कूपवापीतडागानां प्रतिष्ठां वच्मि तां शृणु । जलरूपेण हि हरिः सोमो वरुण उत्तम ।।

kūpavāpītaḍāgānāṃ pratiṣṭhāṃ vacmi tāṃ śṛṇu | jalarūpeṇa hi hariḥ somo varuṇa uttama ||

अग्नीषोममयं विश्वं विष्णुरापस्तु कारणं । हैमं रौप्यं रत्नजं वा वरुणं कारयेन्नरः ।।

agnīṣomamayaṃ viśvaṃ viṣṇurāpastu kāraṇaṃ | haimaṃ raupyaṃ ratnajaṃ vā varuṇaṃ kārayennaraḥ ||

द्विभुजं हंसपृष्ठस्थं दक्षिणेनाभयप्रदं । वामेन नागपाशं तं नदीनागादिसंयुतं ।।

dvibhujaṃ haṃsapṛṣṭhasthaṃ dakṣiṇenābhayapradaṃ | vāmena nāgapāśaṃ taṃ nadīnāgādisaṃyutaṃ ||

यागमण्डपमध्ये स्याद्वेदिका कुण्डमण्डिता । तोरणं वारुणं कुम्भं न्यसेच्च करकान्वितं ।।

yāgamaṇḍapamadhye syādvedikā kuṇḍamaṇḍitā | toraṇaṃ vāruṇaṃ kumbhaṃ nyasecca karakānvitaṃ ||

भद्रके चार्धचन्द्रे वा स्वस्तिके द्वारि कुम्भकान । अग्न्याधानं चाप्यकुण्डे कृत्वा पूर्णां प्रदापयेत ।।

bhadrake cārdhacandre vā svastike dvāri kumbhakān | agnyādhānaṃ cāpyakuṇḍe kṛtvā pūrṇāṃ pradāpayet ||

वरुणं स्नानपीठे तु ये ते शतेति संस्पृशेत । घृतेनाभ्यञ्जयेत पश्चान्मूलमन्त्रेण देशिकः ।।

varuṇaṃ snānapīṭhe tu ye te śateti saṃspṛśet | ghṛtenābhyañjayet paścānmūlamantreṇa deśikaḥ ||

शन्नो देवीति प्रक्षाल्य शुद्धवत्या शिवोदकैः । अधिवासयेदष्टकुम्भान सामुद्रं पूर्वकुम्भके ।।

śanno devīti prakṣālya śuddhavatyā śivodakaiḥ | adhivāsayedaṣṭakumbhān sāmudraṃ pūrvakumbhake ||

गाङ्गमग्नौ वर्षतोयं दक्षे रक्षस्तु नैर्झरं । नदीतोयं पश्चिमे तु वायव्ये तु नदोदकं ।।

gāṅgamagnau varṣatoyaṃ dakṣe rakṣastu nairjharaṃ | nadītoyaṃ paścime tu vāyavye tu nadodakaṃ ||

औद्भिज्जं चोत्तरे स्थाप्य ऐशान्यां तीर्थसम्भवं । अलाभे तु नदीतोयं यासां राजेति मन्त्रयेत ।।

audbhijjaṃ cottare sthāpya aiśānyāṃ tīrthasambhavaṃ | alābhe tu nadītoyaṃ yāsāṃ rājeti mantrayet ||

देवं निर्मार्ज्य निर्मञ्छ्य दुर्मित्रियेति विचक्षणः । नेत्रे चोन्मीलयेच्चित्रं तच्चक्षुर्मधुरत्रयैः ।।

devaṃ nirmārjya nirmañchya durmitriyeti vicakṣaṇaḥ | netre conmīlayeccitraṃ taccakṣurmadhuratrayaiḥ ||

ज्योतिः सम्पूरयेद्धैम्यां गुरवे गामथार्पयेत । समुद्रज्येष्ठेत्यभिषिञ्चयेद्वरुणं पूर्वकुम्भतः ।।

jyotiḥ sampūrayeddhaimyāṃ gurave gāmathārpayet | samudrajyeṣṭhetyabhiṣiñcayedvaruṇaṃ pūrvakumbhataḥ ||

समुद्रं गच्छ गाङ्गेयात सोमो धेन्विति वर्षकात । देवीरापो निर्झराद्भिर नदाद्भिः पञ्चनद्यतः ।।

samudraṃ gaccha gāṅgeyāt somo dhenviti varṣakāt | devīrāpo nirjharādbhir nadādbhiḥ pañcanadyataḥ ||

उद्भिदद्भ्यश्चोद्भिदेन पावमान्याथ तीर्थकैः । आपो हि ष्ठा पञ्चगव्याद्धिरण्यवर्णेति स्वर्णजात ।।

udbhidadbhyaścodbhidena pāvamānyātha tīrthakaiḥ | āpo hi ṣṭhā pañcagavyāddhiraṇyavarṇeti svarṇajāt ||

आपो अस्मेति वर्षोप्त्यैर व्याहृत्या कूपसम्भवैः । वरुणञ्च तडागोप्त्यैर वरुणाद्भिस्तु वश्यतः ।।

āpo asmeti varṣoptyair vyāhṛtyā kūpasambhavaiḥ | varuṇañca taḍāgoptyair varuṇādbhistu vaśyataḥ ||

आपो देवीति गिरिजैर एकाशीविघटैस्ततः । स्नापयेद्वरुणस्येति त्वन्नो वरुणा चार्घ्यकं ।।

āpo devīti girijair ekāśīvighaṭaistataḥ | snāpayedvaruṇasyeti tvanno varuṇā cārghyakaṃ ||

व्याहृत्या मधुपर्कन्तु वृहस्पतेति वस्त्रकं । वरुणेति पवित्रन्तु प्रणवेनोत्तरीयकं ।।

vyāhṛtyā madhuparkantu vṛhaspateti vastrakaṃ | varuṇeti pavitrantu praṇavenottarīyakaṃ ||

यद्वारण्येन पुष्पादि प्रदद्याद्वरुणाय तु । चामरं दर्पणं छत्रं व्यजनं वैजयन्तिकां ।।

yadvāraṇyena puṣpādi pradadyādvaruṇāya tu | cāmaraṃ darpaṇaṃ chatraṃ vyajanaṃ vaijayantikāṃ ||

मूलेनोत्तिष्ठेत्युत्थाप्य तां रात्रिमधिवासयेत । वरुणञ्चेति सान्निध्यं यद्वारण्येन पूजयेत ।।

mūlenottiṣṭhetyutthāpya tāṃ rātrimadhivāsayet | varuṇañceti sānnidhyaṃ yadvāraṇyena pūjayet ||

सजीवीकरणं मूलात पुनर्गन्धादिना यजेत । मण्डपे पूर्ववत प्रार्च्य कुण्डेषु समिदादिकं ।।

sajīvīkaraṇaṃ mūlāt punargandhādinā yajet | maṇḍape pūrvavat prārcya kuṇḍeṣu samidādikaṃ ||

वेदादिमन्त्रैर गन्धाद्याश चतस्रो धेनवो दुहेत । दिक्ष्वथो वै यवचरुं ततः संस्थाप्य होमयेत ।।

vedādimantrair gandhādyāś catasro dhenavo duhet | dikṣvatho vai yavacaruṃ tataḥ saṃsthāpya homayet ||

व्याहृत्या वाथ गायत्र्या मूलेनामन्त्रयेत्तथा । सूर्याय प्रजापतये द्यौः स्वाहा चान्तरिक्षकः ।।

vyāhṛtyā vātha gāyatryā mūlenāmantrayettathā | sūryāya prajāpataye dyauḥ svāhā cāntarikṣakaḥ ||

तस्यै पृथिव्यै देहधृत्यै इह स्वधृतये ततः । इह रत्यै चेह रमत्या उग्रो भीमश च रौद्रकः ।।

tasyai pṛthivyai dehadhṛtyai iha svadhṛtaye tataḥ | iha ratyai ceha ramatyā ugro bhīmaś ca raudrakaḥ ||

विष्णुश च वरुणो धाता रायस्पोषो महेन्द्रकः । अग्निर्यमो नैरृतो ऽथ वरुणो वायुरेव च ।।

viṣṇuś ca varuṇo dhātā rāyaspoṣo mahendrakaḥ | agniryamo nairṛto 'tha varuṇo vāyureva ca ||

कुवेर ईशो ऽनन्तो ऽथ ब्रह्मा राजा जलेश्वरः । तस्मै स्वाहेदं विष्णुश च तद्विप्रासेति होमयेत ।।

kuvera īśo 'nanto 'tha brahmā rājā jaleśvaraḥ | tasmai svāhedaṃ viṣṇuś ca tadviprāseti homayet ||

सोमो धेन्विति षड हुत्वा इमं मेति च होमयेत । आपो हि ष्ठेति तिसृभिरिमा रुद्रेति होमयेत ।।

somo dhenviti ṣaḍ hutvā imaṃ meti ca homayet | āpo hi ṣṭheti tisṛbhirimā rudreti homayet ||

दशादिक्षु बलिं दद्यात गन्धपुष्पादिनार्चयेत । प्रतिमां तु समुत्थाप्य मण्डले विन्यसेद बुधः ।।

daśādikṣu baliṃ dadyāt gandhapuṣpādinārcayet | pratimāṃ tu samutthāpya maṇḍale vinyased budhaḥ ||

पूजयेद्गन्धपुष्पाद्यैर हेमपुष्पादिभिः क्रमात । जलाशयांस्तु दिग्भागे वितस्तिद्वयसम्मितान ।।

pūjayedgandhapuṣpādyair hemapuṣpādibhiḥ kramāt | jalāśayāṃstu digbhāge vitastidvayasammitān ||

कृत्वाष्टौ स्थण्डिलान रम्यान सैकतान देशिकोत्तमः । वरुणस्येति मन्त्रेण साज्यमष्टशतं ततः ।।

kṛtvāṣṭau sthaṇḍilān ramyān saikatān deśikottamaḥ | varuṇasyeti mantreṇa sājyamaṣṭaśataṃ tataḥ ||

चरुं यवमयं हुत्वा शान्तितोयं समाचरेत । सेचयेन्मूर्ध्नि देवं तु सजीवकरणं चरेत ।।

caruṃ yavamayaṃ hutvā śāntitoyaṃ samācaret | secayenmūrdhni devaṃ tu sajīvakaraṇaṃ caret ||

ध्यायेत्तु वरुणं युक्तं गौर्या नदनदीगणैः । ओं वरुणाय नमो ऽभ्यर्च्य ततः सान्निध्यमाचरेत ।।

dhyāyettu varuṇaṃ yuktaṃ gauryā nadanadīgaṇaiḥ | oṃ varuṇāya namo 'bhyarcya tataḥ sānnidhyamācaret ||

उत्थाप्य नागपृष्ठाद्यैर भ्रामयेत्तैः समङ्गलैः । आपो हि ष्ठेति च क्षिपेत्त्रिमध्वाक्ते घटे जले ।।

utthāpya nāgapṛṣṭhādyair bhrāmayettaiḥ samaṅgalaiḥ | āpo hi ṣṭheti ca kṣipettrimadhvākte ghaṭe jale ||

जलाशये मध्यगतं सुगुप्तं विनिवेशयेत । स्नात्वा ध्यायेच्च वरुणं सृष्टिं ब्रह्माण्डसञ्ज्ञिकां ।।

jalāśaye madhyagataṃ suguptaṃ viniveśayet | snātvā dhyāyecca varuṇaṃ sṛṣṭiṃ brahmāṇḍasañjñikāṃ ||

अग्निवीजेन सन्दग्द्ध्य तद्भस्म प्लावयेद्धरां । सर्वमपोमयं लोकं ध्यायेत तत्र जलेश्वरं ।।

agnivījena sandagddhya tadbhasma plāvayeddharāṃ | sarvamapomayaṃ lokaṃ dhyāyet tatra jaleśvaraṃ ||

तोयमध्यस्थितं देवं ततो यूपं निवेशयेत । चतुरस्रमथाष्टास्रं वर्तुलं वा प्रवर्तितं ।।

toyamadhyasthitaṃ devaṃ tato yūpaṃ niveśayet | caturasramathāṣṭāsraṃ vartulaṃ vā pravartitaṃ ||

आराध्य देवतालिङ्गं दशहस्तं तु कूपके । यूपं यज्ञीयवृक्षोत्थं मूले हैमं फलं न्यसेत ।।

ārādhya devatāliṅgaṃ daśahastaṃ tu kūpake | yūpaṃ yajñīyavṛkṣotthaṃ mūle haimaṃ phalaṃ nyaset ||

वाप्यां पञ्चदशकरं पुष्करिण्यां तु विंशतिकं । तडागे पञ्चविंशाख्यं जलमध्ये निवेशयेत ।।

vāpyāṃ pañcadaśakaraṃ puṣkariṇyāṃ tu viṃśatikaṃ | taḍāge pañcaviṃśākhyaṃ jalamadhye niveśayet ||

यागमण्डपाङ्गेण वा यूपब्रस्केति मन्त्रतः । स्थाप्य तद्वेष्टयेद्वस्त्रैर यूपोपरि पताकिकां ।।

yāgamaṇḍapāṅgeṇa vā yūpabrasketi mantrataḥ | sthāpya tadveṣṭayedvastrair yūpopari patākikāṃ ||

तदभ्यर्च्य च गन्धाद्यैर जगच्छान्तिं समाचरेत । दक्षिणां गुरवे दद्याद्भूगोहेमाम्बुपात्रकं ।।

tadabhyarcya ca gandhādyair jagacchāntiṃ samācaret | dakṣiṇāṃ gurave dadyādbhūgohemāmbupātrakaṃ ||

द्विजेभ्यो दक्षिणा देया आगतान भोजयेत्तथा । आब्रह्मस्तम्बपर्यन्ता ये केचित्सलिलार्थिनः ।।

dvijebhyo dakṣiṇā deyā āgatān bhojayettathā | ābrahmastambaparyantā ye kecitsalilārthinaḥ ||

ते तृप्तिमुपगच्छन्तु तडागस्थेन वारिणा । तोयमुत्सर्जयेदेवं पञ्चगव्यं विनिक्षिपेत ।।

te tṛptimupagacchantu taḍāgasthena vāriṇā | toyamutsarjayedevaṃ pañcagavyaṃ vinikṣipet ||

आपो हि ष्ठेति तिसृभिः शान्तितोयं द्विजैः कृतं । तीर्थतोयं क्षिपेत पुण्यं गोकुलञ्चार्पयेद्विजान ।।

āpo hi ṣṭheti tisṛbhiḥ śāntitoyaṃ dvijaiḥ kṛtaṃ | tīrthatoyaṃ kṣipet puṇyaṃ gokulañcārpayedvijān ||

अनिवारितमन्नाद्यं सर्वजन्यञ्च कारयेत । अश्वमेधसहस्राणां सहस्रं यः समाचरेत ।।

anivāritamannādyaṃ sarvajanyañca kārayet | aśvamedhasahasrāṇāṃ sahasraṃ yaḥ samācaret ||

एकाहं स्थापयेत्तोयं तत्पुण्यमयुतायुतं । विमाने मोदते स्वर्गे नरकं न स गच्छति ।।

ekāhaṃ sthāpayettoyaṃ tatpuṇyamayutāyutaṃ | vimāne modate svarge narakaṃ na sa gacchati ||

गवादि पिवते यस्मात्तस्मात कर्तुर न पातकं । तोयदानात्सर्वदानफलं प्राप्य दिवं यजेत ।।

gavādi pivate yasmāttasmāt kartur na pātakaṃ | toyadānātsarvadānaphalaṃ prāpya divaṃ yajet ||