वीक्षमाणस्तु मन्दासुस्सर्वतो मन्दमुच्छ्वसन्। आदावेव तु सुग्रीवं ददर्शत्वात्मजाग्रतः

vīkṣamāṇastu mandāsussarvatō mandamucchvasan. ādāvēva tu sugrīvaṅ dadarśatvātmajāgrataḥ

तं प्राप्तविजयं वाली सुग्रीवं प्लवगेश्वरः। आभाष्य व्यक्तया वाचा सस्नेहमिदमब्रवीत्

taṅ prāptavijayaṅ vālī sugrīvaṅ plavagēśvaraḥ. ābhāṣya vyaktayā vācā sasnēhamidamabravīt

सुग्रीव दोषेण न मां गन्तुमर्हसि किल्बिषात्। कृष्यमाणं भविष्येण बुद्धिमोहेन मां बलात्

sugrīva! dōṣēṇa na māṅ gantumarhasi kilbiṣāt. kṛṣyamāṇaṅ bhaviṣyēṇa buddhimōhēna māṅ balāt

युगपद्विहितं तात न मन्ये सुखमावयोः। सौहार्द भ्रातृयुक्तं हि तदिदं तात नान्यथा

yugapadvihitaṅ tāta! na manyē sukhamāvayōḥ. sauhārda bhrātṛyuktaṅ hi tadidaṅ tāta! nānyathā

प्रतिपद्य त्वमद्यैव राज्यमेषां वनौकसाम्। मामप्यद्यैव गच्छन्तं विद्धि वैवस्वतक्षयम्

pratipadya tvamadyaiva rājyamēṣāṅ vanaukasām. māmapyadyaiva gacchantaṅ viddhi vaivasvatakṣayam

जीवितं च हि राज्यं च श्रियं च विपुलामिमाम्। प्रजहाम्येष वै तूर्णं महच्चागर्हितं यशः

jīvitaṅ ca hi rājyaṅ ca śriyaṅ ca vipulāmimām. prajahāmyēṣa vai tūrṇaṅ mahaccāgarhitaṅ yaśaḥ

अस्यां त्वहमवस्थायां वीर वक्ष्यामि यद्वचः। यद्यप्यसुकरं राजन्कर्तुमेव तदर्हसि

asyāṅ tvahamavasthāyāṅ vīra! vakṣyāmi yadvacaḥ. yadyapyasukaraṅ rājankartumēva tadarhasi

सुखार्हं सुखसंवृद्धं बालमेनमबालिशम्। बाष्पपूर्णमुखं पश्य भूमौ पतितमङ्गदम्

sukhārhaṅ sukhasaṅvṛddhaṅ bālamēnamabāliśam. bāṣpapūrṇamukhaṅ paśya bhūmau patitamaṅgadam

मम प्राणैः प्रियतरं पुत्रं पुत्रमिवौरसम्। मया हीनमहीनार्थं पर्वतः परिपालय

mama prāṇaiḥ priyataraṅ putraṅ putramivaurasam. mayā hīnamahīnārthaṅ parvataḥ paripālaya

त्वमेवास्य हि दाता च परित्राता च सर्वशः। भयेष्वभयदश्चैव यथाऽहं प्लवगेश्वर।।

tvamēvāsya hi dātā ca paritrātā ca sarvaśaḥ. bhayēṣvabhayadaścaiva yathā.haṅ plavagēśvara!৷৷

एष तारात्मज श्रीमांस्त्वया तुल्यपराक्रमः। रक्षसां च वधे तेषामग्रतस्ते भविष्यति

ēṣa tārātmaja śrīmāṅstvayā tulyaparākramaḥ. rakṣasāṅ ca vadhē tēṣāmagratastē bhaviṣyati

अनुरूपाणि कर्माणि विक्रम्य बलवान्रणे। करिष्यत्येष तारेयस्तरस्वी तरुणोऽङ्गदः

anurūpāṇi karmāṇi vikramya balavānraṇē. kariṣyatyēṣa tārēyastarasvī taruṇō.ṅgadaḥ

सुषेणदुहिता चेयमर्थसूक्ष्मविमनिश्चये। औत्पातिके च विविधे सर्वतः परिनिष्ठिता

suṣēṇaduhitā cēyamarthasūkṣmavimaniścayē. autpātikē ca vividhē sarvataḥ pariniṣṭhitā

यदेषा साध्विति ब्रूयात्कार्यं तन्मुक्तसंशयम्। न हि तारामतं किञ्चिदन्यथा परिवर्तते

yadēṣā sādhviti brūyātkāryaṅ tanmuktasaṅśayam. na hi tārāmataṅ kiñcidanyathā parivartatē

राघवस्य च ते कार्यं कर्तव्यमविशङ्कया। स्यादधर्मो ह्यकरणे त्वां च हिंस्याद्विमानितः

rāghavasya ca tē kāryaṅ kartavyamaviśaṅkayā. syādadharmō hyakaraṇē tvāṅ ca hiṅsyādvimānitaḥ

इमां च मालामाधत्स्व दिव्यां सुग्रीव काञ्चनीम्। उदारा श्रीस्थिता ह्यास्यां सम्प्रजह्यान्मृते मयि

imāṅ ca mālāmādhatsva divyāṅ sugrīva kāñcanīm. udārā śrīsthitā hyāsyāṅ samprajahyānmṛtē mayi

इत्येवमुक्तस्सुग्रीवो वालिना भ्रातृसौहृदात्। हर्षं त्यक्त्वा पुनर्दीनो ग्रहग्रस्त इवोडुराट्

ityēvamuktassugrīvō vālinā bhrātṛsauhṛdāt. harṣaṅ tyaktvā punardīnō grahagrasta ivōḍurāṭ

तद्वालिवचनाच्छान्तः कुर्वन्युक्तमतन्द्रितः। जग्राह सोऽभ्यनुज्ञातो मालां तां चैव काञ्चनीम्

tadvālivacanācchāntaḥ kurvanyuktamatandritaḥ. jagrāha sō.bhyanujñātō mālāṅ tāṅ caiva kāñcanīm

तां मालां काञ्चनीम् दत्त्वा दृष्ट्वाचैवात्मजं स्थितम्। संसिद्धः प्रेत्यभावाय स्नेहादङ्गदमब्रवीत्

tāṅ mālāṅ kāñcanīm dattvā dṛṣṭvācaivātmajaṅ sthitam. saṅsiddhaḥ prētyabhāvāya snēhādaṅgadamabravīt

देशकालौ भजस्वाद्य क्षममाणः प्रियाप्रिये। सुखदुःख सह: काले सुग्रीववशगो भव

dēśakālau bhajasvādya kṣamamāṇaḥ priyāpriyē. sukhaduḥkha saha: kālē sugrīvavaśagō bhava

यथा हि त्वं महाबाहो लालितस्सततं मया। न तथा वर्तमानं त्वां सुग्रीवो बहुमंस्यते।।

yathā hi tvaṅ mahābāhō! lālitassatataṅ mayā. na tathā vartamānaṅ tvāṅ sugrīvō bahumaṅsyatē৷৷

माऽस्यामित्रैर्गतं गच्छेर्मा शत्रुभिररिन्दम। भर्तुरर्थपरो दान्तः सुग्रीववशगो भव

mā.syāmitrairgataṅ gacchērmā śatrubhirarindama!. bharturarthaparō dāntaḥ sugrīvavaśagō bhava

न चातिप्रणयः कार्यः कर्तव्योऽप्रणयश्च ते। उभयं हि महान्दोष स्तस्मादन्तरदृग्भव

na cātipraṇayaḥ kāryaḥ kartavyō.praṇayaśca tē. ubhayaṅ hi mahāndōṣa stasmādantaradṛgbhava

इत्युक्त्वाऽथ विवृत्ताक्षः शरसम्पीडितो भृशम्। विवृतैर्दशनै र्भीमैर्बभूवोत्क्रान्तजीवितः

ityuktvā.tha vivṛttākṣaḥ śarasampīḍitō bhṛśam. vivṛtairdaśanai rbhīmairbabhūvōtkrāntajīvitaḥ

ततो विचुक्रुशुस्तत्र वानरा हरियूथपाः। परिदेवयमानास्ते सर्वे प्लवगपुङ्गवा:

tatō vicukruśustatra vānarā hariyūthapāḥ. paridēvayamānāstē sarvē plavagapuṅgavā:

किष्किन्धा ह्यद्य शून्याऽसीत्स्वर्गते वानराधिपे। उद्यानानि च शून्यानि पर्वताः काननानि च

kiṣkindhā hyadya śūnyā.sītsvargatē vānarādhipē. udyānāni ca śūnyāni parvatāḥ kānanāni ca

यस्य वेगेन महता काननानि वनानि च। पुष्पौघेणानुबध्यन्ते करिष्यति तदद्य कः

yasya vēgēna mahatā kānanāni vanāni ca. puṣpaughēṇānubadhyantē kariṣyati tadadya kaḥ

येन दत्तं महद्युद्धं गन्धर्वस्य महात्मनः

yēna dattaṅ mahadyuddhaṅ gandharvasya mahātmanaḥ

।। गोलभस्य महाबाहोर्दशवर्षाणि पञ्च च। नैव रात्रौ न दिवसे तद्युद्धमुपशाम्यति

৷৷ gōlabhasya mahābāhōrdaśavarṣāṇi pañca ca. naiva rātrau na divasē tadyuddhamupaśāmyati

ततस्तु षोडशे वर्षे गोलभो विनिपातितः। हत्वा तं दुर्विनीतं तु वाली दंष्ट्राकरालवान्

tatastu ṣōḍaśē varṣē gōlabhō vinipātitaḥ. hatvā taṅ durvinītaṅ tu vālī daṅṣṭrākarālavān

हते तु वीरे प्लवगाधिपे तदा प्लवङ्गमास्तत्र न शर्म लेभिरे। वनेचराः सिंहयुते महावने यथा हि गावो निहते गवां पतौ

hatē tu vīrē plavagādhipē tadā plavaṅgamāstatra na śarma lēbhirē. vanēcarāḥ siṅhayutē mahāvanē yathā hi gāvō nihatē gavāṅ patau

ततस्तु तारा व्यसनार्णवाप्लुता मृतस्य भर्तुर्वदनं समीक्ष्य सा। जगाम भूमिं परिरभ्य वालिनं महाद्रुमं छिन्नमिवाश्रिता लता

tatastu tārā vyasanārṇavāplutā mṛtasya bharturvadanaṅ samīkṣya sā. jagāma bhūmiṅ parirabhya vālinaṅ mahādrumaṅ chinnamivāśritā latā