Chapter 14
कुरुपाण्डवसङ्ग्रामवर्णनम
Agni Purana, Chapter 14: kurupāṇḍavasaṅgrāmavarṇanam
Shlokas (27)
+ Add ShlokaChapter 14 — kurupāṇḍavasaṅgrāmavarṇanam — Verse 1
Agni Purana · Chapter 14 · Verse 1
यौधिष्ठिरी दौर्योधनी कुरुक्षेत्रं ययौ चमूः । भीष्मद्रोणादिकान दृष्ट्वा नायुध्यत गुरूनिति ।।
yaudhiṣṭhirī dauryodhanī kurukṣetraṃ yayau camūḥ | bhīṣmadroṇādikān dṛṣṭvā nāyudhyata gurūniti ||
Yudhiśṭhira and Duryodhana advanced onto the Kurukṣetra battlefield with their troops; seeing Bhīṣma, Droṇa and the others, they resolved not to fight their teachers.
Chapter 14 — kurupāṇḍavasaṅgrāmavarṇanam — Verse 2
Agni Purana · Chapter 14 · Verse 2
पार्थं ह्य उवाच भगवान्नशोच्या भीष्ममुख्यकाः । शरीराणि विनाशीनि न शरीरी विनश्यति ।।
pārthaṃ hy uvāca bhagavānnaśocyā bhīṣmamukhyakāḥ | śarīrāṇi vināśīni na śarīrī vinaśyati ||
The Lord said to Arjuna: 'Do not grieve, O Partha. Bodies are perishable; the Self is not destroyed.'
Chapter 14 — kurupāṇḍavasaṅgrāmavarṇanam — Verse 3
Agni Purana · Chapter 14 · Verse 3
अयमात्मा परं ब्रह्म अहं ब्रह्मस्मि विद्धि तम । सिद्ध्यसिद्ध्योः समो योगी राजधर्मं प्रपालय ।।
ayamātmā paraṃ brahma ahaṃ brahmasmi viddhi tam | siddhyasiddhyoḥ samo yogī rājadharmaṃ prapālaya ||
Know: 'This Self is the supreme Brahman; I am Brahman.' Be equal in success and failure, O yogi, and uphold royal duty.
Chapter 14 — kurupāṇḍavasaṅgrāmavarṇanam — Verse 4
Agni Purana · Chapter 14 · Verse 4
कृष्णोक्तोथार्जुनो ऽयुध्यद्रथस्थो वाद्यशब्दवान । भीष्मः सेनापतिरभूदादौ दौर्योधने बले ।।
kṛṣṇoktothārjuno 'yudhyadrathastho vādyaśabdavān | bhīṣmaḥ senāpatirabhūdādau dauryodhane bale ||
After Krishna spoke, Arjuna, stationed on his chariot, sounded his battle-cry. Bhīṣma became commander-in-chief at the start of Duryodhana's host.
Chapter 14 — kurupāṇḍavasaṅgrāmavarṇanam — Verse 5
Agni Purana · Chapter 14 · Verse 5
पाण्डवानां शिखण्डी च तयोर्युद्धं बभूव ह । सभीष्मकाः ।।
pāṇḍavānāṃ śikhaṇḍī ca tayoryuddhaṃ babhūva ha | sabhīṣmakāḥ ||
The Pāṇḍavas and Śikhaṇḍī then fought against them; all those were followers of Bhīṣma.
Chapter 14 — kurupāṇḍavasaṅgrāmavarṇanam — Verse 6
Agni Purana · Chapter 14 · Verse 6
धार्तराष्ट्रान शिखण्ड्याद्याः पाण्डवा जघ्नुराहवे । देवासुरसं युद्धं कुरुपाण्दवसेनयोः ।।
dhārtarāṣṭrān śikhaṇḍyādyāḥ pāṇḍavā jaghnurāhave | devāsurasaṃ yuddhaṃ kurupāṇdavasenayoḥ ||
On the battlefield the Pandavas, beginning with Shikhandi, struck at Dhṛtarāṣṭra’s men; the clash between gods and demons occurred between the Kuru and Pāṇḍava armies.
Chapter 14 — kurupāṇḍavasaṅgrāmavarṇanam — Verse 7
Agni Purana · Chapter 14 · Verse 7
बभूव स्वस्थदेवानां पश्यतां प्रीतिवर्धनं । भीष्मोस्त्रैः पाण्डवं सैन्यं दशाहोभिर्न्यपातयत ।।
babhūva svasthadevānāṃ paśyatāṃ prītivardhanaṃ | bhīṣmostraiḥ pāṇḍavaṃ sainyaṃ daśāhobhirnyapātayat ||
The gods, pleased to see their own secure, and Bhīṣma, with three divisions, cast down the Pāṇḍava army in ten places, increasing their delight.
Chapter 14 — kurupāṇḍavasaṅgrāmavarṇanam — Verse 8
Agni Purana · Chapter 14 · Verse 8
दशमे ह्य अर्जुनो वाणैर भीष्मं वीरं ववर्ष ह । शिखण्डी द्रुपदोक्तो ऽस्त्रैर ववर्ष जलदो यथा ।।
daśame hy arjuno vāṇair bhīṣmaṃ vīraṃ vavarṣa ha | śikhaṇḍī drupadokto 'strair vavarṣa jalado yathā ||
On the tenth (day) Arjuna rained heroic arrows upon Bhīṣma; as Shikhandi and the warrior commanded by Drupada shot like a downpour of arrows.
Chapter 14 — kurupāṇḍavasaṅgrāmavarṇanam — Verse 9
Agni Purana · Chapter 14 · Verse 9
हस्त्यश्वरथपादातमन्योन्यास्त्रनिपातितम । भीष्मः स्वच्छन्दमृत्युश च युद्धमार्गं प्रदर्श्य च ।।
hastyaśvarathapādātamanyonyāstranipātitam | bhīṣmaḥ svacchandamṛtyuś ca yuddhamārgaṃ pradarśya ca ||
Horses, chariots and elephants were struck down by each other; Bhīṣma, showing the path of battle, freely invited death and displayed the way of combat.
Chapter 14 — kurupāṇḍavasaṅgrāmavarṇanam — Verse 10
Agni Purana · Chapter 14 · Verse 10
वसूक्तो वसुलोकाय शरशय्यागतः स्थितः । उत्तरायणमीक्षंश च ध्यायन विष्णुं स्तवन स्थितः ।।
vasūkto vasulokāya śaraśayyāgataḥ sthitaḥ | uttarāyaṇamīkṣaṃś ca dhyāyan viṣṇuṃ stavan sthitaḥ ||
Blessed for the world of wealth, standing upon his bed of arrows, he looked toward the northern solstice; meditating on Viṣṇu, he stood in praise.
Chapter 14 — kurupāṇḍavasaṅgrāmavarṇanam — Verse 11
Agni Purana · Chapter 14 · Verse 11
दुर्योधने तु शोकार्ते द्रोणः सेनापतिस्त्वभुत । पाण्दवे हर्षिते सैन्ये ढृष्टद्युम्नश चमूपतिः ।।
duryodhane tu śokārte droṇaḥ senāpatistvabhut | pāṇdave harṣite sainye ḍhṛṣṭadyumnaś camūpatiḥ ||
Drona became commander for Duryodhana, grief-stricken; for the joyful Pandava army, Dhrishtadyumna was chariot‑leader of the vanguard.
Chapter 14 — kurupāṇḍavasaṅgrāmavarṇanam — Verse 12
Agni Purana · Chapter 14 · Verse 12
तयोर्युद्धं बभूवोग्रं यमराष्ट्रविवर्धनम । विराटद्रुपदाद्याश च निमग्ना द्रोणसागरे ।।
tayoryuddhaṃ babhūvograṃ yamarāṣṭravivardhanam | virāṭadrupadādyāś ca nimagnā droṇasāgare ||
Their battle grew fierce, strengthening Yamarāja’s realm; Drona’s ocean of warriors swallowed mighty Virata, Drupada and others.
Chapter 14 — kurupāṇḍavasaṅgrāmavarṇanam — Verse 13
Agni Purana · Chapter 14 · Verse 13
दौर्योधनी महासेना हस्त्यश्वरथपत्तिनी । धृष्टद्युम्नाधिपतिता द्रोणः काल इवाबभौ ।।
dauryodhanī mahāsenā hastyaśvarathapattinī | dhṛṣṭadyumnādhipatitā droṇaḥ kāla ivābabhau ||
Duryodhana’s vast army, like an elephant and horses and chariots arrayed, stood; Drona, overthrowing Dhrishtadyumna the leader, appeared as doom incarnate.
Chapter 14 — kurupāṇḍavasaṅgrāmavarṇanam — Verse 14
Agni Purana · Chapter 14 · Verse 14
हतोश्वत्थामा चेत्युक्ते द्रोणः शस्त्राणि चात्यजत । धृष्टद्युम्नशराक्रान्तः पतितः स महीतले ।।
hatośvatthāmā cetyukte droṇaḥ śastrāṇi cātyajat | dhṛṣṭadyumnaśarākrāntaḥ patitaḥ sa mahītale ||
“Ashvatthama is slain,” so it was declared, and Drona cast aside his weapons; struck by Dhrishtadyumna’s shaft, he fell upon the earth.
Chapter 14 — kurupāṇḍavasaṅgrāmavarṇanam — Verse 15
Agni Purana · Chapter 14 · Verse 15
पञ्चमेहनि दुर्धर्षः सर्वक्षत्रं प्रमथ्य च । दुर्योधने तु शोकार्ते कर्णः सेनापतिस्त्वभूत ।।
pañcamehani durdharṣaḥ sarvakṣatraṃ pramathya ca | duryodhane tu śokārte karṇaḥ senāpatistvabhūt ||
On the fifth day the bold one, scattering all hostile warriors, prevailed; Karn became commander for Duryodhana, grief‑struck.
Chapter 14 — kurupāṇḍavasaṅgrāmavarṇanam — Verse 16
Agni Purana · Chapter 14 · Verse 16
अर्जुनः पाण्डवानाञ्च तयोर्युद्धं बभूव ह । शस्त्राशस्त्रि महारौद्रं देवासुररणोपमम ।।
arjunaḥ pāṇḍavānāñca tayoryuddhaṃ babhūva ha | śastrāśastri mahāraudraṃ devāsuraraṇopamam ||
A fierce battle arose between Arjuna and the Pandavas and those two; weapons and missiles raged terribly, like a clash of gods and demons.
Chapter 14 — kurupāṇḍavasaṅgrāmavarṇanam — Verse 17
Agni Purana · Chapter 14 · Verse 17
कर्णार्जुनाख्ये सङ्ग्रामे कर्णोरीनबधीच्छरैः । द्वितीयाहनि कर्णस्तु अर्जुनेन निपातितः ।।
karṇārjunākhye saṅgrāme karṇorīnabadhīccharaiḥ | dvitīyāhani karṇastu arjunena nipātitaḥ ||
In the battle known as Karna–Arjuna, Karna’s bow was strung with many arrows; on the second day Karna was struck down by Arjuna.
Chapter 14 — kurupāṇḍavasaṅgrāmavarṇanam — Verse 18
Agni Purana · Chapter 14 · Verse 18
शल्यो दिनार्धं युयुधे ह्य अबधीत्तं युधिष्ठिरः । युयुधे भीमसेनेन हतसैन्यः सुयोधनः ।।
śalyo dinārdhaṃ yuyudhe hy abadhīttaṃ yudhiṣṭhiraḥ | yuyudhe bhīmasenena hatasainyaḥ suyodhanaḥ ||
Shalya fought for half a day and was slain by Yudhisthira’s forces; Suyodhana’s army, struck by Bhima’s host, was destroyed.
Chapter 14 — kurupāṇḍavasaṅgrāmavarṇanam — Verse 19
Agni Purana · Chapter 14 · Verse 19
बहून हत्वा नरादींश च भीमसेनमथाब्रवीत । गदया प्रहरन्तं तु भीमस्तन्तु व्यपातयत ।।
bahūn hatvā narādīṃś ca bhīmasenamathābravīt | gadayā praharantaṃ tu bhīmastantu vyapātayat ||
Having slain many men, Bhima addressed his troops and, smiting with his mace, struck down those he was attacking.
Chapter 14 — kurupāṇḍavasaṅgrāmavarṇanam — Verse 20
Agni Purana · Chapter 14 · Verse 20
गदयान्यानुजांस्तस्य तस्मिन्नष्टादेशेहनि । रात्रौ सुषुप्तञ्च बलं पाण्डवानां न्यपातयत ।।
gadayānyānujāṃstasya tasminnaṣṭādeśehani | rātrau suṣuptañca balaṃ pāṇḍavānāṃ nyapātayat ||
On that night and in that region he continued to strike with his mace; he felled many pavanes and repeatedly struck the sleeping strength of the Pandavas.
Chapter 14 — kurupāṇḍavasaṅgrāmavarṇanam — Verse 21
Agni Purana · Chapter 14 · Verse 21
अक्षौहिणीप्रमाणन्तु अश्वत्थामा महाबलः । द्रौपदेयान सपाञ्चालान धृष्टद्युम्नञ्च सो ऽबधीत ।।
akṣauhiṇīpramāṇantu aśvatthāmā mahābalaḥ | draupadeyān sapāñcālān dhṛṣṭadyumnañca so 'badhīt ||
Ashvatthama, mighty in strength equal to a akshauhini, cut down Draupadi's sons, the Panchala warriors, and the bold Dhrishtadyumna.
Chapter 14 — kurupāṇḍavasaṅgrāmavarṇanam — Verse 22
Agni Purana · Chapter 14 · Verse 22
पुत्रहीनां द्रौपदीं तां रुदन्तीमर्जुनस्ततः । शिरोमणिं तु जग्राह ऐषिकास्त्रेण तस्य च ।।
putrahīnāṃ draupadīṃ tāṃ rudantīmarjunastataḥ | śiromaṇiṃ tu jagrāha aiṣikāstreṇa tasya ca ||
Arjuna then took Draupadi, bereft of sons and weeping, and seized her jeweled crown with his spear.
Chapter 14 — kurupāṇḍavasaṅgrāmavarṇanam — Verse 23
Agni Purana · Chapter 14 · Verse 23
अश्वत्थामास्त्रनिर्दग्धं जीवयामास वै हरिः । उत्तरायास्ततो गर्भं स परीक्षिदभून्नृपः ।।
aśvatthāmāstranirdagdhaṃ jīvayāmāsa vai hariḥ | uttarāyāstato garbhaṃ sa parīkṣidabhūnnṛpaḥ ||
Hari (Bhima) revived Ashvatthama whose weapon had been burnt, and the king then examined the womb of Uttara.
Chapter 14 — kurupāṇḍavasaṅgrāmavarṇanam — Verse 24
Agni Purana · Chapter 14 · Verse 24
कृतवर्मा कृपो द्रौणिस्त्रयो मुक्तास्ततो रणात । पाण्डवाः सात्यकिः कृष्णः सप्त मुक्ता न चापरे ।।
kṛtavarmā kṛpo drauṇistrayo muktāstato raṇāt | pāṇḍavāḥ sātyakiḥ kṛṣṇaḥ sapta muktā na cāpare ||
Kritavarma, Kripa and Drona were slain in battle; the Pandavas, Satyaki and Krishna — seven were freed, the others not.
Chapter 14 — kurupāṇḍavasaṅgrāmavarṇanam — Verse 25
Agni Purana · Chapter 14 · Verse 25
स्त्रियश्चार्ताः समाश्वास्य भीमाद्यैः स युधिष्ठिरः । संस्कृत्य प्रहतान वीरान दत्तोदकधनादिकः ।।
striyaścārtāḥ samāśvāsya bhīmādyaiḥ sa yudhiṣṭhiraḥ | saṃskṛtya prahatān vīrān dattodakadhanādikaḥ ||
Yudhishthira comforted the distressed women, starting with Bhima and others; he arranged for the fallen heroes, giving water, wealth and more.
Chapter 14 — kurupāṇḍavasaṅgrāmavarṇanam — Verse 26
Agni Purana · Chapter 14 · Verse 26
भीष्माच्छान्तनवाच्छ्रुत्वा धर्मान सर्वांश च शान्तिदाम । राजधर्मान्मोक्षधर्मान्दानधर्मान नृपो ऽभवत ।।
bhīṣmācchāntanavācchrutvā dharmān sarvāṃś ca śāntidām | rājadharmānmokṣadharmāndānadharmān nṛpo 'bhavat ||
Translation not available.
Chapter 14 — kurupāṇḍavasaṅgrāmavarṇanam — Verse 27
Agni Purana · Chapter 14 · Verse 27
अश्वमेधे ददौ दानं ब्राह्मणेभ्योरिमर्दनः । श्रुत्वार्जुनान्मौषलेयं यादवानाञ्च सङ्क्षयम । राज्ये परीक्षितं स्थाप्य सानुजः स्वर्गमाप्तवान ।।
aśvamedhe dadau dānaṃ brāhmaṇebhyorimardanaḥ | śrutvārjunānmauṣaleyaṃ yādavānāñca saṅkṣayam | rājye parīkṣitaṃ sthāpya sānujaḥ svargamāptavān ||
Translation not available.