गृहस्थस्य सदाचारं श्रोतुम इच्छाम्य अहं मुने लोकाद अस्मात परस्माच च यम आतिष्ठन न हीयते ।।

gṛhasthasya sadācāraṃ śrotum icchāmy ahaṃ mune lokād asmāt parasmāc ca yam ātiṣṭhan na hīyate ||

श्रूयतां पृथिवीपाल सदाचारस्य लक्षणम सदाचारवता पुंसा जितौ लोकाव उभाव अपि ।।

śrūyatāṃ pṛthivīpāla sadācārasya lakṣaṇam sadācāravatā puṃsā jitau lokāv ubhāv api ||

साधवः क्षीणदोषास तु सच्छब्दः साधुवाचकः तेषाम आचरणं यत तु सदाचारः स उच्यते ।।

sādhavaḥ kṣīṇadoṣās tu sacchabdaḥ sādhuvācakaḥ teṣām ācaraṇaṃ yat tu sadācāraḥ sa ucyate ||

सप्तर्षयो ऽथ मनवः प्रजानां पतयस तथा सदाचारस्य वक्तारः कर्तारश च महीपते ।।

saptarṣayo 'tha manavaḥ prajānāṃ patayas tathā sadācārasya vaktāraḥ kartāraś ca mahīpate ||

ब्राह्मे मुहूर्ते स्वस्थे च मानसे मतिमान नृप विबुद्धश चिन्तयेद धर्मम अर्थं चास्याविरोधिनम ।।

brāhme muhūrte svasthe ca mānase matimān nṛpa vibuddhaś cintayed dharmam arthaṃ cāsyāvirodhinam ||

अपीडया तयोः कामम उभयोर अपि चिन्तयेत दृष्टादृष्टविनाशाय त्रिवर्गे समदर्शिता ।।

apīḍayā tayoḥ kāmam ubhayor api cintayet dṛṣṭādṛṣṭavināśāya trivarge samadarśitā ||

परित्यजेद अर्थकामौ धर्मपीडाकरौ नृप धर्मम अप्य असुखोदर्कं लोकविक्रुष्टम एव च ।।

parityajed arthakāmau dharmapīḍākarau nṛpa dharmam apy asukhodarkaṃ lokavikruṣṭam eva ca ||

ततः कल्यं समुत्थाय कुर्यान मैत्रं नरेश्वर ।।

tataḥ kalyaṃ samutthāya kuryān maitraṃ nareśvara ||

नैरृत्याम इषुविक्षेपम अतीत्याभ्यधिकं भुवः दूराद आवसथान मूत्रं पुरीषं च समुत्सृजेत ।।

nairṛtyām iṣuvikṣepam atītyābhyadhikaṃ bhuvaḥ dūrād āvasathān mūtraṃ purīṣaṃ ca samutsṛjet ||

पादावसेचनोच्छिष्टे प्रक्षिपेन न गृहाङ्गणे ।।

pādāvasecanocchiṣṭe prakṣipen na gṛhāṅgaṇe ||

आत्मच्छायां तरुच्छायां गोसूर्याग्न्यनिलांस तथा गुरुं द्विजातींश च बुधो न मेहेत कदाचन ।।

ātmacchāyāṃ tarucchāyāṃ gosūryāgnyanilāṃs tathā guruṃ dvijātīṃś ca budho na meheta kadācana ||

न कृष्टे सस्यमध्ये वा गोव्रजे जनसंसदि न वर्त्मनि न नद्यादितीर्थेषु पुरुषर्षभ ।।

na kṛṣṭe sasyamadhye vā govraje janasaṃsadi na vartmani na nadyāditīrtheṣu puruṣarṣabha ||

नाप्सु नैवाम्भसस तीरे श्मशाने न समाचरेत उत्सर्गं वै पुरीषस्य मूत्रस्य च विसर्जनम ।।

nāpsu naivāmbhasas tīre śmaśāne na samācaret utsargaṃ vai purīṣasya mūtrasya ca visarjanam ||

उदङ्मुखो दिवा मूत्रं विपरीतमुखो निशि कुर्वीतानापदि प्राज्ञो मूत्रोत्सर्गं च पार्थिव ।।

udaṅmukho divā mūtraṃ viparītamukho niśi kurvītānāpadi prājño mūtrotsargaṃ ca pārthiva ||

तृणैर आस्तीर्य वसुधां वस्त्रप्रावृतमस्तकः तिष्ठेन नातिचिरं तत्र नैव किंचिद उदीरयेत ।।

tṛṇair āstīrya vasudhāṃ vastraprāvṛtamastakaḥ tiṣṭhen nāticiraṃ tatra naiva kiṃcid udīrayet ||

वल्मीकमूषिकोत्खातां मृदं नान्तर्जलां तथा शौचावशिष्टां गेहाच च नादद्याल लेपसंभवाम ।।

valmīkamūṣikotkhātāṃ mṛdaṃ nāntarjalāṃ tathā śaucāvaśiṣṭāṃ gehāc ca nādadyāl lepasaṃbhavām ||

अन्तःप्राण्यवपन्नां च हलोत्खातां च पार्थिव परित्यजेन मृदश चैताः सकलाः शौचसाधने ।।

antaḥprāṇyavapannāṃ ca halotkhātāṃ ca pārthiva parityajen mṛdaś caitāḥ sakalāḥ śaucasādhane ||

एका लिङ्गे गुदे तिस्रो दश वामकरे नृप ।। हस्तद्वये च सप्तान्या मृदः शौचोपपादिकाः ।।

ekā liṅge gude tisro daśa vāmakare nṛpa || hastadvaye ca saptānyā mṛdaḥ śaucopapādikāḥ ||

अच्छेनागन्धफेनेन जलेनाबुद्बुदेन च आचामेत मृदं भूयस तथा दद्यात समाहितः ।।

acchenāgandhaphenena jalenābudbudena ca ācāmeta mṛdaṃ bhūyas tathā dadyāt samāhitaḥ ||

निष्पादिताङ्घ्रिशौचस तु पादाव अभ्युक्ष्य वै पुनः त्रिः पिबेत सलिलं तेन तथा द्विः परिमार्जयेत ।।

niṣpāditāṅghriśaucas tu pādāv abhyukṣya vai punaḥ triḥ pibet salilaṃ tena tathā dviḥ parimārjayet ||

शीर्षण्यानि ततः खानि मूर्धानं च नृपालभेत बाहू नाभिं च तोयेन हृदयं चापि संस्पृशेत ।।

śīrṣaṇyāni tataḥ khāni mūrdhānaṃ ca nṛpālabhet bāhū nābhiṃ ca toyena hṛdayaṃ cāpi saṃspṛśet ||

स्वाचान्तश च ततः कुर्यात पुमान केशप्रसाधनम आदर्शाञ्जनमाङ्गल्यं दुर्वाद्यालम्भनानि च ।।

svācāntaś ca tataḥ kuryāt pumān keśaprasādhanam ādarśāñjanamāṅgalyaṃ durvādyālambhanāni ca ||

ततः स्ववर्णधर्मेण वृत्त्यर्थं च धनार्जनम कुर्वीत श्रद्धासंपन्नो यजेच च पृथिवीपते ।।

tataḥ svavarṇadharmeṇa vṛttyarthaṃ ca dhanārjanam kurvīta śraddhāsaṃpanno yajec ca pṛthivīpate ||

सोमसंस्था हविःसंस्थाः पाकसंस्थाश च संस्थिताः धने यतो मनुष्याणां यतेतातो धनार्जने ।।

somasaṃsthā haviḥsaṃsthāḥ pākasaṃsthāś ca saṃsthitāḥ dhane yato manuṣyāṇāṃ yatetāto dhanārjane ||

नदीनदतडागेषु देवखातजलेषु च नित्यक्रियार्थं स्नायीत गिरिप्रस्रवणेषु च ।।

nadīnadataḍāgeṣu devakhātajaleṣu ca nityakriyārthaṃ snāyīta giriprasravaṇeṣu ca ||

कूपेषूद्धृततोयेन स्नानं कुर्वीत वा भुवि स्नायीतोद्धृततोयेन अथवा भुव्य असंभवे ।।

kūpeṣūddhṛtatoyena snānaṃ kurvīta vā bhuvi snāyītoddhṛtatoyena athavā bhuvy asaṃbhave ||

शुचिवस्त्रधरः स्नातो देवर्षिपितृतर्पणम तेषाम एव हि तीर्थेन कुर्वीत सुसमाहितः ।।

śucivastradharaḥ snāto devarṣipitṛtarpaṇam teṣām eva hi tīrthena kurvīta susamāhitaḥ ||

त्रिर अपः प्रीणनार्थाय देवानाम अपवर्जयेत तथर्षीणां यथान्यायं सकृच चापि प्रजापतेः ।।

trir apaḥ prīṇanārthāya devānām apavarjayet tatharṣīṇāṃ yathānyāyaṃ sakṛc cāpi prajāpateḥ ||

पितॄणां प्रीणनार्थाय त्रिर अपः पृथिवीपते पितामहेभ्यश च तथा प्रीणयेत प्रपितामहान ।।

pitṝṇāṃ prīṇanārthāya trir apaḥ pṛthivīpate pitāmahebhyaś ca tathā prīṇayet prapitāmahān ||

मातामहाय तत्पित्रे तत्पित्रे च समाहितः दद्यात पैत्रेण तीर्थेन काम्यं चान्यच छृणुष्व मे ।।

mātāmahāya tatpitre tatpitre ca samāhitaḥ dadyāt paitreṇa tīrthena kāmyaṃ cānyac chṛṇuṣva me ||

मात्रे प्रमात्रे तन्मात्रे गुरुपत्न्यै तथा नृप गुरवे मातुलादीनां स्निग्धमित्राय भूभुजे ।।

mātre pramātre tanmātre gurupatnyai tathā nṛpa gurave mātulādīnāṃ snigdhamitrāya bhūbhuje ||

इदं चापि जपेद अम्बु दद्याद आत्मेच्छया नृप उपकाराय भूतानां कृतदेवादितर्पणः ।।

idaṃ cāpi japed ambu dadyād ātmecchayā nṛpa upakārāya bhūtānāṃ kṛtadevāditarpaṇaḥ ||

देवासुरास तथा यक्षा नागा गन्धर्वराक्षसाः पिशाचा गुह्यकाः सिद्धाः कूष्माण्डास तरवः खगाः ।।

devāsurās tathā yakṣā nāgā gandharvarākṣasāḥ piśācā guhyakāḥ siddhāḥ kūṣmāṇḍās taravaḥ khagāḥ ||

जलेचरा भूनिलया वाय्वाधाराश च जन्तवः तृप्तिम एते प्रयान्त्व आशु मद्दत्तेनाम्बुनाखिलाः ।।

jalecarā bhūnilayā vāyvādhārāś ca jantavaḥ tṛptim ete prayāntv āśu maddattenāmbunākhilāḥ ||

नरकेषु समस्तेषु यातनासु च ये स्थिताः तेषाम आप्यायनायैतद दीयते सलिलं मया ।।

narakeṣu samasteṣu yātanāsu ca ye sthitāḥ teṣām āpyāyanāyaitad dīyate salilaṃ mayā ||

ये बान्धवाबान्धवा वा ये ऽन्यजन्मनि बान्धवाः ते तृप्तिम अखिला यान्तु ये चास्मत्तोयकाङ्क्षिणः ।।

ye bāndhavābāndhavā vā ye 'nyajanmani bāndhavāḥ te tṛptim akhilā yāntu ye cāsmattoyakāṅkṣiṇaḥ ||

यत्र क्वचन संस्थानां क्षुत्तृष्णोपहतात्मनाम इदम अप्य अक्षयं चास्तु मया दत्तं तिलोदकम ।।

yatra kvacana saṃsthānāṃ kṣuttṛṣṇopahatātmanām idam apy akṣayaṃ cāstu mayā dattaṃ tilodakam ||

काम्योदकप्रदानं ते मयैतत कथितं नृप यद दत्त्वा प्रीणयेद एतन मनुष्यः सकलं जगत जगदाप्यायनोद्भूतं पुण्यम आप्नोति चानघ ।।

kāmyodakapradānaṃ te mayaitat kathitaṃ nṛpa yad dattvā prīṇayed etan manuṣyaḥ sakalaṃ jagat jagadāpyāyanodbhūtaṃ puṇyam āpnoti cānagha ||

दत्त्वा काम्योदकं सम्यग एतेभ्यः श्रद्धयान्वितः आचम्य च ततो दद्यात सूर्याय सलिलाञ्जलिम ।।

dattvā kāmyodakaṃ samyag etebhyaḥ śraddhayānvitaḥ ācamya ca tato dadyāt sūryāya salilāñjalim ||

नमो विवस्वते ब्रह्मन भास्वते विष्णुतेजसे जगत्सवित्रे शुचये सवित्रे कर्मदायिने ।।

namo vivasvate brahman bhāsvate viṣṇutejase jagatsavitre śucaye savitre karmadāyine ||

ततो गृहार्चनं कुर्याद अभीष्टसुरपूजनम जलाभिषेकपुष्पाणां धूपादेश च निवेदनैः ।।

tato gṛhārcanaṃ kuryād abhīṣṭasurapūjanam jalābhiṣekapuṣpāṇāṃ dhūpādeś ca nivedanaiḥ ||

अपूर्वम अग्निहोत्रं च कुर्यात प्राग ब्रह्मणे ततः ।।

apūrvam agnihotraṃ ca kuryāt prāg brahmaṇe tataḥ ||

प्रजापतिं समुद्दिश्य दद्याद आहुतिम आदरात गृहेभ्यः काश्यपायाथ ततो ऽनुमतये क्रमात ।।

prajāpatiṃ samuddiśya dadyād āhutim ādarāt gṛhebhyaḥ kāśyapāyātha tato 'numataye kramāt ||

तच्छेषं मणिकेभ्यो ऽथ पर्जन्येभ्यः क्षिपेत ततः द्वारे धातुर विधातुश च मध्ये च ब्रह्मणः क्षिपेत ।।

taccheṣaṃ maṇikebhyo 'tha parjanyebhyaḥ kṣipet tataḥ dvāre dhātur vidhātuś ca madhye ca brahmaṇaḥ kṣipet ||

गृहस्य पुरुषव्याघ्र दिग्देवान अपि मे शृणु ।।

gṛhasya puruṣavyāghra digdevān api me śṛṇu ||

इन्द्राय धर्मराजाय वरुणाय तथेन्दवे प्राच्यादिषु बुधो दद्याद धुतशेषात्मकं बलिम ।।

indrāya dharmarājāya varuṇāya tathendave prācyādiṣu budho dadyād dhutaśeṣātmakaṃ balim ||

प्रागुत्तरे च दिग्भागे धन्वन्तरिबलिं बुधः निर्वपेद वैश्वदेवं च कर्म कुर्याद अतः परम ।।

prāguttare ca digbhāge dhanvantaribaliṃ budhaḥ nirvaped vaiśvadevaṃ ca karma kuryād ataḥ param ||

वायव्ये वायवे दिक्षु समस्तासु ततो दिशाम ब्रह्मणे चान्तरिक्षाय भानवे च क्षिपेद बलिम ।।

vāyavye vāyave dikṣu samastāsu tato diśām brahmaṇe cāntarikṣāya bhānave ca kṣiped balim ||

विश्वेदेवान विश्वभूतांस तथा विश्वपतीन पितॄन यक्ष्माणं च समुद्दिश्य बलिं दद्यान नरेश्वर ।।

viśvedevān viśvabhūtāṃs tathā viśvapatīn pitṝn yakṣmāṇaṃ ca samuddiśya baliṃ dadyān nareśvara ||

ततो ऽन्यद अन्नम आदाय भूमिभागे शुचौ बुधः दद्याद अशेषभूतेभ्यः स्वेच्छया तत्समाहितः ।।

tato 'nyad annam ādāya bhūmibhāge śucau budhaḥ dadyād aśeṣabhūtebhyaḥ svecchayā tatsamāhitaḥ ||

देवा मनुष्याः पशवो वयांसि सिद्धाः सयक्षोरगदैत्यसङ्घाः प्रेताः पिशाचास तरवः समस्ता ये चान्नम इच्छन्ति मया प्रदत्तम ।।

devā manuṣyāḥ paśavo vayāṃsi siddhāḥ sayakṣoragadaityasaṅghāḥ pretāḥ piśācās taravaḥ samastā ye cānnam icchanti mayā pradattam ||

पिपीलिकाः कीटपतंगकाद्या बुभुक्षिताः कर्मनिबन्धबद्धाः प्रयान्तु ते तृप्तिम इदं मयान्नं तेभ्यो विसृष्टं सुखिनो भवन्तु ।।

pipīlikāḥ kīṭapataṃgakādyā bubhukṣitāḥ karmanibandhabaddhāḥ prayāntu te tṛptim idaṃ mayānnaṃ tebhyo visṛṣṭaṃ sukhino bhavantu ||

येषां न माता न पिता न बन्धुर नैवान्नसिद्धिर न तदान्नम अस्ति तत्तृप्तये ऽन्नं भुवि दत्तम एतत ते यान्तु तृप्तिं मुदिता भवन्तु ।।

yeṣāṃ na mātā na pitā na bandhur naivānnasiddhir na tadānnam asti tattṛptaye 'nnaṃ bhuvi dattam etat te yāntu tṛptiṃ muditā bhavantu ||

भूतानि सर्वाणि तथान्नम एतद अहं च विष्णुर न यतो ऽन्यद अस्ति तस्माद अहं भूतनिकायभूतम अन्नं प्रयच्छामि भवाय तेषाम ।।

bhūtāni sarvāṇi tathānnam etad ahaṃ ca viṣṇur na yato 'nyad asti tasmād ahaṃ bhūtanikāyabhūtam annaṃ prayacchāmi bhavāya teṣām ||

चतुर्दशो भूतगणो य एष तत्र स्थिता ये ऽखिलभूतसङ्घाः तृप्त्यर्थम अन्नं हि मया निसृष्टं तेषाम इदं ते मुदिता भवन्तु ।।

caturdaśo bhūtagaṇo ya eṣa tatra sthitā ye 'khilabhūtasaṅghāḥ tṛptyartham annaṃ hi mayā nisṛṣṭaṃ teṣām idaṃ te muditā bhavantu ||

इत्य उच्चार्य नरो दद्याद अन्नं श्रद्धासमन्वितः भुवि भूतोपकाराय गृही सर्वाश्रयो यतः ।।

ity uccārya naro dadyād annaṃ śraddhāsamanvitaḥ bhuvi bhūtopakārāya gṛhī sarvāśrayo yataḥ ||

श्वचण्डालविहंगानां भुवि दद्यात ततो नरः ये चान्ये पतिताः केचिद अपात्रा भुवि मानवाः ।।

śvacaṇḍālavihaṃgānāṃ bhuvi dadyāt tato naraḥ ye cānye patitāḥ kecid apātrā bhuvi mānavāḥ ||

ततो गोदोहमात्रं वै कालं तिष्ठेद गृहाङ्गणे अतिथिग्रहणार्थाय तदूर्ध्वं वा यथेच्छया ।।

tato godohamātraṃ vai kālaṃ tiṣṭhed gṛhāṅgaṇe atithigrahaṇārthāya tadūrdhvaṃ vā yathecchayā ||

अतिथिं तत्र संप्राप्तं पूजयेत स्वागतादिना तथासनप्रदानेन पादप्रक्षालनेन च ।।

atithiṃ tatra saṃprāptaṃ pūjayet svāgatādinā tathāsanapradānena pādaprakṣālanena ca ||

श्रद्धया चान्नदानेन प्रियप्रश्नोत्तरेण च गच्छतश चानुयानेन प्रीतिम उत्पादयेद गृही ।।

śraddhayā cānnadānena priyapraśnottareṇa ca gacchataś cānuyānena prītim utpādayed gṛhī ||

अज्ञातकुलनामानम अन्यतः समुपागतम पूजयेद अतिथिं सम्यङ नैकग्रामनिवासिनम ।।

ajñātakulanāmānam anyataḥ samupāgatam pūjayed atithiṃ samyaṅ naikagrāmanivāsinam ||

अकिंचनम असंबन्धम अन्यदेशाद उपागतम असंपूज्यातिथिं भुञ्जन भोक्तुकामं व्रजत्य अधः ।।

akiṃcanam asaṃbandham anyadeśād upāgatam asaṃpūjyātithiṃ bhuñjan bhoktukāmaṃ vrajaty adhaḥ ||

स्वाध्यायगोत्रचरणम अपृष्ट्वा च तथा कुलम हिरण्यगर्भबुद्ध्या तं मन्येताभ्यागतं गृही ।।

svādhyāyagotracaraṇam apṛṣṭvā ca tathā kulam hiraṇyagarbhabuddhyā taṃ manyetābhyāgataṃ gṛhī ||

पित्रर्थं चापरं विप्रम एकम अप्य आशयेन नृप तद्देश्यं विदिताचारसंभूतिं पाञ्चयज्ञिकम ।।

pitrarthaṃ cāparaṃ vipram ekam apy āśayen nṛpa taddeśyaṃ viditācārasaṃbhūtiṃ pāñcayajñikam ||

अन्नाग्रं च समुद्धृत्य हन्तकारोपकल्पितम निर्वापभूतं भूपाल श्रोत्रियायोपपादयेत ।।

annāgraṃ ca samuddhṛtya hantakāropakalpitam nirvāpabhūtaṃ bhūpāla śrotriyāyopapādayet ||

दद्याच च भिक्षात्रितयं परिव्राड्ब्रह्मचारिणाम इच्छया च बुधो दद्याद विभवे सत्य अवारितम ।।

dadyāc ca bhikṣātritayaṃ parivrāḍbrahmacāriṇām icchayā ca budho dadyād vibhave saty avāritam ||

इत्य एते ऽतिथयः प्रोक्ताः प्रागुक्ता भिक्षवश च ये चतुरः पूजयेद एतान नृयज्ञर्णात प्रमुच्यते ।।

ity ete 'tithayaḥ proktāḥ prāguktā bhikṣavaś ca ye caturaḥ pūjayed etān nṛyajñarṇāt pramucyate ||

अतिथिर यस्य भग्नाशो गृहाद यात्य अन्यतोमुखः स दत्त्वा दुष्कृतं तस्मै पुण्यम आदाय गच्छति ।।

atithir yasya bhagnāśo gṛhād yāty anyatomukhaḥ sa dattvā duṣkṛtaṃ tasmai puṇyam ādāya gacchati ||

धाता प्रजापतिः शक्रो वह्निर वसुगणो ऽर्यमा प्रविश्यातिथिम एते वै भुञ्जन्ते ऽन्नं नरेश्वर ।।

dhātā prajāpatiḥ śakro vahnir vasugaṇo 'ryamā praviśyātithim ete vai bhuñjante 'nnaṃ nareśvara ||

तस्माद अतिथिपूजायां यतेत सततं नरः स केवलम अघं भुङ्क्ते यो भुङ्क्ते त्व अतिथिं विना ।।

tasmād atithipūjāyāṃ yateta satataṃ naraḥ sa kevalam aghaṃ bhuṅkte yo bhuṅkte tv atithiṃ vinā ||

ततः सुवासिनीदुःखिगर्भिणीवृद्धबालकान भोजयेत संस्कृतान्नेन प्रथमं चरमं गृही ।।

tataḥ suvāsinīduḥkhigarbhiṇīvṛddhabālakān bhojayet saṃskṛtānnena prathamaṃ caramaṃ gṛhī ||

अभुक्तवत्सु चैतेषु भुञ्जन भुङ्क्ते ऽतिदुष्कृतम मृतश च नरकं गत्वा श्लेष्मभुग जायते नरः ।।

abhuktavatsu caiteṣu bhuñjan bhuṅkte 'tiduṣkṛtam mṛtaś ca narakaṃ gatvā śleṣmabhug jāyate naraḥ ||

अस्नाताशी मलं भुङ्क्ते ह्य अजपी पूयशोणितम असंस्कृतान्नभुङ मूत्रं बालादिप्रथमं शकृत ।।

asnātāśī malaṃ bhuṅkte hy ajapī pūyaśoṇitam asaṃskṛtānnabhuṅ mūtraṃ bālādiprathamaṃ śakṛt ||

तस्माच छृणुष्व राजेन्द्र यथा भुञ्जीत वै गृही भुञ्जतश च यथा पुंसः पापबन्धो न जायते ।।

tasmāc chṛṇuṣva rājendra yathā bhuñjīta vai gṛhī bhuñjataś ca yathā puṃsaḥ pāpabandho na jāyate ||

इह चारोग्यम अतुलं बलवृद्धिस तथा नृप भवत्य अरिष्टशान्तिश च वैरिपक्षाभिचारिका ।।

iha cārogyam atulaṃ balavṛddhis tathā nṛpa bhavaty ariṣṭaśāntiś ca vairipakṣābhicārikā ||

स्नातो यथावत कृत्वा च देवर्षिपितृतर्पणम प्रशस्तरत्नपाणिश च भुञ्जीत प्रयतो गृही ।।

snāto yathāvat kṛtvā ca devarṣipitṛtarpaṇam praśastaratnapāṇiś ca bhuñjīta prayato gṛhī ||

कृते जपे हुते वह्नौ शुद्धवस्त्रधरो नृप दत्त्वातिथिभ्यो विप्रेभ्यो गुरुभ्यः संश्रिताय च पुण्यगन्धधरः शस्तमाल्यधारी नरेश्वर ।।

kṛte jape hute vahnau śuddhavastradharo nṛpa dattvātithibhyo viprebhyo gurubhyaḥ saṃśritāya ca puṇyagandhadharaḥ śastamālyadhārī nareśvara ||

नैकवस्त्रधरो ऽथार्द्रपाणिपादो नरेश्वर विशुद्धवदनः प्रीतो भुञ्जीत न विदिङ्मुखः ।।

naikavastradharo 'thārdrapāṇipādo nareśvara viśuddhavadanaḥ prīto bhuñjīta na vidiṅmukhaḥ ||

प्राङ्मुखोदङ्मुखो वापि न चैवान्यमना नरः अन्नं प्रशस्तं पथ्यं च प्रोक्षितं प्रोक्षणोदकैः ।।

prāṅmukhodaṅmukho vāpi na caivānyamanā naraḥ annaṃ praśastaṃ pathyaṃ ca prokṣitaṃ prokṣaṇodakaiḥ ||

न कुत्सिताहृतं नैव जुगुप्सावद असंस्कृतम दत्त्वा तु भुक्तं शिष्येभ्यः क्षुधितेभ्यस तथा गृही ।।

na kutsitāhṛtaṃ naiva jugupsāvad asaṃskṛtam dattvā tu bhuktaṃ śiṣyebhyaḥ kṣudhitebhyas tathā gṛhī ||

प्रशस्तशुद्धपात्रेषु भुञ्जीताकुपितो नृप ।।

praśastaśuddhapātreṣu bhuñjītākupito nṛpa ||

नासन्दीसंस्थिते पात्रे नादेशे च नरेश्वर नाकाले नातिसंकीर्णे दत्त्वाग्रं च नरो ऽग्नये ।।

nāsandīsaṃsthite pātre nādeśe ca nareśvara nākāle nātisaṃkīrṇe dattvāgraṃ ca naro 'gnaye ||

मन्त्राभिमन्त्रितं शस्तं न च पर्युषितं नृप अन्यत्र फलमांसेभ्यः शुष्कशाकादिकांस तथा ।।

mantrābhimantritaṃ śastaṃ na ca paryuṣitaṃ nṛpa anyatra phalamāṃsebhyaḥ śuṣkaśākādikāṃs tathā ||

तद्वद बादरिकेभ्यश च गुडपक्वेभ्य एव च भुञ्जीतोद्धृतसाराणि न कदाचिन नरेश्वर ।।

tadvad bādarikebhyaś ca guḍapakvebhya eva ca bhuñjītoddhṛtasārāṇi na kadācin nareśvara ||

नाशेषं पुरुषो ऽश्नीयाद अन्यत्र जगतीपते मध्वम्बुदधिसर्पिभ्यः सक्तुभ्यश च विवेकवान ।।

nāśeṣaṃ puruṣo 'śnīyād anyatra jagatīpate madhvambudadhisarpibhyaḥ saktubhyaś ca vivekavān ||

अश्नीयात तन्मना भूत्वा पूर्वं तु मधुरं रसम लवणाम्लौ तथा मध्ये कटुतिक्तादिकं ततः ।।

aśnīyāt tanmanā bhūtvā pūrvaṃ tu madhuraṃ rasam lavaṇāmlau tathā madhye kaṭutiktādikaṃ tataḥ ||

प्राग द्रवं पुरुषो ऽश्नन वै मध्ये च कठिनाशनम पुनर अन्ते द्रवाशी तु बलारोग्ये न मुञ्चति ।।

prāg dravaṃ puruṣo 'śnan vai madhye ca kaṭhināśanam punar ante dravāśī tu balārogye na muñcati ||

अनिन्द्यं भक्षयेद इत्थं वाग्यतो ऽन्नम अकुत्सयन पञ्चग्रासं महामौनं प्राणाद्याप्यायनाय तत ।।

anindyaṃ bhakṣayed itthaṃ vāgyato 'nnam akutsayan pañcagrāsaṃ mahāmaunaṃ prāṇādyāpyāyanāya tat ||

भुक्त्वा सम्यग अथाचम्य प्राङ्मुखोदङ्मुखो ऽपि वा यथावत पुनर आचामेत पाणी प्रक्षाल्य मूलतः ।।

bhuktvā samyag athācamya prāṅmukhodaṅmukho 'pi vā yathāvat punar ācāmet pāṇī prakṣālya mūlataḥ ||

स्वस्थः प्रशान्तचित्तस तु कृतासनपरिग्रहः अभीष्टदेवतानां तु कुर्वीत स्मरणं नरः ।।

svasthaḥ praśāntacittas tu kṛtāsanaparigrahaḥ abhīṣṭadevatānāṃ tu kurvīta smaraṇaṃ naraḥ ||

अग्निर आप्याययत्व अन्नं पार्थिवं पवनेरितः दत्तावकाशं नभसा जरयत्व अस्तु मे सुखम ।।

agnir āpyāyayatv annaṃ pārthivaṃ pavaneritaḥ dattāvakāśaṃ nabhasā jarayatv astu me sukham ||

अन्नं बलाय मे भूमेर अपाम अग्न्यनिलस्य च भवत्व एतत परिणतौ ममास्त्व अव्याहतं सुखम ।।

annaṃ balāya me bhūmer apām agnyanilasya ca bhavatv etat pariṇatau mamāstv avyāhataṃ sukham ||

प्राणापानसमानानाम उदानव्यानयोस तथा अन्नं पुष्टिकरं चास्तु ममास्त्व अव्याहतं सुखम ।।

prāṇāpānasamānānām udānavyānayos tathā annaṃ puṣṭikaraṃ cāstu mamāstv avyāhataṃ sukham ||

अगस्तिर अग्निर वडवानलश च भुक्तं मयान्नं जरयत्व अशेषम सुखं च मे तत्परिणामसंभवं यच्छन्त्व अरोगो मम चास्तु देहे ।।

agastir agnir vaḍavānalaś ca bhuktaṃ mayānnaṃ jarayatv aśeṣam sukhaṃ ca me tatpariṇāmasaṃbhavaṃ yacchantv arogo mama cāstu dehe ||

विष्णुः समस्तेन्द्रियदेहदेही प्रधानभूतो भगवान यथैकः सत्येन तेनान्नम अशेषम एतद आरोग्यदं मे परिणामम एतु ।।

viṣṇuḥ samastendriyadehadehī pradhānabhūto bhagavān yathaikaḥ satyena tenānnam aśeṣam etad ārogyadaṃ me pariṇāmam etu ||

विष्णुर अत्ता तथैवान्नं परिणामश च वै यथा सत्येन तेन वै भुक्तं जीर्यत्व अन्नम इदं तथा ।।

viṣṇur attā tathaivānnaṃ pariṇāmaś ca vai yathā satyena tena vai bhuktaṃ jīryatv annam idaṃ tathā ||

इत्य उच्चार्य स्वहस्तेन परिमृज्य तथोदरम अनायासप्रदायीनि कुर्यात कर्माण्य अतन्द्रितः ।।

ity uccārya svahastena parimṛjya tathodaram anāyāsapradāyīni kuryāt karmāṇy atandritaḥ ||

सच्छास्त्रादिविनोदेन सन्मार्गाद अविरोधिना दिनं नयेत ततः संध्याम उपतिष्ठेत समाहितः ।।

sacchāstrādivinodena sanmārgād avirodhinā dinaṃ nayet tataḥ saṃdhyām upatiṣṭhet samāhitaḥ ||

दिनान्तसंध्यां सूर्येण पूर्वाम ऋक्षैर युतां बुधः उपतिष्ठेद यथान्यायं सम्यग आचम्य पार्थिव ।।

dināntasaṃdhyāṃ sūryeṇa pūrvām ṛkṣair yutāṃ budhaḥ upatiṣṭhed yathānyāyaṃ samyag ācamya pārthiva ||

सर्वकालम उपस्थानं संध्ययोः पार्थिवेष्यते अन्यत्रसूतकाशौचविभ्रमातुरभीतितः ।।

sarvakālam upasthānaṃ saṃdhyayoḥ pārthiveṣyate anyatrasūtakāśaucavibhramāturabhītitaḥ ||

सूर्येणाभ्युदितो यश च त्यक्तः सूर्येण च स्वपन अन्यत्रातुरभावात तु प्रायश्चित्तीयते नरः ।।

sūryeṇābhyudito yaś ca tyaktaḥ sūryeṇa ca svapan anyatrāturabhāvāt tu prāyaścittīyate naraḥ ||

तस्माद अनुदिते सूर्ये समुत्थाय महीपते उपतिष्ठेन नरः संध्याम अस्वपंश च दिनान्तजाम ।।

tasmād anudite sūrye samutthāya mahīpate upatiṣṭhen naraḥ saṃdhyām asvapaṃś ca dināntajām ||

उपतिष्ठन्ति ये संध्यां न पूर्वां न च पश्चिमाम व्रजन्ति ते दुरात्मानस तामिस्रं नरकं नृप ।।

upatiṣṭhanti ye saṃdhyāṃ na pūrvāṃ na ca paścimām vrajanti te durātmānas tāmisraṃ narakaṃ nṛpa ||

पुनः पाकम उपादाय सायम अप्य अवनीपते वैश्वदेवनिमित्तं वै पत्न्य अमन्त्रं बलिं हरेत ।।

punaḥ pākam upādāya sāyam apy avanīpate vaiśvadevanimittaṃ vai patny amantraṃ baliṃ haret ||

तत्रापि श्वपचादिभ्यस तथैवान्नापवर्जनम ।।

tatrāpi śvapacādibhyas tathaivānnāpavarjanam ||

अतिथिं चागतं तत्र स्वशक्त्या पूजयेद बुधः पादशौचासनप्रह्वस्वागतोक्त्या च पूजनम ततश चान्नप्रदानेन शयनेन च पार्थिव ।।

atithiṃ cāgataṃ tatra svaśaktyā pūjayed budhaḥ pādaśaucāsanaprahvasvāgatoktyā ca pūjanam tataś cānnapradānena śayanena ca pārthiva ||

दिनातिथौ तु विमुखे गते यत पातकं नृप तद एवाष्टगुणं पुंसां सूर्योढे विमुखे गते ।।

dinātithau tu vimukhe gate yat pātakaṃ nṛpa tad evāṣṭaguṇaṃ puṃsāṃ sūryoḍhe vimukhe gate ||

तस्मात स्वशक्त्या राजेन्द्र सूर्योढम अतिथिं नरः पूजयेत पूजिते तस्मिन पूजिताः सर्वदेवताः ।।

tasmāt svaśaktyā rājendra sūryoḍham atithiṃ naraḥ pūjayet pūjite tasmin pūjitāḥ sarvadevatāḥ ||

अन्नशाकाम्बुदानेन स्वशक्त्या प्रीणयेत पुमान शयनप्रस्तरमहीप्रदानैर अथवापि तम ।।

annaśākāmbudānena svaśaktyā prīṇayet pumān śayanaprastaramahīpradānair athavāpi tam ||

कृतपादादिशौचश च भुक्त्वा सायं ततो गृही गच्छेद अस्फुटितां शय्याम अपि दारुमयीं नृप ।।

kṛtapādādiśaucaś ca bhuktvā sāyaṃ tato gṛhī gacched asphuṭitāṃ śayyām api dārumayīṃ nṛpa ||

नाविशालां न वा भग्नां नासमां मलिनां न च न च जन्तुमयीं शय्याम अधितिष्ठेद अनास्तृताम ।।

nāviśālāṃ na vā bhagnāṃ nāsamāṃ malināṃ na ca na ca jantumayīṃ śayyām adhitiṣṭhed anāstṛtām ||

प्राच्यां दिशि शिरः शस्तं याम्यायाम अथवा नृप सदैव स्वपतः पुंसो विपरीतं तु रोगदम ।।

prācyāṃ diśi śiraḥ śastaṃ yāmyāyām athavā nṛpa sadaiva svapataḥ puṃso viparītaṃ tu rogadam ||

ऋताव उपगमः शस्तः स्वपत्न्याम अवनीपते पुन्नामर्क्षे शुभे काले ज्येष्ठयुग्मासु रात्रिषु ।।

ṛtāv upagamaḥ śastaḥ svapatnyām avanīpate punnāmarkṣe śubhe kāle jyeṣṭhayugmāsu rātriṣu ||

नास्नातां तु स्त्रियं गच्छेन नातुरां न रजस्वलाम नानिष्टां न प्रकुपितां नाप्रशस्तां न गर्भिणीम ।।

nāsnātāṃ tu striyaṃ gacchen nāturāṃ na rajasvalām nāniṣṭāṃ na prakupitāṃ nāpraśastāṃ na garbhiṇīm ||

नादक्षिणां नान्यकामां नाकामां नान्ययोषितम क्षुत्क्षामाम अतिभुक्तां वा स्वयं चैभिर गुणैर युतः ।।

nādakṣiṇāṃ nānyakāmāṃ nākāmāṃ nānyayoṣitam kṣutkṣāmām atibhuktāṃ vā svayaṃ caibhir guṇair yutaḥ ||

स्नातः स्रग्गन्धधृक प्रीतः नाध्मातः क्षुधितो ऽपि वा सकामः सानुरागश च व्यवायं पुरुषो व्रजेत ।।

snātaḥ sraggandhadhṛk prītaḥ nādhmātaḥ kṣudhito 'pi vā sakāmaḥ sānurāgaś ca vyavāyaṃ puruṣo vrajet ||

चतुर्दश्य अष्टमी चैव अमावास्याथ पूर्णिमा पर्वाण्य एतानि राजेन्द्र रविसंक्रान्तिर एव च ।।

caturdaśy aṣṭamī caiva amāvāsyātha pūrṇimā parvāṇy etāni rājendra ravisaṃkrāntir eva ca ||

तैलस्त्रीमांससंभोगी पर्वस्व एतेषु वै पुमान विण्मूत्रभोजनं नाम प्रयाति नरकं मृतः ।।

tailastrīmāṃsasaṃbhogī parvasv eteṣu vai pumān viṇmūtrabhojanaṃ nāma prayāti narakaṃ mṛtaḥ ||

अशेषपर्वस्व एतेषु तस्मात संयमिभिर बुधैः भाव्यं सच्छास्त्रदेवेज्याध्यानजप्यपरैर नरैः ।।

aśeṣaparvasv eteṣu tasmāt saṃyamibhir budhaiḥ bhāvyaṃ sacchāstradevejyādhyānajapyaparair naraiḥ ||

नान्ययोनाव अयोनौ वा नोपयुक्तौषधस तथा देवद्विजगुरूणां च व्यवायी नाश्रये भवेत ।।

nānyayonāv ayonau vā nopayuktauṣadhas tathā devadvijagurūṇāṃ ca vyavāyī nāśraye bhavet ||

चैत्यचत्वरतीरेषु नैव गोष्ठे चतुष्पथे नैव श्मशानोपवने सलिलेषु महीपते ।।

caityacatvaratīreṣu naiva goṣṭhe catuṣpathe naiva śmaśānopavane salileṣu mahīpate ||

प्रोक्तपर्वस्व अशेषेषु नैव भूपाल संध्ययोः गच्छेद व्यवायं मतिमान न मूत्रोच्चारपीडितः ।।

proktaparvasv aśeṣeṣu naiva bhūpāla saṃdhyayoḥ gacched vyavāyaṃ matimān na mūtroccārapīḍitaḥ ||

पर्वस्व अभिगमो ऽधन्यो दिवा पापप्रदो नृप भुवि रोगप्रदो नॄणाम अप्रशस्तो जलाशये ।।

parvasv abhigamo 'dhanyo divā pāpaprado nṛpa bhuvi rogaprado nṝṇām apraśasto jalāśaye ||

परदारान न गच्छेत मनसापि कदाचन किम उ वाचास्थिबन्धो ऽपि नास्ति तेषु व्यवायिनाम ।।

paradārān na gaccheta manasāpi kadācana kim u vācāsthibandho 'pi nāsti teṣu vyavāyinām ||

मृतो नरकम अभ्येति हीयते ऽत्रापि चायुषः परदाररतिः पुंसाम उभयत्रापि भीतिदा ।।

mṛto narakam abhyeti hīyate 'trāpi cāyuṣaḥ paradāraratiḥ puṃsām ubhayatrāpi bhītidā ||

इति मत्वा स्वदारेषु ऋतुमत्सु बुधो व्रजेत यथोक्तदोषहीनेषु सकामेष्व अनृताव अपि ।।

iti matvā svadāreṣu ṛtumatsu budho vrajet yathoktadoṣahīneṣu sakāmeṣv anṛtāv api ||