अथातस्त्रिशोथीयमध्यायं व्याख्यास्यामः

athātastriśōthīyamadhyāyaṁ vyākhyāsyāmaḥ

इति ह स्माह भगवानात्रेयः

iti ha smāha bhagavānātrēyaḥ

त्रयः शोथा भवन्ति वातपित्तश्लेष्मनिमित्ताः ते पुनर्द्विविधा निजागन्तुभेदेन

trayaḥ śōthā bhavanti vātapittaślēṣmanimittāḥ tē punardvividhā nijāgantubhēdēna

तत्रागन्तवश्छेदनभेदनक्षणनभञ्जनपिच्छनोत्पेषणप्रहारवधबन्धनवेष्टनव्यधनपीडनादिभिर्वा भल्लातकपुष्पफलरसात्मगुप्ताशूकक्रिमिशूकाहितपत्रलतागुल्मसंस्पर्शनैर्वा स्वेदनपरिसर्पणावमूत्रणैर्वा विषिणां सविषप्राणिदंष्ट्रादन्तविषाणनखनिपातैर्वा सागरविषवातहिमदहनसंस्पर्शनैर्वा शोथाः समुपजायन्ते

tatrāgantavaśchēdanabhēdanakṣaṇanabhañjanapicchanōtpēṣaṇaprahāravadhabandhanavēṣṭanavyadhanapīḍanādibhirvā bhallātakapuṣpaphalarasātmaguptāśūkakrimiśūkāhitapatralatāgulmasaṁsparśanairvā svēdanaparisarpaṇāvamūtraṇairvā viṣiṇāṁ saviṣaprāṇidaṁṣṭrādantaviṣāṇanakhanipātairvā sāgaraviṣavātahimadahanasaṁsparśanairvā śōthāḥ samupajāyantē

ते पुनर्यथास्वं हेतुव्यञ्जनैरादावुपलभ्यन्ते निजव्यञ्जनैकदेशविपरीतैः बन्धमन्त्रागदप्रलेपप्रतापनिर्वापणादिभिश्चोपक्रमैरुपक्रम्यमाणाः प्रशान्तिमापद्यन्ते

tē punaryathāsvaṁ hētuvyañjanairādāvupalabhyantē nijavyañjanaikadēśaviparītaiḥ bandhamantrāgadapralēpapratāpanirvāpaṇādibhiścōpakramairupakramyamāṇāḥ praśāntimāpadyantē

निजाः पुनः स्नेहस्वेदवमनविरेचनास्थापनानुवासनशिरोविरेचनानामयथावत्प्रयोगान्मिथ्यासंसर्जनाद्वा छर्द्यलसकविसूचिकाश्वासकासातिसारशोषपाण्डुरोगोदरज्वरप्रदरभगन्दरार्शोविकारातिकर्शनैर्वा कुष्ठकण्डूपिडकादिभिर्वा छर्दिक्षवथूद्गारशुक्रवातमूत्रपुरीषवेगधारणैर्वा कर्मरोगोपवासाध्वकर्शितस्य वा सहसाऽतिगुर्वम्ललवणपिष्टान्नफलशाकरागदधिहरितकमद्यमन्दकविरूढनवशूकशमीधान्यानूपौदक- पिशितोपयोगान्म्र̥त्पङ्कलोष्टभक्षणाल्लवणातिभक्षणाद्गर्भसम्पीडनादामगर्भप्रपतनात प्रजातानां च मिथ्योपचारादुदीर्णदोषत्वाच्च शोफाः प्रादुर्भवन्ति इत्युक्तः सामान्यो हेतुः

nijāḥ punaḥ snēhasvēdavamanavirēcanāsthāpanānuvāsanaśirōvirēcanānāmayathāvatprayōgānmithyāsaṁsarjanādvā chardyalasakavisūcikāśvāsakāsātisāraśōṣapāṇḍurōgōdarajvarapradarabhagandarārśōvikārātikarśanairvā kuṣṭhakaṇḍūpiḍakādibhirvā chardikṣavathūdgāraśukravātamūtrapurīṣavēgadhāraṇairvā karmarōgōpavāsādhvakarśitasya vā sahasā'tigurvamlalavaṇapiṣṭānnaphalaśākarāgadadhiharitakamadyamandakavirūḍhanavaśūkaśamīdhānyānūpaudaka- piśitōpayōgānmr̥tpaṅkalōṣṭabhakṣaṇāllavaṇātibhakṣaṇādgarbhasampīḍanādāmagarbhaprapatanāt prajātānāṁ ca mithyōpacārādudīrṇadōṣatvācca śōphāḥ prādurbhavanti ityuktaḥ sāmānyō hētuḥ

अयं त्वत्र विशेषः- शीतरूक्षलघुविशदश्रमोपवासातिकर्शनक्षपणादिभिर्वायुः प्रकुपितस्त्वङ्मांसशोणितादीन्यभिभूय शोफं जनयति स क्षिप्रोत्थानप्रशमो भवति तथा श्यामारुणवर्णः प्रक्र̥तिवर्णो वा चलः स्पन्दनः खरपरुषभिन्नत्वग्रोमा छिद्यत इव भिद्यत इव पीड्यत इव सूचीभिरिव तुद्यते पिपीलिकाभिरिव संस्र̥प्यते सर्षपकल्कावलिप्त इव चिमिचिमायते सङ्कुच्यत आयम्यत इवेति वातशोथः 1 उष्णतीक्ष्णकटुकक्षारलवणाम्लाजीर्णभोजनैरग्न्यातपप्रतापैश्च पित्तं प्रकुपितं त्वङ्मांसशोणितान्यभिभूय शोथं जनयति स क्षिप्रोत्थानप्रशमो भवति क्र̥ष्णपीतनीलताम्रावभास उष्णो म्र̥दुः कपिलताम्ररोमा उष्यते दूयते धूप्यते ऊष्मायते स्विद्यते क्लिद्यते न च स्पर्शमुष्णं च सुषूयत इति पित्तशोथः 2 गुरुमधुरशीतस्निग्धैरतिस्वप्नाव्यायामादिभिश्च श्लेष्मा प्रकुपितस्त्वङ्मांसशोणितादीन्यभिभूय शोथं जनयति स क्र̥च्छ्रोत्थानप्रशमो भवति पाण्डुश्वेतावभासो गुरुः स्निग्धः श्लक्ष्णः स्थिरः स्त्यानः शुक्लाग्ररोमा स्पर्शोष्णसहश्चेति श्लेष्मशोथः 3 यथास्वकारणाक्र̥तिसंसर्गाद्द्विदोषजास्त्रयः शोथा भवन्ति यथास्वकारणाक्र̥तिसन्निपातात सान्निपातिक एकः एवं सप्तविधो भेदः

ayaṁ tvatra viśēṣaḥ- śītarūkṣalaghuviśadaśramōpavāsātikarśanakṣapaṇādibhirvāyuḥ prakupitastvaṅmāṁsaśōṇitādīnyabhibhūya śōphaṁ janayati sa kṣiprōtthānapraśamō bhavati tathā śyāmāruṇavarṇaḥ prakr̥tivarṇō vā calaḥ spandanaḥ kharaparuṣabhinnatvagrōmā chidyata iva bhidyata iva pīḍyata iva sūcībhiriva tudyatē pipīlikābhiriva saṁsr̥pyatē sarṣapakalkāvalipta iva cimicimāyatē saṅkucyata āyamyata ivēti vātaśōthaḥ 1 uṣṇatīkṣṇakaṭukakṣāralavaṇāmlājīrṇabhōjanairagnyātapapratāpaiśca pittaṁ prakupitaṁ tvaṅmāṁsaśōṇitānyabhibhūya śōthaṁ janayati sa kṣiprōtthānapraśamō bhavati kr̥ṣṇapītanīlatāmrāvabhāsa uṣṇō mr̥duḥ kapilatāmrarōmā uṣyatē dūyatē dhūpyatē ūṣmāyatē svidyatē klidyatē na ca sparśamuṣṇaṁ ca suṣūyata iti pittaśōthaḥ 2 gurumadhuraśītasnigdhairatisvapnāvyāyāmādibhiśca ślēṣmā prakupitastvaṅmāṁsaśōṇitādīnyabhibhūya śōthaṁ janayati sa kr̥cchrōtthānapraśamō bhavati pāṇḍuśvētāvabhāsō guruḥ snigdhaḥ ślakṣṇaḥ sthiraḥ styānaḥ śuklāgrarōmā sparśōṣṇasahaścēti ślēṣmaśōthaḥ 3 yathāsvakāraṇākr̥tisaṁsargāddvidōṣajāstrayaḥ śōthā bhavanti yathāsvakāraṇākr̥tisannipātāt sānnipātika ēkaḥ ēvaṁ saptavidhō bhēdaḥ

प्रक्र̥तिभिस्ताभिस्ताभिर्भिद्यमानो द्विविधस्त्रिविधश्चतुर्विधः सप्तविधोऽष्टविधश्च शोथ उपलभ्यते पुनश्चैक एवोत्सेधसामान्यात

prakr̥tibhistābhistābhirbhidyamānō dvividhastrividhaścaturvidhaḥ saptavidhō'ṣṭavidhaśca śōtha upalabhyatē punaścaika ēvōtsēdhasāmānyāt

भवन्ति चात्र- शूयन्ते यस्य गात्राणि स्वपन्तीव रुजन्ति च। पीडितान्युन्नमन्त्याशु वातशोथं तमादिशेत

bhavanti cātra- śūyantē yasya gātrāṇi svapantīva rujanti ca| pīḍitānyunnamantyāśu vātaśōthaṁ tamādiśēt

यश्चाप्यरुणवर्णाभः शोथो नक्तं प्रणश्यति। स्नेहोष्णमर्दनाभ्यां च प्रणश्येत स च वातिकः

yaścāpyaruṇavarṇābhaḥ śōthō naktaṁ praṇaśyati| snēhōṣṇamardanābhyāṁ ca praṇaśyēt sa ca vātikaḥ

यः पिपासाज्वरार्तस्य दूयतेऽथ विदह्यते। स्विद्यति क्लिद्यते गन्धी स पैत्तः स्वयथुः स्म्र̥तः

yaḥ pipāsājvarārtasya dūyatē'tha vidahyatē| svidyati klidyatē gandhī sa paittaḥ svayathuḥ smr̥taḥ

यः पीतनेत्रवक्त्रत्वक पूर्वं मध्यात प्रशूयते। तनुत्वक चातिसारी च पित्तशोथः स उच्यते

yaḥ pītanētravaktratvak pūrvaṁ madhyāt praśūyatē| tanutvak cātisārī ca pittaśōthaḥ sa ucyatē

शीतः सक्तगतिर्यस्तु कण्डूमान पाण्डुरेव च। निपीडितो नोन्नमति श्वयथुः स कफात्मकः

śītaḥ saktagatiryastu kaṇḍūmān pāṇḍurēva ca| nipīḍitō nōnnamati śvayathuḥ sa kaphātmakaḥ

यस्य शस्त्रकुशच्छिन्नाच्छोणितं न प्रवर्तते। क्र̥च्छ्रेण पिच्छा स्रवति स चापि कफसम्भवः

yasya śastrakuśacchinnācchōṇitaṁ na pravartatē| kr̥cchrēṇa picchā sravati sa cāpi kaphasambhavaḥ

निदानाक्र̥तिसंसर्गाच्छ्वयथुः स्याद्द्विदोषजः। सर्वाक्र̥तिः सन्निपाताच्छोथो व्यामिश्रहेतुजः

nidānākr̥tisaṁsargācchvayathuḥ syāddvidōṣajaḥ| sarvākr̥tiḥ sannipātācchōthō vyāmiśrahētujaḥ

यस्तु पादाभिनिर्व्र̥त्तः शोथः सर्वाङ्गगो भवेत। जन्तोः स च सुकष्टः स्यात प्रस्र̥तः स्त्रीमुखाच्च यः

yastu pādābhinirvr̥ttaḥ śōthaḥ sarvāṅgagō bhavēt| jantōḥ sa ca sukaṣṭaḥ syāt prasr̥taḥ strīmukhācca yaḥ

यश्चापि गुह्यप्रभवः स्त्रिया वा पुरुषस्य वा। स च कष्टतमो ज्ञेयो यस्य च स्युरुपद्रवाः

yaścāpi guhyaprabhavaḥ striyā vā puruṣasya vā| sa ca kaṣṭatamō jñēyō yasya ca syurupadravāḥ

छर्दिः श्वासोऽरुचिस्त्र̥ष्णा ज्वरोऽतीसार एव च। सप्तकोऽयं सदौर्बल्यः शोफोपद्रवसङ्ग्रहः

chardiḥ śvāsō'rucistr̥ṣṇā jvarō'tīsāra ēva ca| saptakō'yaṁ sadaurbalyaḥ śōphōpadravasaṅgrahaḥ

यस्य श्लेष्मा प्रकुपितो जिह्वामूलेऽवतिष्ठते। आशु सञ्जनयेच्छोथं जायतेऽस्योपजिह्विका

yasya ślēṣmā prakupitō jihvāmūlē'vatiṣṭhatē| āśu sañjanayēcchōthaṁ jāyatē'syōpajihvikā

यस्य श्लेष्मा प्रकुपितः काकले व्यवतिष्ठते। आशु सञ्जनयेच्छोफं करोति गलशुण्डिकाम

yasya ślēṣmā prakupitaḥ kākalē vyavatiṣṭhatē| āśu sañjanayēcchōphaṁ karōti galaśuṇḍikām

यस्य श्लेष्मा प्रकुपितो गलबाह्येऽवतिष्ठते। शनैः सञ्जनयेच्छोफं गलगण्डोऽस्य जायते

yasya ślēṣmā prakupitō galabāhyē'vatiṣṭhatē| śanaiḥ sañjanayēcchōphaṁ galagaṇḍō'sya jāyatē

यस्य श्लेष्मा प्रकुपितस्तिष्ठत्यन्तर्गले स्थिरः। आशु सञ्जनयेच्छोफं जायतेऽस्य गलग्रहः

yasya ślēṣmā prakupitastiṣṭhatyantargalē sthiraḥ| āśu sañjanayēcchōphaṁ jāyatē'sya galagrahaḥ

यस्य पित्तं प्रकुपितं सरक्तं त्वचि सर्पति। शोफं सरागं जनयेद्विसर्पस्तस्य जायते

yasya pittaṁ prakupitaṁ saraktaṁ tvaci sarpati| śōphaṁ sarāgaṁ janayēdvisarpastasya jāyatē

यस्य पित्तं प्रकुपितं त्वचि रक्तेऽवतिष्ठते। शोथं सरागं जनयेत पिडका तस्य जायते

yasya pittaṁ prakupitaṁ tvaci raktē'vatiṣṭhatē| śōthaṁ sarāgaṁ janayēt piḍakā tasya jāyatē

यस्य प्रकुपितं पित्तं शोणितं प्राप्य शुष्यति। तिलका पिप्लवो व्यङ्गा नीलिका तस्य जायते

yasya prakupitaṁ pittaṁ śōṇitaṁ prāpya śuṣyati| tilakā piplavō vyaṅgā nīlikā tasya jāyatē

यस्य पित्तं प्रकुपितं शङ्खयोरवतिष्ठते। श्वयथुः शङ्खको नाम दारुणस्तस्य जायते

yasya pittaṁ prakupitaṁ śaṅkhayōravatiṣṭhatē| śvayathuḥ śaṅkhakō nāma dāruṇastasya jāyatē

यस्य पित्तं प्रकुपितं कर्णमूलेऽवतिष्ठते। ज्वरान्ते दुर्जयोऽन्ताय शोथस्तस्योपजायते

yasya pittaṁ prakupitaṁ karṇamūlē'vatiṣṭhatē| jvarāntē durjayō'ntāya śōthastasyōpajāyatē

वातः प्लीहानमुद्धूय कुपितो यस्य तिष्ठति। शनैः परितुदन पार्श्वं प्लीहा तस्याभिवर्धते

vātaḥ plīhānamuddhūya kupitō yasya tiṣṭhati| śanaiḥ paritudan pārśvaṁ plīhā tasyābhivardhatē

यस्य वायुः प्रकुपितो गुल्मस्थानेऽवतिष्ठते। शोफं सशूलं जनयन गुल्मस्तस्योपजायते

yasya vāyuḥ prakupitō gulmasthānē'vatiṣṭhatē| śōphaṁ saśūlaṁ janayan gulmastasyōpajāyatē

यस्य वायुः प्रकुपितः शोफशूलकरश्चरन। वङ्क्षणाद्व्र̥षणौ याति व्र̥द्धिस्तस्योपजायते

yasya vāyuḥ prakupitaḥ śōphaśūlakaraścaran| vaṅkṣaṇādvr̥ṣaṇau yāti vr̥ddhistasyōpajāyatē

यस्य वातः प्रकुपितस्त्वङ्मांसान्तरमाश्रितः। शोथं सञ्जनयेत कुक्षावुदरं तस्य जायते

yasya vātaḥ prakupitastvaṅmāṁsāntaramāśritaḥ| śōthaṁ sañjanayēt kukṣāvudaraṁ tasya jāyatē

यस्य वातः प्रकुपितः कुक्षिमाश्रित्य तिष्ठति। नाधो व्रजति नाप्यूर्ध्वमानाहस्तस्य जायते

yasya vātaḥ prakupitaḥ kukṣimāśritya tiṣṭhati| nādhō vrajati nāpyūrdhvamānāhastasya jāyatē

रोगाश्चोत्सेधसामान्यदधिमांसार्बुदादयः। विशिष्टा नामरूपाभ्यां निर्देश्याः शोथसङ्ग्रहे

rōgāścōtsēdhasāmānyadadhimāṁsārbudādayaḥ| viśiṣṭā nāmarūpābhyāṁ nirdēśyāḥ śōthasaṅgrahē

वातपित्तकफा यस्य युगपत कुपितास्त्रयः। जिह्वामूलेऽवतिष्ठन्ते विदहन्तः समुच्छ्रिताः

vātapittakaphā yasya yugapat kupitāstrayaḥ| jihvāmūlē'vatiṣṭhantē vidahantaḥ samucchritāḥ

जनयन्ति भ्र̥शं शोथं वेदनाश्च प्र̥थग्विधाः। तं शीघ्रकारिणं रोगं रोहिणीति विनिर्दिशेत

janayanti bhr̥śaṁ śōthaṁ vēdanāśca pr̥thagvidhāḥ| taṁ śīghrakāriṇaṁ rōgaṁ rōhiṇīti vinirdiśēt

त्रिरात्रं परमं तस्य जन्तोर्भवति जीवितम। कुशलेन त्वनुक्रान्तः क्षिप्रं सम्पद्यते सुखी

trirātraṁ paramaṁ tasya jantōrbhavati jīvitam| kuśalēna tvanukrāntaḥ kṣipraṁ sampadyatē sukhī

सन्ति ह्येवंविधा रोगाः साध्या दारुणसम्मताः। ये हन्युरनुपक्रान्ता मिथ्याचारेण वा पुनः

santi hyēvaṁvidhā rōgāḥ sādhyā dāruṇasammatāḥ| yē hanyuranupakrāntā mithyācārēṇa vā punaḥ

साध्याश्चाप्यपरे सन्ति व्याधयो म्र̥दुसम्मताः। यत्नायत्नक्र̥तं येषु कर्म सिध्यत्यसंशयम

sādhyāścāpyaparē santi vyādhayō mr̥dusammatāḥ| yatnāyatnakr̥taṁ yēṣu karma sidhyatyasaṁśayam

असाध्याश्चापरे सन्ति व्याधयो याप्यसञ्ज्ञिताः। सुसाध्वपि क्र̥तं येषु कर्म यात्राकरं भवेत

asādhyāścāparē santi vyādhayō yāpyasañjñitāḥ| susādhvapi kr̥taṁ yēṣu karma yātrākaraṁ bhavēt

सन्ति चाप्यपरे रोगा येषु कर्म न सिध्यति। अपि यत्नक्र̥तं बालैर्न तान विद्वानुपाचरेत

santi cāpyaparē rōgā yēṣu karma na sidhyati| api yatnakr̥taṁ bālairna tān vidvānupācarēt

साध्याश्चैवाप्यसाध्याश्च व्याधयो द्विविधाः स्म्र̥ताः। म्र̥दुदारुणभेदेन ते भवन्ति चतुर्विधाः

sādhyāścaivāpyasādhyāśca vyādhayō dvividhāḥ smr̥tāḥ| mr̥dudāruṇabhēdēna tē bhavanti caturvidhāḥ

त एवापरिसङ्ख्येया भिद्यमाना भवन्ति हि। रुजावर्णसमुत्थानस्थानसंस्थाननामभिः

ta ēvāparisaṅkhyēyā bhidyamānā bhavanti hi| rujāvarṇasamutthānasthānasaṁsthānanāmabhiḥ

व्यवस्थाकरणं तेषां यथास्थूलेषु सङ्ग्रहः। तथा प्रक्र̥तिसामान्यं विकारेषूपदिश्यते

vyavasthākaraṇaṁ tēṣāṁ yathāsthūlēṣu saṅgrahaḥ| tathā prakr̥tisāmānyaṁ vikārēṣūpadiśyatē

विकारनामाकुशलो न जिह्रीयात कदाचन। न हि सर्वविकाराणां नामतोऽस्ति ध्रुवा स्थितिः

vikāranāmākuśalō na jihrīyāt kadācana| na hi sarvavikārāṇāṁ nāmatō'sti dhruvā sthitiḥ

स एव कुपितो दोषः समुत्थानविशेषतः। स्थानान्तरगतश्चैव जनयत्यामयान बहून

sa ēva kupitō dōṣaḥ samutthānaviśēṣataḥ| sthānāntaragataścaiva janayatyāmayān bahūn

तस्माद्विकारप्रक्र̥तीरधिष्ठानान्तराणि च। समुत्थानविशेषांश्च बुद्ध्वा कर्म समाचरेत

tasmādvikāraprakr̥tīradhiṣṭhānāntarāṇi ca| samutthānaviśēṣāṁśca buddhvā karma samācarēt

यो ह्येतत्त्रितयं ज्ञात्वा कर्माण्यारभते भिषक। ज्ञानपूर्वं यथान्यायं स कर्मसु न मुह्यति

yō hyētattritayaṁ jñātvā karmāṇyārabhatē bhiṣak| jñānapūrvaṁ yathānyāyaṁ sa karmasu na muhyati

नित्याः प्राणभ्र̥तां देहे वातपित्तकफास्त्रयः। विक्र̥ताः प्रक्र̥तिस्था वा तान बुभुत्सेत पण्डितः

nityāḥ prāṇabhr̥tāṁ dēhē vātapittakaphāstrayaḥ| vikr̥tāḥ prakr̥tisthā vā tān bubhutsēta paṇḍitaḥ

उत्साहोच्छ्वासनिः श्वासचेष्टा धातुगतिः समा। समो मोक्षो गतिमतां वायोः कर्माविकारजम

utsāhōcchvāsaniḥ śvāsacēṣṭā dhātugatiḥ samā| samō mōkṣō gatimatāṁ vāyōḥ karmāvikārajam

दर्शनं पक्तिरूष्मा च क्षुत्त्र̥ष्णा देहमार्दवम। प्रभा प्रसादो मेधा च पित्तकर्माविकारजम

darśanaṁ paktirūṣmā ca kṣuttr̥ṣṇā dēhamārdavam| prabhā prasādō mēdhā ca pittakarmāvikārajam

स्नेहो बन्धः स्थिरत्वं च गौरवं व्र̥षता बलम। क्षमा ध्र̥तिरलोभश्च कफकर्माविकारजम

snēhō bandhaḥ sthiratvaṁ ca gauravaṁ vr̥ṣatā balam| kṣamā dhr̥tiralōbhaśca kaphakarmāvikārajam

वाते पित्ते कफे चैव क्षीणे लक्षणमुच्यते। कर्मणः प्राक्र̥ताद्धानिर्व्र̥द्धिर्वाऽपि विरोधिनाम

vātē pittē kaphē caiva kṣīṇē lakṣaṇamucyatē| karmaṇaḥ prākr̥tāddhānirvr̥ddhirvā'pi virōdhinām

दोषप्रक्र̥तिवैशेष्यं नियतं व्र̥द्धिलक्षणम। दोषाणां प्रक्र̥तिर्हानिर्व्र̥द्धिश्चैवं परीक्ष्यते

dōṣaprakr̥tivaiśēṣyaṁ niyataṁ vr̥ddhilakṣaṇam| dōṣāṇāṁ prakr̥tirhānirvr̥ddhiścaivaṁ parīkṣyatē

तत्र श्लोकाः- सङ्ख्यां निमित्तं रूपाणि शोथानां साध्यतां न च। तेषां तेषां विकाराणां शोथांस्तांस्तांश्च पूर्वजान

tatra ślōkāḥ- saṅkhyāṁ nimittaṁ rūpāṇi śōthānāṁ sādhyatāṁ na ca| tēṣāṁ tēṣāṁ vikārāṇāṁ śōthāṁstāṁstāṁśca pūrvajān

विधिभेदं विकाराणां त्रिविधं बोध्यसङ्ग्रहम। प्राक्र̥तं कर्म दोषाणां लक्षणं हानिव्र̥द्धिषु

vidhibhēdaṁ vikārāṇāṁ trividhaṁ bōdhyasaṅgraham| prākr̥taṁ karma dōṣāṇāṁ lakṣaṇaṁ hānivr̥ddhiṣu

वीतमोहरजोदोषलोभमानमदस्प्र̥हः। व्याख्यातवांस्त्रिशोथीये रोगाध्याये पुनर्वसुः

vītamōharajōdōṣalōbhamānamadaspr̥haḥ| vyākhyātavāṁstriśōthīyē rōgādhyāyē punarvasuḥ

इत्यग्निवेशक्र̥ते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्क्र̥ते श्लोकस्थाने त्रिशोथीयो नामाष्टादशोऽध्यायः

ityagnivēśakr̥tē tantrē carakapratisaṁskr̥tē ślōkasthānē triśōthīyō nāmāṣṭādaśō'dhyāyaḥ