🚧This site is under construction — data is currently being added and may be incomplete or change.🚧
🕉

Sanatan Dharma

सनातन धर्म — Hindu Scripture Knowledge Base

Aranya Kanda Sarga 74

अरण्यकाण्डम् सर्गः 74

Sarga 74 of the Aranya Kanda.

Shlokas (35)

+ Add Shloka

Aranya Kanda 74.1

Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 74 · Verse 1

तौ कबन्धेन तं मार्गं पम्पाया दर्शितं वने। प्रतस्थतुर्दिशं गृह्य प्रतीचीं नृवरात्मजौ।।

tau kabandhēna taṅ mārgaṅ pampāyā darśitaṅ vanē. pratasthaturdiśaṅ gṛhya pratīcīṅ nṛvarātmajau৷৷

The two princes set forth in the western direction towards Pampa shown by Kabandha.

🤖 AI Generated

Aranya Kanda 74.2

Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 74 · Verse 2

तौ शैलेष्वाचितानेकान् क्षौद्रकल्पफलान्द्रुमान्। वीक्षन्तौ जग्मतुर्ध्रष्टुं सुग्रीवं रामलक्ष्मणौ।।

tau śailēṣvācitānēkān kṣaudrakalpaphalāndrumān. vīkṣantau jagmaturdhraṣṭuṅ sugrīvaṅ rāmalakṣmaṇau৷৷

Observing the trees loaded with honeysweet fruits on the mountain, Rama and Lakshmana went to see Sugriva.

🤖 AI Generated

Aranya Kanda 74.3

Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 74 · Verse 3

कृत्वा च शैलपृष्ठे तु तौ वासं रामलक्ष्मणौ। पम्पायाः पश्चिमं तीरं राघवावुपतस्थतुः।।

kṛtvā ca śailapṛṣṭhē tu tau vāsaṅ rāmalakṣmaṇau. pampāyāḥ paścimaṅ tīraṅ rāghavāvupatasthatuḥ৷৷

Rama and Lakshmana halted on the slope of the mountain and then departed for the western bank of Pampa.

🤖 AI Generated

Aranya Kanda 74.4

Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 74 · Verse 4

तौ पुष्करिण्याः पम्पायास्तीरमासाद्य पश्चिमम्। अपश्यतां ततस्तत्र शबर्या रम्यमाश्रमम्।।

tau puṣkariṇyāḥ pampāyāstīramāsādya paścimam. apaśyatāṅ tatastatra śabaryā ramyamāśramam৷৷

Both reached the west bank of lake Pampa and saw the delightful hermitage of Sabari.

🤖 AI Generated

Aranya Kanda 74.5

Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 74 · Verse 5

तौ तमाश्रममासाद्य द्रुमैर्बहुभीरावृतम्। सुरम्यमभिवीक्षन्तौ शबरीमभ्युपेयतुः।।

tau tamāśramamāsādya drumairbahubhīrāvṛtam. suramyamabhivīkṣantau śabarīmabhyupēyatuḥ৷৷

Both reached the beautiful hermitage full of many kinds of trees. There they saw Sabari, and went towards her.

🤖 AI Generated

Aranya Kanda 74.6

Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 74 · Verse 6

तौ च दृष्ट्वा तदा सिद्धा समुत्थाय कृताञ्जलिः। रामस्य पादौ जग्राह लक्ष्मणस्य च धीमतः।।

tau ca dṛṣṭvā tadā siddhā samutthāya kṛtāñjaliḥ. rāmasya pādau jagrāha lakṣmaṇasya ca dhīmataḥ৷৷

On seeing them both, Sabari, an accomplished ascetic, got up with folded hands and touched the feet of the sagacious Rama and Lakshmana.

🤖 AI Generated

Aranya Kanda 74.7

Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 74 · Verse 7

पाद्यमाचमनीयं च सर्वं प्रादाद्यथाविधि। तामुवाच ततो रामश्श्रमणीं संशितव्रताम्।।

pādyamācamanīyaṅ ca sarvaṅ prādādyathāvidhi. tāmuvāca tatō rāmaśśramaṇīṅ saṅśitavratām৷৷

She offered them water to wash their feet and water to sip as per tradition. Then Rama spoke to Sabari who used to perform austere penance:

🤖 AI Generated

Aranya Kanda 74.8

Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 74 · Verse 8

कच्चित्ते निर्जिता विघ्नाः कच्चित्ते वर्धते तपः। कच्चित्ते नियतः क्रोध आहारश्च तपोधने।।

kaccittē nirjitā vighnāḥ kaccittē vardhatē tapaḥ. kaccittē niyataḥ krōdha āhāraśca tapōdhanē৷৷

O ascetic hope you have overcome your obstacles to penance, you have controlled your anger and your desire for food. Is your austerity in progress.

🤖 AI Generated

Aranya Kanda 74.9

Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 74 · Verse 9

कच्चित्ते नियमाः प्राप्ताः कच्चित्ते मनसः सुखम्। कच्चित्ते गुरुशुश्रूषा सफला चारुभाषिणि।।

kaccittē niyamāḥ prāptāḥ kaccittē manasaḥ sukham. kaccittē guruśuśrūṣā saphalā cārubhāṣiṇi৷৷

O Sweettongued Sabari, have you achieved selfcontrol? Has your mind attained peace ? Have your services to the preceptor yielded results?

🤖 AI Generated

Aranya Kanda 74.10

Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 74 · Verse 10

रामेण तापसी पृष्टा सा सिद्धा सिद्धसम्मता। शशंस शबरी वृद्धा रामाय प्रत्युपस्थिता।।

rāmēṇa tāpasī pṛṣṭā sā siddhā siddhasammatā. śaśaṅsa śabarī vṛddhā rāmāya pratyupasthitā৷৷

When Rama asked Sabari who was an old, accomplished ascetic adored by siddhas, she stood in front and replied :

🤖 AI Generated

Aranya Kanda 74.11

Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 74 · Verse 11

अद्य प्राप्ता तपस्सिद्धिस्तव संदर्शनान्मया। अद्य मे सफलं तप्तं गुरवश्च सुपूजिताः।।

adya prāptā tapassiddhistava saṅdarśanānmayā. adya mē saphalaṅ taptaṅ guravaśca supūjitāḥ৷৷

On seeing you now my penance has attained fulfilment, my services to my preceptors have borne fruit.

🤖 AI Generated

Aranya Kanda 74.12

Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 74 · Verse 12

अद्य मे सफलं जन्म स्वर्गश्चैव भविष्यति। त्वयि देववरे राम पूजिते पुरुषर्षभ।।

adya mē saphalaṅ janma svargaścaiva bhaviṣyati. tvayi dēvavarē rāma pūjitē puruṣarṣabha৷৷

O best of men, O highest of the gods my birth has become fruitful today with your worship, (you have made) even attainment of heaven quite certain.

🤖 AI Generated

Aranya Kanda 74.13

Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 74 · Verse 13

चक्षुषा तव सौम्येन पूतास्मि रघुनन्दन। गमिष्याम्यक्षयान्लोकांस्त्वत्प्रसादादरिन्दम।।

cakṣuṣā tava saumyēna pūtāsmi raghunandana. gamiṣyāmyakṣayānlōkāṅstvatprasādādarindama৷৷

O delight of the Raghus, your handsome look has sanctified me, O subduer of enemies, by your grace I will reach the inmperishable worlds.

🤖 AI Generated

Aranya Kanda 74.14

Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 74 · Verse 14

चित्रकूटं त्वयि प्राप्ते विमानैरतुलप्रभैः। इतस्ते दिवमारूढा यानहं पर्यचारिषम्।।

citrakūṭaṅ tvayi prāptē vimānairatulaprabhaiḥ. itastē divamārūḍhā yānahaṅ paryacāriṣam৷৷

The men I served have ascended heaven on aerial chariots of incomparable radiance the moment you touched Chitrakuta.

🤖 AI Generated

Aranya Kanda 74.15

Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 74 · Verse 15

तैश्चाहमुक्ता धर्मज्ञैर्महाभागैर्महर्षिभिः। आगमिष्यति ते रामस्सुपुण्यमिममाश्रमम्।।

taiścāhamuktā dharmajñairmahābhāgairmaharṣibhiḥ. āgamiṣyati tē rāmassupuṇyamimamāśramam৷৷

Those great honourable sages who knew the ways of dharma said: 'Rama would visit this sacred hermitage along with Lakshmana. He would be your guest. Receive him with due honour. And you would attain the great, inexhaustible worlds when you see him.'

🤖 AI Generated

Aranya Kanda 74.16

Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 74 · Verse 16

।। स ते प्रतिग्रहीतव्यस्सौमित्रिसहितोतिथिः। तं च दृष्ट्वा वरान्लोकानक्षयांस्त्वं गमिष्यसि।।

৷৷ sa tē pratigrahītavyassaumitrisahitōtithiḥ. taṅ ca dṛṣṭvā varānlōkānakṣayāṅstvaṅ gamiṣyasi৷৷

Those great honourable sages who knew the ways of dharma said: 'Rama would visit this sacred hermitage along with Lakshmana. He would be your guest. Receive him with due honour. And you would attain the great, inexhaustible worlds when you see him.'

🤖 AI Generated

Aranya Kanda 74.17

Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 74 · Verse 17

मया तु विविधं वन्यं सञ्चितं पुरुषर्षभ। तवार्थे पुरुषव्याघ्र पम्पायास्तीरसम्भवम्।।

mayā tu vividhaṅ vanyaṅ sañcitaṅ puruṣarṣabha. tavārthē puruṣavyāghra pampāyāstīrasambhavam৷৷

O best among men I have collected and kept for your sake different kinds of forestfood grown on the bank of Pampa.

🤖 AI Generated

Aranya Kanda 74.18

Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 74 · Verse 18

एवमुक्तस्स धर्मात्मा शबर्या शबरीमिदम्। राघवः प्राह विज्ञाने तां नित्यमबहिष्कृताम्।।

ēvamuktassa dharmātmā śabaryā śabarīmidam. rāghavaḥ prāha vijñānē tāṅ nityamabahiṣkṛtām৷৷

Entreated by her in that manner, the righteous Rama spoke to Sabari who was established in true knowledge:

🤖 AI Generated

Aranya Kanda 74.19

Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 74 · Verse 19

दनोस्सकाशात्तत्त्वेन प्रभावं ते महात्मनः। श्रुतं प्रत्यक्षमिच्छामि सन्द्रष्टुं यदि मन्यसे।।

danōssakāśāttattvēna prabhāvaṅ tē mahātmanaḥ. śrutaṅ pratyakṣamicchāmi sandraṣṭuṅ yadi manyasē৷৷

I have heard from great Danu about your power. If you agree, I would like to see this power in person.

🤖 AI Generated

Aranya Kanda 74.20

Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 74 · Verse 20

एतत्तु वचनं श्रुत्ता रामवक्त्राद्विनिस्सृतम्। शबरी दर्शयामास तावुभौ तद्वनं महत्।।

ētattu vacanaṅ śruttā rāmavaktrādvinissṛtam. śabarī darśayāmāsa tāvubhau tadvanaṅ mahat৷৷

At these words from the mouth of Rama, Sabari took them both round the great garden.

🤖 AI Generated

Aranya Kanda 74.21

Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 74 · Verse 21

पश्य मेघघनप्रख्यं मृगपक्षिसमाकुलम्। मतङ्गवनमित्येव विश्रुतं रघुनन्दन।।।

paśya mēghaghanaprakhyaṅ mṛgapakṣisamākulam. mataṅgavanamityēva viśrutaṅ raghunandana৷৷.

O delight of the Raghus see this garden looking like the dense cloud. Full of animals and birds, it is popularly known as Matanga garden.

🤖 AI Generated

Aranya Kanda 74.22

Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 74 · Verse 22

इह ते भावितात्मानो गुरवो मे महावने। जुहवाञ्चक्रिरे तीर्थं मन्त्रवन्मन्त्रपूजितम्।।

iha tē bhāvitātmānō guravō mē mahāvanē. juhavāñcakrirē tīrthaṅ mantravanmantrapūjitam৷৷

My precepters, who had perceived the Supreme Spirit made sacrificial offerings in this great garden, invoked gods through the power of mantras. They brought water and offered oblations to the sacrificial fire.

🤖 AI Generated

Aranya Kanda 74.23

Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 74 · Verse 23

इयं प्रत्यक्थ्सली वेदिर्यत्र ते मे सुसत्कृताः। पुष्पोपहारं कुर्वन्ति श्रमादुद्वेपिभिः करैः।।

iyaṅ pratyakthsalī vēdiryatra tē mē susatkṛtāḥ. puṣpōpahāraṅ kurvanti śramādudvēpibhiḥ karaiḥ৷৷

This is the altar named Pratyaksthali where the saints aged and exhausted( by performing chandrayana) whom I worshipped made offerings of flowers with trembling hands.

🤖 AI Generated

Aranya Kanda 74.24

Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 74 · Verse 24

तेषां तपःप्रभावेण पश्याद्यापि रघूद्वह। द्योतयन्ति दिशस्सर्वाश्श्रिया वेद्योऽतुलप्रभाः।।

tēṣāṅ tapaḥprabhāvēṇa paśyādyāpi raghūdvaha. dyōtayanti diśassarvāśśriyā vēdyō.tulaprabhāḥ৷৷

O Rama see, even now they illuminate the sacrificial altars with the power of their penance. They shed light in all directions with a matchless brilliance.

🤖 AI Generated

Aranya Kanda 74.25

Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 74 · Verse 25

अशक्नुवद्भिस्तैर्गन्तुमुपवासश्रमालसैः। चिन्तितेऽभ्यागतान्पश्य सहितान्सप्तसागरान्।।

aśaknuvadbhistairgantumupavāsaśramālasaiḥ. cintitē.bhyāgatānpaśya sahitānsaptasāgarān৷৷

Look at the seven seas, which have reached here at their mere thought as they could not reach them due to fatigue from fasting.

🤖 AI Generated

Aranya Kanda 74.26

Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 74 · Verse 26

कृताभिषेकैस्तैर्न्यस्ता वल्कलाः पादपेष्विह। अद्यापि नावशुष्यन्ति प्रदेशे रघुनन्दन।।

kṛtābhiṣēkaistairnyastā valkalāḥ pādapēṣviha. adyāpi nāvaśuṣyanti pradēśē raghunandana৷৷

O delight of the Raghus look at the bark robes spread on the trees to dry after their bathing which are still wet.

🤖 AI Generated

Aranya Kanda 74.27

Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 74 · Verse 27

देवकार्याणि कुर्वद्भिर्यानीमानि कृतानि वै। पुष्पैःकुवलयैस्सार्धं म्लानत्वं नोपयान्तिवै।।

dēvakāryāṇi kurvadbhiryānīmāni kṛtāni vai. puṣpaiḥkuvalayaissārdhaṅ mlānatvaṅ nōpayāntivai৷৷

The flowers including lotuses offered by the sages while worshipping gods have not yet wilted.

🤖 AI Generated

Aranya Kanda 74.28

Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 74 · Verse 28

कृत्स्नं वनमिदं दृष्टं श्रोतव्यं च श्रुतं त्वया। तदिच्छाम्यभ्यनुज्ञाता त्यक्तुमेतत्कलेबरम्।।

kṛtsnaṅ vanamidaṅ dṛṣṭaṅ śrōtavyaṅ ca śrutaṅ tvayā. tadicchāmyabhyanujñātā tyaktumētatkalēbaram৷৷

You have seen the entire garden and have listened what is to be heard. With your permission I would like to give up this body.

🤖 AI Generated

Aranya Kanda 74.29

Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 74 · Verse 29

तेषामिच्छाम्यहं गन्तुं समीपं भावितात्मनाम्। मुनीनामाश्रमो येषामहं च परिचारिणी।।

tēṣāmicchāmyahaṅ gantuṅ samīpaṅ bhāvitātmanām. munīnāmāśramō yēṣāmahaṅ ca paricāriṇī৷৷

I wish to reach those realisers of the Supreme Spirit whom I served and to whom this hermitage belonged.

🤖 AI Generated

Aranya Kanda 74.30

Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 74 · Verse 30

धर्मिष्ठं तु वचश्श्रुत्वा राघवस्सहलक्ष्मणः। प्रहर्षमतुलं लेभे आश्चर्यमिति तत्त्वतः।।

dharmiṣṭhaṅ tu vacaśśrutvā rāghavassahalakṣmaṇaḥ. praharṣamatulaṅ lēbhē āścaryamiti tattvataḥ৷৷

Rama and Lakshmana on hearing the pious words of Savari joyfully exclaimed, This is really wonderful.

🤖 AI Generated

Aranya Kanda 74.31

Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 74 · Verse 31

तामुवाच ततो रामश्श्रमणीं संशितव्रताम्। अर्चितोऽहं त्वया भक्त्या गच्छकामं यथासुखम्।।

tāmuvāca tatō rāmaśśramaṇīṅ saṅśitavratām. arcitō.haṅ tvayā bhaktyā gacchakāmaṅ yathāsukham৷৷

Looking at Sabari who was steadfast in her vow, Rama said, O ascetic, you have worshipped me with devotion. You may go wherever you like (to the world you desire)

🤖 AI Generated

Aranya Kanda 74.32

Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 74 · Verse 32

इत्युक्ता जटिला वृद्धा चीरकृष्णाजिनाम्बरा। तस्मिन्मुहूर्ते शबरी देहं जीर्णं जिहासती।।

ityuktā jaṭilā vṛddhā cīrakṛṣṇājināmbarā. tasminmuhūrtē śabarī dēhaṅ jīrṇaṅ jihāsatī৷৷

With matted locks, tattered bark clothes and deer skin, Sabari consigned her old and emaciated body to the fire at that moment, with the permission of Rama and ascended to heaven, her body glowing like fire.

🤖 AI Generated

Aranya Kanda 74.33

Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 74 · Verse 33

।। अनुज्ञाता तु रामेण हुत्वात्मानं हुताशने। ज्वलत्पावकसङ्काशा स्वर्गमेव जगाम सा।।

৷৷ anujñātā tu rāmēṇa hutvātmānaṅ hutāśanē. jvalatpāvakasaṅkāśā svargamēva jagāma sā৷৷

With matted locks, tattered bark clothes and deer skin, Sabari consigned her old and emaciated body to the fire at that moment, with the permission of Rama and ascended to heaven, her body glowing like fire.

🤖 AI Generated

Aranya Kanda 74.34

Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 74 · Verse 34

दिव्याभरणसंयुक्ता दिव्यमाल्यानुलेपना। दिव्याम्बरधरा तत्र बभूव प्रियदर्शना।।

divyābharaṇasaṅyuktā divyamālyānulēpanā. divyāmbaradharā tatra babhūva priyadarśanā৷৷

Adorned with wonderful ornaments and beautiful garlands, anointed with fragrant unguents, robed in most beautiful clothes, she appeared like a streak of lightning, her body shining bright and her face contented.

🤖 AI Generated

Aranya Kanda 74.35

Valmiki Ramayanam (IIT Kanpur) · Chapter Aranya Kanda 74 · Verse 35

यत्र ते सुकृतात्मानो विहरन्ति महर्षयः।।

yatra tē sukṛtātmānō viharanti maharṣayaḥ৷৷

By virtue of her selfmeditation, Sabari went to that sacred world where the holy sages lived because of their good deeds. इत्यार्ष श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अरण्यकाण्डे चतुस्सप्ततितमस्सर्गः।। Thus ends the seventyfourth sarga of Aranyakanda of the holy Ramayana the first epic composed by sage Valmiki.

🤖 AI Generated