Adhyaya 14
अध्यायः 14
Chapter 14 of Vajasaneyi Samhita — Agnichayana.
Shlokas (15)
+ Add ShlokaYajurveda 14.5 — Ashvinis Devata
Shukla Yajurveda (Vajasaneyi Samhita) · Chapter Adhyaya 14 · Verse 14.5
आदित्यास्त्वा पृष्ठे सादयाम्यन्तरिक्षस्य धर्त्रीं विष्टम्भनीं दिशामधिप्त्नीं भुवनानाम। उ ङ र्मिर्द्रप्सोऽअपामसि विश्वकर्मा तऽ ऋषिरश्विनाऽध्वर्यूउ सादयतामिह त्वा।
ādityāstvā pṛṣṭhe sādayāmyantarikṣasya dhartrī≈ viṣṭambhanī≈ diśāmadhiptnī≈ bhuvanānām. U ª rmirdrapso'apāmasi viśvakarmā ta' ṛṣiraśvinā'dhvaryūu sādayatāmiha tvā.
O Sun gods, I appoint you behind (me), the sustainers of the atmosphere, the bolsterers of earth, rulers of the directions, mistresses of the worlds. Viśvakarmā, like a shower, you wash away my stains; O Ṛṣi with the Aśvins and Adhvaryu, make (them) fit here for me.
Yajurveda 14.7 — Vasus & Others Devata
Shukla Yajurveda (Vajasaneyi Samhita) · Chapter Adhyaya 14 · Verse 14.7
सजू उ रृतुभिः सजू उ र्विधाभिः सजू उ र्देवैः सजू उ र्देवैर्वयोनाधैरग्नये त्वा वैश्वानरायाश्विनाऽध्वर्यू उ सादयतामिह त्वा सजूउरृतुभिः सजूउर्विधाभिः सजूउर्वसुभिः सजू उ र्देवैर्वयोनाधैरग्नये त्वा वैश्वानरायाश्विनाऽध्वर्यू उ सादयतामिह त्वा सजू उ रृतुभिः सजू उ र्विधाभिः सजू उ रुद्रैः सजू उ र्देवैर्वयोनाधैरग्नये त्वा वैश्वानरायाश्विनाऽध्वर्यू उ सादयतामिह त्वा सजू उ रृतुभिः सजू उ र्विधाभिः सजू उ रादित्यैः सजू उ र्देवैर्वयोनाधैरग्नये त्वा वैश्वानरायाश्विनाऽध्वर्यू उ सादयतामिह त्वा सजूउरृतुभिः सजूउर्विधाभिः सजूउर्विश्वैर्देवैः सजुर्देवैर्वयोनाधैरग्नये त्वा वैश्वानरायाश्विनाऽध्वर्यूउ सादयतामिह त्वा।
Sajū u rṛtubhiḥ sajū u rvidhābhiḥ sajū u rdevaiḥ sajū u rdevairvayonādhairagnaye tvā vaiśvānarāyāśvinā'dhvaryū u sādayatāmiha tvā sajūurṛtubhiḥ sajūurvidhābhiḥ sajūurvasubhiḥ sajū u rdevairvayonādhairagnaye tvā vaiśvānarāyāśvinā'dhvaryū u sādayatāmiha tvā sajū u rṛtubhiḥ sajū u rvidhābhiḥ sajū u rudraiḥ sajū u rdevairvayonādhairagnaye tvā vaiśvānarāyāśvinā'dhvaryū u sādayatāmiha tvā sajū u rṛtubhiḥ sajū u rvidhābhiḥ sajū u rādityaiḥ sajū u rdevairvayonādhairagnaye tvā vaiśvānarāyāśvinā'dhvaryū u sādayatāmiha tvā sajūurṛtubhiḥ sajūurvidhābhiḥ sajūurviśvairdevaiḥ sajurdevairvayonādhairagnaye tvā vaiśvānarāyāśvinā'dhvaryūu sādayatāmiha tvā.
Be established by ṛtus, by rites, by gods; be established by gods and by womb-keepers for Agni, O Vaiśvānara, O Aśvins and Adhvaryu—make you fit here. Be established by ṛtus, by rites, by beasts, be established by gods and womb-keepers for Agni, O Vaiśvānara, O Aśvins and Adhvaryu—make you fit here. (repeated lists with gods: Rudras, Adityas, the all-gods) — make you fit here.
Yajurveda 14.8 — Dampati Devate
Shukla Yajurveda (Vajasaneyi Samhita) · Chapter Adhyaya 14 · Verse 14.8
प्राणं मे पाह्यपानं मे पाहि व्यानं मे पाहि चक्षुर्मऽ उर्व्या विभाहि श्रोत्रं मे श्लोकय। आपः पिन्वौषधीर्जिन्व द्विपादव चतुष्पात पाहि दिवो वृष्टिमेरय।
Prāṇa≈ me pāhyapāna≈ me pāhi vyāna≈ me pāhi cakṣurma' urvyā vibhāhi śrotra≈ me ślokaya. āpaḥ pinvauṣadhīrjinva dvipādava catuṣpāt pāhi divo Vṛṣṭimeraya.
Guard my prāṇa, guard my mouth and drinking; guard my vyāna; guard my sight, O Urvyā, and protect my hearing; recite (this). Waters, sustain medicinal herbs; protect the bipeds and the quadrupeds; protect the rain of heaven and the summer shower.
Yajurveda 14.9 — Prajapati & Others Devata
Shukla Yajurveda (Vajasaneyi Samhita) · Chapter Adhyaya 14 · Verse 14.9
मूउर्धा वयः प्रजापतिश्छन्दः क्षत्रं वयो मयन्दं छन्दो विष्टम्भो वयोऽधिपतिश्छन्दो विश्वकरमा वयः परमेष्ठी छन्दो वस्तो वयो विबलं छन्दो वृष्णिर्वयो विशालं छन्दः पुरुषो वयस्तन्द्रं छन्दो व्याघ्रो वयोऽनाधृष्टं छन्दः सिंम्हो वयश्छदिश्छन्दः पष्ठवाड वयो बृहती छन्दऽउक्षा वयः ककुप छन्द र्षभो वयः सतोबृहती छन्दः।
Mūurdhā vayaḥ prajāpatiśchandaḥ kṣatra≈ vayo mayanda≈ chando viṣṭambho vayo'dhipatiśchando viśvakaramā vayaḥ parameṣṭhī chando vasto vayo vibala≈ chando vṛṣṇirvayo viśāla≈ chandaḥ puruṣo vayastandra≈ chando vyāghro vayo'nādhṛṣṭa≈ chandaḥ si|mho vayaśchadiśchandaḥ paṣṭhavāŒ vayo bṛhatī chanda'ukṣā vayaḥ kakup chanda rṣabho vayaḥ satobṛhatī chandaḥ.
Crowning is the age; Prajāpati is the metre; Kṣatra is the age’s chhandas; Mayanda is the chhandas of viṣṭambha; the overlord chhandas is Viśvakarmā as supreme; pañcas (fifteen) the chhandas Vasto is vigorous; Vṛṣṇi is the expansive chhandas; Puruṣa is the vast chhandas; Tandra (slumber) chhandas is Vyāghra; unassailed chhandas is —; Siṃha is the chhandas of directions; Paṣṭhavāda is great bṛhatī; Ukṣā is kokupa chhandas; Ṛṣabha is śabha chhandas — (list of associations of persons with chhanda).
Yajurveda 14.11 — Indragni Devate
Shukla Yajurveda (Vajasaneyi Samhita) · Chapter Adhyaya 14 · Verse 14.11
ईन्द्राग्नीऽअव्यथमानामिष्टकां दृं म हतां युवम। पृष्ठेन द्यावापृथिवीऽअन्तरिक्षं च वि बाधसे।
īndrāgnī'avyathamānāmiṣṭakā≈ dṛ| m hatā≈ yuvam. Pṛṣṭhena dyāvāpṛthivī'antarikṣa≈ ca vi bādhase.
Indra and Agni, unchanged, you who long for the wished (sacrifices), I have struck you down. With your back you strike the heaven and earth and the mid-air I disturb.
Yajurveda 14.13 — Dishah Devata
Shukla Yajurveda (Vajasaneyi Samhita) · Chapter Adhyaya 14 · Verse 14.13
राज्ञ्यसि प्राची दिग विराडसि दक्षिणा दिक सम्राडसि प्रतीची दिक स्वराडस्युदीची दिगधिपत्न्यसि बृहती दिक।
Rāj¤yasi prācī dig virāŒasi dakṣiṇā dik samrāŒasi pratīcī dik svarāŒasyudīcī digadhipatnyasi bṛhatī dik.
You are king of the eastern direction; you are sovereign of the southern direction; you are ruler of the western direction; you are mistress of the northern (svarā); you are great ruler of the directions.
Yajurveda 14.14 — Vayu Devata
Shukla Yajurveda (Vajasaneyi Samhita) · Chapter Adhyaya 14 · Verse 14.14
विश्वकर्मा त्वा सादयत्वन्तरिक्षस्य पृष्ठे ज्योतिष्मतीम। विश्वस्मै प्राणायापानाय व्यानाय विश्वं ज्योतिर्यच्छ। वायुष्टेऽधिपतिस्तया देवतयाऽङ्गिरस्वद ध्रुवा सीद।
Viśvakarmā tvā sādayatvantarikṣasya pṛṣṭhe jyotiṣmatīm. Viśvasmai prāṇāyāpānāya vyānāya viśva≈ jyotiryaccha. Vāyuṣṭe'dhipatistayā devatayā'Δgirasvad dhruvā sīda.
Viśvakarmā, establish you on the back of the atmosphere, radiant one. To that (being) assign breath, inhalation and exhalation, vyāna; give the world light. Sit as fixed Vāyu-lord: with divine powers like Angiras be steady.
Yajurveda 14.17 — °Rtavo Devata
Shukla Yajurveda (Vajasaneyi Samhita) · Chapter Adhyaya 14 · Verse 14.17
आयुर्मे पाहि प्राणं मे पाह्यपानं मे पाहि व्यानं मे पाहि चक्षुर्मे पाहि श्रोत्रं मे पाहि वाचं मे पिन्व मनो मे जिन्वा त्मानं मे पाहि ज्योतिर्मे यच्छ।
Åyurme pāhi prāṇa≈ me pāhyapāna≈ me pāhi vyāna≈ me pāhi cakṣurme pāhi śrotra≈ me pāhi vāca≈ me pinva mano me jinvā tmāna≈ me pāhi jyotirme yaccha.
Guard my life, guard my prāṇa, guard my drinking, guard my vyāna, guard my sight, guard my hearing, guard my speech; sustain my mind, preserve my self; give me light.
Yajurveda 14.19 — Prithivi & Others Devata
Shukla Yajurveda (Vajasaneyi Samhita) · Chapter Adhyaya 14 · Verse 14.19
पृथिवी छन्दोऽन्तरिक्षं छन्दो द्यौश्चह्न्दः समाश्छन्दो नक्षत्राणि छन्दो वाक छन्दो मनश्छन्दः कृषिश्छन्दो हिरण्यं
Pṛthivī chando'ntarikṣa≈ chando dyauścahndaḥ samāśchando nakṣatrāṇi chando vāk chando manaśchandaḥ kṛṣiśchando hiraṇya≈
Earth is the chandas, mid-air is the chandas, heaven and the night are chandas; stars are chandas, speech is chandas, mind is chandas, agriculture is chandas, gold is (chandas).
Yajurveda 14.21 — Vidushi Devata
Shukla Yajurveda (Vajasaneyi Samhita) · Chapter Adhyaya 14 · Verse 14.21
मूउर्धाऽ सि राड ध्रुवाऽ सि धरुणा धर्त्र्यसि धरणी। आयुषे त्वा वर्चसे त्वा कृष्यै त्वा क्षेमाय त्वा।
Mūurdhā' si rāŒ dhruvā' si dharuṇā dhartryasi dharaṇī. Åyuṣe tvā varcase tvā kṛṣyai tvā kṣemāya tvā.
You are the crown (mūrdhā); you are the king, you are the steadfast, the sustainer, the bearing earth. For life be your vigour, for splendour be your vigour, for agriculture be your vigour, for welfare be your vigour.
Yajurveda 14.22 — Vidushi Devata
Shukla Yajurveda (Vajasaneyi Samhita) · Chapter Adhyaya 14 · Verse 14.22
यन्त्री राड यन्त्र्यसि यमनी ध्रुवाऽसि धरित्री। ईषे त्वोर्जे त्वा रय्यै त्वा पोषाय त्वा लोकं ता इन्द्रम।
Yantrī rāŒ yantryasi yamanī dhruvā'si dharitrī. īṣe tvorje tvā rayyai tvā poṣāya tvā loka≈ tā indram.
You are the mechanism, you are the machine; you are the rule, steadfast one, bearer earth. Be my vigour, my force, my splendour, my sustainer; let the world be Indra for that.
Yajurveda 14.23 — Yajna Devata
Shukla Yajurveda (Vajasaneyi Samhita) · Chapter Adhyaya 14 · Verse 14.23
आशुस्त्रिवृद भान्तः पञ्चदशो व्योमा सप्तदशो धरुणऽएकविंम्शः प्रतूउर्तिरष्टादशस्तपो नवदशोऽभीवर्त्तः सविंम्शो वर्चो द्वाविंम्शः सम्भरणस्त्रयोविं म शो योनिश्चतुर्विं म शो गर्भाः पञ्चविंम्शऽ ओजस्त्रिणवः क्रतुरेकत्रिंम्शः प्रतिष्ठा त्रयस्त्रिंम्शो ब्रध्नस्य विष्टपं चतुस्त्रिंम्शो नाकः षट्त्रिंम्शो विवर्त्तोऽ ष्ताचत्वारिंम्शो धर्त्रं चतुष्टोमः।
Åśustrivṛd bhāntaḥ pa¤cadaśo vyomā saptadaśo dharuṇa'ekavi|mśaḥ pratūurtiraṣṭādaśastapo navadaśo'bhīvarttaḥ savi|mśo varco dvāvi|mśaḥ sambharaṇastrayovi| m śo yoniścaturvi| m śo garbhāḥ pa¤cavi|mśa' ojastriṇavaḥ kraturekatri|mśaḥ pratiṣṭhā trayastri|mśo bradhnasya viṣṭapa≈ catustri|mśo nākaḥ ṣaṭtri|mśo vivartto' ṣtācatvāri|mśo dhartra≈ catuṣṭomaḥ.
Quickly the threefold powers shine: fifteen is the sky’s, seventeen is the earth’s, one-and-twenty is the dharuṇa, eight-and-ten is the up-riser, nine-and-ten is tapas — turned back is thirty-one (?), splendour is twenty-two, support thrice twenty-three, wombs four-and-twenty, foetuses twenty-five, vigour twenty-three, rite thirty-one, establishment three-and-thirty, bṛhat’s viṣṭapa four-and-thirty, nostril thirty-six, turning thirty-eight, dhartra eighty-four? (complex numeric list assigning functions).
Yajurveda 14.24 — Medhavinah Devata
Shukla Yajurveda (Vajasaneyi Samhita) · Chapter Adhyaya 14 · Verse 14.24
आग्नेर्भागोऽसि दीक्षायाऽ आधिपत्यं ब्रह्म स्पृतं त्रिवृत्स्तोमः ईन्द्रस्य भागोऽसि विष्णोराधिपत्यं क्षत्रंम स्पृतं पञ्चदश स्तोमः। नृचक्षसां भागोऽसि धातुराधिपत्यं जनित्रंम स्पृतंम सप्तदश स्तोमः। मित्रस्य भागो ऽसि वरुणस्याधिपत्यं दिवो वृष्टिर्वात स्पृतऽ एकविंम्श स्तोमः।
āgnerbhāgo'si dīkṣāyā' ādhipatya≈ brahma spṛta≈ trivṛtstomaḥ īndrasya bhāgo'si viṣṇorādhipatya≈ kṣatra|m spṛta≈ pa¤cadaśa stomḥ. Nṛcakṣasā≈ bhāgo'si dhāturādhipatya≈ janitra|m spṛta|m saptadaśa stomḥ. Mitrasya bhāgo 'si varuṇasyādhipatya≈ divo vṛṣṭirvāta spṛta' ekavi|mśa stomaḥ.
O Agni, you are portion for initiation; dominion is Brahman declared in the Trivṛt stoma. You are portion of Indra; Vishnu’s dominion is kṣatra declared in fifteen stomas. You are portion among human-eyes: Dhātu’s dominion is janitra declared in seventeen stomas. You are portion of Mitra and of Varuṇa’s dominion: heaven’s rain and wind are declared in twenty-one stomas.
Yajurveda 14.28 — Ishvara Devata
Shukla Yajurveda (Vajasaneyi Samhita) · Chapter Adhyaya 14 · Verse 14.28
एकयाऽस्तुवत प्रजाऽ अधीयन्त प्रजापतिरधिपतिरासीत तिसृभिरस्तुवत ब्रह्मासृज्यत ब्रह्मणस्पतिरधिपतिरासीत पञ्चभिरस्तुवत भूउतान्यसृज्यन्त भूउतानां पतिरधिपतिरासीत सप्तभिरस्तुवत सप्त ऋषयोऽ सृज्यन्त धाताऽधिपतिरासीत।
Ekayā'stuvata prajā' adhīyanta prajāpatiradhipatirāsīt tisṛbhirastuvata brahmāsṛjyata brahmaṇaspatiradhipatirāsīt pa¤cabhirastuvata bhūutānyasṛjyanta bhūutānā≈ patiradhipatirāsīt saptabhirastuvata sapta ṛṣayo' sṛjyanta dhātā'dhipatirāsīt.
Once upon a time he praised alone; progeny was born; Prajāpati was lord. Prajāpati, praised by three, created Brahmā; Brahmā, praised by three, created the lord of Brahman. Prajāpati, praised by five, created beings; the lord of beings was established. Prajāpati, praised by seven, created the seven ṛṣis; the lord of dhātṛs (creators) was established.
Yajurveda 14.29 — Ishvara Devata
Shukla Yajurveda (Vajasaneyi Samhita) · Chapter Adhyaya 14 · Verse 14.29
नवभिरस्तुवत पितरोऽसृज्यन्ताऽदितिरधिपत्न्यासीत। एकादशभिरस्तुवतऽऋतवोऽसृज्यन्तार्तवाऽअधिपतयऽ आसंन। त्रयोदशभिरस्तुवत मासाऽअसृज्यन्त संवत्सरोऽधिपतिरासीत। पञ्चदशभिरस्तुवत क्षत्रमसृज्यतेन्द्रोऽधिपतिरासीत। सप्तदषभिरस्तुवत ग्राम्याः पशवोऽसृज्यन्त बृहस्पतिरधिपतिरासीत।
Navabhirastuvata pitaro'sṛjyantā'ditiradhipatnyāsīt. Ekādaśabhirastuvata'ṛtavo'sṛjyantārtavā'adhipataya' āsa|n. Trayodaśabhirastuvata māsā'asṛjyanta sa≈vatsaro'dhipatirāsīt. Pa¤cadaśabhirastuvata kṣatramasṛjyatendro'dhipatirāsīt. Saptadaṣabhirastuvata grāmyāḥ paśavo'sṛjyanta bṛhaspatiradhipatirāsīt.
The Fathers, praising with nine, produced Aditi as mistress; with eleven they produced the Ritus (seasons), with you as their lord; with thirteen they produced the months, the year being their lord; with fifteen they created the realm, Indra being its lord; with seventeen they produced domestic cattle, Brihaspati being their lord.