इत्य एष कथितः सम्यक तृतीयः प्रतिसंचरः आत्यन्तिको विमुक्तिर या लयो ब्रह्मणि शाश्वते ।।

ity eṣa kathitaḥ samyak tṛtīyaḥ pratisaṃcaraḥ ātyantiko vimuktir yā layo brahmaṇi śāśvate ||

सर्गश च प्रतिसर्गश च वंशो मन्वन्तराणि च वंशानुचरितं चैव भवतो गदितं मया ।।

sargaś ca pratisargaś ca vaṃśo manvantarāṇi ca vaṃśānucaritaṃ caiva bhavato gaditaṃ mayā ||

पुराणं वैष्णवं त्व एतत सर्वकिल्बिषनाशनम विशिष्टं सर्वशास्त्रेभ्यः पुरुषार्थोपपादकम ।।

purāṇaṃ vaiṣṇavaṃ tv etat sarvakilbiṣanāśanam viśiṣṭaṃ sarvaśāstrebhyaḥ puruṣārthopapādakam ||

तुभ्यं यथावन मैत्रेय प्रोक्तं शुश्रूषवे ऽव्ययम यद अन्यद अपि वक्तव्यं तत पृच्छाद्य वदामि ते ।।

tubhyaṃ yathāvan maitreya proktaṃ śuśrūṣave 'vyayam yad anyad api vaktavyaṃ tat pṛcchādya vadāmi te ||

भगवन कथितं सर्वं यत पृष्टो ऽसि मया मुने श्रुतं चैतन मया भक्त्या नान्यत प्रष्टव्यम अस्ति मे ।।

bhagavan kathitaṃ sarvaṃ yat pṛṣṭo 'si mayā mune śrutaṃ caitan mayā bhaktyā nānyat praṣṭavyam asti me ||

विच्छिन्नाः सर्वसंदेहा वैमल्यं मनसः कृतम त्वत्प्रसादान मया ज्ञाता उत्पत्तिस्थितिसंयमाः ।।

vicchinnāḥ sarvasaṃdehā vaimalyaṃ manasaḥ kṛtam tvatprasādān mayā jñātā utpattisthitisaṃyamāḥ ||

ज्ञातश चतुर्विधो राशिः शक्तिश च त्रिविधा गुरो विज्ञाता चापि कार्त्स्न्येन त्रिविधा भावभावना ।।

jñātaś caturvidho rāśiḥ śaktiś ca trividhā guro vijñātā cāpi kārtsnyena trividhā bhāvabhāvanā ||

त्वत्प्रसादान मया ज्ञातं ज्ञेयैर अन्यैर अलं द्विज यथैतद अखिलं विष्णोर जगन न व्यतिरिच्यते ।।

tvatprasādān mayā jñātaṃ jñeyair anyair alaṃ dvija yathaitad akhilaṃ viṣṇor jagan na vyatiricyate ||

कृतार्थो ऽस्म्य अपसंदेहस त्वत्प्रसादान महामुने वर्णधर्मादयो धर्मा विदिता यद अशेषतः ।।

kṛtārtho 'smy apasaṃdehas tvatprasādān mahāmune varṇadharmādayo dharmā viditā yad aśeṣataḥ ||

प्रवृत्तं च निवृत्तं च ज्ञातं कर्म मयाखिलम प्रसीद विप्रप्रवर नान्यत प्रष्टव्यम अस्ति मे ।।

pravṛttaṃ ca nivṛttaṃ ca jñātaṃ karma mayākhilam prasīda viprapravara nānyat praṣṭavyam asti me ||

यद अस्य कथनायासैर योजितो ऽसि मया गुरो तत क्षम्यतां विशेषो ऽस्ति न सतां पुत्रशिष्ययोः ।।

yad asya kathanāyāsair yojito 'si mayā guro tat kṣamyatāṃ viśeṣo 'sti na satāṃ putraśiṣyayoḥ ||

एतत ते यन मयाख्यातं पुराणं वेदसंमितम श्रुते ऽस्मिन सर्वदोषोत्थः पापराशिः प्रणश्यति ।।

etat te yan mayākhyātaṃ purāṇaṃ vedasaṃmitam śrute 'smin sarvadoṣotthaḥ pāparāśiḥ praṇaśyati ||

सर्गश च प्रतिसर्गश च वंशो मन्वन्तराणि च वंशानुचरितं कृत्स्नं मयात्र तव कीर्तितम ।।

sargaś ca pratisargaś ca vaṃśo manvantarāṇi ca vaṃśānucaritaṃ kṛtsnaṃ mayātra tava kīrtitam ||

अत्र देवास तथा दैत्या गन्धर्वोरगराक्षसाः यक्षा विद्याधराः सिद्धाः कथ्यन्ते ऽप्सरसस तथा ।।

atra devās tathā daityā gandharvoragarākṣasāḥ yakṣā vidyādharāḥ siddhāḥ kathyante 'psarasas tathā ||

मुनयो भावितात्मानः कथ्यन्ते तपसान्विताः चातुर्वर्ण्यं तथा पुंसां विशिष्टचरिता नराः ।।

munayo bhāvitātmānaḥ kathyante tapasānvitāḥ cāturvarṇyaṃ tathā puṃsāṃ viśiṣṭacaritā narāḥ ||

पुण्याः प्रदेशा मेदिन्याः पुण्या नद्यो ऽथ सागराः पर्वताश च महापुण्याश चरितानि च धीमताम ।।

puṇyāḥ pradeśā medinyāḥ puṇyā nadyo 'tha sāgarāḥ parvatāś ca mahāpuṇyāś caritāni ca dhīmatām ||

वर्णधर्मादयो धर्मा वेदशाखाश च कृत्स्नशः येषां संश्रवणात सद्यः सर्वपापैः प्रमुच्यते ।।

varṇadharmādayo dharmā vedaśākhāś ca kṛtsnaśaḥ yeṣāṃ saṃśravaṇāt sadyaḥ sarvapāpaiḥ pramucyate ||

उत्पत्तिस्थितिनाशानां हेतुर यो जगतो ऽव्ययः स सर्वभूतः सर्वात्मा कथ्यते भगवान हरिः ।।

utpattisthitināśānāṃ hetur yo jagato 'vyayaḥ sa sarvabhūtaḥ sarvātmā kathyate bhagavān hariḥ ||

अवशेनापि यन नाम्नि कीर्तिते सर्वपातकैः ।। पुमान विमुच्यते सद्यः सिंहत्रस्तैर मृगैर इव ।।

avaśenāpi yan nāmni kīrtite sarvapātakaiḥ || pumān vimucyate sadyaḥ siṃhatrastair mṛgair iva ||

यन नामकीर्तनं भक्त्या विलायनम अनुत्तमम मैत्रेयाशेषपापानां धातूनाम इव पावकः ।।

yan nāmakīrtanaṃ bhaktyā vilāyanam anuttamam maitreyāśeṣapāpānāṃ dhātūnām iva pāvakaḥ ||

कलिकल्मषम अत्युग्रं नरकार्तिप्रदं नृणाम ।। प्रयाति विलयं सद्यः सकृद यत्र च संस्मृते ।।

kalikalmaṣam atyugraṃ narakārtipradaṃ nṛṇām || prayāti vilayaṃ sadyaḥ sakṛd yatra ca saṃsmṛte ||

हिरण्यगर्भदेवेन्द्ररुद्रादित्याश्विवायुभिः पावकैर वसुभिः साध्यैर विश्वेदेवादिभिः सुरैः ।।

hiraṇyagarbhadevendrarudrādityāśvivāyubhiḥ pāvakair vasubhiḥ sādhyair viśvedevādibhiḥ suraiḥ ||

यक्षरक्षोरगैः सिद्धैर दैत्यगन्धर्वदानवैः अप्सरोभिस तथा तारानक्षत्रैः सकलैर ग्रहैः ।।

yakṣarakṣoragaiḥ siddhair daityagandharvadānavaiḥ apsarobhis tathā tārānakṣatraiḥ sakalair grahaiḥ ||

सप्तर्षिभिस तथा धिष्ण्यैर धिष्ण्याधिपतिभिस तथा ब्राह्मणाद्यैर मनुष्यैश च तथैव पशुभिर मृगैः ।।

saptarṣibhis tathā dhiṣṇyair dhiṣṇyādhipatibhis tathā brāhmaṇādyair manuṣyaiś ca tathaiva paśubhir mṛgaiḥ ||

सरीसृपैर विहंगैश च पलाशाद्यैर महीरुहैः वनाद्रिसागरसरित्पातालैः सधरादिभिः ।।

sarīsṛpair vihaṃgaiś ca palāśādyair mahīruhaiḥ vanādrisāgarasaritpātālaiḥ sadharādibhiḥ ||

शब्दादिभिश च सहितं ब्रह्माण्डम अखिलं द्विज मेरोर इवाणुर यस्यैतद यन्मयं च द्विजोत्तम ।।

śabdādibhiś ca sahitaṃ brahmāṇḍam akhilaṃ dvija meror ivāṇur yasyaitad yanmayaṃ ca dvijottama ||

स सर्वः सर्ववित सर्वस्वरूपो रूपवर्जितः भगवान कीर्तितो विष्णुर अत्र पापप्रणाशनः ।।

sa sarvaḥ sarvavit sarvasvarūpo rūpavarjitaḥ bhagavān kīrtito viṣṇur atra pāpapraṇāśanaḥ ||

यद अश्वमेधावभृथे स्नातः प्राप्नोति वै फलम सकलं तद अवाप्नोति श्रुत्वैतन मुनिसत्तम ।।

yad aśvamedhāvabhṛthe snātaḥ prāpnoti vai phalam sakalaṃ tad avāpnoti śrutvaitan munisattama ||

प्रयागे पुष्करे चैव कुरुक्षेत्रे तथार्बुदे कृतोपवासः प्राप्नोति तद अस्य श्रवणान नरः ।।

prayāge puṣkare caiva kurukṣetre tathārbude kṛtopavāsaḥ prāpnoti tad asya śravaṇān naraḥ ||

यद अग्निहोत्रे सुहुते वर्षेणाप्नोति वै फलम महापुण्यमयं विप्र तद अस्य श्रवणात सकृत ।।

yad agnihotre suhute varṣeṇāpnoti vai phalam mahāpuṇyamayaṃ vipra tad asya śravaṇāt sakṛt ||

यज ज्येष्ठशुक्लद्वादश्यां स्नात्वा वै यमुनाजले मथुरायां हरिं दृष्ट्वा प्राप्नोति परमां गतिम ।।

yaj jyeṣṭhaśukladvādaśyāṃ snātvā vai yamunājale mathurāyāṃ hariṃ dṛṣṭvā prāpnoti paramāṃ gatim ||

तद आप्नोति फलं सम्यक समाधानेन कीर्तनात ।। पुराणस्यास्य विप्रर्षे केशवार्पितमानसः ।।

tad āpnoti phalaṃ samyak samādhānena kīrtanāt || purāṇasyāsya viprarṣe keśavārpitamānasaḥ ||

यमुनासलिले स्नातः पुरुषो मुनिसत्तम ज्येष्ठामूले ऽमले पक्षे द्वादश्याम उपवासकृत ।।

yamunāsalile snātaḥ puruṣo munisattama jyeṣṭhāmūle 'male pakṣe dvādaśyām upavāsakṛt ||

समभ्यर्च्याच्युतं सम्यङ मथुरायां समाहितः अश्वमेधस्य यज्ञस्य प्राप्नोत्य अविकलं फलम ।।

samabhyarcyācyutaṃ samyaṅ mathurāyāṃ samāhitaḥ aśvamedhasya yajñasya prāpnoty avikalaṃ phalam ||

आलोक्यर्द्धिम अथान्येषाम उन्नीतानां स्ववंशजैः एतत किलोचुर अन्येषाम पितरः सपितामहाः ।।

ālokyarddhim athānyeṣām unnītānāṃ svavaṃśajaiḥ etat kilocur anyeṣām pitaraḥ sapitāmahāḥ ||

कच्चिद अस्मत्कुले जातः कालिन्दीसलिलाप्लुतः अर्चयिष्यति गोविन्दं मथुरायाम उपोषितः ।।

kaccid asmatkule jātaḥ kālindīsalilāplutaḥ arcayiṣyati govindaṃ mathurāyām upoṣitaḥ ||

ज्येष्ठामूले सिते पक्षे येनैवं वयम अप्य उत पराम ऋद्धिम अवाप्स्यामस तारिताः स्वकुलोद्भवैः ।।

jyeṣṭhāmūle site pakṣe yenaivaṃ vayam apy uta parām ṛddhim avāpsyāmas tāritāḥ svakulodbhavaiḥ ||

ज्येष्ठामूले सिते पक्षे समभ्यर्च्य जनार्दनम धन्यानां कुलजः पिण्डान यमुनायां प्रदास्यति ।।

jyeṣṭhāmūle site pakṣe samabhyarcya janārdanam dhanyānāṃ kulajaḥ piṇḍān yamunāyāṃ pradāsyati ||

तस्मिन काले समभ्यर्च्य तत्र कृष्णं समाहितः दत्त्वा पिण्डं पितृभ्यश च यमुनासलिलाप्लुतः ।।

tasmin kāle samabhyarcya tatra kṛṣṇaṃ samāhitaḥ dattvā piṇḍaṃ pitṛbhyaś ca yamunāsalilāplutaḥ ||

यद आप्नोति नरः पुण्यं तारयन स्वपितामहान श्रुत्वाध्यायं तद आप्नोति पुराणस्यास्य भक्तिमान ।।

yad āpnoti naraḥ puṇyaṃ tārayan svapitāmahān śrutvādhyāyaṃ tad āpnoti purāṇasyāsya bhaktimān ||

एतत संसारभीरूणां परित्राणम अनुत्तमम दुःस्वप्ननाशनं नॄणां सर्वदुष्टनिबर्हणम ।।

etat saṃsārabhīrūṇāṃ paritrāṇam anuttamam duḥsvapnanāśanaṃ nṝṇāṃ sarvaduṣṭanibarhaṇam ||

इदम आर्षं पुरा प्राह ऋभवे कमलोद्भवः ऋभुः प्रियव्रतायाह स च भागुरये ऽब्रवीत ।।

idam ārṣaṃ purā prāha ṛbhave kamalodbhavaḥ ṛbhuḥ priyavratāyāha sa ca bhāguraye 'bravīt ||

भागुरिः स्तम्भमित्राय दधीचाय स चोक्तवान सारस्वताय तेनोक्तं भृगुः सारस्वताद अपि ।।

bhāguriḥ stambhamitrāya dadhīcāya sa coktavān sārasvatāya tenoktaṃ bhṛguḥ sārasvatād api ||

भृगुणा पुरुकुत्साय नर्मदायै स चोक्तवान नर्मदा धृतराष्ट्राय नागायापूरणाय च ।।

bhṛguṇā purukutsāya narmadāyai sa coktavān narmadā dhṛtarāṣṭrāya nāgāyāpūraṇāya ca ||

ताभ्यां च नागराजाय प्रोक्तं वासुकये द्विज वासुकिः प्राह वत्साय वत्सश चाश्वतराय वै ।।

tābhyāṃ ca nāgarājāya proktaṃ vāsukaye dvija vāsukiḥ prāha vatsāya vatsaś cāśvatarāya vai ||

कम्बलाय च तेनोक्तम एलापत्राय तेन वै ।।

kambalāya ca tenoktam elāpatrāya tena vai ||

पातालं समनुप्राप्तस ततो वेदशिरा मुनिः प्राप्तवान एतद अखिलं स वै प्रमतये ददौ ।।

pātālaṃ samanuprāptas tato vedaśirā muniḥ prāptavān etad akhilaṃ sa vai pramataye dadau ||

दत्तं प्रमतिना चैव जातूकर्णाय धीमते जातूकर्णेन चैवोक्तम अन्येषां पुण्यशालिनाम ।।

dattaṃ pramatinā caiva jātūkarṇāya dhīmate jātūkarṇena caivoktam anyeṣāṃ puṇyaśālinām ||

पुलस्त्यवरदानेन ममाप्य एतत स्मृतिं गतम मयापि तुभ्यं मैत्रेय यथावत कथितं त्व इदम ।।

pulastyavaradānena mamāpy etat smṛtiṃ gatam mayāpi tubhyaṃ maitreya yathāvat kathitaṃ tv idam ||

त्वम अप्य एतच छिनीकाय कलेर अन्ते वदिष्यसि ।।

tvam apy etac chinīkāya kaler ante vadiṣyasi ||

इत्य एतत परमं गुह्यं कलिकल्मषनाशनम यः शृणोति नरः पापैः स सर्वैर द्विज मुच्यते ।।

ity etat paramaṃ guhyaṃ kalikalmaṣanāśanam yaḥ śṛṇoti naraḥ pāpaiḥ sa sarvair dvija mucyate ||

पितृयक्षमनुष्येभ्यः समस्तामरसंस्तुतिः कृता तेन भवेद एतद यः शृणोति दिने दिने ।।

pitṛyakṣamanuṣyebhyaḥ samastāmarasaṃstutiḥ kṛtā tena bhaved etad yaḥ śṛṇoti dine dine ||

कपिलादानजनितं पुण्यम अत्यन्तदुर्लभम श्रुत्वा त्व अस्य दशाध्यायान अवाप्नोति न संशयः ।।

kapilādānajanitaṃ puṇyam atyantadurlabham śrutvā tv asya daśādhyāyān avāpnoti na saṃśayaḥ ||

यस त्वैतत सकलं शृणोति पुरुषः कृत्वा मनस्य अच्युतं सर्वं सर्वमयं समस्तजगताम आधारम आत्माश्रयम ज्ञानं ज्ञेयम अनन्तम आदिरहितं सर्वामराणां हितं स प्राप्नोति न संशयो ऽस्त्य अविकलं यद वाजिमेधे फलम ।।

yas tvaitat sakalaṃ śṛṇoti puruṣaḥ kṛtvā manasy acyutaṃ sarvaṃ sarvamayaṃ samastajagatām ādhāram ātmāśrayam jñānaṃ jñeyam anantam ādirahitaṃ sarvāmarāṇāṃ hitaṃ sa prāpnoti na saṃśayo 'sty avikalaṃ yad vājimedhe phalam ||

यत्रादौ भगवांश चराचरगुरुर मध्ये तथान्ते च स ब्रह्मज्ञानमयो ऽच्युतो ऽखिलजगन्मध्यान्तसर्गप्रभुः तच छृण्वन पुरुषः पवित्रपरमं भक्त्या पठन धारयन प्राप्नोत्य अस्ति न तत समस्तभुवनेष्व एकान्तसिद्धिर हरिः ।।

yatrādau bhagavāṃś carācaragurur madhye tathānte ca sa brahmajñānamayo 'cyuto 'khilajaganmadhyāntasargaprabhuḥ tac chṛṇvan puruṣaḥ pavitraparamaṃ bhaktyā paṭhan dhārayan prāpnoty asti na tat samastabhuvaneṣv ekāntasiddhir hariḥ ||

यस्मिन न्यस्तमतिर न याति नरकं स्वर्गो ऽपि यच चिन्तने विघ्नो यत्र निवेशितात्ममनसो ब्राह्मो ऽपि लोको ऽल्पकः मुक्तिं चेतसि यः स्थितो ऽमलधियां पुंसां ददात्य अव्ययः किं चित्रं यद अघं प्रयाति विलयं तत्राच्युते कीर्तिते ।।

yasmin nyastamatir na yāti narakaṃ svargo 'pi yac cintane vighno yatra niveśitātmamanaso brāhmo 'pi loko 'lpakaḥ muktiṃ cetasi yaḥ sthito 'maladhiyāṃ puṃsāṃ dadāty avyayaḥ kiṃ citraṃ yad aghaṃ prayāti vilayaṃ tatrācyute kīrtite ||

यज्ञैर यज्ञविदो यजन्ति सततं यज्ञेश्वरं कर्मिणो यं यं ब्रह्ममयं परापरपरं ध्यायन्ति च ज्ञानिनः यं संप्राप्य न जायते न म्रियते नो वर्धते हीयते नैवासन न च सद भवत्य अति ततः किं वा हरेः श्रूयताम ।।

yajñair yajñavido yajanti satataṃ yajñeśvaraṃ karmiṇo yaṃ yaṃ brahmamayaṃ parāparaparaṃ dhyāyanti ca jñāninaḥ yaṃ saṃprāpya na jāyate na mriyate no vardhate hīyate naivāsan na ca sad bhavaty ati tataḥ kiṃ vā hareḥ śrūyatām ||

कव्यं यः पितृरूपधृग विधिहुतं हव्यं च भुङ्क्ते विभुर देवत्वे भगवान अनादिनिधनः स्वाहास्वधासंज्ञितः यस्मिन ब्रह्मणि सर्वशक्तिनिलये मानानि नो मानिनां निष्ठायै प्रभवन्ति हन्ति कलुषं श्रोत्रं स यातो हरिः ।।

kavyaṃ yaḥ pitṛrūpadhṛg vidhihutaṃ havyaṃ ca bhuṅkte vibhur devatve bhagavān anādinidhanaḥ svāhāsvadhāsaṃjñitaḥ yasmin brahmaṇi sarvaśaktinilaye mānāni no mānināṃ niṣṭhāyai prabhavanti hanti kaluṣaṃ śrotraṃ sa yāto hariḥ ||

नान्तो ऽस्ति यस्य न च यस्य समुद्भवो ऽस्ति वृद्धिर न यस्य परिणामविवर्जितस्य नापक्षयं च समुपैत्य अविकल्पवस्तु यस तं नतो ऽस्मि पुरुषोत्तमम ईशम ईड्यम ।।

nānto 'sti yasya na ca yasya samudbhavo 'sti vṛddhir na yasya pariṇāmavivarjitasya nāpakṣayaṃ ca samupaity avikalpavastu yas taṃ nato 'smi puruṣottamam īśam īḍyam ||

तस्यैव यो ऽनुगुणभुग बहुधैक एव शुद्धो ऽप्य अशुद्ध इव मूर्तिविभागभेदैः ज्ञानान्वितः सकलतत्त्वविभूतिकर्ता तस्मै नतो ऽस्मि पुरुषाय सदाव्ययाय ।।

tasyaiva yo 'nuguṇabhug bahudhaika eva śuddho 'py aśuddha iva mūrtivibhāgabhedaiḥ jñānānvitaḥ sakalatattvavibhūtikartā tasmai nato 'smi puruṣāya sadāvyayāya ||

ज्ञानप्रवृत्तिनियमैक्यमयाय पुंसो भोगप्रदानपटवे त्रिगुणात्मकाय अव्याकृताय भवभावनकारणाय वन्दे स्वरूपभवनाय सदाजराय ।।

jñānapravṛttiniyamaikyamayāya puṃso bhogapradānapaṭave triguṇātmakāya avyākṛtāya bhavabhāvanakāraṇāya vande svarūpabhavanāya sadājarāya ||

व्योमानिलाग्निजलभूरचनामयाय शब्दादिभोग्यविषयोपनयक्षमाय पुंसः समस्तकरणैर उपकारकाय व्यक्ताय सूक्ष्मविमलाय सदा नतो ऽस्मि ।।

vyomānilāgnijalabhūracanāmayāya śabdādibhogyaviṣayopanayakṣamāya puṃsaḥ samastakaraṇair upakārakāya vyaktāya sūkṣmavimalāya sadā nato 'smi ||

इति विविधम अजस्य यस्य रूपं प्रकृतिपरात्ममयं सनातनस्य प्रदिशतु भगवान अशेषपुंसां हरिर अपजन्मजरादिकां स सिद्धिम ।।

iti vividham ajasya yasya rūpaṃ prakṛtiparātmamayaṃ sanātanasya pradiśatu bhagavān aśeṣapuṃsāṃ harir apajanmajarādikāṃ sa siddhim ||