वक्ष्यामि स्कन्द नित्याद्यं स्नानं पूजां प्रतिष्ठया । खात्वासिना समुद्धृत्य मृदमष्टाङ्गुलां ततः ।।

vakṣyāmi skanda nityādyaṃ snānaṃ pūjāṃ pratiṣṭhayā | khātvāsinā samuddhṛtya mṛdamaṣṭāṅgulāṃ tataḥ ||

सर्वात्मना समुद्धृत्य पुनस्तेनैव पूरयेत । शिरसा पयसस्तीरे निधायास्त्रेण शोधयेत ।।

sarvātmanā samuddhṛtya punastenaiva pūrayet | śirasā payasastīre nidhāyāstreṇa śodhayet ||

तृणानि शिखयोद्धृत्य वर्मणा विभजेत्त्रिधा । एकया नाभिपादान्तं प्रक्षाल्य पुनरन्यया ।।

tṛṇāni śikhayoddhṛtya varmaṇā vibhajettridhā | ekayā nābhipādāntaṃ prakṣālya punaranyayā ||

अस्त्राभिलब्धयालभ्य दीप्तया सर्वविग्रहं । निरुद्धाक्षाणि पाणिभ्यां प्राणान संयम्य वारिणि ।।

astrābhilabdhayālabhya dīptayā sarvavigrahaṃ | niruddhākṣāṇi pāṇibhyāṃ prāṇān saṃyamya vāriṇi ||

निमज्यासीत हृद्यस्त्रं स्मरन कालानलप्रभं । मलस्नानं विशोधयेत्थं समुत्थाय जलान्तरात ।।

nimajyāsīta hṛdyastraṃ smaran kālānalaprabhaṃ | malasnānaṃ viśodhayetthaṃ samutthāya jalāntarāt ||

अस्त्रसन्ध्यामुपास्याथ विधिस्नानं समाचरेत । सारस्वतादितीर्थानां एकमङ्कुशमुद्रया ।।

astrasandhyāmupāsyātha vidhisnānaṃ samācaret | sārasvatāditīrthānāṃ ekamaṅkuśamudrayā ||

हृदाकृष्य तथा स्नाप्य पुनः संहारमुद्रया । शेषं मृद्भागमादाय प्रविश्य नाभिवारिणि ।।

hṛdākṛṣya tathā snāpya punaḥ saṃhāramudrayā | śeṣaṃ mṛdbhāgamādāya praviśya nābhivāriṇi ||

वामपाणितले कुर्याद्भागत्रयमुदङ्मुखः । अङ्गैर दक्षिणमेकाद्यं पूर्वमस्त्रेण सप्तधा ।।

vāmapāṇitale kuryādbhāgatrayamudaṅmukhaḥ | aṅgair dakṣiṇamekādyaṃ pūrvamastreṇa saptadhā ||

शिवेन दशधा सौम्यं जपेद्भागत्रयं क्रमात । सर्वदिक्षु क्षिपेत पूर्वं हूं फडन्तशरात्मना ।।

śivena daśadhā saumyaṃ japedbhāgatrayaṃ kramāt | sarvadikṣu kṣipet pūrvaṃ hūṃ phaḍantaśarātmanā ||

कुर्याच्छिवेन सौम्येन शिवतीर्थं भुजक्रमात । सर्वाङ्गमङ्गजप्तेन मूर्धादिचरणावधि ।।

kuryācchivena saumyena śivatīrthaṃ bhujakramāt | sarvāṅgamaṅgajaptena mūrdhādicaraṇāvadhi ||

दक्षिणेन समालभ्य पठन्नङ्गचतुष्टयम । पिधाय खानि सर्वाणि सम्मुखीकरणेन च ।।

dakṣiṇena samālabhya paṭhannaṅgacatuṣṭayam | pidhāya khāni sarvāṇi sammukhīkaraṇena ca ||

शिवं स्मरन्निमज्जेत हरिं गङ्गेति वा स्मरन । वौषडन्तषडङ्गेन के कुर्यादभिषेचनं ।।

śivaṃ smarannimajjeta hariṃ gaṅgeti vā smaran | vauṣaḍantaṣaḍaṅgena ke kuryādabhiṣecanaṃ ||

कुम्भमात्रेण रक्षार्थं पूर्वादौ निक्षिपेज्जलं । स्नात्वा रजोपचारेण सुगन्धामलकादिभिः ।।

kumbhamātreṇa rakṣārthaṃ pūrvādau nikṣipejjalaṃ | snātvā rajopacāreṇa sugandhāmalakādibhiḥ ||

स्नात्वा चोत्तीर्य तत्तीर्थं संहारिण्योपसंहरेत । अथातो विधिशुद्धेन संहितामन्त्रितेन च ।।

snātvā cottīrya tattīrthaṃ saṃhāriṇyopasaṃharet | athāto vidhiśuddhena saṃhitāmantritena ca ||

निवृत्यादिविशुद्धेन भस्मना स्नानमाचरेत । शिरस्तः पादपर्यन्तं ह्रूं फडन्तशरात्मना ।।

nivṛtyādiviśuddhena bhasmanā snānamācaret | śirastaḥ pādaparyantaṃ hrūṃ phaḍantaśarātmanā ||

तेन कृत्वा मलस्नानं विधिस्नानं समाचरेत । ईशतत्पुरुषाघोरगुह्यकाजातसञ्चरैः ।।

tena kṛtvā malasnānaṃ vidhisnānaṃ samācaret | īśatatpuruṣāghoraguhyakājātasañcaraiḥ ||

क्रमेणोद्धूनयेन्मूर्ध्नि वक्त्रहृद्गुह्यविग्रहात । सन्ध्यात्रये निशीथे च वर्षापूर्वावसानयोः ।।

krameṇoddhūnayenmūrdhni vaktrahṛdguhyavigrahāt | sandhyātraye niśīthe ca varṣāpūrvāvasānayoḥ ||

सुप्त्वा भुक्त्वा पयः पीत्वा कृत्वा चावश्यकादिकम । स्त्रीपुन्नपुंसकं शूद्रं विडालशशमूषिकम ।।

suptvā bhuktvā payaḥ pītvā kṛtvā cāvaśyakādikam | strīpunnapuṃsakaṃ śūdraṃ viḍālaśaśamūṣikam ||

स्नानमाग्नेयकं स्पृष्ट्वा शुचा वुद्धूलकं चरेत । सूर्यांशुवर्षसम्पर्कैः प्राङ्मुखेनोर्ध्वबाहुना ।।

snānamāgneyakaṃ spṛṣṭvā śucā vuddhūlakaṃ caret | sūryāṃśuvarṣasamparkaiḥ prāṅmukhenordhvabāhunā ||

माहेन्द्रं स्नानमैशेन कार्यं सप्तपदावधि । गोसङ्घमध्यगः कुर्यात खुरोत्खातकरेणुभिः ।।

māhendraṃ snānamaiśena kāryaṃ saptapadāvadhi | gosaṅghamadhyagaḥ kuryāt khurotkhātakareṇubhiḥ ||

पावनं नवमन्त्रेण स्नानन्तद्वर्मणाथवा । सद्योजातादिभिर्मन्त्रैर अम्भोभिरभिषेचनम ।।

pāvanaṃ navamantreṇa snānantadvarmaṇāthavā | sadyojātādibhirmantrair ambhobhirabhiṣecanam ||

मन्त्रस्नानं भवेदेवं वारुणाग्नेययोरपि । मनसा मूलमन्त्रेण प्राणायामपुरःसरम ।।

mantrasnānaṃ bhavedevaṃ vāruṇāgneyayorapi | manasā mūlamantreṇa prāṇāyāmapuraḥsaram ||

कुर्वीत मानसं स्नानं सर्वत्र विहितं च यत । वैष्णवादौ च तन्मन्त्रैर एवं स्नानादि कारयेत ।।

kurvīta mānasaṃ snānaṃ sarvatra vihitaṃ ca yat | vaiṣṇavādau ca tanmantrair evaṃ snānādi kārayet ||

सन्ध्याविधिं प्रवक्ष्यामि मन्त्रैर भिन्नैः समं गुह । संवीक्ष्य त्रिः पिवेदम्बु ब्रह्मतीर्थेन शङ्करैः ।।

sandhyāvidhiṃ pravakṣyāmi mantrair bhinnaiḥ samaṃ guha | saṃvīkṣya triḥ pivedambu brahmatīrthena śaṅkaraiḥ ||

स्वधान्तैर आत्मतत्त्वाद्यैस्ततः खानि स्पृशेद्धृदा । शकलीकरणं कृत्वा प्राणायामेन संस्थितः ।।

svadhāntair ātmatattvādyaistataḥ khāni spṛśeddhṛdā | śakalīkaraṇaṃ kṛtvā prāṇāyāmena saṃsthitaḥ ||

त्रिः समावर्तयेन मन्त्री मनसा शिवसंहितां । आचम्य न्यस्य सन्ध्याञ्च ब्राह्मीं प्रातः स्मरेन्नरः ।।

triḥ samāvartayen mantrī manasā śivasaṃhitāṃ | ācamya nyasya sandhyāñca brāhmīṃ prātaḥ smarennaraḥ ||

हंसपद्मासनां रक्तां चतुर्वक्त्रां चतुर्भुजां । प्रस्कन्दमालिनीं दक्षे वामे दण्डकमण्डलुं ।।

haṃsapadmāsanāṃ raktāṃ caturvaktrāṃ caturbhujāṃ | praskandamālinīṃ dakṣe vāme daṇḍakamaṇḍaluṃ ||

तार्क्ष्यपद्मासनां ध्यायेन्मध्याह्ने वैष्णवीं सितां । शङ्खचक्रधरां वामे दक्षिणे सगदाभयं ।।

tārkṣyapadmāsanāṃ dhyāyenmadhyāhne vaiṣṇavīṃ sitāṃ | śaṅkhacakradharāṃ vāme dakṣiṇe sagadābhayaṃ ||

रौद्रीं ध्यायेद वृषाब्जस्थां त्रिनेत्रां शशिभूषितां । त्रिशूलाक्षधरां दक्षे वामे साभयशक्तिकां ।।

raudrīṃ dhyāyed vṛṣābjasthāṃ trinetrāṃ śaśibhūṣitāṃ | triśūlākṣadharāṃ dakṣe vāme sābhayaśaktikāṃ ||

तत्प्रभानुगं । चतुर्थी ज्ञानिनः सन्ध्या निशीथादौ विभाव्यते ।।

tatprabhānugaṃ | caturthī jñāninaḥ sandhyā niśīthādau vibhāvyate ||

हृद्बिन्दुब्रह्मरन्ध्रेषु अरूपा तु परे स्थिता । शिवबोधपरा या तु सा सन्ध्या मरमोच्यते ।।

hṛdbindubrahmarandhreṣu arūpā tu pare sthitā | śivabodhaparā yā tu sā sandhyā maramocyate ||

पैत्र्यं मूले प्रदेशिन्याः कनिष्ठायाः प्रजापतेः । ब्राह्म्यमङ्गुष्ठमूलस्थं तीर्थं दैवं कराग्रतः ।।

paitryaṃ mūle pradeśinyāḥ kaniṣṭhāyāḥ prajāpateḥ | brāhmyamaṅguṣṭhamūlasthaṃ tīrthaṃ daivaṃ karāgrataḥ ||

सव्यपाणितले वह्नेस्तीर्थं सोमस्य वामतः । ऋषीणां तु समग्रेषु अङ्गुलीपर्वसन्धिषु ।।

savyapāṇitale vahnestīrthaṃ somasya vāmataḥ | ṛṣīṇāṃ tu samagreṣu aṅgulīparvasandhiṣu ||

ततः शिवात्मकैर मन्त्रैः कृत्वा तीर्थं शिवात्मकं । मार्जनं संहितामन्त्रैस्तत्तोयेन समाचरेत ।।

tataḥ śivātmakair mantraiḥ kṛtvā tīrthaṃ śivātmakaṃ | mārjanaṃ saṃhitāmantraistattoyena samācaret ||

वामपाणिपतत्तोययोजनं सव्यपाणिना । उत्तमाङ्गे क्रमान्मन्त्रैर मार्जनं समुदाहृतं ।।

vāmapāṇipatattoyayojanaṃ savyapāṇinā | uttamāṅge kramānmantrair mārjanaṃ samudāhṛtaṃ ||

नीत्वा तदुपनासाग्रं दक्षपाणिपुटस्थितं । बोधरूपं सितं तोयं वाममाकृष्य स्तम्भयेत ।।

nītvā tadupanāsāgraṃ dakṣapāṇipuṭasthitaṃ | bodharūpaṃ sitaṃ toyaṃ vāmamākṛṣya stambhayet ||

तत्पापं कज्जलाभासम्पिङ्गयारिच्य मुष्टिना । क्षिपेद्वज्रशिलायान्तु तद्भवेदघमर्षणं ।।

tatpāpaṃ kajjalābhāsampiṅgayāricya muṣṭinā | kṣipedvajraśilāyāntu tadbhavedaghamarṣaṇaṃ ||

स्वाहान्तशिवमन्त्रेण कुशपुष्पाक्षतान्वितं । शिवायार्घ्याञ्जलिन्दत्वा गायत्रीं शक्तितो जपेत ।।

svāhāntaśivamantreṇa kuśapuṣpākṣatānvitaṃ | śivāyārghyāñjalindatvā gāyatrīṃ śaktito japet ||

तर्पणं सम्प्रवक्ष्यामि देवतीर्थेन मन्त्रकात । तर्पयेद्धौं शिवायेति स्वाहान्यान स्वाहया युतान ।।

tarpaṇaṃ sampravakṣyāmi devatīrthena mantrakāt | tarpayeddhauṃ śivāyeti svāhānyān svāhayā yutān ||

ह्रां हृद्याय ह्रीं शिरसे ह्रूं शिखायै ह्रैं कवचाय । अस्त्रायाष्टौ देवगणान हृदादित्येभ्य एव च ।।

hrāṃ hṛdyāya hrīṃ śirase hrūṃ śikhāyai hraiṃ kavacāya | astrāyāṣṭau devagaṇān hṛdādityebhya eva ca ||

हां वसुभ्यो ऽथ रुद्रेभ्यो विश्वेभ्यश चैव मरुद्भ्यः । भृगुभ्यो हामङ्गिरोभ्य ऋषीन कण्ठोपवीत्यथ ।।

hāṃ vasubhyo 'tha rudrebhyo viśvebhyaś caiva marudbhyaḥ | bhṛgubhyo hāmaṅgirobhya ṛṣīn kaṇṭhopavītyatha ||

अत्रेये ऽथ वसिष्ठाय नमश्चाथ पुलस्तये । कृतवे भारद्वजाय विश्वामित्राय वै नमः ।।

atreye 'tha vasiṣṭhāya namaścātha pulastaye | kṛtave bhāradvajāya viśvāmitrāya vai namaḥ ||

प्रचेतसे मनुष्यांश च सनकाय वषट तथा । हां सनन्दाय वषट सनातनाय वै वषट ।।

pracetase manuṣyāṃś ca sanakāya vaṣaṭ tathā | hāṃ sanandāya vaṣaṭ sanātanāya vai vaṣaṭ ||

सनत्कुमाराय वषट कपिलाय तथा वषट । पञ्चशिखाय द्युभवे संलग्नकरमूलतः ।।

sanatkumārāya vaṣaṭ kapilāya tathā vaṣaṭ | pañcaśikhāya dyubhave saṃlagnakaramūlataḥ ||

सर्वेभ्यो भूतेभ्यो वौषट भूतान देवपितॄनथ । दक्षस्कन्धोपवीती च कुशमूलाग्रतस्तिलैः ।।

sarvebhyo bhūtebhyo vauṣaṭ bhūtān devapitṝnatha | dakṣaskandhopavītī ca kuśamūlāgratastilaiḥ ||

कव्यबालानलायाथ सोमाय च यमाय च । अर्यम्णे चाग्निसोमाय वर्हिषद्भ्यः स्वधायुतान ।।

kavyabālānalāyātha somāya ca yamāya ca | aryamṇe cāgnisomāya varhiṣadbhyaḥ svadhāyutān ||

आज्यपाय च सोमाय विशेषसुरवत पितॄन । ओं हां ईशानाय पित्रे स्वधा दद्यात पितामहे ।।

ājyapāya ca somāya viśeṣasuravat pitṝn | oṃ hāṃ īśānāya pitre svadhā dadyāt pitāmahe ||

शान्तप्रपितामहाय तथाप्रेतपितॄंस तथा । पितृभ्यः पितामहेभ्यः स्वधाथ प्रपितामहे ।।

śāntaprapitāmahāya tathāpretapitṝṃs tathā | pitṛbhyaḥ pitāmahebhyaḥ svadhātha prapitāmahe ||

वृद्धप्रपितामहेभ्यो मातृभ्यश च स्वधा तथा । हां मातामहेभ्यः स्वधा हां प्रमातामहेभ्यश च ।।

vṛddhaprapitāmahebhyo mātṛbhyaś ca svadhā tathā | hāṃ mātāmahebhyaḥ svadhā hāṃ pramātāmahebhyaś ca ||

वृद्धप्रमातामहेभ्यः सर्वेभ्यः पितृभ्यस तथा । सर्भेभ्यः स्वधा ज्ञातिभ्यः सर्वाचार्येभ्य एव च । दिशां दिक्पतिसिद्धानां मातॄणां ग्रहरक्षसां ।।

vṛddhapramātāmahebhyaḥ sarvebhyaḥ pitṛbhyas tathā | sarbhebhyaḥ svadhā jñātibhyaḥ sarvācāryebhya eva ca | diśāṃ dikpatisiddhānāṃ mātṝṇāṃ graharakṣasāṃ ||