वासुदेवादिप्रतिमालक्षणं प्रवदामि ते । प्रासादस्योत्तरे पूर्वमुखीं वा चोत्तराननां ।।

vāsudevādipratimālakṣaṇaṃ pravadāmi te | prāsādasyottare pūrvamukhīṃ vā cottarānanāṃ ||

संस्थाप्य पूज्य च बलिं दत्वाथो मध्यसूचकं । शिलां शिल्पी तु नवधा विभज्य नवमे ऽंशके ।।

saṃsthāpya pūjya ca baliṃ datvātho madhyasūcakaṃ | śilāṃ śilpī tu navadhā vibhajya navame 'ṃśake ||

सूर्पभक्तैः शिलायां तु भागं स्वाङ्गुलमुच्यते । द्व्यङ्गुलं गोलकं नाम्ना कालनेत्रं तदुच्यते ।।

sūrpabhaktaiḥ śilāyāṃ tu bhāgaṃ svāṅgulamucyate | dvyaṅgulaṃ golakaṃ nāmnā kālanetraṃ taducyate ||

भागमेकं त्रिधा भक्त्वा पार्ष्णिभागं प्रकल्पयेत । भागमेकं तथा जानौ ग्रीवायां भागमेव च ।।

bhāgamekaṃ tridhā bhaktvā pārṣṇibhāgaṃ prakalpayet | bhāgamekaṃ tathā jānau grīvāyāṃ bhāgameva ca ||

मुकुटं तालमात्रं स्यात्तालमात्रं तया मुखं । तालेनैकेन कण्ठन्तु तालेन हृदयं तथा ।।

mukuṭaṃ tālamātraṃ syāttālamātraṃ tayā mukhaṃ | tālenaikena kaṇṭhantu tālena hṛdayaṃ tathā ||

नाभिमेढ्रान्तरन्तालं द्वितालावूरुकौ तथा । तालद्वयेन जङ्घा स्यात सूत्राणि शृणु साम्प्रतं ।।

nābhimeḍhrāntarantālaṃ dvitālāvūrukau tathā | tāladvayena jaṅghā syāt sūtrāṇi śṛṇu sāmprataṃ ||

कार्यं सूत्रद्वयं पादे जङ्घामध्ये तथापरं । जानौ सूत्रद्वयं कार्यमूरूमध्ये तथापरं ।।

kāryaṃ sūtradvayaṃ pāde jaṅghāmadhye tathāparaṃ | jānau sūtradvayaṃ kāryamūrūmadhye tathāparaṃ ||

मेढ्रे तथापरं कार्यं कट्यां सूत्रन्तथापरं । मेखलाबन्धसिद्ध्यर्थं नाभ्यां चैवापरन्तथा ।।

meḍhre tathāparaṃ kāryaṃ kaṭyāṃ sūtrantathāparaṃ | mekhalābandhasiddhyarthaṃ nābhyāṃ caivāparantathā ||

हृदये च तथा कार्यं कण्ठे सूत्रद्वयं तथा । ललाते चापरं कार्यं मस्तके च तथापरं ।।

hṛdaye ca tathā kāryaṃ kaṇṭhe sūtradvayaṃ tathā | lalāte cāparaṃ kāryaṃ mastake ca tathāparaṃ ||

मुकुटोपरि कर्तव्यं सूत्रमेकं विचक्षणैः । सूत्राण्यूर्ध्वं प्रदेयानि सप्तैव कमलोद्भव ।।

mukuṭopari kartavyaṃ sūtramekaṃ vicakṣaṇaiḥ | sūtrāṇyūrdhvaṃ pradeyāni saptaiva kamalodbhava ||

कक्षात्रिकान्तरेणैव घट सूत्राणि प्रदापयेत । मध्यसूत्रं तु सन्त्यज्य सूत्राण्येव निवेदयेत ।।

kakṣātrikāntareṇaiva ghaṭ sūtrāṇi pradāpayet | madhyasūtraṃ tu santyajya sūtrāṇyeva nivedayet ||

ललाटं नासिकावक्त्रं कर्तव्यञ्चतुरङ्गुलं । ग्रीवाकर्णौ तु कर्तव्यौ आयामाच्चतुरङ्गुलौ ।।

lalāṭaṃ nāsikāvaktraṃ kartavyañcaturaṅgulaṃ | grīvākarṇau tu kartavyau āyāmāccaturaṅgulau ||

द्व्यङ्गुले हनुके कार्ये विस्ताराच्चिबुकन्तथा । अष्टाङ्गुलं ललाटन्तु विस्तारेण प्रकीर्तितम ।।

dvyaṅgule hanuke kārye vistārāccibukantathā | aṣṭāṅgulaṃ lalāṭantu vistāreṇa prakīrtitam ||

परेण द्व्यङ्गुलौ शङ्खौ कर्तव्यावलकान्वितौ । चतुरङ्गुलमाख्यातमन्तरं कर्णनेत्रयोः ।।

pareṇa dvyaṅgulau śaṅkhau kartavyāvalakānvitau | caturaṅgulamākhyātamantaraṃ karṇanetrayoḥ ||

द्व्यङ्गुलौ पृथुकौ कर्णौ कर्णापाङ्गार्धपञ्चमे । भ्रूसमेन तु सूत्रेण कर्णश्रोत्रं प्रकीर्तितम ।।

dvyaṅgulau pṛthukau karṇau karṇāpāṅgārdhapañcame | bhrūsamena tu sūtreṇa karṇaśrotraṃ prakīrtitam ||

विद्धं षडङ्गुलं कर्णमविद्धञ्चतुरङ्गुलम । चिवुकेन समं विद्धमविद्धं वा षडङ्गुलम ।।

viddhaṃ ṣaḍaṅgulaṃ karṇamaviddhañcaturaṅgulam | civukena samaṃ viddhamaviddhaṃ vā ṣaḍaṅgulam ||

गन्धपात्रं तथावर्तं शष्कुलीं कल्पयेत्तथा । द्व्यङ्गुलेनाधरः कार्यस्तस्यार्धेनोत्तराधरः ।।

gandhapātraṃ tathāvartaṃ śaṣkulīṃ kalpayettathā | dvyaṅgulenādharaḥ kāryastasyārdhenottarādharaḥ ||

अर्धाङ्गुलं तथा नेत्रं वक्त्रन्तु चतुरङ्गुलम । आयामेन तु वैपुल्यात सार्धमङ्गुलमुच्यते ।।

ardhāṅgulaṃ tathā netraṃ vaktrantu caturaṅgulam | āyāmena tu vaipulyāt sārdhamaṅgulamucyate ||

अव्यात्तमेवं स्याद्वक्त्रं व्यात्तं त्र्यङ्गुलमिष्यते । नासावंशसमुच्छ्रायं मूले त्वेकाङ्गुलं मतम ।।

avyāttamevaṃ syādvaktraṃ vyāttaṃ tryaṅgulamiṣyate | nāsāvaṃśasamucchrāyaṃ mūle tvekāṅgulaṃ matam ||

उच्छ्राया द्व्यङ्गुलं चाग्रे करवीरोपमाः स्मृताः । अन्तरं चक्षुषोः कार्यं चतुरङ्गुलमानतः ।।

ucchrāyā dvyaṅgulaṃ cāgre karavīropamāḥ smṛtāḥ | antaraṃ cakṣuṣoḥ kāryaṃ caturaṅgulamānataḥ ||

द्व्यङ्गुलं चाक्षिकोणं च द्व्यङ्गुलं चान्तरं तयोः । तारा नेत्रत्रिभागेण दृक्तारा पञ्चमांशिका ।।

dvyaṅgulaṃ cākṣikoṇaṃ ca dvyaṅgulaṃ cāntaraṃ tayoḥ | tārā netratribhāgeṇa dṛktārā pañcamāṃśikā ||

त्र्यङ्गुलं नेत्रविस्तारं द्रोणी चार्धाङ्गुला मता । तत्समाणा भ्रुवोर्लेखा भ्रुवौ चैव समे मते ।।

tryaṅgulaṃ netravistāraṃ droṇī cārdhāṅgulā matā | tatsamāṇā bhruvorlekhā bhruvau caiva same mate ||

भ्रूमध्यं द्व्यङ्गुलं कार्यं भ्रूदैर्घ्यं चतुराङ्गुलम । षट्त्रिंशदङ्गुलायामम्मस्तकस्य तु वेष्टनम ।।

bhrūmadhyaṃ dvyaṅgulaṃ kāryaṃ bhrūdairghyaṃ caturāṅgulam | ṣaṭtriṃśadaṅgulāyāmammastakasya tu veṣṭanam ||

मूर्तीनां केशवादीनां द्वात्रिंशद्वेष्टनं भवेत । पञ्चनेत्रा त्वधोग्रीवा विस्ताराद्वेष्टनं पुनः ।।

mūrtīnāṃ keśavādīnāṃ dvātriṃśadveṣṭanaṃ bhavet | pañcanetrā tvadhogrīvā vistārādveṣṭanaṃ punaḥ ||

त्रिगुणन्तु भवेदूर्ध्वं विस्तृताष्टाङ्गुलं पुनः । ग्रीवात्रिगुणमायामं ग्रीवावक्षोन्तरं भवेत ।।

triguṇantu bhavedūrdhvaṃ vistṛtāṣṭāṅgulaṃ punaḥ | grīvātriguṇamāyāmaṃ grīvāvakṣontaraṃ bhavet ||

स्कन्धावष्टाङ्गुलौ कार्यौ त्रिकलावंशकौ शुभौ । सप्तनेत्रौ स्मृतौ बाहू प्रबाहू षोडशाङ्गुलौ ।।

skandhāvaṣṭāṅgulau kāryau trikalāvaṃśakau śubhau | saptanetrau smṛtau bāhū prabāhū ṣoḍaśāṅgulau ||

त्रिकलौ विस्तृतौ बाहू प्रबाहू चापि तत्समौ । बाहुदण्डोर्ध्वतो ज्ञेयः परिणाहः कला नव ।।

trikalau vistṛtau bāhū prabāhū cāpi tatsamau | bāhudaṇḍordhvato jñeyaḥ pariṇāhaḥ kalā nava ||

सप्तदशाङ्गुलो मध्ये कूर्पारोर्धे च षोडश । कूर्पारस्य भवेन्नाहः त्रिगुणः कमलोद्भव ।।

saptadaśāṅgulo madhye kūrpārordhe ca ṣoḍaśa | kūrpārasya bhavennāhaḥ triguṇaḥ kamalodbhava ||

नाहः प्रबाहुमध्ये तु षोडशाङ्गुल उच्यते । अग्रहस्ते परीणाहो द्वादशाङ्गुल उच्यते ।।

nāhaḥ prabāhumadhye tu ṣoḍaśāṅgula ucyate | agrahaste parīṇāho dvādaśāṅgula ucyate ||

विस्तरेण करतलं कीर्तितं तु षडङ्गुलम । दैर्घ्यं सप्ताङ्गुलं कार्यं मध्या पज्चाङ्गुला मता ।।

vistareṇa karatalaṃ kīrtitaṃ tu ṣaḍaṅgulam | dairghyaṃ saptāṅgulaṃ kāryaṃ madhyā pajcāṅgulā matā ||

तर्जन्यनामिका चैव तस्मादर्धाङ्गुलं विना । कनिष्ठाङ्गुष्ठकौ कार्यौ चतुरङ्गुलसम्मितौ ।।

tarjanyanāmikā caiva tasmādardhāṅgulaṃ vinā | kaniṣṭhāṅguṣṭhakau kāryau caturaṅgulasammitau ||

द्विपर्वोङ्गुष्ठकः कार्यः शेषागुल्यस्त्रिपर्विकाः । सर्वासां पर्वणोर्धेन नखमानं विधीयते ।।

dviparvoṅguṣṭhakaḥ kāryaḥ śeṣāgulyastriparvikāḥ | sarvāsāṃ parvaṇordhena nakhamānaṃ vidhīyate ||

वक्षसो यत प्रमाणन्तु जठरं तत्प्रमाणतः । अङ्गुलैकं भवेन्नाभी वेधेन च प्रमाणतः ।।

vakṣaso yat pramāṇantu jaṭharaṃ tatpramāṇataḥ | aṅgulaikaṃ bhavennābhī vedhena ca pramāṇataḥ ||

ततो मेढ्रान्तरं कार्यं तालमात्रं प्रमाणतः । नाभिमध्ये प्रीणाहो द्विचत्वारिंशदङ्गुलैः ।।

tato meḍhrāntaraṃ kāryaṃ tālamātraṃ pramāṇataḥ | nābhimadhye prīṇāho dvicatvāriṃśadaṅgulaiḥ ||

अन्तरं स्तनयोः कार्यं तालमात्रं प्रमाणतः । चिवुकौ यवमानौ तु मण्डलं द्विपदं भवेत ।।

antaraṃ stanayoḥ kāryaṃ tālamātraṃ pramāṇataḥ | civukau yavamānau tu maṇḍalaṃ dvipadaṃ bhavet ||

स्फुटम । चतुर्मुखञ्च तदधोवेष्टनं परिकीर्तितम ।।

sphuṭam | caturmukhañca tadadhoveṣṭanaṃ parikīrtitam ||

परिणाहस तथा कट्या चतुःपञ्चाशदङ्गुलैः । विस्तारश्चोरुमूले तु प्रोच्यते द्वादशङ्गुलः ।।

pariṇāhas tathā kaṭyā catuḥpañcāśadaṅgulaiḥ | vistāraścorumūle tu procyate dvādaśaṅgulaḥ ||

तस्मादभ्यधिकं मध्ये ततो निम्नतरं क्रमात । विस्तृताष्टाङ्गुलं जानुत्रिगुणा परिणाहतः ।।

tasmādabhyadhikaṃ madhye tato nimnataraṃ kramāt | vistṛtāṣṭāṅgulaṃ jānutriguṇā pariṇāhataḥ ||

जङ्घामध्ये तु विस्तारः सप्ताङ्गुल उदाहृतः । त्रिगुणा परिधिश्चास्य जङ्घाग्रं पञ्चविस्तरात ।।

jaṅghāmadhye tu vistāraḥ saptāṅgula udāhṛtaḥ | triguṇā paridhiścāsya jaṅghāgraṃ pañcavistarāt ||

त्रिगुणा परिधिश्चास्य पादौ तालप्रमाणकौ । आयामादुत्थितौ पादौ चतुरङ्गुलमेव च ।।

triguṇā paridhiścāsya pādau tālapramāṇakau | āyāmādutthitau pādau caturaṅgulameva ca ||

गुल्फात पूर्वं तु कर्तव्यं प्रमाणाच्चतुरङ्गुलम । त्रिकलं विस्तृतौ पादौ त्र्यङ्गुलो गुह्यकः स्मृतः ।।

gulphāt pūrvaṃ tu kartavyaṃ pramāṇāccaturaṅgulam | trikalaṃ vistṛtau pādau tryaṅgulo guhyakaḥ smṛtaḥ ||

पञ्चाङ्गुलस्तु नाहोस्य दीर्घा तद्वत प्रदेशिनी । अष्टमाष्टांशतोन्यूनः शेषाङ्गुल्यः क्रमेण तु ।।

pañcāṅgulastu nāhosya dīrghā tadvat pradeśinī | aṣṭamāṣṭāṃśatonyūnaḥ śeṣāṅgulyaḥ krameṇa tu ||

सपादाङ्गुलमुत्सेधमङ्गुष्टस्य प्रकीर्तितं । यवोनमङ्गुलं कार्यमङ्गुष्ठस्य नखं तथा ।।

sapādāṅgulamutsedhamaṅguṣṭasya prakīrtitaṃ | yavonamaṅgulaṃ kāryamaṅguṣṭhasya nakhaṃ tathā ||

अर्धाङ्गुलं तथान्यासां क्रमान न्यूनं तु कारयेत । अङ्गुलौ वृषणौ कार्यौ मेढ्रं तु चतुरङ्गुलम ।।

ardhāṅgulaṃ tathānyāsāṃ kramān nyūnaṃ tu kārayet | aṅgulau vṛṣaṇau kāryau meḍhraṃ tu caturaṅgulam ||

परिणाहोत्र कोषाग्रं कर्तव्यञ्चतुरङ्गुलम । षडङ्गुलपरीणाहौ वृषणौ परिकीर्तितौ ।।

pariṇāhotra koṣāgraṃ kartavyañcaturaṅgulam | ṣaḍaṅgulaparīṇāhau vṛṣaṇau parikīrtitau ||

प्रतिमा भूषणाढ्या स्यादेतदुद्देशलक्षणम । अनयैव दिशा कार्यं लोके दृष्ट्वा तु लक्षणम ।।

pratimā bhūṣaṇāḍhyā syādetaduddeśalakṣaṇam | anayaiva diśā kāryaṃ loke dṛṣṭvā tu lakṣaṇam ||

दक्षिणे तु करे चक्रमधस्तात पद्ममेव च । वामे शङ्खं गदाधस्ताद्वासुदेवस्य लक्षणात ।।

dakṣiṇe tu kare cakramadhastāt padmameva ca | vāme śaṅkhaṃ gadādhastādvāsudevasya lakṣaṇāt ||

श्रीपुष्टौ वापि कर्तव्ये पद्मवीणाकरान्विते । ऊरुमात्रोच्छितायामे मालाविद्याधरौ तथा ।।

śrīpuṣṭau vāpi kartavye padmavīṇākarānvite | ūrumātrocchitāyāme mālāvidyādharau tathā ||

प्रभामण्डलसंस्थौ तौ प्रभा हस्त्यादिभूषणा । पद्माभं पादपीठन्तु प्रतिमास्वेवमाचरेत ।।

prabhāmaṇḍalasaṃsthau tau prabhā hastyādibhūṣaṇā | padmābhaṃ pādapīṭhantu pratimāsvevamācaret ||