Sundara Kanda Sarga 38
सुन्दरकाण्डम् सर्गः 38
Sarga 38 of the Sundara Kanda.
Shlokas (73)
+ Add ShlokaSundara Kanda 38.1
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Sundara Kanda 38 · Verse 1
ततस्स कपिशार्दूलस्तेन वाक्येन तोषितः। सीतामुवाच तच्छृत्वा वाक्यं वाक्यविशारदः।।
tatassa kapiśārdūlastēna vākyēna tōṣitaḥ. sītāmuvāca tacchṛtvā vākyaṅ vākyaviśāradaḥ৷৷
Satisfied with the words of Sita, the tiger among monkeys, who was eloquent in speech said:
Sundara Kanda 38.2
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Sundara Kanda 38 · Verse 2
युक्तरूपं त्वया देवि भाषितं शुभदर्शने। सदृशं स्त्रीस्वभावस्य साध्वीनां विनयस्य च।।
yuktarūpaṅ tvayā dēvi bhāṣitaṅ śubhadarśanē. sadṛśaṅ strīsvabhāvasya sādhvīnāṅ vinayasya ca৷৷
"O queen O lady of auspicious appearance your words are most appropriate to and characteristic of a modest virtuous woman.
Sundara Kanda 38.3
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Sundara Kanda 38 · Verse 3
स्त्रीत्वं न तु समर्थं हि सागरं व्यतिवर्तितुम्। मामधिष्ठाय विस्तीर्णं शतयोजनमायतम्।।
strītvaṅ na tu samarthaṅ hi sāgaraṅ vyativartitum. māmadhiṣṭhāya vistīrṇaṅ śatayōjanamāyatam৷৷
"It may not be possible for a woman to cross on my back the vast ocean stretching over a hundred yojanas. It is not possible for a woman.
Sundara Kanda 38.4
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Sundara Kanda 38 · Verse 4
द्वितीयं कारणं यच्च ब्रवीषि विनयान्विते। रामादन्यस्य नार्हामि संस्पर्शमिति जानकि ।।
dvitīyaṅ kāraṇaṅ yacca bravīṣi vinayānvitē. rāmādanyasya nārhāmi saṅsparśamiti jānaki ৷৷
"O humble lady the second reason given by you, 'I ought not to touch a person other than Rama' is well said and worthy of you, being the wife of the great soul. Who else can speak such words?
Sundara Kanda 38.5
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Sundara Kanda 38 · Verse 5
।। एतत्ते सदृशं देवि पत्न्यास्तस्य महात्मनः। का ह्यन्या त्वामृते देवि ब्रूयाद्वचनमीदृशम्।।
৷৷ ētattē sadṛśaṅ dēvi patnyāstasya mahātmanaḥ. kā hyanyā tvāmṛtē dēvi brūyādvacanamīdṛśam৷৷
"O humble lady the second reason given by you, 'I ought not to touch a person other than Rama' is well said and worthy of you, being the wife of the great soul. Who else can speak such words?
Sundara Kanda 38.6
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Sundara Kanda 38 · Verse 6
श्रोष्यते चैव काकुत्स्थ: सर्वं निरवशेषतः। चेष्टितं यत्त्वया देवि भाषितं मम चाग्रतः।।
śrōṣyatē caiva kākutstha: sarvaṅ niravaśēṣataḥ. cēṣṭitaṅ yattvayā dēvi bhāṣitaṅ mama cāgrataḥ৷৷
"O queen Kakutstha Rama will hear from me fully all that has been said and done by you in my presence without any omission.
Sundara Kanda 38.7
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Sundara Kanda 38 · Verse 7
कारणैर्बहुभिर्देवि रामप्रियचिकीर्षया। स्नेहप्रस्कन्नमनसा मयैतत्समुदीरितम्।।
kāraṇairbahubhirdēvi rāmapriyacikīrṣayā. snēhapraskannamanasā mayaitatsamudīritam৷৷
"O queen my heart is drenched with love for Rama and desires to please him for many reasons. Therefore these words have been spoken by me.
Sundara Kanda 38.8
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Sundara Kanda 38 · Verse 8
लङ्काया दुष्प्रवेशत्वाद्दुस्तरत्वान्महोदधेः। सामर्थ्यादात्मनश्चैव मयैतत्समुदीरितम्।।
laṅkāyā duṣpravēśatvāddustaratvānmahōdadhēḥ. sāmarthyādātmanaścaiva mayaitatsamudīritam৷৷
"Crossing the ocean and entering Lanka are difficult. But I accomplished it. Hence my proposal.
Sundara Kanda 38.9
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Sundara Kanda 38 · Verse 9
इच्छामि त्वां समानेतुमद्यैव रघुबन्धुना। गुरुस्नेहेन भक्त्या च नान्यथैतदुदाहृतम्।।
icchāmi tvāṅ samānētumadyaiva raghubandhunā. gurusnēhēna bhaktyā ca nānyathaitadudāhṛtam৷৷
"I offered to take you today itself out of my love and devotion to Rama with a desire to unite you with him and not with any other intention.
Sundara Kanda 38.10
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Sundara Kanda 38 · Verse 10
यदि नोत्सहसे यातुं मया सार्थमनिन्दिते। अभिज्ञानं प्रयच्छ त्वं जानीयाद्राघवो हि यत्।।
yadi nōtsahasē yātuṅ mayā sārthamaninditē. abhijñānaṅ prayaccha tvaṅ jānīyādrāghavō hi yat৷৷
"O blameless lady If you wish not to accompany me you may give me a token of identification to let Rama know about my coming here and seeing you".
Sundara Kanda 38.11
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Sundara Kanda 38 · Verse 11
एवमुक्ता हनुमता सीता सुरसुतोपमा। उवाच वचनं मन्दं बाष्पप्रग्रथिताक्षरम्।।
ēvamuktā hanumatā sītā surasutōpamā. uvāca vacanaṅ mandaṅ bāṣpapragrathitākṣaram৷৷
Having heard Hanuman, Sita, a child of god, said these words in a low tone. Choked with tears, 'Carry this token of identity to my dear husband':
Sundara Kanda 38.12
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Sundara Kanda 38 · Verse 12
शैलस्य चित्रकूटस्य पादे पूर्वोत्तरे पुरा।।
śailasya citrakūṭasya pādē pūrvōttarē purā৷৷
'Long ago we were staying at Siddhasrama. This hermitage was situated to the northeast at the foot of Chitrakuta mountain which was not far from the river Mandakini. It had abundant roots, fruits and water. You sported with me in the gardens which were fragrant with many types of flowers and ponds. You sat down on my lap with wet clothes in the hermitage'.
Sundara Kanda 38.13
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Sundara Kanda 38 · Verse 13
।। तापसाश्रमवासिन्याः प्राज्यमूलफलोदके। तस्मिन्सिद्धाश्रमे देशे मन्दाकिन्या विदूरतः।।
৷৷ tāpasāśramavāsinyāḥ prājyamūlaphalōdakē. tasminsiddhāśramē dēśē mandākinyā vidūrataḥ৷৷
'Long ago we were staying at Siddhasrama. This hermitage was situated to the northeast at the foot of Chitrakuta mountain which was not far from the river Mandakini. It had abundant roots, fruits and water. You sported with me in the gardens which were fragrant with many types of flowers and ponds. You sat down on my lap with wet clothes in the hermitage'.
Sundara Kanda 38.14
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Sundara Kanda 38 · Verse 14
।। तस्योपवनषण्डेषु नानापुष्पसुगन्धिषु। विहृत्य सलिले क्लिन्ना ममाङ्के समुपाविशमः।।
৷৷ tasyōpavanaṣaṇḍēṣu nānāpuṣpasugandhiṣu. vihṛtya salilē klinnā mamāṅkē samupāviśamaḥ৷৷
'Long ago we were staying at Siddhasrama. This hermitage was situated to the northeast at the foot of Chitrakuta mountain which was not far from the river Mandakini. It had abundant roots, fruits and water. You sported with me in the gardens which were fragrant with many types of flowers and ponds. You sat down on my lap with wet clothes in the hermitage'.
Sundara Kanda 38.15
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Sundara Kanda 38 · Verse 15
ततो मांससमायुक्तो वायसः पर्यतुण्डयत्। तमहं लोष्टमुद्यम्य वारयामिस्म वायसम्।।
tatō māṅsasamāyuktō vāyasaḥ paryatuṇḍayat. tamahaṅ lōṣṭamudyamya vārayāmisma vāyasam৷৷
'Then a crow greedy of flesh began to peck my bossom with its beak. I took a clod of earth and warded him off.
Sundara Kanda 38.16
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Sundara Kanda 38 · Verse 16
दारयन्स च मां काकस्तत्त्रैव परिलीयते। न चाप्युपारमन्मांसाद्भक्षार्थि बलिभोजनः।।
dārayansa ca māṅ kākastattraiva parilīyatē. na cāpyupāramanmāṅsādbhakṣārthi balibhōjanaḥ৷৷
'The crow was an eater of offerings, hungry for food began to peck me again and again for flesh.He did not stop.
Sundara Kanda 38.17
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Sundara Kanda 38 · Verse 17
उत्कर्षन्त्यां च रशनां क्रुद्धायां मयि पक्षिणि। स्रस्यमाने च वसने ततो दृष्टा त्वया ह्यहम्।।
utkarṣantyāṅ ca raśanāṅ kruddhāyāṅ mayi pakṣiṇi. srasyamānē ca vasanē tatō dṛṣṭā tvayā hyaham৷৷
'My upper cloth was slipping. I was trying to pull up my waist string angrily when you saw me.
Sundara Kanda 38.18
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Sundara Kanda 38 · Verse 18
त्वयाऽपहसिता चाहं क्रुद्धा संलज्जिता तदा। भक्षगृध्नेन काकेन दारिता त्वामुपागता।।
tvayā.pahasitā cāhaṅ kruddhā saṅlajjitā tadā. bhakṣagṛdhnēna kākēna dāritā tvāmupāgatā৷৷
'Then you made fun of me, and I became angry. I was abashed. Torn by the voracious bird I sought your shelter.
Sundara Kanda 38.19
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Sundara Kanda 38 · Verse 19
आसीनस्य च ते श्रान्ता पुनरुत्सङ्गमाविशम्। क्रुध्यन्ती च प्रहृष्टेन त्वयाऽहं परिसान्त्विता।।
āsīnasya ca tē śrāntā punarutsaṅgamāviśam. krudhyantī ca prahṛṣṭēna tvayā.haṅ parisāntvitā৷৷
'Exhausted, I sat on your lap again. Seeing my angry face you pacified me. You were happy (to see me draw close).
Sundara Kanda 38.20
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Sundara Kanda 38 · Verse 20
बाष्पपूर्णमुखी मन्दं चक्षुषी परिमार्जती। लक्षिताऽहं त्वया नाथ वायसेन प्रकोपिता।।
bāṣpapūrṇamukhī mandaṅ cakṣuṣī parimārjatī. lakṣitā.haṅ tvayā nātha vāyasēna prakōpitā৷৷
'O lord when I was angered by the crow and my face was filled with tears, you marked me wiping my eyes.
Sundara Kanda 38.21
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Sundara Kanda 38 · Verse 21
परिश्रमात्प्रसुप्ता च राघवाङ्केऽप्यहं चिरम्। पर्यायेण प्रसुप्तश्च ममाङ्के भरताग्रजः।।
pariśramātprasuptā ca rāghavāṅkē.pyahaṅ ciram. paryāyēṇa prasuptaśca mamāṅkē bharatāgrajaḥ৷৷
'Totally exhausted I slept on your lap for a long time, and in turn you slept on my lap later.
Sundara Kanda 38.22
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Sundara Kanda 38 · Verse 22
स तत्र पुनरेवाथ वायसस्समुपागमत्। ततस्सुप्तप्रबुद्धां मां रामस्याङ्कात्समुत्थिताम्।।
sa tatra punarēvātha vāyasassamupāgamat. tatassuptaprabuddhāṅ māṅ rāmasyāṅkātsamutthitām৷৷
'The crow came back again and clawed me in the space between my breasts even after I woke up after slumber from Rama's lap. Flying, it tore my bosom again and again.
Sundara Kanda 38.23
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Sundara Kanda 38 · Verse 23
।। वायसस्सहसागम्य विददार स्तनान्तरे। पुनः पुनरथोत्पत्य विददार स मां भृशम्।।
৷৷ vāyasassahasāgamya vidadāra stanāntarē. punaḥ punarathōtpatya vidadāra sa māṅ bhṛśam৷৷
'The crow came back again and clawed me in the space between my breasts even after I woke up after slumber from Rama's lap. Flying, it tore my bosom again and again.
Sundara Kanda 38.24
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Sundara Kanda 38 · Verse 24
ततस्समुक्षितो रामो मुक्तैश्शोणितबिन्दुभिः। वायसेन ततस्तेन बलवत्क्लिश्यमानया।।
tatassamukṣitō rāmō muktaiśśōṇitabindubhiḥ. vāyasēna tatastēna balavatkliśyamānayā৷৷
'At the touch of the drops of blood dripping from my body, tormented by seeing me distressed with the dripping blood, you were awakened, you who were an illustrious scorcher of foes.
Sundara Kanda 38.25
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Sundara Kanda 38 · Verse 25
स मां दृष्ट्वा महाबाहुर्वितुन्नां स्तनयोस्तदा।।
sa māṅ dṛṣṭvā mahābāhurvitunnāṅ stanayōstadā৷৷
'O strongarmed Rama, seeing my torn breasts, you became angry like a hissing serpent and hissing said :
Sundara Kanda 38.26
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Sundara Kanda 38 · Verse 26
केन ते नागनासोरु विक्षतं वै स्तनान्तरम्।।
kēna tē nāganāsōru vikṣataṅ vai stanāntaram৷৷
'O Sita with a beautiful lap like an elephant trunk by whom is your bosom wounded? Who is sporting with an angry fivehooded snake?
Sundara Kanda 38.27
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Sundara Kanda 38 · Verse 27
वीक्षमाणस्ततस्तं वै वायसं समुदैक्षत।।
vīkṣamāṇastatastaṅ vai vāyasaṅ samudaikṣata৷৷
'Then looking around, you saw the crow facing me with sharp, bloodstained claws.
Sundara Kanda 38.28
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Sundara Kanda 38 · Verse 28
पुत्त्रः किल स शक्रस्य वायसः पततां वरः।।
puttraḥ kila sa śakrasya vāyasaḥ patatāṅ varaḥ৷৷
'This crow was the best of birds. He was surely Indra's son who had covered a long distance with great speed and his speed was like the Windgod's.
Sundara Kanda 38.29
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Sundara Kanda 38 · Verse 29
ततस्तस्मिन्महाबाहुः कोपसंवर्तितेक्षणः।।
tatastasminmahābāhuḥ kōpasaṅvartitēkṣaṇaḥ৷৷
'Then you, the strongarmed and best among the wise, your eyeballs rolling in fury, made up your mind about the cruel crow.
Sundara Kanda 38.30
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Sundara Kanda 38 · Verse 30
स दर्भं संस्तराद्गृह्य ब्राह्मेणास्त्रेण योजयत्।।
sa darbhaṅ saṅstarādgṛhya brāhmēṇāstrēṇa yōjayat৷৷
'Taking out a blade of darbha grass from your mat, you invoked the weapon of Brahma by reciting the mantra. Then you discharged it which blazed like the fire of death and went spearheading towards the crow.
Sundara Kanda 38.31
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Sundara Kanda 38 · Verse 31
स तं प्रदीप्तं चिक्षेप दर्भं तं वायसं प्रति।।
sa taṅ pradīptaṅ cikṣēpa darbhaṅ taṅ vāyasaṅ prati৷৷
'Then you threw the burning darbha grass at the crow and it chased him in the sky.
Sundara Kanda 38.32
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Sundara Kanda 38 · Verse 32
अनुसृष्टस्तदा काको जगाम विविधां गतिम्।।
anusṛṣṭastadā kākō jagāma vividhāṅ gatim৷৷
'Then that crow flew to many places seeking asylum all over the universe chased by the blade of grass.
Sundara Kanda 38.33
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Sundara Kanda 38 · Verse 33
स पित्रा च परित्यक्तस्सुरैश्च समहर्षिभिः।।
sa pitrā ca parityaktassuraiśca samaharṣibhiḥ৷৷
'Then the crow went round all the three worlds, having been rejected by his father Indra, including all the sages and gods. Refused by all he came back to Rama seeking shelter.
Sundara Kanda 38.34
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Sundara Kanda 38 · Verse 34
स तं निपतितं भूमौ शरण्यश्शरणागतम्।।
sa taṅ nipatitaṅ bhūmau śaraṇyaśśaraṇāgatam৷৷
'Seeing the crow fallen on the ground, O Kakutstha, you who are a saviour of those who seek refuge saved him out of compassion, even though he deserved to be killed.
Sundara Kanda 38.35
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Sundara Kanda 38 · Verse 35
परिद्यूनं विषण्णं च स तमायान्तमब्रवीत्।।
paridyūnaṅ viṣaṇṇaṅ ca sa tamāyāntamabravīt৷৷
'Rama, you saw the crow in pain and despondency who returned to you and said that it is not possible to make Brahma's weapon ineffectual.You may tell now. (what should be done.)
Sundara Kanda 38.36
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Sundara Kanda 38 · Verse 36
हिनस्तु दक्षिणाक्षि त्वच्छर इत्यथ सोऽब्रवीत्।।
hinastu dakṣiṇākṣi tvacchara ityatha sō.bravīt৷৷
'Then that crow said, 'let my right eye be blinded'. you then hit the right eye of the crow'. Thus the crow offered his right eye and saved himself.
Sundara Kanda 38.37
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Sundara Kanda 38 · Verse 37
।। ततस्तस्याक्षि काकस्य हिनस्ति स्म स दक्षिणम्। दत्त्वा स दक्षिणं नेत्रं प्राणेभ्यः परिरक्षितः।।
৷৷ tatastasyākṣi kākasya hinasti sma sa dakṣiṇam. dattvā sa dakṣiṇaṅ nētraṅ prāṇēbhyaḥ parirakṣitaḥ৷৷
'Then that crow said, 'let my right eye be blinded'. you then hit the right eye of the crow'. Thus the crow offered his right eye and saved himself.
Sundara Kanda 38.38
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Sundara Kanda 38 · Verse 38
स रामाय नमस्कृत्य राज्ञे दशरथाय च। विसृष्टस्तेन वीरेण प्रतिपेदे स्वमालयम्।।
sa rāmāya namaskṛtya rājñē daśarathāya ca. visṛṣṭastēna vīrēṇa pratipēdē svamālayam৷৷
'That crow offered salutations to you Rama and king Dasaratha, thereafter took permission and went to his own dwelling.
Sundara Kanda 38.39
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Sundara Kanda 38 · Verse 39
मत्कृते काकमात्रे तु ब्रह्मास्त्रं समुदीरितम्। कस्माद्यो मां हरेत्त्वत्तः क्षमसे तं महीपते।।
matkṛtē kākamātrē tu brahmāstraṅ samudīritam. kasmādyō māṅ harēttvattaḥ kṣamasē taṅ mahīpatē৷৷
'(Addressing Rama as though he was present before her, Sita said) 'O lord of the earth for my sake you released the weapon of Brahma on a crow. What makes you excuse him who has abducted me?
Sundara Kanda 38.40
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Sundara Kanda 38 · Verse 40
स कुरुष्व महोत्साहः कृपां मयि नरर्षभ। त्वया नाथवती नाथ ह्यनाथा इव दृश्यते।।
sa kuruṣva mahōtsāhaḥ kṛpāṅ mayi nararṣabha. tvayā nāthavatī nātha hyanāthā iva dṛśyatē৷৷
'O bull among men you are so loving to me. I am like an orphan. Be kind to me. She who has found her lord in you stays without a protector.
Sundara Kanda 38.41
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Sundara Kanda 38 · Verse 41
आनृशंस्यं परो धर्मस्तवत्त्त ऐव मया श्रुतः। जानामि त्वां महावीर्यं महोत्साहं महाबलम्।।
ānṛśaṅsyaṅ parō dharmastavattta aiva mayā śrutaḥ. jānāmi tvāṅ mahāvīryaṅ mahōtsāhaṅ mahābalam৷৷
'O my supreme lord I know you are kind, righteous, valiant, vigroous, mighty. You are boundless, calm and deep like the ocean. You are lord of earth and the seas and compeer of Vasava. I have heard from you that motiveless compassion is the best way to make one righteous.
Sundara Kanda 38.42
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Sundara Kanda 38 · Verse 42
।। अपारपारमक्षोभ्यं गाम्भीर्यात्सागरोपमम्। भर्तारं ससमुद्राया धरण्या वासवोपमम्।।
৷৷ apārapāramakṣōbhyaṅ gāmbhīryātsāgarōpamam. bhartāraṅ sasamudrāyā dharaṇyā vāsavōpamam৷৷
'O my supreme lord I know you are kind, righteous, valiant, vigroous, mighty. You are boundless, calm and deep like the ocean. You are lord of earth and the seas and compeer of Vasava. I have heard from you that motiveless compassion is the best way to make one righteous.
Sundara Kanda 38.43
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Sundara Kanda 38 · Verse 43
एवमस्त्रविदां श्रेष्ठस्सत्यवान्बलवानपि। किमर्थमस्त्रं रक्षस्सु न योजयसि राघव।।
ēvamastravidāṅ śrēṣṭhassatyavānbalavānapi. kimarthamastraṅ rakṣassu na yōjayasi rāghava৷৷
'Even though you are an expert in the use of weapons, truthful and strong. (Yet) why are you not using weapons aganst the demons?'
Sundara Kanda 38.44
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Sundara Kanda 38 · Verse 44
न नागा नाऽपि गन्धर्वा नासुरा न मरुद्गणाः। रामस्य समरे वेगं शक्ताः प्रतिसमाधितुं।।
na nāgā nā.pi gandharvā nāsurā na marudgaṇāḥ. rāmasya samarē vēgaṅ śaktāḥ pratisamādhituṅ৷৷
(Now Sita turns to Hanuman and says) "In war serpents, gandharvas, demons or Marutas cannot withstand the speed of Rama's arrows and hit back.
Sundara Kanda 38.45
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Sundara Kanda 38 · Verse 45
तस्य वीर्यवतः कश्चिद्यद्यस्ति मयि सम्भ्रमः। किमर्थं न शरैस्तीक्ष्णै: क्षयं नयति राक्षसान्।।
tasya vīryavataḥ kaścidyadyasti mayi sambhramaḥ. kimarthaṅ na śaraistīkṣṇai: kṣayaṅ nayati rākṣasān৷৷
"Does Rama have a little anxiety about me? If he has, why does he, a disciplined hero, not put an end to the demons with his sharp arrows?
Sundara Kanda 38.46
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Sundara Kanda 38 · Verse 46
भ्रातुरादेशमादाय लक्ष्मणो वा परन्तपः। कस्य हेतोर्न मां वीरः परित्राति महाबलः।।
bhrāturādēśamādāya lakṣmaṇō vā parantapaḥ. kasya hētōrna māṅ vīraḥ paritrāti mahābalaḥ৷৷
"Or, why does the mighty hero, Lakshmana, who is a scorcher of enemies, not come to my rescue taking the orders from his brother?
Sundara Kanda 38.47
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Sundara Kanda 38 · Verse 47
यदि तौ पुरुषव्याघ्रौ वाय्वग्निसमतेजसौ। सुराणामपि दुर्धर्षौ किमर्थं मामुपेक्षतः।।
yadi tau puruṣavyāghrau vāyvagnisamatējasau. surāṇāmapi durdharṣau kimarthaṅ māmupēkṣataḥ৷৷
"Both Rama and Lakshmana are tigers among men who resemble wind and fire in power and have the unassailability of the gods. Wherefore are they disregarding me?.
Sundara Kanda 38.48
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Sundara Kanda 38 · Verse 48
ममैव दुष्कृतं किञ्चिन्महदस्ति न संशयः। समर्थावपि तौ यन्मां नावेक्षेते परन्तपौ।।
mamaiva duṣkṛtaṅ kiñcinmahadasti na saṅśayaḥ. samarthāvapi tau yanmāṅ nāvēkṣētē parantapau৷৷
"Perhaps I must have committed an atrocious sin. There is no doubt. For although both of them are scorchers of enemies, they deliver me not."
Sundara Kanda 38.49
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Sundara Kanda 38 · Verse 49
वैदेह्या वचनं श्रुत्वा करुणं साश्रुभाषितम्। अथाब्रवीन्महातेजा हनुमान्मारुतात्मजः।।
vaidēhyā vacanaṅ śrutvā karuṇaṅ sāśrubhāṣitam. athābravīnmahātējā hanumānmārutātmajaḥ৷৷
Hearing the piteous words of Vaidehi and beholding her eyes filled with tears, the Windgod's son, lustrous Hanuman replied thus:.
Sundara Kanda 38.50
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Sundara Kanda 38 · Verse 50
त्वच्छोकविमुखो रामो देवि सत्येन ते शपे। रामे दुःखाभिपन्ने च लक्ष्मणः परितप्यते।।
tvacchōkavimukhō rāmō dēvi satyēna tē śapē. rāmē duḥkhābhipannē ca lakṣmaṇaḥ paritapyatē৷৷
"O godlike lady Rama is not averse to your misery. On my word this is true. Rama is immersed in sorrow. Even Lakshmana wails.
Sundara Kanda 38.51
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Sundara Kanda 38 · Verse 51
कथञ्चिद्भवती दृष्टा न कालः परिदेवितुम्। इमं मुहूर्तं दुःखानां द्रक्ष्यस्यन्तमनिन्दिते।।
kathañcidbhavatī dṛṣṭā na kālaḥ paridēvitum. imaṅ muhūrtaṅ duḥkhānāṅ drakṣyasyantamaninditē৷৷
"I could find you with difficulty. This is not the time to wail. O blameless lady take it, your sorrow has come to an end at this moment.
Sundara Kanda 38.52
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Sundara Kanda 38 · Verse 52
तावुभौ पुरुषव्याघ्रौ राजपुत्रौ महाबलौ। त्वद्दर्शनकृतोत्साहौ लङ्कां भस्मीकरिष्यतः।।
tāvubhau puruṣavyāghrau rājaputrau mahābalau. tvaddarśanakṛtōtsāhau laṅkāṅ bhasmīkariṣyataḥ৷৷
"Both the mighty brothers, tigers among men, are eager to see you. Both the princes will reduce this Lanka into ashes.
Sundara Kanda 38.53
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Sundara Kanda 38 · Verse 53
हत्त्वा च समरे क्रूरं रावणं सहबान्धवम्। राघवस्त्वां विशालाक्षि नेष्यति स्वां पुरीं प्रति।।
hattvā ca samarē krūraṅ rāvaṇaṅ sahabāndhavam. rāghavastvāṅ viśālākṣi nēṣyati svāṅ purīṅ prati৷৷
"O largeeyed lady cruel Ravana along with his relatives will be killed by Rama in war and Rama will return to his city with you.
Sundara Kanda 38.54
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Sundara Kanda 38 · Verse 54
ब्रूहि यद्राघवो वाच्यो लक्ष्मणश्च महाबलः। सुग्रीवो वापि तेजस्वी हरयोऽपि समागताः।।
brūhi yadrāghavō vācyō lakṣmaṇaśca mahābalaḥ. sugrīvō vāpi tējasvī harayō.pi samāgatāḥ৷৷
"Communicate your message to mighty Rama and Lakshamana, to brilliant Sugriva and even the vanaras who gather there.
Sundara Kanda 38.55
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Sundara Kanda 38 · Verse 55
इत्युक्तवति तस्मिंस्तु सीता सुरसुतोपमा। उवाच शोकसन्तप्ता हनुमन्तं प्लवङ्गमम्।।
ityuktavati tasmiṅstu sītā surasutōpamā. uvāca śōkasantaptā hanumantaṅ plavaṅgamam৷৷
"Hanuman having spoken this way, Sita, resembling a god's daughter, grieving, thus addressed Hanuman:
Sundara Kanda 38.56
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Sundara Kanda 38 · Verse 56
कौसल्या लोकभर्तारं सुषुवे यं मनस्विनी। तं ममार्थे सुखं पृच्छ शिरसा चाभिवादय।।
kausalyā lōkabhartāraṅ suṣuvē yaṅ manasvinī. taṅ mamārthē sukhaṅ pṛccha śirasā cābhivādaya৷৷
"Bow to Rama and offer salutations on my behalf. Inquiries concerning his welfare should be addressed to Rama, whom virtuous Kausalya bore as a son.
Sundara Kanda 38.57
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Sundara Kanda 38 · Verse 57
स्रजश्च सर्वरत्नानि प्रिया याश्च वराङ्गनाः। ऐश्वर्यं च विशालायां पृथिव्यामपि दुर्लभम्।।
srajaśca sarvaratnāni priyā yāśca varāṅganāḥ. aiśvaryaṅ ca viśālāyāṅ pṛthivyāmapi durlabham৷৷
(On my behalf, ask about the welfare of ) Lakshmana, that good child of Sumitra who, having renounced the wreaths of flowers, all the riches, pleasant and beautiful girls and even the prosperity difficult to be obtained in this extensive world, offered his profound respects to and pacified his father and mother, followed Rama to exile."
Sundara Kanda 38.58
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Sundara Kanda 38 · Verse 58
।। पितरं मातरं चैव सम्मान्याभिप्रसाद्य च। अनुप्रव्रजितो रामं सुमित्रा येन सुप्रजाः।।
৷৷ pitaraṅ mātaraṅ caiva sammānyābhiprasādya ca. anupravrajitō rāmaṅ sumitrā yēna suprajāḥ৷৷
(On my behalf, ask about the welfare of ) Lakshmana, that good child of Sumitra who, having renounced the wreaths of flowers, all the riches, pleasant and beautiful girls and even the prosperity difficult to be obtained in this extensive world, offered his profound respects to and pacified his father and mother, followed Rama to exile."
Sundara Kanda 38.59
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Sundara Kanda 38 · Verse 59
आनुकूल्येन धर्मात्मा त्यक्त्वा सुखमनुत्तमम्। अनुगच्छति काकुत्स्थं भ्रातरं पालयन्वने।।
ānukūlyēna dharmātmā tyaktvā sukhamanuttamam. anugacchati kākutsthaṅ bhrātaraṅ pālayanvanē৷৷
"Great, righteous Lakshmana had given up his pleasures and followed his brother Rama in his favour into the forest to be able to serve him.
Sundara Kanda 38.60
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Sundara Kanda 38 · Verse 60
सिंहस्कन्धो महाबाहुर्मनस्वी प्रियदर्शिनः। पितृवद्वर्तते रामे मातृवन्मां समाचरन्।।
siṅhaskandhō mahābāhurmanasvī priyadarśinaḥ. pitṛvadvartatē rāmē mātṛvanmāṅ samācaran৷৷
"Lakshmana, who has lionshoulders and strong arms, who is handsome, who takes Rama as his father and treats me as his own mother.
Sundara Kanda 38.61
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Sundara Kanda 38 · Verse 61
ह्रियमाणां तदा वीरो न तु मां वेद लक्ष्मणः। वृद्धोपसेवी लक्ष्मीवान् शक्तो न बहुभाषिता।।
hriyamāṇāṅ tadā vīrō na tu māṅ vēda lakṣmaṇaḥ. vṛddhōpasēvī lakṣmīvān śaktō na bahubhāṣitā৷৷
"Heroic Lakshmana, did not know while I was borne away. He is prosperous, foremost in serving elders. He is energetic and reserved in his speech like my fatherinlaw. He is a prince dear (to his brother).
Sundara Kanda 38.62
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Sundara Kanda 38 · Verse 62
ममः प्रियतरो नित्यं भ्राता रामस्य लक्ष्मणः।।
mamaḥ priyatarō nityaṅ bhrātā rāmasya lakṣmaṇaḥ৷৷
"Rama's brother Lakshmana is always dear to me. Heroic Lakshmana will discharge whichever responsibility is entrusted to him.
Sundara Kanda 38.63
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Sundara Kanda 38 · Verse 63
यं दृष्ट्वा राघवो नैव वृत्तमार्यमनुस्मरेत्।।
yaṅ dṛṣṭvā rāghavō naiva vṛttamāryamanusmarēt৷৷
"He is Lakshmana for whose care and support Rama did not miss the noble king Dasaratha (during exile). Convey him my words of enquiry about his wellbeing.
Sundara Kanda 38.64
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Sundara Kanda 38 · Verse 64
मृदुर्नित्यं शुचिर्दक्षः प्रियो रामस्य लक्ष्मणः।।
mṛdurnityaṅ śucirdakṣaḥ priyō rāmasya lakṣmaṇaḥ৷৷
"Lakshmana is soft, pure, competent and dear to Rama. O great vanara, act in such a manner that Lakshmana can mitigate my suffering. O great monkey, the best of vanaras you are competent in accomplishing this task.
Sundara Kanda 38.65
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Sundara Kanda 38 · Verse 65
।। यथा हि वानरश्रेष्ठ दुःखक्षयकरो भवेत्। त्वमस्मिन्कार्यनिर्योगे प्रमाणं हरिसत्तमः।।
৷৷ yathā hi vānaraśrēṣṭha duḥkhakṣayakarō bhavēt. tvamasminkāryaniryōgē pramāṇaṅ harisattamaḥ৷৷
"Lakshmana is soft, pure, competent and dear to Rama. O great vanara, act in such a manner that Lakshmana can mitigate my suffering. O great monkey, the best of vanaras you are competent in accomplishing this task.
Sundara Kanda 38.66
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Sundara Kanda 38 · Verse 66
राघवस्त्वत्समारम्भान्मयि यत्नपरो भवेत्। इदं ब्रूयाश्च मे नाथं शूरं रामं पुनः पुनः।।
rāghavastvatsamārambhānmayi yatnaparō bhavēt. idaṅ brūyāśca mē nāthaṅ śūraṅ rāmaṅ punaḥ punaḥ৷৷
"By your efforts alone my husband will try for my release. You may tell these words to my heroic husband, Rama, again and again.
Sundara Kanda 38.67
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Sundara Kanda 38 · Verse 67
जीवितं धारयिष्यामि मासं दशरथात्मज। ऊर्ध्वं मासान्न जीवेयं सत्येनाहं ब्रवीमि ते।।
jīvitaṅ dhārayiṣyāmi māsaṅ daśarathātmaja. ūrdhvaṅ māsānna jīvēyaṅ satyēnāhaṅ bravīmi tē৷৷
"I will hold on to life only for a month. Beyond, I will not survive. I swear by truth. You may tell this to Rama.
Sundara Kanda 38.68
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Sundara Kanda 38 · Verse 68
रावणेनोपरुद्धां मां निकृत्य पापकर्मणा। त्रातुमर्हसि वीर त्वं पातालादिव कौशिकीम्।।
rāvaṇēnōparuddhāṅ māṅ nikṛtya pāpakarmaṇā. trātumarhasi vīra tvaṅ pātālādiva kauśikīm৷৷
"O heroic Rama just as Kausik was rescued from the underworld it behoves you to deliver me from imprisonment of wicked Ravana".
Sundara Kanda 38.69
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Sundara Kanda 38 · Verse 69
ततो वस्त्रगतं मुक्त्वा दिव्यं चूडामणिं शुभम्। प्रदेयो राघवायेति सीता हनुमते ददौ।।
tatō vastragataṅ muktvā divyaṅ cūḍāmaṇiṅ śubham. pradēyō rāghavāyēti sītā hanumatē dadau৷৷
Then Sita took out the exquisite and auspicious Chudamani worn on the head, untied from her clothes and gave it to Hanuman to be presented to Rama.
Sundara Kanda 38.70
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Sundara Kanda 38 · Verse 70
प्रतिगृह्य ततो वीरो मणिरत्नमनुत्तमम्। अङ्गुल्या योजयामास न ह्यस्य प्राभवद्भुजः।।
pratigṛhya tatō vīrō maṇiratnamanuttamam. aṅgulyā yōjayāmāsa na hyasya prābhavadbhujaḥ৷৷
Then Hanuman, taking the extraordinary jewel and placed it on his finger as it was not fitting to his arm.
Sundara Kanda 38.71
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Sundara Kanda 38 · Verse 71
मणिरत्नं कपिवरः प्रतिगृह्याभिवाद्य च। सीतां प्रदक्षिणं कृत्वा प्रणतः पार्व्शतः स्थितः।।
maṇiratnaṅ kapivaraḥ pratigṛhyābhivādya ca. sītāṅ pradakṣiṇaṅ kṛtvā praṇataḥ pārvśataḥ sthitaḥ৷৷
Having recieved the jewel from Sita and circumambulated her, Hanuman offered salutations to her and stood by her.
Sundara Kanda 38.72
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Sundara Kanda 38 · Verse 72
हर्षेण महता युक्तः सीतादर्शनजेन सः। हृदयेन गतो रामं शरीरेण तु विष्ठितः।।
harṣēṇa mahatā yuktaḥ sītādarśanajēna saḥ. hṛdayēna gatō rāmaṅ śarīrēṇa tu viṣṭhitaḥ৷৷
Hanuman stood there physically, with great joy gazing at Sita, but mentally he was with Rama.
Sundara Kanda 38.73
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Sundara Kanda 38 · Verse 73
मणिवरमुपगृह्य तं महार्हं जनकनृपात्मजया धृतं प्रभावात्। गिरिरिव पवनावधूतमुक्तः सुखितमनाः प्रतिसङ्क्रमं प्रपेदे।।
maṇivaramupagṛhya taṅ mahārhaṅ janakanṛpātmajayā dhṛtaṅ prabhāvāt. giririva pavanāvadhūtamuktaḥ sukhitamanāḥ pratisaṅkramaṅ prapēdē৷৷
Having received the most precious jewel from the daughter of Janaka, Hanuman prepared to return like a mountain released from the impact of the wind. इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे अष्टत्रिंशस्सर्गः।। Thus ends the thirtyeighth sarga of Sundarakanda of the holy Ramayana, the first epic composed by sage Valmiki.