ततस्तु तमसातीरं रम्यमाश्रित्य राघवः। सीतामुद्वीक्ष्य सौमित्रिमिदं वचनमब्रवीत्।।

tatastu tamasātīraṅ ramyamāśritya rāghavaḥ. sītāmudvīkṣya saumitrimidaṅ vacanamabravīt৷৷

इयमद्य निशा पूर्वा सौमित्रे प्रहिता वनम्। वनवासस्य भद्रं ते स नोत्कण्ठितुमर्हसि।।

iyamadya niśā pūrvā saumitrē! prahitā vanam. vanavāsasya bhadraṅ tē sa nōtkaṇṭhitumarhasi৷৷

पश्य शून्यान्यरण्यानि रुदन्तीव समन्ततः। यथानिलयमायद्भिर्निलीनानि मृगद्विजैः।।

paśya śūnyānyaraṇyāni rudantīva samantataḥ. yathānilayamāyadbhirnilīnāni mṛgadvijaiḥ৷৷

अद्यायोध्या तु नगरी राजधानी पितुर्मम। सस्त्रीपुंसा गतानस्माञ्शोचिष्यति न संशयः।।

adyāyōdhyā tu nagarī rājadhānī piturmama. sastrīpuṅsā gatānasmāñśōciṣyati na saṅśayaḥ৷৷

अनुरक्ता हि मनुजा राजानं बहुभिर्गुणैः। त्वां च मां च नरव्याघ्र शत्रुघ्न भरतौ तथा।।

anuraktā hi manujā rājānaṅ bahubhirguṇaiḥ. tvāṅ ca māṅ ca naravyāghra! śatrughna bharatau tathā৷৷

पितरं चानुशोचामि मातरं च यशस्विनीम्। अपि वान्धौ भवेतां तु रुदन्तौ तावभीक्ष्णशः।।

pitaraṅ cānuśōcāmi mātaraṅ ca yaśasvinīm. api vāndhau bhavētāṅ tu rudantau tāvabhīkṣṇaśaḥ৷৷

भरतः खलु धर्मात्मा पितरं मातरं च मे। धर्मार्थकामसहितैर्वाक्यैर्वाश्वासयिष्यति।।

bharataḥ khalu dharmātmā pitaraṅ mātaraṅ ca mē. dharmārthakāmasahitairvākyairvāśvāsayiṣyati৷৷

भरतस्यानृशंसत्वं विचिन्त्याहं पुनः पुनः। नानुशोचामि पितरं मातरं चापि लक्ष्मण।।

bharatasyānṛśaṅsatvaṅ vicintyāhaṅ punaḥ punaḥ. nānuśōcāmi pitaraṅ mātaraṅ cāpi lakṣmaṇa!৷৷

त्वया कार्यं नरव्याघ्र मामनुव्रजता कृतम्। अन्वेष्टव्या हि वैदेह्या रक्षणार्थे सहायता।।

tvayā kāryaṅ naravyāghra! māmanuvrajatā kṛtam. anvēṣṭavyā hi vaidēhyā rakṣaṇārthē sahāyatā৷৷

अद्भिरेव तु सौमित्रे वत्स्याम्यद्य निशामिमाम्। एतध्दि रोचते मह्यं वन्येऽपि विविधे सति।।

adbhirēva tu saumitrē! vatsyāmyadya niśāmimām. ētadhdi rōcatē mahyaṅ vanyē.pi vividhē sati৷৷

एवमुक्त्वा तु सौमित्रिं सुमन्त्रमपि राघवः। अप्रमत्तस्त्वमश्वेषु भव सौम्येत्युवाच ह।।

ēvamuktvā tu saumitriṅ sumantramapi rāghavaḥ. apramattastvamaśvēṣu bhava saumyētyuvāca ha৷৷

सोऽश्वान्सुमन्त्रः संयम्य सूर्येऽस्तं समुपागते। प्रभूतयवसान् कृत्वा बभूव प्रत्यनन्तरः।।

sō.śvānsumantraḥ saṅyamya sūryē.staṅ samupāgatē. prabhūtayavasān kṛtvā babhūva pratyanantaraḥ৷৷

उपास्य तु शिवां सन्ध्यां दृष्ट्वा रात्रिमुपस्थिताम्। रामस्य शयनं चक्रे सूतः सौमित्रिणा सह।।

upāsya tu śivāṅ sandhyāṅ dṛṣṭvā rātrimupasthitām. rāmasya śayanaṅ cakrē sūtaḥ saumitriṇā saha৷৷

तां शय्यां तमसातीरे वीक्ष्य वृक्षदलैः कृताम्। रामः सौमित्रिणा सार्धं सभार्यस्संविवेश ह।।

tāṅ śayyāṅ tamasātīrē vīkṣya vṛkṣadalaiḥ kṛtām. rāmaḥ saumitriṇā sārdhaṅ sabhāryassaṅvivēśa ha৷৷

सभार्यं सम्प्रसुप्तं तं भ्रातरं वीक्ष्य लक्ष्मणः। कथयामास सूताय रामस्य विविधान् गुणान्।।

sabhāryaṅ samprasuptaṅ taṅ bhrātaraṅ vīkṣya lakṣmaṇaḥ. kathayāmāsa sūtāya rāmasya vividhān guṇān৷৷

जाग्रतो ह्येव तां रात्रिं सौमित्रेरुदितो रविः। सूतस्य तमसातीरे रामस्य ब्रुवतो गुणान्।।

jāgratō hyēva tāṅ rātriṅ saumitrēruditō raviḥ. sūtasya tamasātīrē rāmasya bruvatō guṇān৷৷

गोकुलाकुलतीरायास्तमसाया विदूरतः। अवसत्तत्र तां रात्रिं रामः प्रकृतिभिस्सह।।

gōkulākulatīrāyāstamasāyā vidūrataḥ. avasattatra tāṅ rātriṅ rāmaḥ prakṛtibhissaha৷৷

उत्थाय स महातेजाः प्रकृतीस्ता निशाम्य च। अब्रवीद्भ्रातरं रामो लक्ष्मणं पुण्यलक्षणम्।।

utthāya sa mahātējāḥ prakṛtīstā niśāmya ca. abravīdbhrātaraṅ rāmō lakṣmaṇaṅ puṇyalakṣaṇam৷৷

अस्मद्व्यपेक्षान् सौमित्रे निरपेक्षान् गृहेष्वपि। वृक्षमूलेषु संसुप्तान् पश्य लक्ष्मण साम्प्रतम्।।

asmadvyapēkṣān saumitrē! nirapēkṣān gṛhēṣvapi. vṛkṣamūlēṣu saṅsuptān paśya lakṣmaṇa sāmpratam৷৷

यथैते नियमं पौराः कुर्वन्त्यस्मन्निवर्तने। अपि प्राणान्न्यसिष्यन्ति न तु त्यक्ष्यन्ति निश्चयम्।।

yathaitē niyamaṅ paurāḥ kurvantyasmannivartanē. api prāṇānnyasiṣyanti na tu tyakṣyanti niścayam৷৷

यावदेव तु संसुप्ता स्तावदेव वयं लघु। रथमारुह्य गच्छामः पन्थानमकुतोभयम्।।

yāvadēva tu saṅsuptā stāvadēva vayaṅ laghu. rathamāruhya gacchāmaḥ panthānamakutōbhayam৷৷

अतो भूयोऽपि नेदानीमिक्ष्वाकुपुरवासिनः। स्वपेयुरनुरक्ता मां वृक्षमूलानि संश्रिताः।।

atō bhūyō.pi nēdānīmikṣvākupuravāsinaḥ. svapēyuranuraktā māṅ vṛkṣamūlāni saṅśritāḥ৷৷

पौरा ह्यात्मकृताद्दुःखाद्विप्रमोच्या नृपात्मजैः। न तु खल्वात्मना योज्या दुःखेन पुरवासिनः।।

paurā hyātmakṛtādduḥkhādvipramōcyā nṛpātmajaiḥ. na tu khalvātmanā yōjyā duḥkhēna puravāsinaḥ৷৷

अब्रवील्लक्ष्मणो रामं साक्षाद्धर्ममिवस्थितम्। रोचते मे तथा प्राज्ञ क्षिप्र मारुह्यतामिति।।

abravīllakṣmaṇō rāmaṅ sākṣāddharmamivasthitam. rōcatē mē tathā prājña! kṣipra māruhyatāmiti৷৷

अथ रामोऽब्रवीच्छ्रीमान्सुमन्त्रं युज्यतां रथः। गमिष्यामि ततोऽरण्यं गच्छ शीघ्रमितः प्रभो।।

atha rāmō.bravīcchrīmānsumantraṅ yujyatāṅ rathaḥ. gamiṣyāmi tatō.raṇyaṅ gaccha śīghramitaḥ prabhō৷৷

सूतस्तत स्सत्त्वरितः स्यन्दनं तैर्हयोत्तमैः। योजयित्व्राऽथ रामाय प्राञ्जलिः प्रत्यवेदयत्।।

sūtastata ssattvaritaḥ syandanaṅ tairhayōttamaiḥ. yōjayitvrā.tha rāmāya prāñjaliḥ pratyavēdayat৷৷

अयं युक्तो महाबाहो रथस्ते रथिनां वर। त्वमारोहस्व भद्रं ते ससीत स्सहलक्ष्मणः।।

ayaṅ yuktō mahābāhō! rathastē rathināṅ vara!. tvamārōhasva bhadraṅ tē sasīta ssahalakṣmaṇaḥ৷৷

तं स्यन्दनमधिष्ठाय राघव स्सपरिच्छदः। शीघ्रगामाकुलावर्तां तमसामतरन्नदीम्।।

taṅ syandanamadhiṣṭhāya rāghava ssaparicchadaḥ. śīghragāmākulāvartāṅ tamasāmatarannadīm৷৷

स सन्तीर्य महाबाहुः श्रीमान् शिवमकण्टकम्। प्रापद्यत महामार्गमभयं भयदर्शिनाम्।।

sa santīrya mahābāhuḥ śrīmān śivamakaṇṭakam. prāpadyata mahāmārgamabhayaṅ bhayadarśinām৷৷

मोहनार्थं तु पौराणां सूतं रामोऽब्रवीद्वचः। उदङ्मुखः प्रयाहि त्वं रथमास्थाय सारथे।।

mōhanārthaṅ tu paurāṇāṅ sūtaṅ rāmō.bravīdvacaḥ. udaṅmukhaḥ prayāhi tvaṅ rathamāsthāya sārathē৷৷

।। मुहूर्तं त्वरितं गत्वा निवर्तय रथं पुनः। यथा न विद्युः पौरा मां तथा कुरु समाहितः।।

৷৷ muhūrtaṅ tvaritaṅ gatvā nivartaya rathaṅ punaḥ. yathā na vidyuḥ paurā māṅ tathā kuru samāhitaḥ৷৷

रामस्य वचनं श्रुत्वा तथा चक्रे स सारथिः। प्रत्यागम्य च रामस्य स्यन्दनं प्रत्यवेदयत्।।

rāmasya vacanaṅ śrutvā tathā cakrē sa sārathiḥ. pratyāgamya ca rāmasya syandanaṅ pratyavēdayat৷৷

तौ सम्प्रयुक्तं तु रथं समास्थितौ तदा ससीतौ रघुवंशवर्धनौ। प्रचोदयामास ततस्तुरङ्गमान् स सारथिर्येन पथा तपोवनम्।।

tau samprayuktaṅ tu rathaṅ samāsthitau tadā sasītau raghuvaṅśavardhanau. pracōdayāmāsa tatasturaṅgamān sa sārathiryēna pathā tapōvanam৷৷

तत स्समास्थाय रथं महारथः ससारथिर्दाशरथिर्वनं ययौ। उदङ्मुखं तं तु रथं चकार स प्रयाणमाङ्गल्य निमित्तदर्शनात्।।

tata ssamāsthāya rathaṅ mahārathaḥ sasārathirdāśarathirvanaṅ yayau. udaṅmukhaṅ taṅ tu rathaṅ cakāra sa prayāṇamāṅgalya nimittadarśanāt৷৷