भृगोः ख्यात्यां समुत्पन्ना लक्ष्मीर्नारायणप्रिया। देवौ धाताविधातारौ मेरोर्जामातरौ तथा।।

bhṛgoḥ khyātyāṃ samutpannā lakṣmīrnārāyaṇapriyā| devau dhātāvidhātārau merorjāmātarau tathā||

शृणुध्वमृषयः सर्वे वक्ष्यमाणं सनातनम। कर्मयोगं ब्राह्मणानामात्यन्तिकफलप्रदम।।

śṛṇudhvamṛṣayaḥ sarve vakṣyamāṇaṃ sanātanam| karmayogaṃ brāhmaṇānāmātyantikaphalapradam||

आम्नायसिद्धमखिलं ब्रिह्मणानुप्रदर्शितम। ऋषीणां शृण्वतां पूर्वं मनुराह प्रजापतिः।।

āmnāyasiddhamakhilaṃ brihmaṇānupradarśitam| ṛṣīṇāṃ śṛṇvatāṃ pūrvaṃ manurāha prajāpatiḥ||

आयतिर्नियतिर्मेरोः कन्ये चैव महात्मनः। धाताविधात्रोस्ते भार्ये तयोर्जातौ सुतावुभौ।।

āyatirniyatirmeroḥ kanye caiva mahātmanaḥ| dhātāvidhātroste bhārye tayorjātau sutāvubhau||

प्राणश्चैव मृकण्डुश्च मार्कण्डेयो मृकण्डुतः। तथा वेदशिरा नाम प्राणस्य द्युतिमान सुतः।।

prāṇaścaiva mṛkaṇḍuśca mārkaṇḍeyo mṛkaṇḍutaḥ| tathā vedaśirā nāma prāṇasya dyutimān sutaḥ||

सर्वपापहरं पुण्यमृषिसङ्घैर्निषेवितम। समाहितधियो यूयं शृणुध्वं गदतो मम।।

sarvapāpaharaṃ puṇyamṛṣisaṅghairniṣevitam| samāhitadhiyo yūyaṃ śṛṇudhvaṃ gadato mama||

कृतोपनयनो वेदानधीयीत द्विजोत्तमाः। गर्भाष्टमे ऽष्टमे वाब्दे स्वसूत्रोक्तविधानतः।।

kṛtopanayano vedānadhīyīta dvijottamāḥ| garbhāṣṭame 'ṣṭame vābde svasūtroktavidhānataḥ||

मरीचेरपि संभूतिः पौर्णमासमसूयत। कन्याचतुष्टयं चैव सर्वलक्षणसंयुतम।।

marīcerapi saṃbhūtiḥ paurṇamāsamasūyata| kanyācatuṣṭayaṃ caiva sarvalakṣaṇasaṃyutam||

तुष्टिर्ज्येष्ठा तथा वृष्टिः कृष्टिश्चापचितिस्तथा। विरजाः पर्वश्चैव पौर्णमासस्य तौ सुतौ।।

tuṣṭirjyeṣṭhā tathā vṛṣṭiḥ kṛṣṭiścāpacitistathā| virajāḥ parvaścaiva paurṇamāsasya tau sutau||

दण्डी च मेखली सूत्री कृष्णाजिनधरो मुनिः। भिक्षाहारो गुरुहितो वीक्षमाणो गुरुर्मुखम।।

daṇḍī ca mekhalī sūtrī kṛṣṇājinadharo muniḥ| bhikṣāhāro guruhito vīkṣamāṇo gururmukham||

क्षमा तु सुषुवे पुत्रान पुलहस्य प्रजापतेः। कर्दमं च वरीयांसं सहिष्णुं मुनिसत्तमम।।

kṣamā tu suṣuve putrān pulahasya prajāpateḥ| kardamaṃ ca varīyāṃsaṃ sahiṣṇuṃ munisattamam||

कार्पासमुपवीतार्थं निर्मितं ब्रह्मणा पुरा। ब्राह्मणानां त्रिवित सूत्रं कौशं वा वस्त्रमेव वा।।

kārpāsamupavītārthaṃ nirmitaṃ brahmaṇā purā| brāhmaṇānāṃ trivit sūtraṃ kauśaṃ vā vastrameva vā||

सदोपवीती चैव स्यात सदा बद्धशिखो द्विजः। अन्यथा यत कृतं कर्म तद भवत्ययथाकृतम।।

sadopavītī caiva syāt sadā baddhaśikho dvijaḥ| anyathā yat kṛtaṃ karma tad bhavatyayathākṛtam||

तथैव च कनीयासं तपोनिर्धूतकल्पषम। अनसूया तथैवात्रेर्जज्ञे पुत्रानकल्पषान।।

tathaiva ca kanīyāsaṃ taponirdhūtakalpaṣam| anasūyā tathaivātrerjajñe putrānakalpaṣān||

वसेदविकृतं वासः कार्पासं वा कषायकम। तदेव परिधानीयं शुक्लमच्छिद्रमुत्तमम।।

vasedavikṛtaṃ vāsaḥ kārpāsaṃ vā kaṣāyakam| tadeva paridhānīyaṃ śuklamacchidramuttamam||

सोमं दुर्वाससं चैव दत्तात्रेयं च योगिनम। स्मृतिश्चाङ्गिरसः पुत्रीर्जज्ञे लक्षणसंयुताः।।

somaṃ durvāsasaṃ caiva dattātreyaṃ ca yoginam| smṛtiścāṅgirasaḥ putrīrjajñe lakṣaṇasaṃyutāḥ||

उत्तरं तु समाख्यातं वासः कृष्णाजिनं शुभम। अभावे गव्यमजिनं रौरवं वा विधीयते।।

uttaraṃ tu samākhyātaṃ vāsaḥ kṛṣṇājinaṃ śubham| abhāve gavyamajinaṃ rauravaṃ vā vidhīyate||

सिनीवालीं कुहूं चैव राकामनुमतिं तथा। प्रीत्यां पुलस्त्यो भगवान दत्तात्रिमसृजत प्रभुः।।

sinīvālīṃ kuhūṃ caiva rākāmanumatiṃ tathā| prītyāṃ pulastyo bhagavān dattātrimasṛjat prabhuḥ||

उद्धृत्य दक्षिणं बाहुं सव्ये बाहौ समर्पितम। उपवीतं भवेन्नित्यं निवीतं कण्ठसज्जने।।

uddhṛtya dakṣiṇaṃ bāhuṃ savye bāhau samarpitam| upavītaṃ bhavennityaṃ nivītaṃ kaṇṭhasajjane||

पूर्वजन्मनि सो ऽगस्त्यः स्मृतः स्वायंभुवे ऽन्तरे। वेदबाहुं तथा कन्यां सन्नतिं नाम नामतः।।

pūrvajanmani so 'gastyaḥ smṛtaḥ svāyaṃbhuve 'ntare| vedabāhuṃ tathā kanyāṃ sannatiṃ nāma nāmataḥ||

पुत्राणां षष्टिसाहस्त्रं संततिः सुषुवे क्रतोः। ते चोर्ध्वरेतसः सर्वे बालखिल्या इति स्मृताः।।

putrāṇāṃ ṣaṣṭisāhastraṃ saṃtatiḥ suṣuve kratoḥ| te cordhvaretasaḥ sarve bālakhilyā iti smṛtāḥ||

सव्यं बाहुं समुद्धृत्य दक्षिणे तु धृतं द्विजाः। प्राचीनावीतमित्युक्तं पित्र्ये कर्मणि योजयेत।।

savyaṃ bāhuṃ samuddhṛtya dakṣiṇe tu dhṛtaṃ dvijāḥ| prācīnāvītamityuktaṃ pitrye karmaṇi yojayet||

अग्न्यगारे गवां गोष्ठे होमे जप्ये तथैव च। स्वाध्याये भोजने नित्यं ब्राह्मणानां च सन्निधौ।।

agnyagāre gavāṃ goṣṭhe home japye tathaiva ca| svādhyāye bhojane nityaṃ brāhmaṇānāṃ ca sannidhau||

वसिष्ठश्च तथोर्जायां सप्तपुत्रानजीजनत। कन्यां च पुण्डरीकाक्षां सर्वेशोभासमन्विताम।।

vasiṣṭhaśca tathorjāyāṃ saptaputrānajījanat| kanyāṃ ca puṇḍarīkākṣāṃ sarveśobhāsamanvitām||

उपासने गुरूणां च संध्ययोः साधुसंगमे। उपवीती भवेन्नित्यं विधिरेष सनातनः।।

upāsane gurūṇāṃ ca saṃdhyayoḥ sādhusaṃgame| upavītī bhavennityaṃ vidhireṣa sanātanaḥ||

रजोहश्चोर्ध्वबाहुश्च सवनश्चानघस्तथा। सुतपाः शुक्र इत्येते सप्त पुत्रा महौजसः।।

rajohaścordhvabāhuśca savanaścānaghastathā| sutapāḥ śukra ityete sapta putrā mahaujasaḥ||

मौञ्जी त्रिवृत समा श्लक्षणा कार्या विप्रस्य मेखला। मुञ्जाभावे कुशेनाहुर्ग्रन्थिनैकेन वा त्रिभिः।।

mauñjī trivṛt samā ślakṣaṇā kāryā viprasya mekhalā| muñjābhāve kuśenāhurgranthinaikena vā tribhiḥ||

यो ऽसौ रुद्रात्मको वह्निर्ब्रह्मणस्तनयो द्विजाः। स्वाहा तस्मात सुतान लेभे त्रीनुदारान महौजसः।।

yo 'sau rudrātmako vahnirbrahmaṇastanayo dvijāḥ| svāhā tasmāt sutān lebhe trīnudārān mahaujasaḥ||

पावकः पवमानश्च शुचिरग्निश्च ते त्रयः। निर्मथ्यः पवमानः स्याद वैद्युतः पावकः स्मृतः।।

pāvakaḥ pavamānaśca śuciragniśca te trayaḥ| nirmathyaḥ pavamānaḥ syād vaidyutaḥ pāvakaḥ smṛtaḥ||

धारयेद बैल्वपालाशौ दण्डौ केशान्तकौ द्विजः। यज्ञार्हवृक्षजं वाथ सौम्यमव्रणमेव च।।

dhārayed bailvapālāśau daṇḍau keśāntakau dvijaḥ| yajñārhavṛkṣajaṃ vātha saumyamavraṇameva ca||

सायं प्रातर्द्विजः संध्यामुपासीत समाहितः। कामाल्लोभाद भयान्मोहात त्यक्तेन पतितो भवेत।।

sāyaṃ prātardvijaḥ saṃdhyāmupāsīta samāhitaḥ| kāmāllobhād bhayānmohāt tyaktena patito bhavet||

यश्चासौ तपते सूर्यः शुचिरग्निस्त्वसौ स्मृतः। तेषां तु संततावन्ये चत्वारिंश्च पञ्च च।।

yaścāsau tapate sūryaḥ śuciragnistvasau smṛtaḥ| teṣāṃ tu saṃtatāvanye catvāriṃśca pañca ca||

अग्निकार्यं ततः कुर्यात सायं प्रातः प्रसन्नधीः। स्नात्वा संतर्पयेद देवानृषीन पितृगणांस्तथा।।

agnikāryaṃ tataḥ kuryāt sāyaṃ prātaḥ prasannadhīḥ| snātvā saṃtarpayed devānṛṣīn pitṛgaṇāṃstathā||

पावकः पवमानश्च शुचिस्तेषां पिता च यः। एते चैकोनपञ्चाशद वह्नयः परिकीर्तितः।।

pāvakaḥ pavamānaśca śucisteṣāṃ pitā ca yaḥ| ete caikonapañcāśad vahnayaḥ parikīrtitaḥ||

देवताभ्यर्चनं कुर्यात पुष्पैः पत्रेण वाम्बुभिः। अभिवादनशीलः स्यान्नित्यं वृद्धेषु धर्मतः।।

devatābhyarcanaṃ kuryāt puṣpaiḥ patreṇa vāmbubhiḥ| abhivādanaśīlaḥ syānnityaṃ vṛddheṣu dharmataḥ||

सर्वे तपस्विनः प्रोक्ताः सर्वे यज्ञेषु भागिनः। रुद्रात्मकाः स्मृताः सर्वे त्रिपुण्ड्राङ्कितमस्तकाः।।

sarve tapasvinaḥ proktāḥ sarve yajñeṣu bhāginaḥ| rudrātmakāḥ smṛtāḥ sarve tripuṇḍrāṅkitamastakāḥ||

असावहं भो नामेति सम्यक प्रणतिपूर्वकम। आयुरारोग्यसिद्ध्यर्थं तन्द्रादिपरिवर्जितः।।

asāvahaṃ bho nāmeti samyak praṇatipūrvakam| āyurārogyasiddhyarthaṃ tandrādiparivarjitaḥ||

अयज्वानश्च यज्वानः पितरो ब्रह्मणः स्मृताः। अग्निष्वात्ता बर्हिषदो द्विधा तेषां व्यवस्थितिः।।

ayajvānaśca yajvānaḥ pitaro brahmaṇaḥ smṛtāḥ| agniṣvāttā barhiṣado dvidhā teṣāṃ vyavasthitiḥ||

आयुष्णान भव सौम्येति वाच्यो विप्रो ऽभिवादने। अकारश्चास्य नाम्नो ऽन्ते वाच्यः पूर्वाक्षरः प्लुतः।।

āyuṣṇān bhava saumyeti vācyo vipro 'bhivādane| akāraścāsya nāmno 'nte vācyaḥ pūrvākṣaraḥ plutaḥ||

तेभ्यः स्वधा सुतां जज्ञे मेनां वैतरणीं तथा। ते उभे ब्रह्मवादिन्यौ योगिन्यौ मुनिसत्तमाः।।

tebhyaḥ svadhā sutāṃ jajñe menāṃ vaitaraṇīṃ tathā| te ubhe brahmavādinyau yoginyau munisattamāḥ||

असूत मेना मैनाकं क्रौञ्चं तस्यानुजं तथा। गङ्गा हिमवतो जज्ञे सर्वलोकैकपावनी।।

asūta menā mainākaṃ krauñcaṃ tasyānujaṃ tathā| gaṅgā himavato jajñe sarvalokaikapāvanī||

न कुर्याद यो ऽभिवादस्य द्विजः प्रत्यभिवादनम। नाभिवाद्यः स विदुषा यथा शूद्रस्तथैव सः।।

na kuryād yo 'bhivādasya dvijaḥ pratyabhivādanam| nābhivādyaḥ sa viduṣā yathā śūdrastathaiva saḥ||

स्वयोगाग्निबलाद देवीं लेभे पुत्रीं महेश्वरीं। यथावत कथितं पूर्वं देव्या माहात्म्यमुत्तमम।।

svayogāgnibalād devīṃ lebhe putrīṃ maheśvarīṃ| yathāvat kathitaṃ pūrvaṃ devyā māhātmyamuttamam||

व्यत्यस्तपाणिना कार्यमुपसंग्रहणं गुरोः। सव्येन सव्यः स्प्रष्टव्यो दक्षिणेन तु दक्षिणः।।

vyatyastapāṇinā kāryamupasaṃgrahaṇaṃ guroḥ| savyena savyaḥ spraṣṭavyo dakṣiṇena tu dakṣiṇaḥ||

लौकिकं वैदिकं चापि तथाध्यात्मिकमेव वा। आददीत यतो ज्ञानं तं पूर्वमभिवादयेत।।

laukikaṃ vaidikaṃ cāpi tathādhyātmikameva vā| ādadīta yato jñānaṃ taṃ pūrvamabhivādayet||

एषा दक्षस्य कन्यानां मयापत्यानुसंततिः। व्याख्याता भवतामद्य मनोः सृष्टिं निबोधत।।

eṣā dakṣasya kanyānāṃ mayāpatyānusaṃtatiḥ| vyākhyātā bhavatāmadya manoḥ sṛṣṭiṃ nibodhata||

नोदकं धारयेद भैक्षं पुष्पाणि समिधस्तथा। एवंविधानि चान्यानि न दैवाद्येषु कर्मसु।।

nodakaṃ dhārayed bhaikṣaṃ puṣpāṇi samidhastathā| evaṃvidhāni cānyāni na daivādyeṣu karmasu||

ब्राह्मणं कुशलं पृच्छेत क्षत्रबन्धुमनामयम। वैश्यं क्षेमं समागम्य शूद्रमारोग्यमेव तु।।

brāhmaṇaṃ kuśalaṃ pṛcchet kṣatrabandhumanāmayam| vaiśyaṃ kṣemaṃ samāgamya śūdramārogyameva tu||

उपाध्यायः पिता ज्येष्ठो भ्राता चैव महीपतिः। मातुलः श्वशुरस्त्राता मातामहपितामहौ। वर्णज्येष्ठः पितृव्यश्च पुंसो ऽत्र गुरवः स्मृताः।।

upādhyāyaḥ pitā jyeṣṭho bhrātā caiva mahīpatiḥ| mātulaḥ śvaśurastrātā mātāmahapitāmahau| varṇajyeṣṭhaḥ pitṛvyaśca puṃso 'tra guravaḥ smṛtāḥ||

माता मातामही गुर्वो पितुर्मातुश्च सोदराः। श्वश्रूः पितामहीज्येष्ठा धात्री च गुरवः स्त्रियः।।

mātā mātāmahī gurvo piturmātuśca sodarāḥ| śvaśrūḥ pitāmahījyeṣṭhā dhātrī ca guravaḥ striyaḥ||

इत्युक्तो गुरुवर्गो ऽयं मातृतः पितृतो द्विजाः। अनुवर्तनमेतेषां मनोवाक्कायकर्मभिः।।

ityukto guruvargo 'yaṃ mātṛtaḥ pitṛto dvijāḥ| anuvartanameteṣāṃ manovākkāyakarmabhiḥ||

गुरुं दृष्ट्वा समुत्तिष्ठेदभिवाद्य कृताञ्जलिः। नैतैरुपविशेत सार्धं विवदेन्नात्मकारणात।।

guruṃ dṛṣṭvā samuttiṣṭhedabhivādya kṛtāñjaliḥ| naitairupaviśet sārdhaṃ vivadennātmakāraṇāt||

जीवितार्थमपि द्वेषाद गुरुभिर्नैव भाषणम। उदितो ऽपि गुणैरन्यैर्गुरुद्वेषी पतत्यधः।।

jīvitārthamapi dveṣād gurubhirnaiva bhāṣaṇam| udito 'pi guṇairanyairgurudveṣī patatyadhaḥ||

गुरूणामपि सर्वेषां पूज्याः पञ्च विशेषतः। तेषामाद्यास्त्रयः श्रेष्ठास्तेषां माता सुपूजिता।।

gurūṇāmapi sarveṣāṃ pūjyāḥ pañca viśeṣataḥ| teṣāmādyāstrayaḥ śreṣṭhāsteṣāṃ mātā supūjitā||

यो भावयति या सूते येन विद्योपदिश्यते। ज्येष्ठो भ्राता च भर्ता च पञ्चैते गुरवः स्मृताः।।

yo bhāvayati yā sūte yena vidyopadiśyate| jyeṣṭho bhrātā ca bhartā ca pañcaite guravaḥ smṛtāḥ||

आत्मनः सर्वयत्नेन प्राणत्यागेन वा पुनः। पूजनीया विशेषेण पञ्चैते भूतिमिच्छता।।

ātmanaḥ sarvayatnena prāṇatyāgena vā punaḥ| pūjanīyā viśeṣeṇa pañcaite bhūtimicchatā||

यावत पिता च माता च द्वावेतौ निर्विकारिणौ। तावत सर्वं परित्यज्य पुत्रः स्यात तत्परायणः।।

yāvat pitā ca mātā ca dvāvetau nirvikāriṇau| tāvat sarvaṃ parityajya putraḥ syāt tatparāyaṇaḥ||

पिता माता च सुप्रीतौ स्यातां पुत्रगुणैर्यदि। स पुत्रः सकलं धर्ममाप्नुयात तेन कर्मणा।।

pitā mātā ca suprītau syātāṃ putraguṇairyadi| sa putraḥ sakalaṃ dharmamāpnuyāt tena karmaṇā||

नास्ति मातृसमं दैवं नास्ति पितृसमो गुरुः। तयोः प्रत्युपकारो ऽपि न कथञ्चन विद्यते।।

nāsti mātṛsamaṃ daivaṃ nāsti pitṛsamo guruḥ| tayoḥ pratyupakāro 'pi na kathañcana vidyate||

तयोर्नित्यं प्रियं कुर्यात कर्मणा मनसा गिरा। न ताभ्यामननुज्ञातो धर्ममन्यं समाचरेत।।

tayornityaṃ priyaṃ kuryāt karmaṇā manasā girā| na tābhyāmananujñāto dharmamanyaṃ samācaret||

वर्जयित्वा मुक्तिफलं नित्यं नैमित्तिकं तथा। धर्मसारः समुद्दिष्टः प्रेत्यानन्तफलप्रदः।।

varjayitvā muktiphalaṃ nityaṃ naimittikaṃ tathā| dharmasāraḥ samuddiṣṭaḥ pretyānantaphalapradaḥ||

सम्यगाराध्य वक्तारं विसृष्टस्तदनुज्ञया। शिष्यो विद्याफलं भुङ्क्ते प्रेत्य चापद्यते दिवि।।

samyagārādhya vaktāraṃ visṛṣṭastadanujñayā| śiṣyo vidyāphalaṃ bhuṅkte pretya cāpadyate divi||

यो भ्रातरं पितृसमं ज्येष्ठं मूर्खो ऽवमन्यते। तेन दोषेण स प्रेत्य निरयं घोरमृच्छति।।

yo bhrātaraṃ pitṛsamaṃ jyeṣṭhaṃ mūrkho 'vamanyate| tena doṣeṇa sa pretya nirayaṃ ghoramṛcchati||

पुंसा वर्त्मनिविष्टेन पूज्यो भर्ता तु सर्वदा। याति दातरि लोके ऽस्मिन उपकाराद्धि गौरवम।।

puṃsā vartmaniviṣṭena pūjyo bhartā tu sarvadā| yāti dātari loke 'smin upakārāddhi gauravam||

येनरा भर्तृपिण्डार्थं स्वान प्राणान संत्यजन्ति हि। तेषामथाक्षयांल्लोकान प्रोवाच भगवान मनुः।।

yenarā bhartṛpiṇḍārthaṃ svān prāṇān saṃtyajanti hi| teṣāmathākṣayāṃllokān provāca bhagavān manuḥ||

मातुलांश्च पितृव्यांश्च श्वशुरानृत्विजो गुरून। असावहमिति ब्रूयुः प्रत्युत्थाय यवीयसः।।

mātulāṃśca pitṛvyāṃśca śvaśurānṛtvijo gurūn| asāvahamiti brūyuḥ pratyutthāya yavīyasaḥ||

अवाच्यो दीक्षितो नाम्ना यवीयानपि यो भवेत। भोभवत्पूर्वकं त्वेनमभिभाषेत धर्मवित।।

avācyo dīkṣito nāmnā yavīyānapi yo bhavet| bhobhavatpūrvakaṃ tvenamabhibhāṣeta dharmavit||

अभिवाद्याश्च पूज्यश्च शिरसा वन्द्य एव च। ब्राह्मणः क्षत्रियाद्यैश्च श्रीकामैः सादरं सदा।।

abhivādyāśca pūjyaśca śirasā vandya eva ca| brāhmaṇaḥ kṣatriyādyaiśca śrīkāmaiḥ sādaraṃ sadā||

नाभिवाद्यास्तु विप्रेण क्षत्रियाद्याः कथञ्चन। ज्ञानकर्मगुणोपेता यद्यप्येते बहुश्रुताः।।

nābhivādyāstu vipreṇa kṣatriyādyāḥ kathañcana| jñānakarmaguṇopetā yadyapyete bahuśrutāḥ||

ब्राह्मणः सर्ववर्णानां स्वस्ति कुर्यादिति स्थितिः। सवर्णेषु सवर्णानां कार्यमेवाभिवादनम।।

brāhmaṇaḥ sarvavarṇānāṃ svasti kuryāditi sthitiḥ| savarṇeṣu savarṇānāṃ kāryamevābhivādanam||

गुरुरग्निर्द्विजातीनां वर्णानां ब्राह्मणो गुरुः। पतिरेको गुरुः स्त्रीणां सर्वत्राभ्यागतो गुरुः।।

gururagnirdvijātīnāṃ varṇānāṃ brāhmaṇo guruḥ| patireko guruḥ strīṇāṃ sarvatrābhyāgato guruḥ||

विद्या कर्म वयो बन्धुर्वित्तं भवति पञ्चमम। मान्यस्थानानि पञ्चाहुः पूर्वं पूर्वं गुरूत्तरात।।

vidyā karma vayo bandhurvittaṃ bhavati pañcamam| mānyasthānāni pañcāhuḥ pūrvaṃ pūrvaṃ gurūttarāt||

पञ्चानां त्रिषु वर्णेषु भूयांसि बलवन्ति च। यत्र स्युः सो ऽत्र मानार्हः शूद्रो ऽपि दशमीं गतः।।

pañcānāṃ triṣu varṇeṣu bhūyāṃsi balavanti ca| yatra syuḥ so 'tra mānārhaḥ śūdro 'pi daśamīṃ gataḥ||

पन्था देयो ब्राह्मणाय स्त्रियै राज्ञे ह्यचक्षुषे। वृद्धाय भारबुग्नाय रोगिणे दुर्बलाय च।।

panthā deyo brāhmaṇāya striyai rājñe hyacakṣuṣe| vṛddhāya bhārabugnāya rogiṇe durbalāya ca||

भिक्षामाहृत्य शिष्टानां गृहेभ्यः प्रयतो ऽन्वहम। निवेद्य गुरवे ऽश्नीयाद वाग्यतस्तदनुज्ञया।।

bhikṣāmāhṛtya śiṣṭānāṃ gṛhebhyaḥ prayato 'nvaham| nivedya gurave 'śnīyād vāgyatastadanujñayā||

भवत्पूर्वं चरेद भैक्ष्यमुपनीतो द्विजोत्तमः। भवन्मध्यं तु राजन्यो वैश्यस्तु भवदुत्तरम।।

bhavatpūrvaṃ cared bhaikṣyamupanīto dvijottamaḥ| bhavanmadhyaṃ tu rājanyo vaiśyastu bhavaduttaram||

मातरं वा स्वसारं वा मातुर्वा भगिनीं निजाम। भिक्षेत भिक्षां प्रथमं या चैनं न विमानयेत।।

mātaraṃ vā svasāraṃ vā māturvā bhaginīṃ nijām| bhikṣeta bhikṣāṃ prathamaṃ yā cainaṃ na vimānayet||

सजातीयगृहेष्वेव सार्ववर्णिकमेव वा। भैक्ष्यस्य चरणं प्रोक्तं पतितादिषु वर्जितम।।

sajātīyagṛheṣveva sārvavarṇikameva vā| bhaikṣyasya caraṇaṃ proktaṃ patitādiṣu varjitam||

वेदयज्ञैरहीनानां प्रशस्तानां स्वकर्मसु। ब्रह्मचर्याहरेद भैक्षं गृहेभ्यः प्रयतो ऽन्वहम।।

vedayajñairahīnānāṃ praśastānāṃ svakarmasu| brahmacaryāhared bhaikṣaṃ gṛhebhyaḥ prayato 'nvaham||

गुरोः कुले न भिक्षेत न ज्ञातिकुलबन्धुषु। अलाभे त्वन्यगेहानां पूर्वं पूर्वं विवर्जयेत।।

guroḥ kule na bhikṣeta na jñātikulabandhuṣu| alābhe tvanyagehānāṃ pūrvaṃ pūrvaṃ vivarjayet||

सर्वं वा विचरेद ग्रामं पूर्वोक्तानामसंभवे। नियम्य प्रयतो वाचं दिशस्त्वनवलोकयन।।

sarvaṃ vā vicared grāmaṃ pūrvoktānāmasaṃbhave| niyamya prayato vācaṃ diśastvanavalokayan||

समाहृत्य तु तद भैक्षं यावदर्थममायया। भुञ्जीत प्रयतो नित्यं वाग्यतो ऽनन्यमानसः।।

samāhṛtya tu tad bhaikṣaṃ yāvadarthamamāyayā| bhuñjīta prayato nityaṃ vāgyato 'nanyamānasaḥ||

भैक्ष्येण वर्तयेन्नित्यं नैकान्नादी भवेद व्रती। भैक्ष्येण व्रतिनो वृत्तिरुपवाससमा स्मृता।।

bhaikṣyeṇa vartayennityaṃ naikānnādī bhaved vratī| bhaikṣyeṇa vratino vṛttirupavāsasamā smṛtā||

पूजयेदशनं नित्यमद्याच्चैतदकुत्सयन। दृष्ट्वा हृष्येत प्रसीदेच्च प्रतिनन्देच्च सर्वशः।।

pūjayedaśanaṃ nityamadyāccaitadakutsayan| dṛṣṭvā hṛṣyet prasīdecca pratinandecca sarvaśaḥ||

अनारोग्यमनायुष्यमस्वर्ग्यं चातिभोजनम। अपुण्यं लोकविद्विष्टं तस्मात तत्परिवर्जयेत।।

anārogyamanāyuṣyamasvargyaṃ cātibhojanam| apuṇyaṃ lokavidviṣṭaṃ tasmāt tatparivarjayet||

प्राङ्मुखो ऽन्नानि भुञ्जीत सूर्याभिमुख एव वा। नाद्यादुदङ्मुखो नित्यं विधिरेष सनातनः।।

prāṅmukho 'nnāni bhuñjīta sūryābhimukha eva vā| nādyādudaṅmukho nityaṃ vidhireṣa sanātanaḥ||

प्रक्षाल्य पाणिपादौ च भुञ्जानो द्विरुपस्पृशेत। शुचौ देशे समासीनो भुक्त्वा च द्विरुपस्पृशेत।।

prakṣālya pāṇipādau ca bhuñjāno dvirupaspṛśet| śucau deśe samāsīno bhuktvā ca dvirupaspṛśet||