Kishkindha Kanda Sarga 49
किष्किन्धाकाण्डम् सर्गः 49
Sarga 49 of the Kishkindha Kanda.
Shlokas (22)
+ Add ShlokaKishkindha Kanda 49.1
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Kishkindha Kanda 49 · Verse 1
अथाङ्गदस्तदा सर्वान्वानरानिदमब्रवीत्। परिश्रान्तो महाप्राज्ञस्समाश्वास्य शनैर्वचः।।
athāṅgadastadā sarvānvānarānidamabravīt. pariśrāntō mahāprājñassamāśvāsya śanairvacaḥ৷৷
Wise Angada, exhausted after the search, collected the monkeys, and consoling them, said slowly:
Kishkindha Kanda 49.2
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Kishkindha Kanda 49 · Verse 2
वनानि गिरयो नद्यो दुर्गाणि गहनानि च। दर्यो गिरिगुहाश्चैव विचितानि समन्ततः।।
vanāni girayō nadyō durgāṇi gahanāni ca. daryō giriguhāścaiva vicitāni samantataḥ৷৷
'We have searched here, there, everywhere, in dense forests, hills, forts, impenetrable caverns and mountain ranges. But we could find neither Janaki who is like a goddess nor the demon who abducted her.
Kishkindha Kanda 49.3
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Kishkindha Kanda 49 · Verse 3
।। तत्र तत्र सहास्माभिर्जानकी न च दृश्यते। तद्वा रक्षो हृता येन सीता सुरसुतोपमा।।
৷৷ tatra tatra sahāsmābhirjānakī na ca dṛśyatē. tadvā rakṣō hṛtā yēna sītā surasutōpamā৷৷
'We have searched here, there, everywhere, in dense forests, hills, forts, impenetrable caverns and mountain ranges. But we could find neither Janaki who is like a goddess nor the demon who abducted her.
Kishkindha Kanda 49.4
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Kishkindha Kanda 49 · Verse 4
कालश्च नो महान्यातस्सुग्रीवश्चोग्रशासनः। तस्माद्भवन्तस्सहिता विचिन्वन्तु समन्ततः।।
kālaśca nō mahānyātassugrīvaścōgraśāsanaḥ. tasmādbhavantassahitā vicinvantu samantataḥ৷৷
"We started a long time back and a great deal of time is lapsed, and Sugreeva is a severe disciplinarian, therefore let the search continued everywhere collectively.
Kishkindha Kanda 49.5
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Kishkindha Kanda 49 · Verse 5
विहाय तन्द्रीं शोकं च निद्रां चैव समुत्थिताम्। विचिनुध्वं यथा सीतां पश्यामो जनकात्मजाम्।।
vihāya tandrīṅ śōkaṅ ca nidrāṅ caiva samutthitām. vicinudhvaṅ yathā sītāṅ paśyāmō janakātmajām৷৷
'You should keep searching on till we see Sita, Janaka's daughter, giving up laziness and sorrow and sleep that is overpowering us.
Kishkindha Kanda 49.6
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Kishkindha Kanda 49 · Verse 6
अनिर्वेदं च दाक्ष्यं च मनसश्चापराजयः। कार्यसिद्धिकराण्याहुस्तस्मादेतद्ब्रवीम्यहम्।।
anirvēdaṅ ca dākṣyaṅ ca manasaścāparājayaḥ. kāryasiddhikarāṇyāhustasmādētadbravīmyaham৷৷
'It is said, zeal, capability, and fortitude can overcome defeat and lead to success. Therefore I am saying this.
Kishkindha Kanda 49.7
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Kishkindha Kanda 49 · Verse 7
अद्यापि तद्वनं दुर्गं विचिन्वन्तु वनौकसः। खेदं त्यक्त्वा पुनस्सर्वैर्वनमेतद्विचीयताम्।।
adyāpi tadvanaṅ durgaṅ vicinvantu vanaukasaḥ. khēdaṅ tyaktvā punassarvairvanamētadvicīyatām৷৷
'Search this impenetrable forest even now, O you denizens of this forest Give up grief, let us all once again ransack this forest.
Kishkindha Kanda 49.8
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Kishkindha Kanda 49 · Verse 8
अवश्यं क्रियमाणस्य दृश्यते कर्मणः फलम्। अलं निर्वेदमागम्य न हि नो मीलनं क्षमम्।।
avaśyaṅ kriyamāṇasya dṛśyatē karmaṇaḥ phalam. alaṅ nirvēdamāgamya na hi nō mīlanaṅ kṣamam৷৷
"Fruit of pursuit will definitely be evident for those who undertake an endeavour earnestly, on the other hand, it will be unforgivable to shut our eyes deriving a high dejection.
Kishkindha Kanda 49.9
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Kishkindha Kanda 49 · Verse 9
सुग्रीवः कोपनो राजा तीक्ष्णदण्डश्च वानरः। भेतव्यं तस्य सततं रामस्य च महात्मनः।।
sugrīvaḥ kōpanō rājā tīkṣṇadaṇḍaśca vānaraḥ. bhētavyaṅ tasya satataṅ rāmasya ca mahātmanaḥ৷৷
'Sugriva, the monkey king, is wrathful and awards severe punishment. We should ever bear in mind the (purpose of the) great self, Rama.
Kishkindha Kanda 49.10
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Kishkindha Kanda 49 · Verse 10
हितार्थमेतदुक्तं वः क्रियतां यदि रोचते। उच्यतां वा क्षमं यन्नस्सर्वेषामेव वानराः।।
hitārthamētaduktaṅ vaḥ kriyatāṅ yadi rōcatē. ucyatāṅ vā kṣamaṅ yannassarvēṣāmēva vānarāḥ৷৷
'I have said all this for your good. You may carry it out, if it pleases you. Speak freely if there is any other course left for all of us, O monkeys'
Kishkindha Kanda 49.11
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Kishkindha Kanda 49 · Verse 11
अङ्गदस्य वचश्श्रुत्वा वचनं गन्धमादनः। उवाचाव्यक्तया वाचा पिपासाश्रमखिन्नया।।
aṅgadasya vacaśśrutvā vacanaṅ gandhamādanaḥ. uvācāvyaktayā vācā pipāsāśramakhinnayā৷৷
Having heard Angada, Gandhamadana worn out by thirst and exhaustion, replied in a feeble tone:
Kishkindha Kanda 49.12
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Kishkindha Kanda 49 · Verse 12
सदृशं खलु वो वाक्यमङ्गदो यदुवाच ह। हितं चैवानुकूलं च क्रियतामस्य भाषितम्।।
sadṛśaṅ khalu vō vākyamaṅgadō yaduvāca ha. hitaṅ caivānukūlaṅ ca kriyatāmasya bhāṣitam৷৷
'What Angada says is appropriate, beneficial and also favourable. Carry out his command.
Kishkindha Kanda 49.13
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Kishkindha Kanda 49 · Verse 13
पुनर्मार्गामहै शैलान्कन्दरांश्च दरीस्तथा। काननानि च शून्यानि गिरिप्रस्रवणानि च।।
punarmārgāmahai śailānkandarāṅśca darīstathā. kānanāni ca śūnyāni giriprasravaṇāni ca৷৷
'Once again let us explore the mountains, caverns, forests, desolate places and mountain streams.
Kishkindha Kanda 49.14
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Kishkindha Kanda 49 · Verse 14
यथोद्दिष्टानि सर्वाणि सुग्रीवेण महात्मना। विचिन्वन्तु वनं सर्वे गिरिदुर्गाणि सर्वशः।।
yathōddiṣṭāni sarvāṇi sugrīvēṇa mahātmanā. vicinvantu vanaṅ sarvē giridurgāṇi sarvaśaḥ৷৷
"Let us all collectively search all of the places with forests, mountains and gorges as indicated by that self-assertive Sugreeva." Thus Gandhamaadana spoke to all monkeys.
Kishkindha Kanda 49.15
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Kishkindha Kanda 49 · Verse 15
ततस्समुत्थाय पुनर्वानरास्ते महाबलाः। विन्ध्यकाननसङ्कीर्णां विचेरुर्दक्षिणां दिशम्।।
tatassamutthāya punarvānarāstē mahābalāḥ. vindhyakānanasaṅkīrṇāṅ vicērurdakṣiṇāṅ diśam৷৷
Once again the monkeys rose up and started exploring the mountain ranges of Vindhya and the forests surrounding the southern side.
Kishkindha Kanda 49.16
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Kishkindha Kanda 49 · Verse 16
ते शारदाभ्रप्रतिमं श्रीमद्रजतपर्वतम्। शृङ्गवन्तं दरीमन्तमधिरुह्य च वानराः।।
tē śāradābhrapratimaṅ śrīmadrajataparvatam. śṛṅgavantaṅ darīmantamadhiruhya ca vānarāḥ৷৷
Eager to find Sita, the best of monkeys climbed the silver mountain rich with peaks and caverns resembling the autumnal clouds. And looked out into the Lodhra grove and the garden of seven leaves (banara plantations).
Kishkindha Kanda 49.17
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Kishkindha Kanda 49 · Verse 17
।। तत्र लोध्रवनं रम्यं सप्तपर्णवनानि च। व्यचिन्वंस्ते हरिवरास्सीता दर्शनकाङ्क्षिणः।।
৷৷ tatra lōdhravanaṅ ramyaṅ saptaparṇavanāni ca. vyacinvaṅstē harivarāssītā darśanakāṅkṣiṇaḥ৷৷
Eager to find Sita, the best of monkeys climbed the silver mountain rich with peaks and caverns resembling the autumnal clouds. And looked out into the Lodhra grove and the garden of seven leaves (banara plantations).
Kishkindha Kanda 49.18
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Kishkindha Kanda 49 · Verse 18
तस्याग्रमधिरूढास्ते श्रान्ता विपुलविक्रमाः। न पश्यन्ति स्म वैदेहीं रामस्य महिषीं प्रियाम्।।
tasyāgramadhirūḍhāstē śrāntā vipulavikramāḥ. na paśyanti sma vaidēhīṅ rāmasya mahiṣīṅ priyām৷৷
Even after scaling up the peak, the exhausted, heroic monkeys could not find Vaidehi, the dear queen of Rama.
Kishkindha Kanda 49.19
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Kishkindha Kanda 49 · Verse 19
ते तु दृष्टिगतं कृत्वा तं शैलं बहुकन्दरम्। अवारोहन्त हरयो वीक्षमाणास्समन्ततः।।
tē tu dṛṣṭigataṅ kṛtvā taṅ śailaṅ bahukandaram. avārōhanta harayō vīkṣamāṇāssamantataḥ৷৷
Having looked all over the mountain and many caverns, those monkeys got down from the mountain.
Kishkindha Kanda 49.20
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Kishkindha Kanda 49 · Verse 20
अवरुह्य ततो भूमिं श्रान्ता विगतचेतसः। स्थित्वा मुहूर्तं तत्राथ वृक्षमूलमुपाश्रिताः।।
avaruhya tatō bhūmiṅ śrāntā vigatacētasaḥ. sthitvā muhūrtaṅ tatrātha vṛkṣamūlamupāśritāḥ৷৷
Descending to the foothills, the exhausted monkeys became quiet. Fatigued and disheartened, they assembled under a tree, stood for a moment and then lay down.
Kishkindha Kanda 49.21
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Kishkindha Kanda 49 · Verse 21
ते मुहूर्तं समाश्वस्ताः किञ्चिद्भग्नपरिश्रमाः। पुनरेवोद्यताः कृत्स्नां मार्गितुं दक्षिणां दिशम्।।
tē muhūrtaṅ samāśvastāḥ kiñcidbhagnapariśramāḥ. punarēvōdyatāḥ kṛtsnāṅ mārgituṅ dakṣiṇāṅ diśam৷৷
Resting for a while, the frustrated monkeys resumed their search throughout the southern direction.
Kishkindha Kanda 49.22
Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Kishkindha Kanda 49 · Verse 22
हनुमत्प्रमुखास्ते तु प्रस्थिताः प्लवगर्षभाः। विन्ध्यमेवादितस्तावद्विचेरुस्ते समन्ततः।।
hanumatpramukhāstē tu prasthitāḥ plavagarṣabhāḥ. vindhyamēvāditastāvadvicērustē samantataḥ৷৷
The bulls among vanaras and Hanuman, the chief of the group again started exploring everywhere in the Vindhya range starting from the beginning. इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे एकोनपञ्चाशस्सर्गः।। Thus ends the fortyninth sarga in Kishkindakanda of the first epic, the Holy Ramayana composed by sage Valmiki.