गयामाहात्म्यमाख्यास्ये गयातीर्थोत्तमोत्तमं । गयासुरस्तपस्तेपे तत्तपस्तापिभिः सुरैः ।।

gayāmāhātmyamākhyāsye gayātīrthottamottamaṃ | gayāsurastapastepe tattapastāpibhiḥ suraiḥ ||

उक्तः क्षीराब्धिगो विष्णुः पालयास्मान गयासुरात । तथेत्युक्त्वा हरिर्दैत्यं वरं ब्रूहीति चाब्रवीत ।।

uktaḥ kṣīrābdhigo viṣṇuḥ pālayāsmān gayāsurāt | tathetyuktvā harirdaityaṃ varaṃ brūhīti cābravīt ||

दैत्यो ऽब्रवीत्पवित्रो ऽहं भवेयं सर्वतीर्थतः । तथेत्युक्त्वा गतो विष्णुर्दैत्यं दृष्ट्वा न वा हरिं ।।

daityo 'bravītpavitro 'haṃ bhaveyaṃ sarvatīrthataḥ | tathetyuktvā gato viṣṇurdaityaṃ dṛṣṭvā na vā hariṃ ||

गताः शून्या मही स्वर्गे देवा ब्रह्मादयः सुराः । गता ऊचुर्हरिं देवाः शून्या भूस्त्रिदिवं हरे ।।

gatāḥ śūnyā mahī svarge devā brahmādayaḥ surāḥ | gatā ūcurhariṃ devāḥ śūnyā bhūstridivaṃ hare ||

दैत्यस्य दर्शनादेव ब्रह्मणञ्चाब्रवीद्धरिः । यागार्थं दैत्यदेहं त्वं प्रार्थय त्रिदशैः सह ।।

daityasya darśanādeva brahmaṇañcābravīddhariḥ | yāgārthaṃ daityadehaṃ tvaṃ prārthaya tridaśaiḥ saha ||

तच छ्रुत्वा ससुरो ब्रह्मा गयासुरमथाब्रवीत । अतिथिः प्रार्थयामि त्वान्देहं यागाय पावनं ।।

tac chrutvā sasuro brahmā gayāsuramathābravīt | atithiḥ prārthayāmi tvāndehaṃ yāgāya pāvanaṃ ||

गयासुरस्तथेत्युक्त्वापतत्तस्य शिरस्यथ । यागं चकार चलिते देहि पूर्णाहुतिं विभुः ।।

gayāsurastathetyuktvāpatattasya śirasyatha | yāgaṃ cakāra calite dehi pūrṇāhutiṃ vibhuḥ ||

पुनर्ब्रह्माब्रवीद्विष्णुं पूर्णकाले ऽसुरो ऽचलत । शिष्णुर्धर्ममथाहूय प्राह देवमयीं शिलाम ।।

punarbrahmābravīdviṣṇuṃ pūrṇakāle 'suro 'calat | śiṣṇurdharmamathāhūya prāha devamayīṃ śilām ||

धारयध्वं सुराः सर्वे यस्यामुपरि सन्तु ते । गदाधरो मदीयाथ मूर्तिः स्थास्यति सामरैः ।।

dhārayadhvaṃ surāḥ sarve yasyāmupari santu te | gadādharo madīyātha mūrtiḥ sthāsyati sāmaraiḥ ||

धर्मः शिलां देवमयीं तच छ्रुत्वाधारयत परां । या धर्माद्धर्मवत्याञ्च जाता धर्मव्रता सुता ।।

dharmaḥ śilāṃ devamayīṃ tac chrutvādhārayat parāṃ | yā dharmāddharmavatyāñca jātā dharmavratā sutā ||

मरीचिर्ब्रह्मणः पुत्रस्तामुवाह तपोन्वितां । यथा हरिः श्रिया रेमे गौर्या शम्भुस तथा तया ।।

marīcirbrahmaṇaḥ putrastāmuvāha taponvitāṃ | yathā hariḥ śriyā reme gauryā śambhus tathā tayā ||

कुशपुष्पाद्यरण्याच्च आनीयातिश्रमान्वितः । भुक्त्वा धर्मव्रतां प्राह पादसंवाहनं कुरु ।।

kuśapuṣpādyaraṇyācca ānīyātiśramānvitaḥ | bhuktvā dharmavratāṃ prāha pādasaṃvāhanaṃ kuru ||

विश्रान्तस्य मुनेः पादौ तथेत्युक्त्वा प्रियाकरोत । एतस्मिन्नन्तरे ब्रह्मा मुनौ सुप्ते तथागतः ।।

viśrāntasya muneḥ pādau tathetyuktvā priyākarot | etasminnantare brahmā munau supte tathāgataḥ ||

धर्मव्रताचिन्तयञ्च किं ब्रह्माणं समर्चये । पादसंवाहनं कुर्वे ब्रह्मा पूज्यो गुरोर्गुरुः ।।

dharmavratācintayañca kiṃ brahmāṇaṃ samarcaye | pādasaṃvāhanaṃ kurve brahmā pūjyo gurorguruḥ ||

विचिन्त्य पूजयामास ब्रह्माणं चार्हणादिभिः । मरीचिस्तामपश्यत स शशापोक्तिव्यतिक्रमात ।।

vicintya pūjayāmāsa brahmāṇaṃ cārhaṇādibhiḥ | marīcistāmapaśyat sa śaśāpoktivyatikramāt ||

शिला भविष्यसि क्रोधाद्धर्मव्रताब्रवीच्च तं । पादाभ्यङ्गं परित्यज्य त्वद्गुरुः पूजितो मया ।।

śilā bhaviṣyasi krodhāddharmavratābravīcca taṃ | pādābhyaṅgaṃ parityajya tvadguruḥ pūjito mayā ||

अदोषाहं यतस्त्वं हि शापं प्राप्स्यसि शङ्करात । धर्मव्रता पृथक शापं धारयित्वाग्रिमध्यगात ।।

adoṣāhaṃ yatastvaṃ hi śāpaṃ prāpsyasi śaṅkarāt | dharmavratā pṛthak śāpaṃ dhārayitvāgrimadhyagāt ||

तपश चचार वर्षाणां सहस्राण्ययुतानि च । ततो विष्ण्वादयो देवा वरं ब्रूहीति चाब्रुवन ।।

tapaś cacāra varṣāṇāṃ sahasrāṇyayutāni ca | tato viṣṇvādayo devā varaṃ brūhīti cābruvan ||

धर्मव्रताब्रवीद्देवान शापन्निर्वर्तयन्तु मे । दत्तो मरीचिना शापो भविष्यति न चान्यथा ।।

dharmavratābravīddevān śāpannirvartayantu me | datto marīcinā śāpo bhaviṣyati na cānyathā ||

शिला पवित्रा देवाङ्घ्रिलक्षिता त्वं भविष्यसि । देवव्रता देवशिला सर्वदेवादिरूपिणी ।।

śilā pavitrā devāṅghrilakṣitā tvaṃ bhaviṣyasi | devavratā devaśilā sarvadevādirūpiṇī ||

सर्वदेवमयी पुण्या निश चलायारसुस्य हि । यदि तुष्टास्थ मे सर्वे मयि तिष्ठन्तु सर्वदा ।।

sarvadevamayī puṇyā niś calāyārasusya hi | yadi tuṣṭāstha me sarve mayi tiṣṭhantu sarvadā ||

ब्रह्मा विष्णुश च रुद्राद्या गौरीलक्ष्मीमुखाः सुराः । देवव्रतावचः श्रुत्वा तथेत्युक्त्वा दिवङ्गताः ।।

brahmā viṣṇuś ca rudrādyā gaurīlakṣmīmukhāḥ surāḥ | devavratāvacaḥ śrutvā tathetyuktvā divaṅgatāḥ ||

सा धर्मणासुरस्यास्य धृता देवमयी शिला । सशिलश चलितो दैत्यः स्थिता रुद्रादयस्ततः ।।

sā dharmaṇāsurasyāsya dhṛtā devamayī śilā | saśilaś calito daityaḥ sthitā rudrādayastataḥ ||

सदेवश चलितो दैत्यस्ततो देवैः प्रसादितः । क्षीराब्धिगो हरिः प्रादात स्वमूर्तिं श्रीगदाधरं ।।

sadevaś calito daityastato devaiḥ prasāditaḥ | kṣīrābdhigo hariḥ prādāt svamūrtiṃ śrīgadādharaṃ ||

गच्छन्तु भोः स्वयं यास्यं मूर्त्या वै देवगम्यया । स्थितो गदाधरो देवो व्यक्ताव्यक्तोभयात्मकः ।।

gacchantu bhoḥ svayaṃ yāsyaṃ mūrtyā vai devagamyayā | sthito gadādharo devo vyaktāvyaktobhayātmakaḥ ||

निश चलार्थं स्वयं देवः स्थित आदिगदाधरः । गदो नामासुरो दैत्यः स हतो विष्णुना पुरा ।।

niś calārthaṃ svayaṃ devaḥ sthita ādigadādharaḥ | gado nāmāsuro daityaḥ sa hato viṣṇunā purā ||

तदस्थिनिर्मिता चाद्या गदा या विश्वकर्मणा । आद्यया गदया हेतिप्रमुखा राक्षसा हताः ।।

tadasthinirmitā cādyā gadā yā viśvakarmaṇā | ādyayā gadayā hetipramukhā rākṣasā hatāḥ ||

गदाधरेण विधिवत तस्मादादिगधाधरः । देवमय्यां शिलायां च स्थिते चादिगदाधरे ।।

gadādhareṇa vidhivat tasmādādigadhādharaḥ | devamayyāṃ śilāyāṃ ca sthite cādigadādhare ||

गयासुरे निश चलेय ब्रह्मा पूर्णाहुतिं ददौ । गयासुरो ऽब्रवीद्देवान किमर्थं वञ्चितो ह्य अहं ।।

gayāsure niś caleya brahmā pūrṇāhutiṃ dadau | gayāsuro 'bravīddevān kimarthaṃ vañcito hy ahaṃ ||

विष्णोर्वचनमात्रेण किन्नस्यान्निश चलोह्यहं । आक्रान्तो यद्यहं देवा दातुमर्हत मे वरं ।।

viṣṇorvacanamātreṇa kinnasyānniś calohyahaṃ | ākrānto yadyahaṃ devā dātumarhata me varaṃ ||

तीर्थस्य करणे यत त्वमस्माभिर निश चलीकृतः । विष्णोः शम्भोर्ब्रह्मणश च क्षेत्रं तव भविष्यति ।।

tīrthasya karaṇe yat tvamasmābhir niś calīkṛtaḥ | viṣṇoḥ śambhorbrahmaṇaś ca kṣetraṃ tava bhaviṣyati ||

प्रसिद्धं सर्वतीर्थेभ्यः पित्रादेर्ब्रह्मलोकदं । इत्युक्त्वा ते स्थिता देवा देव्यस्तीर्थादयः स्थिताः ।।

prasiddhaṃ sarvatīrthebhyaḥ pitrāderbrahmalokadaṃ | ityuktvā te sthitā devā devyastīrthādayaḥ sthitāḥ ||

यागं कृत्वा ददौ ब्रह्मा ऋत्विग्भ्यो दक्षिणां तदा । पञ्चक्रोशं गयाक्षेत्रं पञ्चाशत पञ्च चार्पयेत ।।

yāgaṃ kṛtvā dadau brahmā ṛtvigbhyo dakṣiṇāṃ tadā | pañcakrośaṃ gayākṣetraṃ pañcāśat pañca cārpayet ||

ग्रामान स्वर्णगिरीन कृत्वा नदीर्दुग्धमधुश्रवाः । सरोवराणि दध्याज्यैर बहूनन्नादिपर्वतान ।।

grāmān svarṇagirīn kṛtvā nadīrdugdhamadhuśravāḥ | sarovarāṇi dadhyājyair bahūnannādiparvatān ||

कामधेनुं कल्पतरुं स्वर्णरूप्यगृहाणि च । न याचयन्तु विप्रेन्द्रा अल्पानुक्त्वा ददौ प्रभुः ।।

kāmadhenuṃ kalpataruṃ svarṇarūpyagṛhāṇi ca | na yācayantu viprendrā alpānuktvā dadau prabhuḥ ||

धर्मयागे प्रलोभात्तु प्रतिगृह्य धनादिकं । स्थिता यदा गयायान्ते शप्ताते ब्रह्मणा तदा ।।

dharmayāge pralobhāttu pratigṛhya dhanādikaṃ | sthitā yadā gayāyānte śaptāte brahmaṇā tadā ||

विद्याविवर्जिता यूयं तृष्णायुक्ता भविष्यथ । दुग्धादिवर्जिता नद्यः शैलाः पाषाणरूपिणः ।।

vidyāvivarjitā yūyaṃ tṛṣṇāyuktā bhaviṣyatha | dugdhādivarjitā nadyaḥ śailāḥ pāṣāṇarūpiṇaḥ ||

ब्रह्माणं ब्राह्मणश्चोचुर नष्टं शापेन शाखिलं । जीवनाय प्रसादन्नः कुरु विप्रांश च सो ऽब्रवीत ।।

brahmāṇaṃ brāhmaṇaścocur naṣṭaṃ śāpena śākhilaṃ | jīvanāya prasādannaḥ kuru viprāṃś ca so 'bravīt ||

तीर्थोपजीविका यूयं सचन्द्रार्कं भविष्यथ । ये युष्मान पूजयिष्यन्ति गयायामागता नराः ।।

tīrthopajīvikā yūyaṃ sacandrārkaṃ bhaviṣyatha | ye yuṣmān pūjayiṣyanti gayāyāmāgatā narāḥ ||

हव्यकव्यैर धनैः श्रद्धैस्तेषां कुलशतं व्रजेत । नरकात स्वर्गलोकाय स्वर्गलोकात पराङ्गतिं ।।

havyakavyair dhanaiḥ śraddhaisteṣāṃ kulaśataṃ vrajet | narakāt svargalokāya svargalokāt parāṅgatiṃ ||

गयोपि चाकरोद्यागं बह्वन्नं बहुदक्षिणं । गया पुरी तेन नाम्ना पाण्डवा ईजिरे हरिं ।।

gayopi cākarodyāgaṃ bahvannaṃ bahudakṣiṇaṃ | gayā purī tena nāmnā pāṇḍavā ījire hariṃ ||