सा तं सम्प्रेक्ष्य सुश्रोणी कुसुमान्यपचिन्वती। हेमराजतवर्णाभ्यां पार्श्वाभ्यामुपशोभितम्।।

sā taṅ samprēkṣya suśrōṇī kusumānyapacinvatī. hēmarājatavarṇābhyāṅ pārśvābhyāmupaśōbhitam৷৷

।। प्रहृष्टा चानवद्याङ्गी मृष्टहाटकवर्णिनी। भर्तारमपि चक्रन्द लक्ष्मणं चापि सायुधम्।।

৷৷ prahṛṣṭā cānavadyāṅgī mṛṣṭahāṭakavarṇinī. bhartāramapi cakranda lakṣmaṇaṅ cāpi sāyudham৷৷

तयाऽऽहूतौ नरव्याघ्रौ वैदेह्या रामलक्ष्मणौ। वीक्षमाणौ तु तौ देशं तदा ददृशतुर्मृगम्।।

tayā৷৷hūtau naravyāghrau vaidēhyā rāmalakṣmaṇau. vīkṣamāṇau tu tau dēśaṅ tadā dadṛśaturmṛgam৷৷

शङ्कमानस्तु तं दृष्ट्वा लक्ष्मणो राममब्रवीत्। तमेवैनमहं मन्ये मारीचं राक्षसं मृगम्।।

śaṅkamānastu taṅ dṛṣṭvā lakṣmaṇō rāmamabravīt. tamēvainamahaṅ manyē mārīcaṅ rākṣasaṅ mṛgam৷৷

चरन्तोमृगयां हृष्टाः पापेनोपाधिना वने। अनेन निहता राजन् राजानः कामरूपिणा।।

carantōmṛgayāṅ hṛṣṭāḥ pāpēnōpādhinā vanē. anēna nihatā rājan rājānaḥ kāmarūpiṇā৷৷

अस्य मायाविदो मायामृगरूपमिदं कृतम्। भानुमत्पुरुषव्याघ्र गन्धर्वपुरसन्निभम्।।

asya māyāvidō māyāmṛgarūpamidaṅ kṛtam. bhānumatpuruṣavyāghra gandharvapurasannibham৷৷

मृगो ह्येवंविधो रत्नविचित्रो नास्ति राघव। जगत्यां जगतीनाथ मायैषा हि न संशयः।।

mṛgō hyēvaṅvidhō ratnavicitrō nāsti rāghava. jagatyāṅ jagatīnātha māyaiṣā hi na saṅśayaḥ৷৷

एवं ब्रुवाणं काकुत्स्थं प्रतिवार्य शुचिस्मिता। उवाच सीता संहृष्टा चर्मणा हृतचेतना।।

ēvaṅ bruvāṇaṅ kākutsthaṅ prativārya śucismitā. uvāca sītā saṅhṛṣṭā carmaṇā hṛtacētanā৷৷

आर्यपुत्राभिरामोऽसौ मृगो हरति मे मनः। आनयैनं महाबाहो क्रीडार्थं नो भविष्यति।।

āryaputrābhirāmō.sau mṛgō harati mē manaḥ. ānayainaṅ mahābāhō krīḍārthaṅ nō bhaviṣyati৷৷

इहाश्रमपदेऽस्माकं बहवः पुण्यदर्शनाः। मृगाश्चरन्ति सहिताश्चमरास्सृमरास्तथा।।

ihāśramapadē.smākaṅ bahavaḥ puṇyadarśanāḥ. mṛgāścaranti sahitāścamarāssṛmarāstathā৷৷

ऋक्षाः पृषतसङ्घाश्च वानराः किन्नरास्तथा। विचरन्ति महाबाहो रुपश्रेष्ठा मनोहराः।।

ṛkṣāḥ pṛṣatasaṅghāśca vānarāḥ kinnarāstathā. vicaranti mahābāhō rupaśrēṣṭhā manōharāḥ৷৷

न चास्य सदृशो राजन्दृष्टपूर्वो मृगो मया। तेजसा क्षमया दीप्त्या यथाऽयं मृगसत्तमः।।

na cāsya sadṛśō rājandṛṣṭapūrvō mṛgō mayā. tējasā kṣamayā dīptyā yathā.yaṅ mṛgasattamaḥ৷৷

नानावर्णविचित्राङ्गो रत्नबिन्दुसमाचितः। द्योतयन्वनमव्यग्रं शोभते शशिसन्निभः।।

nānāvarṇavicitrāṅgō ratnabindusamācitaḥ. dyōtayanvanamavyagraṅ śōbhatē śaśisannibhaḥ৷৷

अहो रूपमहो लक्ष्मीस्स्वरसम्पच्च शोभना। मृगोऽद्भुतो विचित्राङ्गो हृदयं हरतीव मे।।

ahō rūpamahō lakṣmīssvarasampacca śōbhanā. mṛgō.dbhutō vicitrāṅgō hṛdayaṅ haratīva mē৷৷

यदि ग्रहणमभ्येति जीवन्नेव मृगस्तव। आश्चर्यभूतं भवति विस्मयं जनयिष्यति।।

yadi grahaṇamabhyēti jīvannēva mṛgastava. āścaryabhūtaṅ bhavati vismayaṅ janayiṣyati৷৷

समाप्तवनवासानां राज्यस्थानां च नः पुनः। अन्तःपुरविभूषार्थो मृग एष भविष्यति।।

samāptavanavāsānāṅ rājyasthānāṅ ca naḥ punaḥ. antaḥpuravibhūṣārthō mṛga ēṣa bhaviṣyati৷৷

भरतस्यार्यपुत्रस्य श्वश्रूणां मम च प्रभो। मृगरूपमिदं व्यक्तं विस्मयं जनयिष्यति।।

bharatasyāryaputrasya śvaśrūṇāṅ mama ca prabhō. mṛgarūpamidaṅ vyaktaṅ vismayaṅ janayiṣyati৷৷

जीवन्न यदि तेऽभ्येति ग्रहणं मृगसत्तमः। अजिनं नरशार्दूल रुचिरं मे भविष्यति।।

jīvanna yadi tē.bhyēti grahaṇaṅ mṛgasattamaḥ. ajinaṅ naraśārdūla ruciraṅ mē bhaviṣyati৷৷

निहतस्यास्य सत्त्वस्य जाम्बूनदमयत्वचि। शष्पबृस्यां विनीतायामिच्छाम्यहमुपासितुम्।।

nihatasyāsya sattvasya jāmbūnadamayatvaci. śaṣpabṛsyāṅ vinītāyāmicchāmyahamupāsitum৷৷

कामवृत्तमिदं रौद्रं स्त्रीणामसदृशं मतम्। वपुषा त्वस्य सत्त्वस्य विस्मयो जनितो मम।।

kāmavṛttamidaṅ raudraṅ strīṇāmasadṛśaṅ matam. vapuṣā tvasya sattvasya vismayō janitō mama৷৷

तेन काञ्चनवर्णेन मणिप्रवरशृङ्गिणा। तरुणादित्यवर्णेन नक्षत्रपथवर्चसा।।

tēna kāñcanavarṇēna maṇipravaraśṛṅgiṇā. taruṇādityavarṇēna nakṣatrapathavarcasā৷৷

एवं सीतावचः श्रुत्वा तं दृष्ट्वा मृगमद्भुतम्।।

ēvaṅ sītāvacaḥ śrutvā taṅ dṛṣṭvā mṛgamadbhutam৷৷

।। लोभितस्तेन रूपेण सीतया च प्रचोदितः। उवाच राघवो हृष्टो भ्रातरं लक्ष्मणं वचः।।

৷৷ lōbhitastēna rūpēṇa sītayā ca pracōditaḥ. uvāca rāghavō hṛṣṭō bhrātaraṅ lakṣmaṇaṅ vacaḥ৷৷

पश्य लक्ष्मण वैदेह्याः स्पृहां मृगगतामिमाम्। रूपश्रेष्ठतया ह्येष मृगोऽद्य न भविष्यति।।

paśya lakṣmaṇa vaidēhyāḥ spṛhāṅ mṛgagatāmimām. rūpaśrēṣṭhatayā hyēṣa mṛgō.dya na bhaviṣyati৷৷

।। न वने नन्दनोद्धेशे न चैत्ररथसंश्रये। कुतःपृथिव्यां सौमित्रे योऽस्य कश्चित्समो मृगः।।

৷৷ na vanē nandanōddhēśē na caitrarathasaṅśrayē. kutaḥpṛthivyāṅ saumitrē yō.sya kaścitsamō mṛgaḥ৷৷

प्रतिलोमानुलोमाश्च रुचिरा रोमराजयः। शोभन्ते मृगमाश्रित्य चित्राः कनकबिन्दवः।।

pratilōmānulōmāśca rucirā rōmarājayaḥ. śōbhantē mṛgamāśritya citrāḥ kanakabindavaḥ৷৷

पश्यास्य जृम्भमाणस्य दीप्तामग्निशिखोपमाम्। जिह्वां मुखान्निस्सरन्तीं मेघादिव शतह्रदाम्।।

paśyāsya jṛmbhamāṇasya dīptāmagniśikhōpamām. jihvāṅ mukhānnissarantīṅ mēghādiva śatahradām৷৷

मसारगल्लर्कमुखश्शङ्खमुक्तानिभोदरः। कस्य नामाभिरूप्योऽसौ न मनो लोभयेन्मृगः।।

masāragallarkamukhaśśaṅkhamuktānibhōdaraḥ. kasya nāmābhirūpyō.sau na manō lōbhayēnmṛgaḥ৷৷

कस्य रूपमिदं दृष्ट्वा जाम्बूनद मयप्रभम्। नानारत्नमयं दिव्यं न मनो विस्मयं व्रजेत्।।

kasya rūpamidaṅ dṛṣṭvā jāmbūnada mayaprabham. nānāratnamayaṅ divyaṅ na manō vismayaṅ vrajēt৷৷

मांसहेतोरपि मृगान्विनोदार्थं च धन्वनः। घ्नन्ति लक्ष्मण राजानो मृगयायां महावने।।

māṅsahētōrapi mṛgānvinōdārthaṅ ca dhanvanaḥ. ghnanti lakṣmaṇa rājānō mṛgayāyāṅ mahāvanē৷৷

धनानि व्यवसायेन विचीयन्ते महावने। धातवो विविधाश्चापि मणिरत्नसुवर्णिनः।।

dhanāni vyavasāyēna vicīyantē mahāvanē. dhātavō vividhāścāpi maṇiratnasuvarṇinaḥ৷৷

तत्सारमखिलं नृ़णां धनं निचयवर्धनम्। मनसा चिन्तितं सर्वं यथा शुक्रस्य लक्ष्मण।।

tatsāramakhilaṅ nṛṇāṅ dhanaṅ nicayavardhanam. manasā cintitaṅ sarvaṅ yathā śukrasya lakṣmaṇa৷৷

अर्थी येनार्थकृत्येन संव्रजत्यविचारयन्। तमर्थमर्थशास्त्रज्ञाः प्राहुरर्थ्याश्च लक्ष्मण।।

arthī yēnārthakṛtyēna saṅvrajatyavicārayan. tamarthamarthaśāstrajñāḥ prāhurarthyāśca lakṣmaṇa৷৷

एतस्य मृगरत्नस्य परार्ध्ये काञ्चनत्वचि। उपवेक्ष्यति वैदेही मया सह सुमध्यमा।।

ētasya mṛgaratnasya parārdhyē kāñcanatvaci. upavēkṣyati vaidēhī mayā saha sumadhyamā৷৷

न कादली न प्रियकी न प्रवेणी न चाविकी। भवेदेतस्य सदृशी स्पर्शनेनेति मे मतिः।।

na kādalī na priyakī na pravēṇī na cāvikī. bhavēdētasya sadṛśī sparśanēnēti mē matiḥ৷৷

एष चैव मृगश्श्रीमान् यश्च दिव्यो नभश्चरः। उभावेतौ मृगौ दिव्यौ तारामृगमहीमृगौ।।

ēṣa caiva mṛgaśśrīmān yaśca divyō nabhaścaraḥ. ubhāvētau mṛgau divyau tārāmṛgamahīmṛgau৷৷

यदि वाऽयं तथा यन्मां भवेद्वदसि लक्ष्मण। मायैषा राक्षसस्येति कर्तव्योस्य वधो मया।।

yadi vā.yaṅ tathā yanmāṅ bhavēdvadasi lakṣmaṇa. māyaiṣā rākṣasasyēti kartavyōsya vadhō mayā৷৷

एतेन हि नृशंसेन मारीचेनाकृतात्मना। वने विचरता पूर्वं हिंसिता मुनिपुङ्गवाः।।

ētēna hi nṛśaṅsēna mārīcēnākṛtātmanā. vanē vicaratā pūrvaṅ hiṅsitā munipuṅgavāḥ৷৷

उत्थाय बहवो येन मृगयायां जनाधिपाः। निहताः परमेष्वासास्तस्माद्वध्यस्त्वयं मृगः।।

utthāya bahavō yēna mṛgayāyāṅ janādhipāḥ. nihatāḥ paramēṣvāsāstasmādvadhyastvayaṅ mṛgaḥ৷৷

पुरस्तादिह वातापिः परिभूय तपस्विनः। उदरस्थो द्विजान्हन्तिस्वगर्भोऽश्वतरीमिव।।

purastādiha vātāpiḥ paribhūya tapasvinaḥ. udarasthō dvijānhantisvagarbhō.śvatarīmiva৷৷

स कदाचिच्चिराल्लोभादाससाद महामुनिम्। अगस्त्यं तेजसा युक्तं भक्षस्तस्य बभूव ह।।

sa kadāciccirāllōbhādāsasāda mahāmunim. agastyaṅ tējasā yuktaṅ bhakṣastasya babhūva ha৷৷

समुत्थाने व तद्रूपं कर्तुकामं समीक्ष्य तम्। उत्स्मयित्वा तु भगवान्वातापिमिदमब्रवीत्।।

samutthānē va tadrūpaṅ kartukāmaṅ samīkṣya tam. utsmayitvā tu bhagavānvātāpimidamabravīt৷৷

त्वयाऽविगण्य वातापे परिभूतास्स्वतेजसा। जीवलोके द्विजश्रेष्ठास्तस्मादसि जरां गतः।।

tvayā.vigaṇya vātāpē paribhūtāssvatējasā. jīvalōkē dvijaśrēṣṭhāstasmādasi jarāṅ gataḥ৷৷

तदेवं न भवेद्रक्षोवातापिरिव लक्ष्मण। मद्विधं योऽतिमन्येत धर्मनित्यं जितेन्द्रियम्।।

tadēvaṅ na bhavēdrakṣōvātāpiriva lakṣmaṇa. madvidhaṅ yō.timanyēta dharmanityaṅ jitēndriyam৷৷

इह त्वं भव सन्नद्दो यन्त्रितो रक्ष मैथिलीम्।।

iha tvaṅ bhava sannaddō yantritō rakṣa maithilīm৷৷

अहमेनं वधिष्यामि ग्रहीष्याम्यपि वा मृगम्।।

ahamēnaṅ vadhiṣyāmi grahīṣyāmyapi vā mṛgam৷৷

पश्य लक्ष्मण वैदेहीं मृगत्वचि गतस्पृहाम्।।

paśya lakṣmaṇa vaidēhīṅ mṛgatvaci gataspṛhām৷৷

अप्रमत्तेन ते भाव्यमाश्रमस्थेन सीतया।।

apramattēna tē bhāvyamāśramasthēna sītayā৷৷

।। यावत्पृषतमेकेन सायकेन निहन्म्यहम्। हत्वैतच्चर्म चादाय शीघ्रमेष्यामि लक्ष्मण।।

৷৷ yāvatpṛṣatamēkēna sāyakēna nihanmyaham. hatvaitaccarma cādāya śīghramēṣyāmi lakṣmaṇa৷৷

प्रदक्षिणेनातिबलेन पक्षिणा जटायुषा बुद्धिमता च लक्ष्मण। भवाप्रमत्तः परिगृह्य मैथिलीं प्रतिक्षणं सर्वत एव शङ्कितः।।

pradakṣiṇēnātibalēna pakṣiṇā jaṭāyuṣā buddhimatā ca lakṣmaṇa. bhavāpramattaḥ parigṛhya maithilīṅ pratikṣaṇaṅ sarvata ēva śaṅkitaḥ৷৷