इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीय उवोद्धात पादे भार्गवचरिते अमावसुवंशानुकीर्त्तनं नाम षट्षष्टितमो ऽध्यायः।। 66।। आयोः पुत्रा महात्मानः पञ्चैवासन्महाबलाः। स्वर्भानुत नयायां ते प्रभायां जज्ञिरे नृपाः।।

iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte madhyamabhāge tṛtīya uvoddhāta pāde bhārgavacarite amāvasuvaṃśānukīrttanaṃ nāma ṣaṭṣaṣṭitamo 'dhyāyaḥ|| 66|| āyoḥ putrā mahātmānaḥ pañcaivāsanmahābalāḥ| svarbhānuta nayāyāṃ te prabhāyāṃ jajñire nṛpāḥ||

नहुषः प्रथमस्तेषां क्षत्रवृद्धस्ततः स्मृतः। रंभो रजिरनेनाश्च त्रिषु लोकेषु विश्रुताः।।

nahuṣaḥ prathamasteṣāṃ kṣatravṛddhastataḥ smṛtaḥ| raṃbho rajiranenāśca triṣu lokeṣu viśrutāḥ||

क्षत्रवृद्धात्मजश्चैव सुनहोत्रो महायशाः। सुनहोत्रस्य दायादास्त्रयः परमधार्मिकाः।।

kṣatravṛddhātmajaścaiva sunahotro mahāyaśāḥ| sunahotrasya dāyādāstrayaḥ paramadhārmikāḥ||

काशः शलश्च द्वावेतौ तथा गृत्समदः प्रभुः। पुत्रो गृत्समदस्यापि शुनको यस्य शौनकः।।

kāśaḥ śalaśca dvāvetau tathā gṛtsamadaḥ prabhuḥ| putro gṛtsamadasyāpi śunako yasya śaunakaḥ||

ब्राह्मणाः क्षत्रियाश्चैव वैश्याः शूद्रास्तथैव च। एतस्य वंशेसंभूता विचित्रैः कर्मभिर्द्विजाः।।

brāhmaṇāḥ kṣatriyāścaiva vaiśyāḥ śūdrāstathaiva ca| etasya vaṃśesaṃbhūtā vicitraiḥ karmabhirdvijāḥ||

शलात्मजो ह्यार्ष्टिषेणः शिशिरस्तस्य जात्मजः। शौनकाश्चार्ष्टिषेणाश्च क्षत्रोपेता द्विजातयः।।

śalātmajo hyārṣṭiṣeṇaḥ śiśirastasya jātmajaḥ| śaunakāścārṣṭiṣeṇāśca kṣatropetā dvijātayaḥ||

काश्यस्य काशिपो राजा पुत्रो दीर्घतपास्तथा। धन्वश्च दीर्घतपसो विद्वान्धन्वन्तरीस्ततः।।

kāśyasya kāśipo rājā putro dīrghatapāstathā| dhanvaśca dīrghatapaso vidvāndhanvantarīstataḥ||

तपसोंऽते महातेजा जातो वृद्धस्य धीमतः। अथैनमृषयः प्रोचुः सूतं वाक्यमिद पुनः।।

tapasoṃ'te mahātejā jāto vṛddhasya dhīmataḥ| athainamṛṣayaḥ procuḥ sūtaṃ vākyamida punaḥ||

कश्च धन्वन्तरिर्देवो मानुषेष्विह जज्ञिवान। एतद्वेदितुमिच्छामस्तन्नोब्रूहि परन्तप।।

kaśca dhanvantarirdevo mānuṣeṣviha jajñivān| etadveditumicchāmastannobrūhi parantapa||

धन्वन्तरेः संभवो ऽयं श्रूयतामिह वै द्विजाः। स संभूतः समुद्रान्ते मथ्यमाने ऽमृते पुरा।।

dhanvantareḥ saṃbhavo 'yaṃ śrūyatāmiha vai dvijāḥ| sa saṃbhūtaḥ samudrānte mathyamāne 'mṛte purā||

उत्पन्नः कलशात्पूर्वं सर्वतश्च श्रिया वृतः। सद्यःसंसिद्धकार्यं तं दृष्ट्वा विष्णुखस्थितः।।

utpannaḥ kalaśātpūrvaṃ sarvataśca śriyā vṛtaḥ| sadyaḥsaṃsiddhakāryaṃ taṃ dṛṣṭvā viṣṇukhasthitaḥ||

अब्जस्त्वमिति होवाच तस्मादब्जस्तु स स्मृतः। अब्जः प्रोवाच विष्णुं तं तनयो ऽस्मि तव प्रभो।।

abjastvamiti hovāca tasmādabjastu sa smṛtaḥ| abjaḥ provāca viṣṇuṃ taṃ tanayo 'smi tava prabho||

विधत्स्व भागं स्थानं च मम लोके सुरोत्तम। एवमुक्तः स दृष्ट्वा तु तथ्यं प्रोवाच स प्रभुः।।

vidhatsva bhāgaṃ sthānaṃ ca mama loke surottama| evamuktaḥ sa dṛṣṭvā tu tathyaṃ provāca sa prabhuḥ||

कृतो यज्ञविभागस्तु दैतेयैर्हि सुरैस्तथा। वेदेषु विधियुक्तं च विधिहोत्रं महर्षिभिः।।

kṛto yajñavibhāgastu daiteyairhi suraistathā| vedeṣu vidhiyuktaṃ ca vidhihotraṃ maharṣibhiḥ||

न सक्यमिह होमं वै तुभ्यं कर्तुं कदायन। अर्वाक्सूतो ऽसि हे देव तव मन्त्रो न वै प्रभो।।

na sakyamiha homaṃ vai tubhyaṃ kartuṃ kadāyana| arvāksūto 'si he deva tava mantro na vai prabho||

द्वितीयायां तु संभूत्यां लोके ख्यातिं गमिष्यसि। अणिमादियुतां सिद्धिं गतस्तत्र भविष्यसि।।

dvitīyāyāṃ tu saṃbhūtyāṃ loke khyātiṃ gamiṣyasi| aṇimādiyutāṃ siddhiṃ gatastatra bhaviṣyasi||

एतेनैव शरीरेण देवत्वं प्राप्स्यसि प्रभो। चा (च) तुर्मन्त्रैर्घृतैर्गव्यैर्यक्ष्यन्ते त्वां द्विजातयः।।

etenaiva śarīreṇa devatvaṃ prāpsyasi prabho| cā (ca) turmantrairghṛtairgavyairyakṣyante tvāṃ dvijātayaḥ||

अथ वा त्वं पुनश्चैव ह्यायुर्वेदं विधास्यसि। अवश्यभावीह्यर्थो ऽयं प्राग्दृष्टस्त्वब्जयोनिना।।

atha vā tvaṃ punaścaiva hyāyurvedaṃ vidhāsyasi| avaśyabhāvīhyartho 'yaṃ prāgdṛṣṭastvabjayoninā||

द्वितीयं द्वापर प्राप्य भविता त्वं न संशयः। तस्मात्तस्मै वरं दत्त्वा विष्णुरन्तर्दधे ततः।।

dvitīyaṃ dvāpara prāpya bhavitā tvaṃ na saṃśayaḥ| tasmāttasmai varaṃ dattvā viṣṇurantardadhe tataḥ||

द्वितीये द्वापरे प्राप्ते सौनहोत्रः स काशिराट। पुत्रकामस्तपस्तेपे नृपो दीर्घतपास्तथा।।

dvitīye dvāpare prāpte saunahotraḥ sa kāśirāṭ| putrakāmastapastepe nṛpo dīrghatapāstathā||

अब्जं देवं तु पुत्रार्थे ह्यारिराधयिषुर्नृपः। वरेण च्छन्दयामास ततो धन्वन्तरिर्नृपम।।

abjaṃ devaṃ tu putrārthe hyārirādhayiṣurnṛpaḥ| vareṇa cchandayāmāsa tato dhanvantarirnṛpam||

भगवन्यदि तुष्टस्त्वं पुत्रो मे गतिमान्भवेः। तथेति समनुज्ञाय तत्रैवान्तरधात्प्रभुः।।

bhagavanyadi tuṣṭastvaṃ putro me gatimānbhaveḥ| tatheti samanujñāya tatraivāntaradhātprabhuḥ||

तस्य गेहे समुत्पन्नो देवो धन्वन्तरिस्तदा। काशिराजो महाराजः सर्व रोगप्रणाशनः।।

tasya gehe samutpanno devo dhanvantaristadā| kāśirājo mahārājaḥ sarva rogapraṇāśanaḥ||

आयुर्वेदं भरद्वाजात्प्राप्येह सभिषक्क्रियम। तमष्टधा पुनर्व्यस्य शिष्येभ्यः प्रत्यपादयत।।

āyurvedaṃ bharadvājātprāpyeha sabhiṣakkriyam| tamaṣṭadhā punarvyasya śiṣyebhyaḥ pratyapādayat||

धन्वन्तरिसुतश्चापि केतुमानिति विश्रुतः। अथ केतुमतः पुत्रो जज्ञे भीमरथो नृपः।।

dhanvantarisutaścāpi ketumāniti viśrutaḥ| atha ketumataḥ putro jajñe bhīmaratho nṛpaḥ||

पुत्रो भीमरथस्यापि जातो धीमान्प्रजेश्वरः। दिवोदास इति ख्यातो वाराणस्यधिपो ऽभवत।।

putro bhīmarathasyāpi jāto dhīmānprajeśvaraḥ| divodāsa iti khyāto vārāṇasyadhipo 'bhavat||

एतस्मिन्नेव काले तु पुरीं वारामसीं पुरा। शून्यां निवेशयामास क्षेमको नाम राक्षसः।।

etasminneva kāle tu purīṃ vārāmasīṃ purā| śūnyāṃ niveśayāmāsa kṣemako nāma rākṣasaḥ||

शप्ता हि सा पुरी पूर्वं निकुंभेन महात्मना। शून्या वर्षसहस्रं वै भवित्रीति पुनः पुनः।।

śaptā hi sā purī pūrvaṃ nikuṃbhena mahātmanā| śūnyā varṣasahasraṃ vai bhavitrīti punaḥ punaḥ||

तस्यां तु शप्तमात्रायां दिवोदासः प्रजेश्वरः। विषयान्ते पुरीं रम्यां गोमत्यां संन्यवेशयत।।

tasyāṃ tu śaptamātrāyāṃ divodāsaḥ prajeśvaraḥ| viṣayānte purīṃ ramyāṃ gomatyāṃ saṃnyaveśayat||

वाराणसीं किमर्थं तां निकुंभः शप्तवान्पुरा। निकुंभश्चापि धर्मात्मा सिद्धक्षेत्रं शशाप यः।।

vārāṇasīṃ kimarthaṃ tāṃ nikuṃbhaḥ śaptavānpurā| nikuṃbhaścāpi dharmātmā siddhakṣetraṃ śaśāpa yaḥ||

दिवोदासस्तु राजर्षिर्नगरीं प्राप्य पार्थिवः। वसते स महातेजाः स्फीतायां वै नराधिपः।।

divodāsastu rājarṣirnagarīṃ prāpya pārthivaḥ| vasate sa mahātejāḥ sphītāyāṃ vai narādhipaḥ||

एतस्मिन्नेव काले तु कृतदारो महेश्वरः। देव्याः स प्रियकामस्तु वसन्वै श्वशुरान्तिके।।

etasminneva kāle tu kṛtadāro maheśvaraḥ| devyāḥ sa priyakāmastu vasanvai śvaśurāntike||

देवाज्ञया पारिषदा विश्वरुपास्तपोधनाः। पूर्वोक्तरूपसंवेषैस्तोषयन्ति महेश्वरीम।।

devājñayā pāriṣadā viśvarupāstapodhanāḥ| pūrvoktarūpasaṃveṣaistoṣayanti maheśvarīm||

हृष्यते तैर्महादेवो मेना नैव तु तुष्यति। जुगुप्सते सा नित्यं वै देवं देवीं तथैव च।।

hṛṣyate tairmahādevo menā naiva tu tuṣyati| jugupsate sā nityaṃ vai devaṃ devīṃ tathaiva ca||

मम पार्श्वे त्वनाचारस्तव भर्त्ता महेश्वरः। दरिद्रः सर्वथैवेह हा कष्टं लज्जते न वै।।

mama pārśve tvanācārastava bharttā maheśvaraḥ| daridraḥ sarvathaiveha hā kaṣṭaṃ lajjate na vai||

मात्रा तथोक्ता वचसा स्त्रीस्वभावान्न चक्षमे। स्मितं कृत्वा तु वरदा हरपार्श्वमथागमत।।

mātrā tathoktā vacasā strīsvabhāvānna cakṣame| smitaṃ kṛtvā tu varadā harapārśvamathāgamat||

विषण्णवदना देवी महादेवमभाषत। नेह वत्स्याम्यहं देव नय मां स्वं निवेशनम।।

viṣaṇṇavadanā devī mahādevamabhāṣata| neha vatsyāmyahaṃ deva naya māṃ svaṃ niveśanam||

तथोक्तस्तु महादेवः सर्वांल्लोकान्निरीक्ष्य ह। वासार्थं रोचयामास पृथिव्यां तु द्विजोत्तमाः।।

tathoktastu mahādevaḥ sarvāṃllokānnirīkṣya ha| vāsārthaṃ rocayāmāsa pṛthivyāṃ tu dvijottamāḥ||

वाराणसीं महातेजाः सिद्धक्षेत्रं महेश्वरः। दिवोदासेन तां ज्ञात्वा निविष्टां नगरीं भवः।।

vārāṇasīṃ mahātejāḥ siddhakṣetraṃ maheśvaraḥ| divodāsena tāṃ jñātvā niviṣṭāṃ nagarīṃ bhavaḥ||

पार्श्वस्थं स समाहूय गणेशं क्षेममब्रवीत। गणेश्वर पुरीं गत्वा शून्यां वाराणसीं कुरु।।

pārśvasthaṃ sa samāhūya gaṇeśaṃ kṣemamabravīt| gaṇeśvara purīṃ gatvā śūnyāṃ vārāṇasīṃ kuru||

मृदुना चाभ्युपायेन अतिवीर्यः स पार्थिवः। ततो गत्वा निकुंभस्तु पुरीं वाराणसीं पुरा।।

mṛdunā cābhyupāyena ativīryaḥ sa pārthivaḥ| tato gatvā nikuṃbhastu purīṃ vārāṇasīṃ purā||

स्वप्ने संदर्शयामास मङ्कनं नामतो द्विजम। श्रेयस्ते ऽहं करिष्यामि स्थानं मे रोचयानघ।।

svapne saṃdarśayāmāsa maṅkanaṃ nāmato dvijam| śreyaste 'haṃ kariṣyāmi sthānaṃ me rocayānagha||

मद्रूपां प्रतिमां कृत्वा नगर्यन्ते निवेशय। तथा स्वप्ने यथा दृष्टं सर्वं कारितवान्द्विजः।।

madrūpāṃ pratimāṃ kṛtvā nagaryante niveśaya| tathā svapne yathā dṛṣṭaṃ sarvaṃ kāritavāndvijaḥ||

नगरीद्वार्यनुज्ञाप्य राजानं तु यथाविधि। पूजा तुमहती चैव नित्यमेव प्रयुज्यते।।

nagarīdvāryanujñāpya rājānaṃ tu yathāvidhi| pūjā tumahatī caiva nityameva prayujyate||

गन्धैर्धूपैश्च वाल्यैश्च प्रेक्षणीयेस्तथैव च। अन्नप्रदानयुक्तैश्च ह्यत्यद्भुतमिवाभवत।।

gandhairdhūpaiśca vālyaiśca prekṣaṇīyestathaiva ca| annapradānayuktaiśca hyatyadbhutamivābhavat||

एवं संपूज्यते तत्र नित्यमेव गणेश्वरः। ततो वरसहस्राणि नागराणां प्रयच्छति।।

evaṃ saṃpūjyate tatra nityameva gaṇeśvaraḥ| tato varasahasrāṇi nāgarāṇāṃ prayacchati||

पुत्रान्हिरण्यमायूंषि सर्वकामांस्तथैव च। राज्ञस्तु महिषी श्रेष्टा सुयशा नाम विश्रुता।।

putrānhiraṇyamāyūṃṣi sarvakāmāṃstathaiva ca| rājñastu mahiṣī śreṣṭā suyaśā nāma viśrutā||

पुत्रार्थमागता साध्वी राज्ञा देवी प्रचोदिता। पूजां तु विपुलां कृत्वा देवी पुत्रानयाचत।।

putrārthamāgatā sādhvī rājñā devī pracoditā| pūjāṃ tu vipulāṃ kṛtvā devī putrānayācata||

पुनः पुनरथागत्य बहुशः पुत्रकारणात। न प्रयच्छति पुत्रांस्तु निकुंभः कारणेन तु।।

punaḥ punarathāgatya bahuśaḥ putrakāraṇāt| na prayacchati putrāṃstu nikuṃbhaḥ kāraṇena tu||

क्रुध्यते यदि राजा तु तत किञ्चित्प्रवर्त्तते। अथ दीर्घेण कालेन क्रोधो राजानमाविशत।।

krudhyate yadi rājā tu tata kiñcitpravarttate| atha dīrgheṇa kālena krodho rājānamāviśat||

भूतं त्विदं मंहद्द्वारि नागराणां प्रयच्छति। प्रीत्या वरांश्च शतशो न किञ्चिन्नः प्रयच्छति।।

bhūtaṃ tvidaṃ maṃhaddvāri nāgarāṇāṃ prayacchati| prītyā varāṃśca śataśo na kiñcinnaḥ prayacchati||

मामकैः पूज्यते नित्यं नगर्यां मम चैव तु। स याचितश्च बहुशो देव्या मे पुत्रकारणात।।

māmakaiḥ pūjyate nityaṃ nagaryāṃ mama caiva tu| sa yācitaśca bahuśo devyā me putrakāraṇāt||

न ददाति च पुत्रं मे कृतघ्नो बहुभोजनः। अतो नार्हति पूजा तु मत्सकाशात्कथञ्चन।।

na dadāti ca putraṃ me kṛtaghno bahubhojanaḥ| ato nārhati pūjā tu matsakāśātkathañcana||

तस्मात्तु नाशयिष्यामितस्य स्थानं दुरात्मनः। एवं तु स विनिश्चित्य दुरात्मा राजकिल्बिषी।।

tasmāttu nāśayiṣyāmitasya sthānaṃ durātmanaḥ| evaṃ tu sa viniścitya durātmā rājakilbiṣī||

स्थानं गणपतेश्तस्य नाशयामास दुर्मतिः। भग्नमायतनं दृष्ट्वा राजानमशपत्प्रभुः।।

sthānaṃ gaṇapateśtasya nāśayāmāsa durmatiḥ| bhagnamāyatanaṃ dṛṣṭvā rājānamaśapatprabhuḥ||

यस्माद्विनापराधं मे त्वया स्थानं विनाशितम। अकस्मात्तु पुरी शून्या भवित्रीते नराधिप।।

yasmādvināparādhaṃ me tvayā sthānaṃ vināśitam| akasmāttu purī śūnyā bhavitrīte narādhipa||

ततस्तेन तु शापेन शून्या वाराणसी तदा। शप्त्वा पुरीं निकुंभस्तु महादेवमथानयत।।

tatastena tu śāpena śūnyā vārāṇasī tadā| śaptvā purīṃ nikuṃbhastu mahādevamathānayat||

शून्यां पुरीं महा देवो निर्ममे पदमात्मनः। तुल्यां देवविभूत्या तु देव्याश्चैव महामनाः।।

śūnyāṃ purīṃ mahā devo nirmame padamātmanaḥ| tulyāṃ devavibhūtyā tu devyāścaiva mahāmanāḥ||

रमते तत्र वै देवी ह्यैश्वर्यात्सा तु विस्मिता। देव्या क्रीडार्थमीशानो देवो वाक्यमथाब्रवीत।।

ramate tatra vai devī hyaiśvaryātsā tu vismitā| devyā krīḍārthamīśāno devo vākyamathābravīt||

नाहं वेश्म विमोक्ष्यामि ह्यविमुक्तं हि मे गृहम। प्रहस्यैनामथोवाच ह्यविमुक्तं हि मे गृहम। नाहं देवि गमिष्यामि त्वन्यत्रेदं विहाय वै।।

nāhaṃ veśma vimokṣyāmi hyavimuktaṃ hi me gṛham| prahasyaināmathovāca hyavimuktaṃ hi me gṛham| nāhaṃ devi gamiṣyāmi tvanyatredaṃ vihāya vai||

मया सह रमस्वेह क्षेत्रे भामिन्यनुत्तमे। तस्मात्तदविमुक्तं हि प्रोक्तं देवेन वै स्वयम।।

mayā saha ramasveha kṣetre bhāminyanuttame| tasmāttadavimuktaṃ hi proktaṃ devena vai svayam||

एवं वाराणसी शप्ता ह्यविमुक्तं च कीर्त्तिता। यस्मिन्वसेद्भवो देवः सर्वदेवनमस्कृतः।।

evaṃ vārāṇasī śaptā hyavimuktaṃ ca kīrttitā| yasminvasedbhavo devaḥ sarvadevanamaskṛtaḥ||

युगेषु त्रिषु धर्मात्मा सह देव्या महेश्वरः। अन्तर्द्धानं कलौ याति तत्पुरं तु महात्मनः।।

yugeṣu triṣu dharmātmā saha devyā maheśvaraḥ| antarddhānaṃ kalau yāti tatpuraṃ tu mahātmanaḥ||

अन्तर्हिते पुरे तस्मिन्पुरी सा वसते पुनः। एवं वाराणसी शप्ता निवेशं पुनरागता।।

antarhite pure tasminpurī sā vasate punaḥ| evaṃ vārāṇasī śaptā niveśaṃ punarāgatā||

भद्रसेनस्य पुत्राणां शतमुत्तमधन्विनाम। हत्वा निवेशयामास दिवोदासो नराधिपः।।

bhadrasenasya putrāṇāṃ śatamuttamadhanvinām| hatvā niveśayāmāsa divodāso narādhipaḥ||

भद्रसेनस्य राज्यं तु हतं तेन बलीयसा। भद्रसेनस्य पुत्रस्तु दुर्मदो नाम नामतः।।

bhadrasenasya rājyaṃ tu hataṃ tena balīyasā| bhadrasenasya putrastu durmado nāma nāmataḥ||

दिवोदासेन बालेति घृणया स विसर्जितः। दिवोदासाद्दृषद्वत्यां वीरो जज्ञे प्रतर्द्दनः।।

divodāsena bāleti ghṛṇayā sa visarjitaḥ| divodāsāddṛṣadvatyāṃ vīro jajñe pratarddanaḥ||

तेन पुत्रेण बालेन प्रहृतं तस्य वै पुनः। वैरस्यान्त महाराज तदा तेन विधित्सता।।

tena putreṇa bālena prahṛtaṃ tasya vai punaḥ| vairasyānta mahārāja tadā tena vidhitsatā||

प्रतर्दनस्य पुत्रौ द्वौ वत्सो गर्गश्च विश्रुतौ। वत्सपुत्रो ह्यलर्कस्तु सन्नतिस्तस्य चात्मजः।।

pratardanasya putrau dvau vatso gargaśca viśrutau| vatsaputro hyalarkastu sannatistasya cātmajaḥ||

अलर्कं प्रति राजर्षिं श्रोकों गीतः पुरातनैः। षष्टिवर्षसहस्राणि षष्टिवर्षशतानि च।।

alarkaṃ prati rājarṣiṃ śrokoṃ gītaḥ purātanaiḥ| ṣaṣṭivarṣasahasrāṇi ṣaṣṭivarṣaśatāni ca||

युवा रूपेण संपन्नो ह्यलर्कः काशिसत्तमः। लोपामुद्राप्रसादेन परमायुरवाप्तवान।।

yuvā rūpeṇa saṃpanno hyalarkaḥ kāśisattamaḥ| lopāmudrāprasādena paramāyuravāptavān||

शापस्यान्ते महाबाहुर्हत्वा क्षेमकराक्षसम। रम्यामावासयामास पुरीं वाराणसीं नृपः।।

śāpasyānte mahābāhurhatvā kṣemakarākṣasam| ramyāmāvāsayāmāsa purīṃ vārāṇasīṃ nṛpaḥ||

सन्नतेरपि दायादः सुनीथो नाम धार्मिकः। सुनीथस्य तु दायादः क्षैमाख्यो नाम धार्मिकः।।

sannaterapi dāyādaḥ sunītho nāma dhārmikaḥ| sunīthasya tu dāyādaḥ kṣaimākhyo nāma dhārmikaḥ||

क्षेमस्य केतुमान्पुत्रः सुकेतुस्तस्य चात्मजः। सुकेतुतनयश्चापि धर्मकेतुरिति श्रुतः।।

kṣemasya ketumānputraḥ suketustasya cātmajaḥ| suketutanayaścāpi dharmaketuriti śrutaḥ||

धर्मकेतोस्तु दायादः सत्यकेतुर्महारथः। सत्यकेतुसुतश्चापि विभुर्नाम प्रजेश्वरः।।

dharmaketostu dāyādaḥ satyaketurmahārathaḥ| satyaketusutaścāpi vibhurnāma prajeśvaraḥ||

सुविभुस्तु विभोः पुत्रः सुकुमारस्ततः स्मृतः। सुकुमारस्य पुत्रस्तु धृष्टकेतुः सुधार्मिकः।।

suvibhustu vibhoḥ putraḥ sukumārastataḥ smṛtaḥ| sukumārasya putrastu dhṛṣṭaketuḥ sudhārmikaḥ||

धृष्टकेतोस्तु दायादो वेणुहोत्रः प्रजेश्वरः। वेणुहोत्रसुतश्चापि गार्ग्यो वै नाम विश्रुतः।।

dhṛṣṭaketostu dāyādo veṇuhotraḥ prajeśvaraḥ| veṇuhotrasutaścāpi gārgyo vai nāma viśrutaḥ||

गार्ग्यस्य गर्गभूमिस्तु वंशो वत्सस्य धीमतः। ब्राह्मणाः क्षत्रियाश्चैव तयोः पुत्राः सुधार्मिकाः।।

gārgyasya gargabhūmistu vaṃśo vatsasya dhīmataḥ| brāhmaṇāḥ kṣatriyāścaiva tayoḥ putrāḥ sudhārmikāḥ||

विक्रान्ता बलवन्तश्च सिहतुल्यपराक्रमाः। इत्येते काश्यपाः प्रोक्ता रजेरपि निबोधत।।

vikrāntā balavantaśca sihatulyaparākramāḥ| ityete kāśyapāḥ proktā rajerapi nibodhata||

रजेः पुत्रशतान्यासन्पञ्च वीर्यवतो भुवि। राजेयमिति विख्यातं क्षत्र सिंद्रभयावहम।।

rajeḥ putraśatānyāsanpañca vīryavato bhuvi| rājeyamiti vikhyātaṃ kṣatra siṃdrabhayāvaham||

तदा देवासुरे युद्धे समुत्पन्ने सुदारुणे। देवाश्चैवासुराश्चैव पितामहमथाब्रुवन।।

tadā devāsure yuddhe samutpanne sudāruṇe| devāścaivāsurāścaiva pitāmahamathābruvan||

आवयोर्भगवन्युद्धे विजेता को भविष्यति। ब्रूहि नः सर्वलोकेश श्रोतुमिच्छामहे वयम।।

āvayorbhagavanyuddhe vijetā ko bhaviṣyati| brūhi naḥ sarvalokeśa śrotumicchāmahe vayam||

ब्रह्मोवाच। येषामर्थाय संग्रामे रजिरात्तायुधः प्रभुः। योत्स्यते ते विजष्यन्ते त्रींल्लोकान्नात्र संशयः।।

brahmovāca| yeṣāmarthāya saṃgrāme rajirāttāyudhaḥ prabhuḥ| yotsyate te vijaṣyante trīṃllokānnātra saṃśayaḥ||

रजिर्यतस्ततो लक्ष्मीर्यतो लक्ष्मीस्ततो धृतिः। यतो धृतिस्ततो धर्मो यतो धर्मस्ततो जयः।।

rajiryatastato lakṣmīryato lakṣmīstato dhṛtiḥ| yato dhṛtistato dharmo yato dharmastato jayaḥ||

ते देवा दानवाः सर्वे ततः श्रुत्वा रजेर्जयम। अभ्ययुर्जयमिच्छन्तः स्तुवन्तो राजसत्तमम।।

te devā dānavāḥ sarve tataḥ śrutvā rajerjayam| abhyayurjayamicchantaḥ stuvanto rājasattamam||

ते हृष्टमनसः सर्वे राजानं देवदानवाः। ऊचुरस्मज्जयाय त्वं गृहाम वरकार्मुकम।।

te hṛṣṭamanasaḥ sarve rājānaṃ devadānavāḥ| ūcurasmajjayāya tvaṃ gṛhāma varakārmukam||

अहं जेष्यामि भो दैत्या देवाञ्च्छ क्रपुरोगमान। इन्द्रो भवामि धर्मात्मा ततो योत्स्ये रणाजिरे।।

ahaṃ jeṣyāmi bho daityā devāñccha krapurogamān| indro bhavāmi dharmātmā tato yotsye raṇājire||

अस्माकमिन्द्रः प्रह्लादस्तस्यार्थे विजयामहे। अस्मिन्तु समये राजंस्तिष्ठेथा देवनोदिते।।

asmākamindraḥ prahlādastasyārthe vijayāmahe| asmintu samaye rājaṃstiṣṭhethā devanodite||

स तथेति ब्रुवन्नेव देवैरप्यभिनोदितः। भविष्यसींद्रो जित्वेति देवैरपि निमन्त्रितः।।

sa tatheti bruvanneva devairapyabhinoditaḥ| bhaviṣyasīṃdro jitveti devairapi nimantritaḥ||

जघान दानवान्सर्वान्ये ऽवध्या वज्रपाणयः। स विप्रनष्टां देवानां परमश्रीः श्रियं वशी।।

jaghāna dānavānsarvānye 'vadhyā vajrapāṇayaḥ| sa vipranaṣṭāṃ devānāṃ paramaśrīḥ śriyaṃ vaśī||

निहत्य दानवान्सर्वा नाजहार रजिः प्रभुः। तं तथाह रजिं तत्र देवैः सह शतक्रतुः।।

nihatya dānavānsarvā nājahāra rajiḥ prabhuḥ| taṃ tathāha rajiṃ tatra devaiḥ saha śatakratuḥ||

रजिपुत्रो ऽहमित्युक्त्वा पुनरेवाब्रहवीद्वचः। इन्द्रो ऽसि राजन्देवानां सर्वेषां नात्र संशयः।।

rajiputro 'hamityuktvā punarevābrahavīdvacaḥ| indro 'si rājandevānāṃ sarveṣāṃ nātra saṃśayaḥ||

यस्याहमिन्द्रः पुत्रस्ते ख्यातिं यास्यामि शत्रुहन। स तु शक्रवचः श्रुत्वा वञ्चितस्तेन मायया।।

yasyāhamindraḥ putraste khyātiṃ yāsyāmi śatruhan| sa tu śakravacaḥ śrutvā vañcitastena māyayā||

तथेत्येवाह वै राजा प्रीयमाणः शतक्रतुम। तस्मिंस्तु देवसदृशे दिवं प्राप्ते महीपतौ।।

tathetyevāha vai rājā prīyamāṇaḥ śatakratum| tasmiṃstu devasadṛśe divaṃ prāpte mahīpatau||

दायाद्यमिन्द्रादा जह्नुराचार्यतनया रजेः। तानि पुत्रशतान्यस्य तच्च स्थानं शचीपतेः।।

dāyādyamindrādā jahnurācāryatanayā rajeḥ| tāni putraśatānyasya tacca sthānaṃ śacīpateḥ||

समाक्रामन्त बहुधा स्वर्गलोकं त्रिविष्टपम। ततः काले बहुतिथे समतीते महाबलः।।

samākrāmanta bahudhā svargalokaṃ triviṣṭapam| tataḥ kāle bahutithe samatīte mahābalaḥ||

हतराज्यो ऽब्रवीच्छक्रो हतभागो बृहस्पतिम। बदरी फलमात्रं वै पुरोडाशं विधत्स्व मे।।

hatarājyo 'bravīcchakro hatabhāgo bṛhaspatim| badarī phalamātraṃ vai puroḍāśaṃ vidhatsva me||

ब्रह्मर्षे येन तिष्ठेयं तेजसाप्यायितस्ततः। ब्रह्मन्कृशो ऽहं विमना त्दृतराज्यो हृतासनः।।

brahmarṣe yena tiṣṭheyaṃ tejasāpyāyitastataḥ| brahmankṛśo 'haṃ vimanā tdṛtarājyo hṛtāsanaḥ||

हतौजा दुर्बलो युद्धे रजिपुत्रेः प्रसीद मे। यद्येवं चोदितःशक्र त्वयास्यां पूर्वमेव हि।।

hataujā durbalo yuddhe rajiputreḥ prasīda me| yadyevaṃ coditaḥśakra tvayāsyāṃ pūrvameva hi||

नाभविष्यत्त्वत्प्रियार्थमकर्त्तव्यं ममानघ। प्रयतिष्यामि देवेन्द्र त्वद्धितार्थं महाद्युते।।

nābhaviṣyattvatpriyārthamakarttavyaṃ mamānagha| prayatiṣyāmi devendra tvaddhitārthaṃ mahādyute||

यज्ञभागं च राज्यं च अचिरात्प्रतिपत्स्यसे। तथा शक्र गमिष्यामि मा भूत्ते विक्लवं मनः।।

yajñabhāgaṃ ca rājyaṃ ca acirātpratipatsyase| tathā śakra gamiṣyāmi mā bhūtte viklavaṃ manaḥ||

ततः कर्म चकारास्य तेजःसंवर्द्धनं महत। तेषां च बुद्धिसंमोहमकरोद्बुद्धिसत्तमः।।

tataḥ karma cakārāsya tejaḥsaṃvarddhanaṃ mahat| teṣāṃ ca buddhisaṃmohamakarodbuddhisattamaḥ||

ते यदा तु सुसंमूडा रागान्मत्तो विधर्मिणः। ब्रह्मद्विषश्च संबृत्ता हतवीर्यपराक्रमाः।।

te yadā tu susaṃmūḍā rāgānmatto vidharmiṇaḥ| brahmadviṣaśca saṃbṛttā hatavīryaparākramāḥ||

ततो लेभे ऽसुरैश्वर्यमैन्द्रस्थानं तथोत्तमम। हत्वा रजिसुतान्सर्वान्कामक्रोधपरायणान।।

tato lebhe 'suraiśvaryamaindrasthānaṃ tathottamam| hatvā rajisutānsarvānkāmakrodhaparāyaṇān||

य इदं च्यवनं स्थानात्प्रतिष्ठां च शतक्रतोः। शृणुयाच्छ्रावयेद्वापि न स दौरात्म्यमाप्नुयात।।

ya idaṃ cyavanaṃ sthānātpratiṣṭhāṃ ca śatakratoḥ| śṛṇuyācchrāvayedvāpi na sa daurātmyamāpnuyāt||