इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः । आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।

ityuktvāparuṣaṅvākyaṅrāvaṇaṅrāvaṇānujaḥ . ājagāmamuhūrtēnayatrarāmassalakṣmaṇaḥ ।।

तंमेरुशिखराकारंदीप्तामिवशतह्रदाम् । गगनस्थंमहीस्थास्तेददृशुसर्ववानराः ।।

taṅmēruśikharākāraṅdīptāmivaśatahradām . gaganasthaṅmahīsthāstēdadṛśusarvavānarāḥ ।।

येचाप्यनुचरास्तस्य चत्वारो भीमविक्रमा: । तेsपि सर्वायुधोपेता भूषणैश्चापि भूषिता ।।

yēcāpyanucarāstasya catvārō bhīmavikramā: . tēspi sarvāyudhōpētā bhūṣaṇaiścāpi bhūṣitā ।।

स च मेघाचलप्रख्यो वज्रायुधसमप्रभः । वरायुधधरो वीरो दिव्याभरणभूषितः ।।

sa ca mēghācalaprakhyō vajrāyudhasamaprabhaḥ . varāyudhadharō vīrō divyābharaṇabhūṣitaḥ ।।

तमात्मपञ्चमंदृष्टवासुग्रीवोवाहिनीपति: । वानरैस्सहदुर्धर्षचिन्तयामासबुद्धिमान् ।।

tamātmapañcamaṅdṛṣṭavāsugrīvōvāhinīpati: . vānaraissahadurdharṣacintayāmāsabuddhimān ।।

चिन्तयित्वामुहूर्तंतुवानरांस्तानुवाचह । हनुमत्प्रमुखान्सर्वानिदंवचनमुत्तमम् ।।

cintayitvāmuhūrtaṅtuvānarāṅstānuvācaha . hanumatpramukhānsarvānidaṅvacanamuttamam ।।

एषसर्वायुधोपेतश्चतुर्भिस्सहराक्षसैः । राक्षसोऽभ्येतिपश्यध्वमस्मान्हन्तुंनसंशयः ।।

ēṣasarvāyudhōpētaścaturbhissaharākṣasaiḥ . rākṣasō.bhyētipaśyadhvamasmānhantuṅnasaṅśayaḥ ।।

सुग्रीवस्यवचश्रुत्वासर्वेतेवानरोत्तमाः । सालानुद्यम्यशैलांश्चइदंवचनमब्रुवन् ।।

sugrīvasyavacaśrutvāsarvētēvānarōttamāḥ . sālānudyamyaśailāṅścaidaṅvacanamabruvan ।।

शीघ्रंव्यादिशनोराजन्वधायैषांदुरात्मनाम् । निपतन्तुहताश्चैतेधरण्यामल्पतेजसः ।।

śīghraṅvyādiśanōrājanvadhāyaiṣāṅdurātmanām . nipatantuhatāścaitēdharaṇyāmalpatējasaḥ ।।

तेषासम्भाषमाणानामन्योन्यंसविभीषणः । उत्तरंतीरमासाद्यखस्थएवव्यतिष्ठत ।।

tēṣāsambhāṣamāṇānāmanyōnyaṅsavibhīṣaṇaḥ . uttaraṅtīramāsādyakhasthaēvavyatiṣṭhata ।।

उवाचमहाप्राज्ञस्स्वरेणमहतामहान् । सुग्रीवंतांश्चसम्प्रेक्ष्यसर्वान्वानरयूथपान् ।।

uvācamahāprājñassvarēṇamahatāmahān . sugrīvaṅtāṅścasamprēkṣyasarvānvānarayūthapān ।।

रावणोनामदुर्वृत्तोराक्षसोराक्षसेश्वरः । तस्याहमनुजोभ्राताविभीषणइतिश्रुतः ।।

rāvaṇōnāmadurvṛttōrākṣasōrākṣasēśvaraḥ . tasyāhamanujōbhrātāvibhīṣaṇaitiśrutaḥ ।।

तेनसीताजनस्थानाद्धृताहत्वाजटायुषम् । रुद्दाचविवशादीनाराक्षसीभिस्सुरक्षिता ।।

tēnasītājanasthānāddhṛtāhatvājaṭāyuṣam . ruddācavivaśādīnārākṣasībhissurakṣitā ।।

तमहंहेतुभिर्वाक्यैर्विविधैश्चन्यदर्शयम् । साधुनिर्यात्यतांसीतारामायेतिपुनःपुनः ।।

tamahaṅhētubhirvākyairvividhaiścanyadarśayam . sādhuniryātyatāṅsītārāmāyētipunaḥpunaḥ ।।

सचनप्रतिजग्राहरावणःकालचोदितः । उच्यमानंहितंवाक्यंविपरीतइवौषधम् ।।

sacanapratijagrāharāvaṇaḥkālacōditaḥ . ucyamānaṅhitaṅvākyaṅviparītaivauṣadham ।।

सोऽहंपरुषितस्तेनदासवच्चावमानितः । त्यक्त्वापुत्रांश्चदारांश्चराघवंशरणंगतः ।।

sō.haṅparuṣitastēnadāsavaccāvamānitaḥ . tyaktvāputrāṅścadārāṅścarāghavaṅśaraṇaṅgataḥ ।।

सर्वलोकशरण्यायराघवायमहात्मने । निवेदयतमांक्षिप्रंविभीषणमुपस्थितम् ।।

sarvalōkaśaraṇyāyarāghavāyamahātmanē . nivēdayatamāṅkṣipraṅvibhīṣaṇamupasthitam ।।

एतत्तुवचनंश्रुत्वासुग्रीवोलघुविक्रमः । लक्ष्मणस्याग्रतोरामंसम्रब्धमिदमब्रवीत् ।।

ētattuvacanaṅśrutvāsugrīvōlaghuvikramaḥ . lakṣmaṇasyāgratōrāmaṅsamrabdhamidamabravīt ।।

रावणस्यानुजोभ्राताविभीषणइतिश्रुतः । चतुर्भिस्सहरक्षोभिर्भवन्तंशरणंगतः ।।

rāvaṇasyānujōbhrātāvibhīṣaṇaitiśrutaḥ . caturbhissaharakṣōbhirbhavantaṅśaraṇaṅgataḥ ।।

मन्त्रेव्यूहेनयेचारेयुक्तोभवितुमर्हसि । वानराणांचभद्रंतेपरेषांचपरन्तप ।।

mantrēvyūhēnayēcārēyuktōbhavitumarhasi . vānarāṇāṅcabhadraṅtēparēṣāṅcaparantapa ।।

अन्तर्धानगताह्येतेराक्षसाःकामरूपिणः । शूराश्चनिकृतिज्ञाश्चतेषांजातुनविश्वसेत् ।।

antardhānagatāhyētērākṣasāḥkāmarūpiṇaḥ . śūrāścanikṛtijñāścatēṣāṅjātunaviśvasēt ।।

प्रणिधीराक्षसेन्द्रस्यरावणस्यभवेदयम् । अनुप्रविश्यसोऽस्मासुभेदंकुर्यान्नसंशयः ।।

praṇidhīrākṣasēndrasyarāvaṇasyabhavēdayam . anupraviśyasō.smāsubhēdaṅkuryānnasaṅśayaḥ ।।

अथवास्वयमेवैषछिद्रमासाद्यबुद्धिमान् । अनुप्रविश्यविश्वस्तेकदाचित्प्रहरेदपि ।।

athavāsvayamēvaiṣachidramāsādyabuddhimān . anupraviśyaviśvastēkadācitpraharēdapi ।।

मित्राटवीबलंचैवमौलभृत्यबलंतथा । सर्वमेतद्बलंग्राह्यंवर्जयित्वाद्विषद्बलम् ।।

mitrāṭavībalaṅcaivamaulabhṛtyabalaṅtathā . sarvamētadbalaṅgrāhyaṅvarjayitvādviṣadbalam ।।

प्रकृत्याराक्षसेन्द्रस्यभ्राताऽमित्रस्यतेप्रभो: । आगतश्चरिपोस्साक्षात्कथमस्मिन्हिविश्वसेत् ।।

prakṛtyārākṣasēndrasyabhrātā.mitrasyatēprabhō: . āgataścaripōssākṣātkathamasminhiviśvasēt ।।

रावणेनप्रणिहितंतमवेहिविभीषणम् । तस्याहंनिग्रहंमन्येक्षमंक्षमवतांवर ।।

rāvaṇēnapraṇihitaṅtamavēhivibhīṣaṇam . tasyāhaṅnigrahaṅmanyēkṣamaṅkṣamavatāṅvara ।।

राक्षसोजिह्मयाबुद्ध्यासंदिष्टोऽयमुपागतः । प्रहर्तुंमाययाच्छन्नोविश्वस्तेत्वयिराघव ।।

rākṣasōjihmayābuddhyāsaṅdiṣṭō.yamupāgataḥ . prahartuṅmāyayācchannōviśvastētvayirāghava ।।

प्रविष्टश्शत्रुसैन्यंहिप्राप्तश्शत्रुरतर्कितः । निहन्यादन्तरंलब्ध्वाउलूकवायसानिव ।।

praviṣṭaśśatrusainyaṅhiprāptaśśatruratarkitaḥ . nihanyādantaraṅlabdhvāulūkavāyasāniva ।।

वध्यतामेषतीव्रेणदण्डेनसचिवैस्सह । रावणस्यनृशंसस्यभ्राताह्येषविभीषणः ।।

vadhyatāmēṣatīvrēṇadaṇḍēnasacivaissaha . rāvaṇasyanṛśaṅsasyabhrātāhyēṣavibhīṣaṇaḥ ।।

एवमुक्त्वातुतंरामंसम्रब्धोवाहिनीपतिः । वाक्यज्ञोवाक्यकुशलंततोमौनमुपागमत् ।।

ēvamuktvātutaṅrāmaṅsamrabdhōvāhinīpatiḥ . vākyajñōvākyakuśalaṅtatōmaunamupāgamat ।।

सुग्रीवस्यतुतद्वाक्यंश्रुत्वारामोमहायशाः । समीपस्थानुवाचेदंहनुमत्प्रमुखान्हरीन् ।।

sugrīvasyatutadvākyaṅśrutvārāmōmahāyaśāḥ . samīpasthānuvācēdaṅhanumatpramukhānharīn ।।

यदुक्तंकपिराजेनरावणावरजंप्रति । वाक्यंहेतुमदत्यर्थंचभवद्भिरपितच्छ्रुतम् ।।

yaduktaṅkapirājēnarāvaṇāvarajaṅprati . vākyaṅhētumadatyarthaṅcabhavadbhirapitacchrutam ।।

सुहृदामर्थकृच्छेषुयुक्तंबुद्धिमतासदा । समर्थेनोपनिर्देष्टुंशाश्वतींभूतिमिच्छता ।।

suhṛdāmarthakṛcchēṣuyuktaṅbuddhimatāsadā . samarthēnōpanirdēṣṭuṅśāśvatīṅbhūtimicchatā ।।

इत्येवंपरिपृष्टास्तेस्वंस्वंमतमतन्द्रिताः । सोपचारंतदाराममूचुर्हितचिकीर्षवः ।।

ityēvaṅparipṛṣṭāstēsvaṅsvaṅmatamatandritāḥ . sōpacāraṅtadārāmamūcurhitacikīrṣavaḥ ।।

अज्ञातंनास्तितेकिंचित्त्रिषुलोकेषुराघव: । आत्मानंसूचयन्राम: पृच्छस्यस्मान् सुहृत्तया ।।

ajñātaṅnāstitēkiṅcittriṣulōkēṣurāghava: . ātmānaṅsūcayanrāma: pṛcchasyasmān suhṛttayā ।।

त्वंहिसत्यव्रतश्शूरोधार्मिकोदृढविक्रमः । परीक्ष्यकारीस्मृतिमान्निसृष्टात्मासुहृत्सुच ।।

tvaṅhisatyavrataśśūrōdhārmikōdṛḍhavikramaḥ . parīkṣyakārīsmṛtimānnisṛṣṭātmāsuhṛtsuca ।।

तस्मादेकैकशस्तावद्ब्रुवन्तुसचिवास्तव । हेतुतोमतिसम्पन्नास्समर्थाश्चपुन: पुनः ।।

tasmādēkaikaśastāvadbruvantusacivāstava . hētutōmatisampannāssamarthāścapuna: punaḥ ।।

इत्युक्तेराघवायाऽथमतिमानङ्गदोऽग्रतः । विभीषणपरीक्षार्थमुवाचवचनंहरिः ।।

ityuktērāghavāyā.thamatimānaṅgadō.grataḥ . vibhīṣaṇaparīkṣārthamuvācavacanaṅhariḥ ।।

शत्रोस्सकाशात्सम्प्राप्तस्सर्वथाशङ् क्यएवहि । विश्वासयोग्यस्सहसानकर्तव्योविभीषणः ।।

śatrōssakāśātsamprāptassarvathāśaṅ kyaēvahi . viśvāsayōgyassahasānakartavyōvibhīṣaṇaḥ ।।

छादयित्वाऽत्मभावंहिचरन्तिशठबुद्धयः । प्रहरन्तिचरन्ध्रेषुसोऽनर्थस्सुमहान्भवेत् ।।

chādayitvā.tmabhāvaṅhicarantiśaṭhabuddhayaḥ . praharanticarandhrēṣusō.narthassumahānbhavēt ।।

अर्थानर्थौविनिश्चित्यव्यवसायंभजेतह । गुणतस्सङ्ग्रहंकुर्याद्दोषतस्तुविसर्जयेत् ।।

arthānarthauviniścityavyavasāyaṅbhajētaha . guṇatassaṅgrahaṅkuryāddōṣatastuvisarjayēt ।।

यदिदोषोमहांस्तस्मिंस्त्यज्वतामविशङ्कितम् । गुणान्वापिबहून् ज्ञात्वासङ्ग्रहःक्रियतांनृप ।।

yadidōṣōmahāṅstasmiṅstyajvatāmaviśaṅkitam . guṇānvāpibahūn jñātvāsaṅgrahaḥkriyatāṅnṛpa ।।

शरभस्त्वथनिश्चित्यसार्थंवचनमब्रवीत् । क्षिप्रमस्मिन्नरव्याघ्र चारःप्रतिविधीयताम् ।।

śarabhastvathaniścityasārthaṅvacanamabravīt . kṣipramasminnaravyāghra ! cāraḥpratividhīyatām ।।

प्रणिधायहिचारेणयथावत्सूक्ष्मबुद्धिना । परीक्ष्यचततःकार्योयथान्यायंपरिग्रहः ।।

praṇidhāyahicārēṇayathāvatsūkṣmabuddhinā . parīkṣyacatataḥkāryōyathānyāyaṅparigrahaḥ ।।

जाम्बवांस्त्वथसम्प्रेक्ष्यशास्त्रबुध्याविचक्षणः । वाक्यंविज्ञापयामासगुणवद्दोषवर्जितम् ।।

jāmbavāṅstvathasamprēkṣyaśāstrabudhyāvicakṣaṇaḥ . vākyaṅvijñāpayāmāsaguṇavaddōṣavarjitam ।।

बद्धवैराच्चपापाच्चराक्षेसेन्द्राद्विभीषणः । अदेशकालेसम्प्राप्तस्सर्वथाशङ् क्यतामयम् ।।

baddhavairāccapāpāccarākṣēsēndrādvibhīṣaṇaḥ . adēśakālēsamprāptassarvathāśaṅ kyatāmayam ।।

ततोमैन्दस्तुसम्प्रेक्ष्यनयापनयकोविदः । वाक्यंवचनसम्पन्नोबभाषेहेतुमत्तरम् ।।

tatōmaindastusamprēkṣyanayāpanayakōvidaḥ . vākyaṅvacanasampannōbabhāṣēhētumattaram ।।

वजनंनामतस्यैषरावणस्यविभीषणः । पृच्छयतांमधुरेणायंशनैर्नरपतीश्वर ।।

vajanaṅnāmatasyaiṣarāvaṇasyavibhīṣaṇaḥ . pṛcchayatāṅmadhurēṇāyaṅśanairnarapatīśvara ।।

भावमस्यतुविज्ञायतत्त्वतस्त्वंकरिष्यसि । यदिदुष्टोनदुष्टोवाबुद्धिपूर्वंनरर्षभ ।।

bhāvamasyatuvijñāyatattvatastvaṅkariṣyasi . yadiduṣṭōnaduṣṭōvābuddhipūrvaṅnararṣabha ।।

अथसंस्कारसम्पन्नोहनुमान् सचिवोत्तमः । उवाचवचनंश्लक्ष्णमर्थवन्मधुरंलघु ।।

athasaṅskārasampannōhanumān sacivōttamaḥ . uvācavacanaṅślakṣṇamarthavanmadhuraṅlaghu ।।

नभवन्तंमतिश्रेष्ठंसमर्थंवदतांवरम् । अतिशाययितुंशक्तोबृहस्पतिरपिब्रुवन् ।।

nabhavantaṅmatiśrēṣṭhaṅsamarthaṅvadatāṅvaram . atiśāyayituṅśaktōbṛhaspatirapibruvan ।।

नवादान्नपिसङ्घर्षान्नाधिक्यान्नचकामतः । वक्ष्यामिवचनंराजन्यथार्थंरामगौरवात् ।।

navādānnapisaṅgharṣānnādhikyānnacakāmataḥ . vakṣyāmivacanaṅrājanyathārthaṅrāmagauravāt ।।

अर्थानर्थनिमित्तंहियदुक्तंसचिवैस्तव । तत्रदोषंप्रपश्यामिक्रियानह्युपपद्यते ।।

arthānarthanimittaṅhiyaduktaṅsacivaistava . tatradōṣaṅprapaśyāmikriyānahyupapadyatē ।।

ऋतेनियोगात्सामर्थ्यमवबोद्धुंनशक्यते । सहसाविनियोगोहिदोषवान्प्रतिभातिमे ।।

ṛtēniyōgātsāmarthyamavabōddhuṅnaśakyatē . sahasāviniyōgōhidōṣavānpratibhātimē ।।

चारप्रणिहितंयुक्तंयदुक्तंसचिवैस्तव । अर्थस्यासम्भवात्तत्रकारणंनोपयुज्यते ।।

cārapraṇihitaṅyuktaṅyaduktaṅsacivaistava . arthasyāsambhavāttatrakāraṇaṅnōpayujyatē ।।

अदेशकालेसम्प्राप्तइत्ययंयद्विभीषणः । विवक्षातत्रमेऽस्तीयंतांनिबोधयथामति ।।

adēśakālēsamprāptaityayaṅyadvibhīṣaṇaḥ . vivakṣātatramē.stīyaṅtāṅnibōdhayathāmati ।।

सएषदेश: कालश्चभवतीतियथातथा । पुरुषात्पुरुषंप्राप्यतथादोषगुणावपि ।।

saēṣadēśa: kālaścabhavatītiyathātathā . puruṣātpuruṣaṅprāpyatathādōṣaguṇāvapi ।।

त्म्यंरावणेदृष्टवाविक्रमंचतथात्वयि । युक्तमागमनंह्यत्रसदृशंतस्यबुद्धितः ।।

tmyaṅrāvaṇēdṛṣṭavāvikramaṅcatathātvayi . yuktamāgamanaṅhyatrasadṛśaṅtasyabuddhitaḥ ।।

अज्ञातरूपैःपुरुषैस्सराजन्पृच्छ् यतामिति । यदुक्तमत्रमेप्रेक्षाकाचिदस्तिसमीक्षिता ।।

ajñātarūpaiḥpuruṣaissarājanpṛcch yatāmiti . yaduktamatramēprēkṣākācidastisamīkṣitā ।।

पृच्छयमानोविशङ्केतसहसाबुद्धिमान्वचः । तत्रमित्रंप्रदुष्येतमिथ्यापृष्टंसुखागतम् ।।

pṛcchayamānōviśaṅkētasahasābuddhimānvacaḥ . tatramitraṅpraduṣyētamithyāpṛṣṭaṅsukhāgatam ।।

अशक्यस्सहसाराजन्भावोबोद्धुंपरस्यवै । अन्तस्स्वभावैर्गीतैस्तैर्नैपुण्यंपश्यतांभृशम् ।।

aśakyassahasārājanbhāvōbōddhuṅparasyavai . antassvabhāvairgītaistairnaipuṇyaṅpaśyatāṅbhṛśam ।।

नत्वस्यब्रुवतोजातुलक्ष्यतेदुष्टभावता । प्रसन्नंवदनंचापितस्मान्मेनास्तिसंशयः ।।

natvasyabruvatōjātulakṣyatēduṣṭabhāvatā . prasannaṅvadanaṅcāpitasmānmēnāstisaṅśayaḥ ।।

अशङ्कितमतिस्स्वस्थोनशठःपरिसर्पति । नचास्यदुष्टावाक्चापितस्मान्नास्तीहसंशयः ।।

aśaṅkitamatissvasthōnaśaṭhaḥparisarpati . nacāsyaduṣṭāvākcāpitasmānnāstīhasaṅśayaḥ ।।

आकारश्चाद्यमानोऽपिनशक्योविनिगूहितम् । बलाद्धिविवृणोत्येवभावमन्तर्गतंनृणाम् ।।

ākāraścādyamānō.pinaśakyōvinigūhitam . balāddhivivṛṇōtyēvabhāvamantargataṅnṛṇām ।।

देशकालोपपन्नंचकार्यंकार्यविदांवर: । स्वफलंकुरुतेक्षिप्रंप्रयोगेणाभिसंहितम् ।।

dēśakālōpapannaṅcakāryaṅkāryavidāṅvara: . svaphalaṅkurutēkṣipraṅprayōgēṇābhisaṅhitam ।।

उद्योगंतवसम्प्रेक्ष्यमिथ्यावृत्तंचरावणम् । वालिनंचहतंश्रुत्वासुग्रीवंचाभिषेचितम् ।।

udyōgaṅtavasamprēkṣyamithyāvṛttaṅcarāvaṇam . vālinaṅcahataṅśrutvāsugrīvaṅcābhiṣēcitam ।।

।। राज्यंप्रार्थयमानश्चबुद्धिपूर्वमिहागतः । एतावत्तुपुरस्कृत्ययुज्यतेतस्यसङ्ग्रहः ।।

।। rājyaṅprārthayamānaścabuddhipūrvamihāgataḥ . ētāvattupuraskṛtyayujyatētasyasaṅgrahaḥ ।।

यथाशक्तिमयोक्तंतुराक्षसस्यार्जवंप्रति । प्रमाणंत्वंतुशेषस्यशृत्वाबुद्धिमतांवर: ।।

yathāśaktimayōktaṅturākṣasasyārjavaṅprati . pramāṇaṅtvaṅtuśēṣasyaśṛtvābuddhimatāṅvara: ।।