हरेः सान्निध्यकरणमधिवासनमुच्यते । सर्वज्ञं सर्वगं ध्यात्वा आत्मानं पुरुषोत्तमं ।।

hareḥ sānnidhyakaraṇamadhivāsanamucyate | sarvajñaṃ sarvagaṃ dhyātvā ātmānaṃ puruṣottamaṃ ||

ओंकारेण समायोज्य चिच्छक्तिमभिमानिनीं । निःसार्यात्मैकतां कृत्वा स्वस्मिन सर्वगते विभौ ।।

oṃkāreṇa samāyojya cicchaktimabhimāninīṃ | niḥsāryātmaikatāṃ kṛtvā svasmin sarvagate vibhau ||

योजयेन्मरुतां पृथ्वीं वह्निवीजेन दीपयेत । संहरेद्वायुना चाग्निं वायुमाकाशतो नयेत ।।

yojayenmarutāṃ pṛthvīṃ vahnivījena dīpayet | saṃharedvāyunā cāgniṃ vāyumākāśato nayet ||

अधिभूतादिदेवैस्तु साध्याख्यैर विभवैः सह । तन्मात्रपात्रकान कृत्वा संहरेत्तत क्रमाद बुधः ।।

adhibhūtādidevaistu sādhyākhyair vibhavaiḥ saha | tanmātrapātrakān kṛtvā saṃharettat kramād budhaḥ ||

आकाशं मनसाहत्य मनोहङ्करणे कुरु । अहङ्कारञ्च महति तञ्चाप्यव्याकृते नयेत ।।

ākāśaṃ manasāhatya manohaṅkaraṇe kuru | ahaṅkārañca mahati tañcāpyavyākṛte nayet ||

अव्याकृतं ज्ञानरूपे वासुदेवः स ईरितः । स तामव्याकृतिं मायामभ्यष्ट सिसृक्षया ।।

avyākṛtaṃ jñānarūpe vāsudevaḥ sa īritaḥ | sa tāmavyākṛtiṃ māyāmabhyaṣṭa sisṛkṣayā ||

सङ्कर्षणं सं शब्दात्मा स्पर्शाख्यमसृजत प्रभुः । क्षोभ्य मायां स प्रद्युम्नं तेजोरूपं स चासृजत ।।

saṅkarṣaṇaṃ saṃ śabdātmā sparśākhyamasṛjat prabhuḥ | kṣobhya māyāṃ sa pradyumnaṃ tejorūpaṃ sa cāsṛjat ||

अनिरुद्धं रसमात्रं ब्रह्माणं गन्धरूपकं । अनिरुद्धः स च ब्रह्मा अप आदौ ससर्ज ह ।।

aniruddhaṃ rasamātraṃ brahmāṇaṃ gandharūpakaṃ | aniruddhaḥ sa ca brahmā apa ādau sasarja ha ||

तस्मिन हिरण्मयञ्चाण्डं सो ऽसृजत पञ्चभूतवत । तस्मिन सङ्क्रामिते जीवे शक्तिरात्मोपसंहृता ।।

tasmin hiraṇmayañcāṇḍaṃ so 'sṛjat pañcabhūtavat | tasmin saṅkrāmite jīve śaktirātmopasaṃhṛtā ||

प्राणो जीवेन संयुक्तो वृत्तिमानिति शब्द्यते । जीवोव्याहृतिसञ्ज्ञस्तु प्राणेष्वाध्यात्मिकः स्मृतः ।।

prāṇo jīvena saṃyukto vṛttimāniti śabdyate | jīvovyāhṛtisañjñastu prāṇeṣvādhyātmikaḥ smṛtaḥ ||

प्राणैर युक्ता ततो बुद्धिः सञ्जाता चाष्टमूर्तिकी । अहङ्कारस्ततो जज्ञे मनस्तस्मादजायत ।।

prāṇair yuktā tato buddhiḥ sañjātā cāṣṭamūrtikī | ahaṅkārastato jajñe manastasmādajāyata ||

अर्थाः प्रजज्ञिरे पञ्च सङ्कल्पादियुतास्ततः । शब्दः स्पर्शश च रूपञ्च रसो गन्ध इति स्मृता ।।

arthāḥ prajajñire pañca saṅkalpādiyutāstataḥ | śabdaḥ sparśaś ca rūpañca raso gandha iti smṛtā ||

ज्ञानशक्तियुतान्येतैर आरब्धानीन्द्रियाणि तु । त्वक्श्रोत्रघ्राणचक्षूंषि जिह्वाबुद्धीन्द्रियाणि तु ।।

jñānaśaktiyutānyetair ārabdhānīndriyāṇi tu | tvakśrotraghrāṇacakṣūṃṣi jihvābuddhīndriyāṇi tu ||

पादौ पायुःस तथा पाणी वागुपस्थश च पञ्चमः । कर्मेन्द्रियाणि चैतानि पञ्चभूतान्यतः शृणु ।।

pādau pāyuḥs tathā pāṇī vāgupasthaś ca pañcamaḥ | karmendriyāṇi caitāni pañcabhūtānyataḥ śṛṇu ||

आकाशवायुतेजांसि सलिलं पृथिवी तथा । स्थूलमेभिः शरीरन्तु सर्वाधारं प्रजायते ।।

ākāśavāyutejāṃsi salilaṃ pṛthivī tathā | sthūlamebhiḥ śarīrantu sarvādhāraṃ prajāyate ||

एतेषां वाचका मन्त्रा न्यासायोच्यन्त उत्तमाः । जीवभूतं मकारन्तु देवस्य व्यापकं न्यसेत ।।

eteṣāṃ vācakā mantrā nyāsāyocyanta uttamāḥ | jīvabhūtaṃ makārantu devasya vyāpakaṃ nyaset ||

प्राणतत्त्वं भकारन्तु जीवोपाधिगतं न्यसेत । हृदयस्थं बकारन्तु बुद्धितत्त्वं न्यसेद बुधः ।।

prāṇatattvaṃ bhakārantu jīvopādhigataṃ nyaset | hṛdayasthaṃ bakārantu buddhitattvaṃ nyased budhaḥ ||

फकारमपि तत्रैव अहङ्कारमयं न्यसेत । मनस्तत्त्वं पकारन्तु न्यसेत्सङ्कल्पसम्भवं ।।

phakāramapi tatraiva ahaṅkāramayaṃ nyaset | manastattvaṃ pakārantu nyasetsaṅkalpasambhavaṃ ||

शब्दतन्मात्रतत्त्वन्तु नकारं मस्तके न्यसेत । स्पर्शात्मकं धकारन्तु वक्त्रदेशे तु विन्यसेत ।।

śabdatanmātratattvantu nakāraṃ mastake nyaset | sparśātmakaṃ dhakārantu vaktradeśe tu vinyaset ||

दकारं रूपतत्त्वन्तु हृद्देशे विनिवेशयेत । थकारं वस्तिदेशे तु रसतन्मात्रकं न्यसेत ।।

dakāraṃ rūpatattvantu hṛddeśe viniveśayet | thakāraṃ vastideśe tu rasatanmātrakaṃ nyaset ||

तकारं गन्धतन्मात्रं जङ्घयोर्विनिवेशयेत । णकारं श्रोत्रयोर न्यस्य ढकारं विन्यसेत्त्वचि ।।

takāraṃ gandhatanmātraṃ jaṅghayorviniveśayet | ṇakāraṃ śrotrayor nyasya ḍhakāraṃ vinyasettvaci ||

डकारं नेत्रयुग्मे तु रसनायां ठकारकं । टकारं नासिकायान्तु ञकारं वाचि विन्यसेत ।।

ḍakāraṃ netrayugme tu rasanāyāṃ ṭhakārakaṃ | ṭakāraṃ nāsikāyāntu ñakāraṃ vāci vinyaset ||

झकारं करयोर न्यस्य पाणितत्त्वं विचक्षणः । जकारं पदयोर न्यस्य छं पायौ चमुपस्थके ।।

jhakāraṃ karayor nyasya pāṇitattvaṃ vicakṣaṇaḥ | jakāraṃ padayor nyasya chaṃ pāyau camupasthake ||

विन्यसेत पृथिवीतत्त्वं ङकारं पादयुग्मके । वस्तौ घकारं गं तत्त्वं तैजसं हृदि विन्यसेत ।।

vinyaset pṛthivītattvaṃ ṅakāraṃ pādayugmake | vastau ghakāraṃ gaṃ tattvaṃ taijasaṃ hṛdi vinyaset ||

खकारं वायुतत्त्वञ्च नासिकायां निवेशयेत । ककारं विन्यसेन्नित्यं खतत्त्वं मस्तके बुधः ।।

khakāraṃ vāyutattvañca nāsikāyāṃ niveśayet | kakāraṃ vinyasennityaṃ khatattvaṃ mastake budhaḥ ||

हृत्पुण्डरीके विन्यस्य यकारं सूर्यदैवतं । द्वासप्ततिसहस्राणि हृदयादभिनिःसृताः ।।

hṛtpuṇḍarīke vinyasya yakāraṃ sūryadaivataṃ | dvāsaptatisahasrāṇi hṛdayādabhiniḥsṛtāḥ ||

कलाषोडशसंयुक्तं मकारं तत्र विन्यसेत । तन्मध्ये चिन्तयेन्मन्त्री विन्दुं वह्नेस्तु मण्डलं ।।

kalāṣoḍaśasaṃyuktaṃ makāraṃ tatra vinyaset | tanmadhye cintayenmantrī vinduṃ vahnestu maṇḍalaṃ ||

हकारं विन्यसेत्तत्र प्रणवेन सुरोत्तमः । ओं आं परमेष्ठ्यात्मने आं नमः पुरुषात्मने ।।

hakāraṃ vinyasettatra praṇavena surottamaḥ | oṃ āṃ parameṣṭhyātmane āṃ namaḥ puruṣātmane ||

ओं वां मनोनिवृत्त्यात्मने नाञ्च विश्वात्मने नमः । ओं वं नमः सर्वात्मने इत्य उक्ताः पञ्च शक्तयः ।।

oṃ vāṃ manonivṛttyātmane nāñca viśvātmane namaḥ | oṃ vaṃ namaḥ sarvātmane ity uktāḥ pañca śaktayaḥ ||

स्थाने तु प्रथमा योज्या द्वितीया आसने मता । तृतीया शयने तद्वच्चतुर्थी पानकर्मणि ।।

sthāne tu prathamā yojyā dvitīyā āsane matā | tṛtīyā śayane tadvaccaturthī pānakarmaṇi ||

प्रत्यर्चायां पञ्चमी स्यात्पञ्चोपनिषदः स्मृताः । हूङ्कारं विन्यसेन्मध्ये ध्यात्वा मन्त्रमयं हरिं ।।

pratyarcāyāṃ pañcamī syātpañcopaniṣadaḥ smṛtāḥ | hūṅkāraṃ vinyasenmadhye dhyātvā mantramayaṃ hariṃ ||

यां मूर्तिं स्थापयेत्तस्मात मूलमन्त्रं न्यसेत्ततः । ओं नमो भगवते वासुदेवाय मूलकं ।।

yāṃ mūrtiṃ sthāpayettasmāt mūlamantraṃ nyasettataḥ | oṃ namo bhagavate vāsudevāya mūlakaṃ ||

शिरोघ्राणललाटेषु मुखकण्ठहृदि क्रमात । भुजयोर्जङ्घयोरङ्घ्य्रोः केशवं शिरसि न्यसेत ।।

śiroghrāṇalalāṭeṣu mukhakaṇṭhahṛdi kramāt | bhujayorjaṅghayoraṅghyroḥ keśavaṃ śirasi nyaset ||

नारायणं न्यसेद्वक्त्रे ग्रीवायां माधवं न्यसेत । गोविन्दं भुजयोर्न्यस्य विष्णुं च हृदये न्यसेत ।।

nārāyaṇaṃ nyasedvaktre grīvāyāṃ mādhavaṃ nyaset | govindaṃ bhujayornyasya viṣṇuṃ ca hṛdaye nyaset ||

मधुसूदनकं पृष्ठे वामनं जठरे न्यसेत । कक्ष्यान्त्रिविक्रमं न्यस्य जङ्घायां श्रीधरं न्यसेत ।।

madhusūdanakaṃ pṛṣṭhe vāmanaṃ jaṭhare nyaset | kakṣyāntrivikramaṃ nyasya jaṅghāyāṃ śrīdharaṃ nyaset ||

हृषीकेशं दक्षिणायां पद्मनाभं तु गुल्फके । दामोदरं पादयोश च हृदयादिषडङ्गकं ।।

hṛṣīkeśaṃ dakṣiṇāyāṃ padmanābhaṃ tu gulphake | dāmodaraṃ pādayoś ca hṛdayādiṣaḍaṅgakaṃ ||

एतत साधारणं प्रोक्तमादिर्मूर्तेस्तु सत्तम । अथवा यस्य देवस्य प्रारब्धं स्थापनं भवेत ।।

etat sādhāraṇaṃ proktamādirmūrtestu sattama | athavā yasya devasya prārabdhaṃ sthāpanaṃ bhavet ||

तस्यैव मूलमन्त्रेण सजीवकरणं भवेत । यस्या मूर्तेस्तु यन्नाम तस्याद्यं चाक्षरं च यत ।।

tasyaiva mūlamantreṇa sajīvakaraṇaṃ bhavet | yasyā mūrtestu yannāma tasyādyaṃ cākṣaraṃ ca yat ||

तत स्वैरैर द्वादशैर भेद्य ह्य अङ्गानि परिकल्पयेत । हृदयादीनि देवेश मूलञ्च दशमाक्षरं ।।

tat svairair dvādaśair bhedya hy aṅgāni parikalpayet | hṛdayādīni deveśa mūlañca daśamākṣaraṃ ||

यथा देवे तथा देहे तत्त्वानि विनियोजयेत । चक्राब्जमण्दले विष्णुं यजेद्गन्धादिना तथा ।।

yathā deve tathā dehe tattvāni viniyojayet | cakrābjamaṇdale viṣṇuṃ yajedgandhādinā tathā ||

पूर्ववच्चासनं ध्यायेत्सगात्रं सपरिच्छदं । शुभञ्चक्रं द्वादशारं ह्य उपरिष्टाद्विचिन्तयेत ।।

pūrvavaccāsanaṃ dhyāyetsagātraṃ saparicchadaṃ | śubhañcakraṃ dvādaśāraṃ hy upariṣṭādvicintayet ||

त्रिनाभिचक्रं द्विनेमि स्वरैस्तच्च समन्वितं । पृष्ठदेशे ततः प्राज्ञः प्रकृत्यादीन्निवेशयेत ।।

trinābhicakraṃ dvinemi svaraistacca samanvitaṃ | pṛṣṭhadeśe tataḥ prājñaḥ prakṛtyādīnniveśayet ||

पूजयेदारकाग्रेषु सूर्यं द्वादशधा पुनः । कलाषोडशसंयुक्तं सोमन्तत्र विचिन्तयेत ।।

pūjayedārakāgreṣu sūryaṃ dvādaśadhā punaḥ | kalāṣoḍaśasaṃyuktaṃ somantatra vicintayet ||

सबलं त्रितयं नाभौ चिन्तयेद्देशिकोत्तमः । पद्मञ्च द्वादशदलं पद्ममध्ये विचिन्तयेत ।।

sabalaṃ tritayaṃ nābhau cintayeddeśikottamaḥ | padmañca dvādaśadalaṃ padmamadhye vicintayet ||

तन्मध्ये पौरुषीं शक्तिं ध्यात्वाभ्यर्च्य च दिशिकः । प्रतिमायां हरिं न्यस्य तत्र तं पूजयेत सुरान ।।

tanmadhye pauruṣīṃ śaktiṃ dhyātvābhyarcya ca diśikaḥ | pratimāyāṃ hariṃ nyasya tatra taṃ pūjayet surān ||

गन्धपुष्पादिभिः सम्यक साङ्गं सावरणं क्रमात । द्वादशाक्षरवीजैस्तु केशवादीन समर्चयेत ।।

gandhapuṣpādibhiḥ samyak sāṅgaṃ sāvaraṇaṃ kramāt | dvādaśākṣaravījaistu keśavādīn samarcayet ||

द्वादशारे मण्डले तु लौकपालादिकं क्रमात । प्रतिमामर्चयेत पश्चाद्गन्धपुष्पादिभिर्द्विजः ।।

dvādaśāre maṇḍale tu laukapālādikaṃ kramāt | pratimāmarcayet paścādgandhapuṣpādibhirdvijaḥ ||

पौरुषेण तु सूक्तेन श्रियाः सूक्तेन पिण्डिकां । जननादिक्रमात पश्चाज्जनयेद्वैष्णवानलं ।।

pauruṣeṇa tu sūktena śriyāḥ sūktena piṇḍikāṃ | jananādikramāt paścājjanayedvaiṣṇavānalaṃ ||

हुत्वाग्निं हुतमिति कुण्डेग्निं प्रणयेद्बुधः । अग्निप्रणयने मन्त्रस्त्वमग्ने ह्य अग्निरुच्यते ।।

hutvāgniṃ hutamiti kuṇḍegniṃ praṇayedbudhaḥ | agnipraṇayane mantrastvamagne hy agnirucyate ||

दक्षिणेग्निं हुतमिति कुण्डेग्निं प्रणयेद्बुधः । अग्निमग्नीति पूर्वे तु कुण्डेग्निं प्रणयेद्बुधः ।।

dakṣiṇegniṃ hutamiti kuṇḍegniṃ praṇayedbudhaḥ | agnimagnīti pūrve tu kuṇḍegniṃ praṇayedbudhaḥ ||

उत्तरे प्रणयेदग्निमग्निमग्नी हवामहे । अग्निप्रणयने मन्त्रस्त्वमग्ने ह्य अग्निरुच्यते ।।

uttare praṇayedagnimagnimagnī havāmahe | agnipraṇayane mantrastvamagne hy agnirucyate ||

पलाशसमिधानान्तु अष्टोत्तरसहस्रकं । कुण्डे कुण्डे होमयेच्च व्रीहीन वेदादिकैस तथा ।।

palāśasamidhānāntu aṣṭottarasahasrakaṃ | kuṇḍe kuṇḍe homayecca vrīhīn vedādikais tathā ||

साज्यांस्तिलान व्याहृतिभिर्मूलमन्त्रेण वै घृतं । कुर्यात्ततः शान्तिहोमं मधुरत्रितयेन च ।।

sājyāṃstilān vyāhṛtibhirmūlamantreṇa vai ghṛtaṃ | kuryāttataḥ śāntihomaṃ madhuratritayena ca ||

द्वादशार्णैः स्पृशेत पादौ नाभिं हृन मस्तकं ततः । घृतं दधि पयो हुत्वा स्पृशेन्मूर्धन्यथो ततः ।।

dvādaśārṇaiḥ spṛśet pādau nābhiṃ hṛn mastakaṃ tataḥ | ghṛtaṃ dadhi payo hutvā spṛśenmūrdhanyatho tataḥ ||

स्पृष्ट्वा शिरोनाभिपादांश चतस्रः स्थापयेन्नदीः । गङ्गा च यमुना गोदा क्रमान्नाम्ना सरस्वती ।।

spṛṣṭvā śironābhipādāṃś catasraḥ sthāpayennadīḥ | gaṅgā ca yamunā godā kramānnāmnā sarasvatī ||

दहेत्तु विष्णुगायत्र्या गायत्र्या श्रपयेच्चरुं । होमयेच्च बलिं दद्यादुत्तरे भोजयेद्द्विजान ।।

dahettu viṣṇugāyatryā gāyatryā śrapayeccaruṃ | homayecca baliṃ dadyāduttare bhojayeddvijān ||

सामाधिपानां तुष्ट्यर्थं हेमगां गुरवे ददेत । दिक्पतिभ्यो बलिं दत्त्वा रात्रौ कुर्याच्च जागरं । ब्रह्मगीतादिशब्देन सर्वभागधिवासनात ।।

sāmādhipānāṃ tuṣṭyarthaṃ hemagāṃ gurave dadet | dikpatibhyo baliṃ dattvā rātrau kuryācca jāgaraṃ | brahmagītādiśabdena sarvabhāgadhivāsanāt ||