इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीय उपोद्धातपादे भार्गवचरिते षट्चत्वारिंशत्त मो ऽध्यायः।। 46।। ततो मूर्द्धाभिषिक्तानां राज्ञाममिततेजसाम। षट्सहस्रद्वयं रामो जीवग्राहं गृहीतवान।।

iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte madhyamabhāge tṛtīya upoddhātapāde bhārgavacarite ṣaṭcatvāriṃśatta mo 'dhyāyaḥ|| 46|| tato mūrddhābhiṣiktānāṃ rājñāmamitatejasām| ṣaṭsahasradvayaṃ rāmo jīvagrāhaṃ gṛhītavān||

ततो राजसहस्राणि गृहीत्वा मुनिभिः सह। स जगाम महातेजाः कुरुक्षेत्रं तपोमयम।।

tato rājasahasrāṇi gṛhītvā munibhiḥ saha| sa jagāma mahātejāḥ kurukṣetraṃ tapomayam||

सरसां पञ्चकं तत्र खानयित्वा भृगुद्वहः। सुखावगाहतीर्थानि तानि चक्रे समन्ततः।।

sarasāṃ pañcakaṃ tatra khānayitvā bhṛgudvahaḥ| sukhāvagāhatīrthāni tāni cakre samantataḥ||

जघान तत्र वै राज्ञः शरीरप्रभवामृजा। सरांसि तानि वै पञ्च पूरयामास भार्गवः।।

jaghāna tatra vai rājñaḥ śarīraprabhavāmṛjā| sarāṃsi tāni vai pañca pūrayāmāsa bhārgavaḥ||

स्नात्वा तेषु यथान्यायं जामदग्नयः प्रतापवान। पितॄन्संतर्पयामास यथाशास्त्रमतन्द्रितः।।

snātvā teṣu yathānyāyaṃ jāmadagnayaḥ pratāpavān| pitṝnsaṃtarpayāmāsa yathāśāstramatandritaḥ||

पितुः प्रेतस्य राजेन्द्र श्राद्धादिकमशेषतः। ब्राह्मणैः सह मातुश्च तत्र चक्रे यथोदितम।।

pituḥ pretasya rājendra śrāddhādikamaśeṣataḥ| brāhmaṇaiḥ saha mātuśca tatra cakre yathoditam||

एवं तीर्णप्रतीकः स कुरुक्षेत्रे तपोमये। उवासातन्द्रितः सम्यक पितृपूजापरायणः।।

evaṃ tīrṇapratīkaḥ sa kurukṣetre tapomaye| uvāsātandritaḥ samyak pitṛpūjāparāyaṇaḥ||

ततः प्रभृत्यभूद्राजंस्तीर्थानामुत्तमोत्तमम। विहितं जामदग्न्येन कुरुक्षेत्रे तपोवने।।

tataḥ prabhṛtyabhūdrājaṃstīrthānāmuttamottamam| vihitaṃ jāmadagnyena kurukṣetre tapovane||

सस्यमं तपञ्चकमिति स्थानं त्रैलोक्यविश्रुतम। यत्र यक्रे भृगुश्रेष्ठः पितॄणां तृप्तिमक्षयाम।।

sasyamaṃ tapañcakamiti sthānaṃ trailokyaviśrutam| yatra yakre bhṛguśreṣṭhaḥ pitṝṇāṃ tṛptimakṣayām||

स्नानदानतपोहोमद्विजभोजनतर्पणैः। भृशमाप्यायितास्तेन यत्र ते पितरो ऽखिलाः।।

snānadānatapohomadvijabhojanatarpaṇaiḥ| bhṛśamāpyāyitāstena yatra te pitaro 'khilāḥ||

अवापुरक्षयां तृप्तिं पितृलोकं च शाश्वतम। समन्तपञ्चकं नाम तीर्थं लोके परिश्रुतम।।

avāpurakṣayāṃ tṛptiṃ pitṛlokaṃ ca śāśvatam| samantapañcakaṃ nāma tīrthaṃ loke pariśrutam||

सर्वपापक्षयकरं महापुण्योपबृंहितम। मर्त्यानां यत्र यातानामेनांसि निखिलानि तु।।

sarvapāpakṣayakaraṃ mahāpuṇyopabṛṃhitam| martyānāṃ yatra yātānāmenāṃsi nikhilāni tu||

दूरादेवापयास्यन्ति प्रवाते शुष्कपर्णवत। तत्क्षेत्रचर्यागमनं मर्त्यानामसतामिह।।

dūrādevāpayāsyanti pravāte śuṣkaparṇavat| tatkṣetracaryāgamanaṃ martyānāmasatāmiha||

न लभ्यते महाराज जातु जन्मशतैरपि। समन्तपञ्चकं तीर्थं कुरुक्षेत्रे ऽतिपावनम।।

na labhyate mahārāja jātu janmaśatairapi| samantapañcakaṃ tīrthaṃ kurukṣetre 'tipāvanam||

यत्र स्नातः सर्वतीर्थैः स्नातो भवति मानवः। कृतकृत्यस्ततो रामः सम्यक पूर्णमनोरथः।।

yatra snātaḥ sarvatīrthaiḥ snāto bhavati mānavaḥ| kṛtakṛtyastato rāmaḥ samyak pūrṇamanorathaḥ||

उवास तत्र नियतः कञ्चित्कालं महामतिः। ततः संवत्सरस्यान्ते ब्राह्मणैः सहितो वशी।।

uvāsa tatra niyataḥ kañcitkālaṃ mahāmatiḥ| tataḥ saṃvatsarasyānte brāhmaṇaiḥ sahito vaśī||

पितृपिण्डप्रदानाय जामदग्न्यो ऽगमद्गयाम। ततो गत्वा ततः श्राद्धे यथाशास्त्रमरिन्दमः।।

pitṛpiṇḍapradānāya jāmadagnyo 'gamadgayām| tato gatvā tataḥ śrāddhe yathāśāstramarindamaḥ||

ब्राह्मणांस्तर्पयामास पितॄनुद्दिश्य सत्कृतान। शैवं तत्र परं स्थानं चन्द्रपादमिति स्मृतम।।

brāhmaṇāṃstarpayāmāsa pitṝnuddiśya satkṛtān| śaivaṃ tatra paraṃ sthānaṃ candrapādamiti smṛtam||

पितृतृप्तिकरं क्षेत्रं तादृग्लोके न विद्यते। यत्रार्चिताः स्वकुलजैर्यथाशक्ति मनागपि।।

pitṛtṛptikaraṃ kṣetraṃ tādṛgloke na vidyate| yatrārcitāḥ svakulajairyathāśakti manāgapi||

पितरः पिण्डदानाद्यैः प्राप्स्यन्ति गतिमक्षयाम। पितॄनुद्दिश्य तत्रासौ तर्प्पितेषु द्विजातिषु।।

pitaraḥ piṇḍadānādyaiḥ prāpsyanti gatimakṣayām| pitṝnuddiśya tatrāsau tarppiteṣu dvijātiṣu||

ददौ च विधिवत्पिण्डं पितृभक्तिसमन्वितः। ततस्तत्पितरः सर्वे पितृलोकादुपागताः।।

dadau ca vidhivatpiṇḍaṃ pitṛbhaktisamanvitaḥ| tatastatpitaraḥ sarve pitṛlokādupāgatāḥ||

जगृहुस्तत्कृतां पूजां जमदग्निपुरोगमाः। अथ संप्रीतमनसः समेत्य भृगुनन्दनम।।

jagṛhustatkṛtāṃ pūjāṃ jamadagnipurogamāḥ| atha saṃprītamanasaḥ sametya bhṛgunandanam||

ऊचुस्तत्पितरः सर्वे ऽदृश्या भूत्वान्तरिक्षगाः। महत्कर्म कृतं वीर भवतान्यैः सुदुष्करम।।

ūcustatpitaraḥ sarve 'dṛśyā bhūtvāntarikṣagāḥ| mahatkarma kṛtaṃ vīra bhavatānyaiḥ suduṣkaram||

अस्मानपि यथान्यायं सम्यक तर्पितवानसि। अस्माकमक्षयां प्रीतिं तथापि त्वं न यच्छसि।।

asmānapi yathānyāyaṃ samyak tarpitavānasi| asmākamakṣayāṃ prītiṃ tathāpi tvaṃ na yacchasi||

क्षत्रहत्यां हि कृत्वा तु कृतकर्माभवद्यतः। क्षेत्रस्यास्य प्रभावेण भक्त्या च तव दर्शनम।।

kṣatrahatyāṃ hi kṛtvā tu kṛtakarmābhavadyataḥ| kṣetrasyāsya prabhāveṇa bhaktyā ca tava darśanam||

प्राप्ताःस्म पूजिताः किं तु नाक्षय्यफलभागिनः। त्समात्त्वं वीरहत्यादिपापप्रशमनाय हि।।

prāptāḥsma pūjitāḥ kiṃ tu nākṣayyaphalabhāginaḥ| tsamāttvaṃ vīrahatyādipāpapraśamanāya hi||

प्रायश्चित्तं यथान्यायं कुरु धर्मं च शाश्वतम। वधाच्च विनिवर्तस्व क्षत्रियाणामतः परम।।

prāyaścittaṃ yathānyāyaṃ kuru dharmaṃ ca śāśvatam| vadhācca vinivartasva kṣatriyāṇāmataḥ param||

पितुर्न्न ते ऽपराध्यन्ते न स्वतन्त्रं यतो जगत। तन्निमित्तं तु मरणं पितुस्ते विहितं पुरा।।

piturnna te 'parādhyante na svatantraṃ yato jagat| tannimittaṃ tu maraṇaṃ pituste vihitaṃ purā||

हन्तुं कं कः समर्थः स्याल्लोके रक्षितुमेव वा। निमित्तमात्रमेवेह सर्वः सर्वस्य चैतयोः।।

hantuṃ kaṃ kaḥ samarthaḥ syālloke rakṣitumeva vā| nimittamātrameveha sarvaḥ sarvasya caitayoḥ||

ध्रुवं कर्मानुरूपं ते चेष्टन्ते सर्व एव हि। कालानुवृत्तं बलवान्नृलोको नात्र संशयः।।

dhruvaṃ karmānurūpaṃ te ceṣṭante sarva eva hi| kālānuvṛttaṃ balavānnṛloko nātra saṃśayaḥ||

बाधितुं भुवि भूतानि भूतानां न विधिं विना। शक्यते वत्स सर्वो ऽपि यतः शक्त्या स्वकर्मकृत।।

bādhituṃ bhuvi bhūtāni bhūtānāṃ na vidhiṃ vinā| śakyate vatsa sarvo 'pi yataḥ śaktyā svakarmakṛt||

क्षत्रं प्रति ततो रोषं विमुच्यास्मत्प्रियेप्सया। शममा प्नुहि भद्रं ते स ह्यस्माकं परं बलम।।

kṣatraṃ prati tato roṣaṃ vimucyāsmatpriyepsayā| śamamā pnuhi bhadraṃ te sa hyasmākaṃ paraṃ balam||

इत्युक्त्वान्तर्दधुः सर्वे पितरो भृगुनन्दनम। स चापि तद्वचः सर्वं प्रतिजग्राह सादरम।।

ityuktvāntardadhuḥ sarve pitaro bhṛgunandanam| sa cāpi tadvacaḥ sarvaṃ pratijagrāha sādaram||

अकृतव्रणसंयुक्तो मुदा परमया युतः। प्रययौ च तदा रामस्तस्मात्सिद्धवनाश्रमम।।

akṛtavraṇasaṃyukto mudā paramayā yutaḥ| prayayau ca tadā rāmastasmātsiddhavanāśramam||

तस्मिन्स्थित्वा भृगुश्रेष्ठो ब्राह्मणैः सहितो नृप। तपसे धृतसंकल्पो बभूव स महामनाः।।

tasminsthitvā bhṛguśreṣṭho brāhmaṇaiḥ sahito nṛpa| tapase dhṛtasaṃkalpo babhūva sa mahāmanāḥ||

सरथं सहसाहं च धनुःसंहननानि च। पुनरागमसंकेतं कृत्वा प्रास्थापयत्तदा।।

sarathaṃ sahasāhaṃ ca dhanuḥsaṃhananāni ca| punarāgamasaṃketaṃ kṛtvā prāsthāpayattadā||

ततः स सर्वतीर्थेषु चक्रे स्नानमतन्द्रितः। परीत्यपृथिवीं सर्वां पितृदेवादिबूजकः।।

tataḥ sa sarvatīrtheṣu cakre snānamatandritaḥ| parītyapṛthivīṃ sarvāṃ pitṛdevādibūjakaḥ||

एवं क्रमेण पृथिवीं त्रिवारं भुगुनन्दनः। परिचक्राम राजेन्द्र लोकवृत्तमनुव्रतः।।

evaṃ krameṇa pṛthivīṃ trivāraṃ bhugunandanaḥ| paricakrāma rājendra lokavṛttamanuvrataḥ||

ततः स पर्वतश्रेष्ठं महेन्द्रं पुनरप्यथ। जगाम तपसे राजन्बाह्मणैरभिसंवृतः।।

tataḥ sa parvataśreṣṭhaṃ mahendraṃ punarapyatha| jagāma tapase rājanbāhmaṇairabhisaṃvṛtaḥ||

स तस्मिंश्चिररात्राय मुनि सिद्धनिषेविते। निवासमात्मनो राजन्कल्पयामास धर्मवित।।

sa tasmiṃścirarātrāya muni siddhaniṣevite| nivāsamātmano rājankalpayāmāsa dharmavit||

मुनयस्तं तपस्यन्तं सर्वक्षेत्रनिवासिनः। द्रष्टुकामाः समाजग्मुर्नियता ब्रह्मवादिनः।।

munayastaṃ tapasyantaṃ sarvakṣetranivāsinaḥ| draṣṭukāmāḥ samājagmurniyatā brahmavādinaḥ||

ददृशुस्ते मुनिगणास्तपस्यासक्तमानसम। क्षात्रं कक्षमशेषेण दग्ध्वा शान्तमिवानलम।।

dadṛśuste munigaṇāstapasyāsaktamānasam| kṣātraṃ kakṣamaśeṣeṇa dagdhvā śāntamivānalam||

अथ तानागतान्दृष्ट्वा मुनीन्दिव्यांस्तपोमयान। अर्घ्यादिसमुदाचारैः पूजयामास भार्गवः।।

atha tānāgatāndṛṣṭvā munīndivyāṃstapomayān| arghyādisamudācāraiḥ pūjayāmāsa bhārgavaḥ||

कृतकौशलसंप्रश्नपूर्वकाः सुमहोदयाः। तेषां तस्य च संवृत्ताः कथाः पुण्या मनोहराः।।

kṛtakauśalasaṃpraśnapūrvakāḥ sumahodayāḥ| teṣāṃ tasya ca saṃvṛttāḥ kathāḥ puṇyā manoharāḥ||

ततस्तेषामनुमते मुनीनां भावितात्मनाम। हयमेधं महायज्ञमाहर्तुमुपचक्रमे।।

tatasteṣāmanumate munīnāṃ bhāvitātmanām| hayamedhaṃ mahāyajñamāhartumupacakrame||

संभृत्य सर्वसंभारानौर्वाद्यैः सहितो नृप। विश्वामित्रभरद्वाजमार्कण्डेयादिभिस्तथा।।

saṃbhṛtya sarvasaṃbhārānaurvādyaiḥ sahito nṛpa| viśvāmitrabharadvājamārkaṇḍeyādibhistathā||

तेषा मनुमते कृत्वा काश्यपं गुरुमात्मनः। वाजिमेधं ततो राजन्नाजहार महाक्रतुम।।

teṣā manumate kṛtvā kāśyapaṃ gurumātmanaḥ| vājimedhaṃ tato rājannājahāra mahākratum||

तस्याभूत्काश्यपो ऽध्वर्युरुद्गाता गौतमो मुनिः। विश्वामित्रो ऽभवद्धोता रामस्य विदितात्मनः।।

tasyābhūtkāśyapo 'dhvaryurudgātā gautamo muniḥ| viśvāmitro 'bhavaddhotā rāmasya viditātmanaḥ||

ब्रह्मत्वमकरोत्तस्य मार्कण्डेयो महामुनिः। भरद्वाजाग्निवेश्याद्या वेद वेदाङ्गपारगाः।।

brahmatvamakarottasya mārkaṇḍeyo mahāmuniḥ| bharadvājāgniveśyādyā veda vedāṅgapāragāḥ||

मुनयश्चक्रुरन्यानि कर्माण्यन्ये यथाक्रमम। पुत्त्रैः शिष्यैः प्रशिष्यैश्च सहितो भगवान्भृगुः।।

munayaścakruranyāni karmāṇyanye yathākramam| puttraiḥ śiṣyaiḥ praśiṣyaiśca sahito bhagavānbhṛguḥ||

सादस्यमकरोद्राजन्नन्यैश्च मुनिभिः सह। स तैः सहाखिलं कर्म समाप्य भृगुपुङ्गवः।।

sādasyamakarodrājannanyaiśca munibhiḥ saha| sa taiḥ sahākhilaṃ karma samāpya bhṛgupuṅgavaḥ||

ब्रह्माणं पूजयामास यथावद्गुरुणा सह। अलङ्कृत्य यथान्याय कन्यां रूपवतीं महीम।।

brahmāṇaṃ pūjayāmāsa yathāvadguruṇā saha| alaṅkṛtya yathānyāya kanyāṃ rūpavatīṃ mahīm||

पुरग्रामशतोपेतां समुद्रांबरमालिनीम। आहूय भृगुशार्दूलः सशैलवनकाननाम।।

puragrāmaśatopetāṃ samudrāṃbaramālinīm| āhūya bhṛguśārdūlaḥ saśailavanakānanām||

काश्यपाय ददौ सर्वामृते तं शैलमुत्तमम। आत्मनः सन्निवासार्थं तं रामः पर्यकल्पयत।।

kāśyapāya dadau sarvāmṛte taṃ śailamuttamam| ātmanaḥ sannivāsārthaṃ taṃ rāmaḥ paryakalpayat||

ततः प्रभृतिराजेन्द्र पूजयामास शास्त्रतः। हिरण्यरत्नवस्त्रश्वगोगजान्नादिभिस्तथा।।

tataḥ prabhṛtirājendra pūjayāmāsa śāstrataḥ| hiraṇyaratnavastraśvagogajānnādibhistathā||

पुरा समाप्य यज्ञान्ते तथा चावभृथाप्लुतः। चक्रे द्रव्यपरित्यागं तेषामनुमते तदा।।

purā samāpya yajñānte tathā cāvabhṛthāplutaḥ| cakre dravyaparityāgaṃ teṣāmanumate tadā||

दत्त्वा च सर्वभूतानामभयं भृगुनन्दनः। तत्रापि पर्वतवरे तपश्चर्तुं समारभत।।

dattvā ca sarvabhūtānāmabhayaṃ bhṛgunandanaḥ| tatrāpi parvatavare tapaścartuṃ samārabhat||

ततस्तं समनुज्ञाय सदस्या ऋत्विजस्तथा। ययुर्यथागतं सर्वे मुनयः शंसितव्रताः।।

tatastaṃ samanujñāya sadasyā ṛtvijastathā| yayuryathāgataṃ sarve munayaḥ śaṃsitavratāḥ||

गतेषु तेषु भगवानकृतव्रणसंयुतः। तपो महत्समास्थाय तत्रैव न्यवसत्सुखी।।

gateṣu teṣu bhagavānakṛtavraṇasaṃyutaḥ| tapo mahatsamāsthāya tatraiva nyavasatsukhī||

काश्यपी तु ततो भूमिर्जननाथा ह्यनेकशः। सर्वदुःखप्रशान्त्यर्थं मारीचानुमतेन तु।।

kāśyapī tu tato bhūmirjananāthā hyanekaśaḥ| sarvaduḥkhapraśāntyarthaṃ mārīcānumatena tu||

तत्र दीपप्रतिष्ठाख्यव्रतं विष्णुमुखोदितम। चचार धरणी सम्यक दुखैरःमुक्ताभवच्च सा।।

tatra dīpapratiṣṭhākhyavrataṃ viṣṇumukhoditam| cacāra dharaṇī samyak dukhairḥmuktābhavacca sā||

इत्येष जामदग्न्यस्य प्रादुर्भाव उदाहृतः। यस्मिञ्श्रुते नरः सर्वपातकैर्विप्रमुच्यते।।

ityeṣa jāmadagnyasya prādurbhāva udāhṛtaḥ| yasmiñśrute naraḥ sarvapātakairvipramucyate||

प्रभावः कार्त्तवीर्यस्य लोके प्रथिततेजसः। प्रसंगात्कथितः सम्यङ्नातिसंक्षेपविस्तरः।।

prabhāvaḥ kārttavīryasya loke prathitatejasaḥ| prasaṃgātkathitaḥ samyaṅnātisaṃkṣepavistaraḥ||

एवंप्रभावः स नृपः कार्त्तवीर्यो ऽभवद्भुवि। न तादृशः पुमात्कश्चिद्भावी भूताथवा श्रुतः।।

evaṃprabhāvaḥ sa nṛpaḥ kārttavīryo 'bhavadbhuvi| na tādṛśaḥ pumātkaścidbhāvī bhūtāthavā śrutaḥ||

दत्तात्रेयाद्वरं वव्रे मृतिमुत्तमपूरुषात। यत्पुरा सो ऽगमन्मुक्तिं रणे रामेण घातितः।।

dattātreyādvaraṃ vavre mṛtimuttamapūruṣāt| yatpurā so 'gamanmuktiṃ raṇe rāmeṇa ghātitaḥ||

तस्यासीत्पञ्चमः पुत्रः पख्यातो यो जयध्वजः। पुत्रस्तस्य महाबाहुस्तालजङ्घो ऽभवन्नृप।।

tasyāsītpañcamaḥ putraḥ pakhyāto yo jayadhvajaḥ| putrastasya mahābāhustālajaṅgho 'bhavannṛpa||

अभूत्तस्यापि पुत्राणां शतमुत्तमधन्विनाम। तालजङ्घाभिधा येषां वीतिहोत्रो ऽग्रजो ऽभवत।।

abhūttasyāpi putrāṇāṃ śatamuttamadhanvinām| tālajaṅghābhidhā yeṣāṃ vītihotro 'grajo 'bhavat||

पुत्रैः सवीतिहोत्राद्यैर्हैहयाद्यैश्च राजभिः। कालं महान्तमवसद्धिमाद्रिवानगह्वरे।।

putraiḥ savītihotrādyairhaihayādyaiśca rājabhiḥ| kālaṃ mahāntamavasaddhimādrivānagahvare||

यः पूर्वं राम बाणेन द्रवन्पृष्ठे ऽभिताडितः। तालजङ्घो ऽपतद्भूमौ मूर्छितो गाढवेदनः।।

yaḥ pūrvaṃ rāma bāṇena dravanpṛṣṭhe 'bhitāḍitaḥ| tālajaṅgho 'patadbhūmau mūrchito gāḍhavedanaḥ||

ददर्श वीतिहोत्रस्तं द्रवन्दैववशादिव। रथमारोप्य वेगेन पलायनपरो ऽभवत।।

dadarśa vītihotrastaṃ dravandaivavaśādiva| rathamāropya vegena palāyanaparo 'bhavat||

ते तत्र न्यवसन्सर्वे हिमाद्रौ भयपीडिताः। कृच्छ्रं महान्तमासाद्य शाकमूलफलाशनः।।

te tatra nyavasansarve himādrau bhayapīḍitāḥ| kṛcchraṃ mahāntamāsādya śākamūlaphalāśanaḥ||

ततः शान्तिं गते रामे तपस्यासक्तमानसे। जालजङ्घः स्वकं राज्यं सपुत्रः प्रत्यपद्यत।।

tataḥ śāntiṃ gate rāme tapasyāsaktamānase| jālajaṅghaḥ svakaṃ rājyaṃ saputraḥ pratyapadyata||

सन्निवेश्य पुरीं भूयः पूर्ववन्नृपसत्तमः। वसंस्तदा निजं राज्यमापालयदरिन्दमः।।

sanniveśya purīṃ bhūyaḥ pūrvavannṛpasattamaḥ| vasaṃstadā nijaṃ rājyamāpālayadarindamaḥ||

सुपुत्रः सानुगबलः पूर्ववैरमनुस्मरन। अभ्याययौ महाराज तालजङ्घः पुरं तव।।

suputraḥ sānugabalaḥ pūrvavairamanusmaran| abhyāyayau mahārāja tālajaṅghaḥ puraṃ tava||

चतुरङ्गबलोपेतः कंपयन्निव मेदिनीम। रुरोदाभ्येत्य नगरीमयोध्यां स महीपतिः।।

caturaṅgabalopetaḥ kaṃpayanniva medinīm| rurodābhyetya nagarīmayodhyāṃ sa mahīpatiḥ||

ततो निष्क्रम्य नगरात्फलगुतन्त्रो ऽपि ते पिता। युयुधे तैर्नृपैः सर्वैर्वृद्धो ऽपि तरुणो यथा।।

tato niṣkramya nagarātphalagutantro 'pi te pitā| yuyudhe tairnṛpaiḥ sarvairvṛddho 'pi taruṇo yathā||

निहतानेकमातगतुरङ्गरथसैनिकः। शत्रुभिर्निर्जितो वृद्धः पलायनपरो ऽ भवत।।

nihatānekamātagaturaṅgarathasainikaḥ| śatrubhirnirjito vṛddhaḥ palāyanaparo ' bhavat||

त्यक्त्वा स नगरं राज्यं सकोशबलवाहनम। अन्तर्वत्न्या च ते मात्रा सहितो वनमाविशत।।

tyaktvā sa nagaraṃ rājyaṃ sakośabalavāhanam| antarvatnyā ca te mātrā sahito vanamāviśat||

तत्र चौर्वाश्रमोपान्ते निवसन्नचिरादिव। शोकामर्षसमाविष्टो वृद्धभावेन च स्वयम।।

tatra caurvāśramopānte nivasannacirādiva| śokāmarṣasamāviṣṭo vṛddhabhāvena ca svayam||

विलोक्यमानो मात्रा ते बाष्पगद्गदकण्ठया। अनाथ इव राजेन्द्र स्वर्गलोकमितो गतः।।

vilokyamāno mātrā te bāṣpagadgadakaṇṭhayā| anātha iva rājendra svargalokamito gataḥ||

ततस्ते जननी राजन्दुःखशोकसमन्विता। चितामारोपयद्भर्तू रुदती सा कलेवरम।।

tataste jananī rājanduḥkhaśokasamanvitā| citāmāropayadbhartū rudatī sā kalevaram||

अनशनादिदुःखेन भर्त्तुर्व्यसनकर्शिता। चकाराग्निप्रवेशाय सुदृढां मतिमात्मनः।।

anaśanādiduḥkhena bhartturvyasanakarśitā| cakārāgnipraveśāya sudṛḍhāṃ matimātmanaḥ||

और्वस्तदखिलं श्रुत्वा स्वयमेव महामुनिः। निर्गत्य चाश्रमात्तां च वारयन्निदमब्रवीत।।

aurvastadakhilaṃ śrutvā svayameva mahāmuniḥ| nirgatya cāśramāttāṃ ca vārayannidamabravīt||

न मर्त्तव्यं त्वया राज्ञि सांप्रतं जठरे तव। पुत्रस्तिष्ठति सर्वेषां प्रवरश्चवर्त्तिनाम।।

na marttavyaṃ tvayā rājñi sāṃprataṃ jaṭhare tava| putrastiṣṭhati sarveṣāṃ pravaraścavarttinām||

इति तद्वचनं श्रुत्वा माता तव मनस्विनी। विरराम मृतेस्तां तु मुनिः स्वाश्रममानयत। ततः सा सर्वदुःखानि नियम्य त्वन्मुखांबुजम।।

iti tadvacanaṃ śrutvā mātā tava manasvinī| virarāma mṛtestāṃ tu muniḥ svāśramamānayat| tataḥ sā sarvaduḥkhāni niyamya tvanmukhāṃbujam||

दिदृक्षुराश्रमोपान्ते तस्यैव न्यवसत्सुखम। सुषाव च ततः काले सा त्वामौर्वाश्रमे तदा।।

didṛkṣurāśramopānte tasyaiva nyavasatsukham| suṣāva ca tataḥ kāle sā tvāmaurvāśrame tadā||

जातकर्मादिकं सर्वं भवतः सो ऽकरोन्मुनिः। और्वाश्रमे विवृद्धश्च भवांस्तेनानुकंपितः।।

jātakarmādikaṃ sarvaṃ bhavataḥ so 'karonmuniḥ| aurvāśrame vivṛddhaśca bhavāṃstenānukaṃpitaḥ||

त्वयैव विदितं सर्वमतः परमरिन्दम। एवं प्रभावो नृपतिः कार्त्तवीर्यो ऽभवद्भुवि।।

tvayaiva viditaṃ sarvamataḥ paramarindama| evaṃ prabhāvo nṛpatiḥ kārttavīryo 'bhavadbhuvi||

व्रतस्यास्य प्रभावेण सर्वलोकेषु विश्रुतः। यद्वंशजैर्जितो युद्धे पिता ते वनमादिशत।।

vratasyāsya prabhāveṇa sarvalokeṣu viśrutaḥ| yadvaṃśajairjito yuddhe pitā te vanamādiśat||

तद्वृत्तान्तमशेषेण मया ते समुदीरितम। एतच्च सर्वमाख्यातं व्रतानामुत्तमं तव।।

tadvṛttāntamaśeṣeṇa mayā te samudīritam| etacca sarvamākhyātaṃ vratānāmuttamaṃ tava||

समन्त्रतन्त्रं लोकेषु सर्वलोकफलप्रदम। न ह्यस्य कर्त्तुर्नृपतेः पुरुषार्थचतुष्टये।।

samantratantraṃ lokeṣu sarvalokaphalapradam| na hyasya kartturnṛpateḥ puruṣārthacatuṣṭaye||

भवत्यभीप्सितं किञ्चिद्दर्ल्लभं भुवनत्रये। संक्षेपेण मयाख्यातं व्रतं हैहयभूभुजः। जामदग्न्यस्य च मुने किमन्यत्कथयामि ते।।

bhavatyabhīpsitaṃ kiñciddarllabhaṃ bhuvanatraye| saṃkṣepeṇa mayākhyātaṃ vrataṃ haihayabhūbhujaḥ| jāmadagnyasya ca mune kimanyatkathayāmi te||

ततः स सगरो राजा कृताञ्जलिपुटो मुनिम।।

tataḥ sa sagaro rājā kṛtāñjalipuṭo munim||

उवाच भगवन्नेतत्कर्तुमिच्छाम्यहं व्रतम। सम्यक्तमुपदेशेन तत्रानुज्ञां प्रयच्छ मे।।

uvāca bhagavannetatkartumicchāmyahaṃ vratam| samyaktamupadeśena tatrānujñāṃ prayaccha me||

कर्मणानेन विप्रर्षे कृतार्थो ऽस्मि न संशयः। इत्युक्तस्तेन राज्ञातु तथेत्युक्त्वा महामुनिः।।

karmaṇānena viprarṣe kṛtārtho 'smi na saṃśayaḥ| ityuktastena rājñātu tathetyuktvā mahāmuniḥ||

दीक्षयामास राजानं शस्त्रोक्तेनैव वर्त्मना। स दीक्षितो वसिष्ठेन सगरो राजसत्तमः।।

dīkṣayāmāsa rājānaṃ śastroktenaiva vartmanā| sa dīkṣito vasiṣṭhena sagaro rājasattamaḥ||

द्रव्याण्यानीय विधिवत्प्रचचार शुभव्रतम। पूजयित्वा जगन्नाथं विधिना तेन पार्थिवः।।

dravyāṇyānīya vidhivatpracacāra śubhavratam| pūjayitvā jagannāthaṃ vidhinā tena pārthivaḥ||

समाप्य च यथायोग्यमनुज्ञाय गुरुं ततः। प्रतिज्ञामकरोद्राजा व्रतमेतदनुत्तमम।।

samāpya ca yathāyogyamanujñāya guruṃ tataḥ| pratijñāmakarodrājā vratametadanuttamam||

आजीवान्तं धरिष्यामि यत्नेनेति महामतिः। अथानुज्ञाप्य राजानं वसिष्ठो भगवानृषिः।।

ājīvāntaṃ dhariṣyāmi yatneneti mahāmatiḥ| athānujñāpya rājānaṃ vasiṣṭho bhagavānṛṣiḥ||

सन्निवर्त्यानुगच्छन्तं प्रजगाम निजाश्रमम।।

sannivartyānugacchantaṃ prajagāma nijāśramam||