्वेतो ऽथ हरितश चैव जीमूतो लोहितः क्रमात । वैद्युतो मानसश चैव सुप्रभो नाम वर्षकः ।।

śveto 'tha haritaś caiva jīmūto lohitaḥ kramāt | vaidyuto mānasaś caiva suprabho nāma varṣakaḥ ||

द्विगुणो द्विगुणेनैव सुरोदेन समावृतः । कुमुदश्चानलश चैव तृतीयस्तु वलाहकः ।।

dviguṇo dviguṇenaiva surodena samāvṛtaḥ | kumudaścānalaś caiva tṛtīyastu valāhakaḥ ||

द्रोणः कंको ऽथ महिषः ककुद्मान सप्त निम्नगाः । स्युर्ब्राह्मणादयः ।।

droṇaḥ kaṃko 'tha mahiṣaḥ kakudmān sapta nimnagāḥ | syurbrāhmaṇādayaḥ ||

वायुरूपं यजन्ति स्म सुरोदेनायमावृतः । ज्योतिष्मतः कुशेशाः स्युरुद्गिजो धेनुमान सुतः ।।

vāyurūpaṃ yajanti sma surodenāyamāvṛtaḥ | jyotiṣmataḥ kuśeśāḥ syurudgijo dhenumān sutaḥ ||

द्वैरथो लंवनो धैर्यः कपिलश च प्रभाकरः । विप्राद्या दधिमुख्यास्तु ब्रह्मरूपं यजन्ति ते ।।

dvairatho laṃvano dhairyaḥ kapilaś ca prabhākaraḥ | viprādyā dadhimukhyāstu brahmarūpaṃ yajanti te ||

विद्रुमो हेमशैलश च द्युतिमान पुष्पवांस तथा । कुशेशयो हरिः शैलो वर्षार्थं मन्दराचलः ।।

vidrumo hemaśailaś ca dyutimān puṣpavāṃs tathā | kuśeśayo hariḥ śailo varṣārthaṃ mandarācalaḥ ||

वेष्टितो ऽयं घृतोदेन क्रौञ्चद्वीपेन सो ऽप्यथ । क्रौञ्चेश्वराः द्युतिमतः पुत्रास्तन्नामवर्षकाः ।।

veṣṭito 'yaṃ ghṛtodena krauñcadvīpena so 'pyatha | krauñceśvarāḥ dyutimataḥ putrāstannāmavarṣakāḥ ||

कुशलो मनोनुगश्चोष्णः प्रधानो ऽथान्धकारकः । मुनिश च दुन्दुभिः सप्त सप्त शैलाश च निम्नगाः ।।

kuśalo manonugaścoṣṇaḥ pradhāno 'thāndhakārakaḥ | muniś ca dundubhiḥ sapta sapta śailāś ca nimnagāḥ ||

क्रौञ्चश च वाम्नश चैव तृतीयश्चान्धकारकः । देववृत पुण्डरीकश च दुन्दुभिर्द्विगुणो मिथः ।।

krauñcaś ca vāmnaś caiva tṛtīyaścāndhakārakaḥ | devavṛt puṇḍarīkaś ca dundubhirdviguṇo mithaḥ ||

द्वीपा द्वीपेषु ये शैला यथा द्वीपानि ते तथा । पुष्कराः पुष्कला धन्यास्तीर्था विप्रादयो हरिम ।।

dvīpā dvīpeṣu ye śailā yathā dvīpāni te tathā | puṣkarāḥ puṣkalā dhanyāstīrthā viprādayo harim ||

यजन्ति क्रौञ्चद्वीपस्तु दधिमण्डोदकावृतः । संवृतः शाकद्वीपेन हव्याच्छाकेश्वराः सुताः ।।

yajanti krauñcadvīpastu dadhimaṇḍodakāvṛtaḥ | saṃvṛtaḥ śākadvīpena havyācchākeśvarāḥ sutāḥ ||

जलदश च कुमारश च सुकुमारो मणीवकः । कुशोत्तरथो मोदाकी द्रुमस्तन्नामवर्षकाः ।।

jaladaś ca kumāraś ca sukumāro maṇīvakaḥ | kuśottaratho modākī drumastannāmavarṣakāḥ ||

उदयाख्यो जलधरो रैवतः श्यामकोद्रकौ । आम्विकेयस तथा रम्यः केशरी सप्त निम्नगाः ।।

udayākhyo jaladharo raivataḥ śyāmakodrakau | āmvikeyas tathā ramyaḥ keśarī sapta nimnagāḥ ||

मगा मगधमनस्या मन्दगाश च द्विजातयः । यजन्ति सूर्यरूपं तु शाकः क्षीराब्धिना वृतः ।।

magā magadhamanasyā mandagāś ca dvijātayaḥ | yajanti sūryarūpaṃ tu śākaḥ kṣīrābdhinā vṛtaḥ ||

पुष्करेणावृतः सो ऽपि द्वौ पुत्रौ सवनस्य च । मसावीतो धातकिश च वर्षे द्वे नामचिह्निते ।।

puṣkareṇāvṛtaḥ so 'pi dvau putrau savanasya ca | masāvīto dhātakiś ca varṣe dve nāmacihnite ||

एको ऽद्रिर्मानसाख्यो ऽत्र मध्यतो वलयाकृतिः । योजनानां सहस्राणि विस्तारोच्छ्रायतः समः ।।

eko 'drirmānasākhyo 'tra madhyato valayākṛtiḥ | yojanānāṃ sahasrāṇi vistārocchrāyataḥ samaḥ ||

जीवनं दशसाहस्रं सुरैर ब्रह्मात्र पूज्यते । स्वादूदकेनोदधिना वेष्टितो द्वीपमानतः ।।

jīvanaṃ daśasāhasraṃ surair brahmātra pūjyate | svādūdakenodadhinā veṣṭito dvīpamānataḥ ||

ऊनातिरिक्तता चापां समुद्रेषु न जायते । उदयास्तमनेष्विन्दोः पक्षयोः शुक्लकृष्णयोः ।।

ūnātiriktatā cāpāṃ samudreṣu na jāyate | udayāstamaneṣvindoḥ pakṣayoḥ śuklakṛṣṇayoḥ ||

दशोत्तराणि पञ्चैव अङ्गुलानां शतानि वै । अपां वृद्धिक्षयौ दृष्टौ सामुद्रीणां महामुने ।।

daśottarāṇi pañcaiva aṅgulānāṃ śatāni vai | apāṃ vṛddhikṣayau dṛṣṭau sāmudrīṇāṃ mahāmune ||

स्वादूदका बहुगुणा भूर्हैमी जन्तुवर्जिता । लोकालोकस्ततः शैलो योजनायुतविस्तृतः ।।

svādūdakā bahuguṇā bhūrhaimī jantuvarjitā | lokālokastataḥ śailo yojanāyutavistṛtaḥ ||

लोकालोकस्तु तमसावृतो ऽथाण्डकटाहतः । भूमिः साण्डकटाहेन पञ्चाशत्कोटिविस्तरा ।।

lokālokastu tamasāvṛto 'thāṇḍakaṭāhataḥ | bhūmiḥ sāṇḍakaṭāhena pañcāśatkoṭivistarā ||