Sanskrit Original

एवमेते स्थायिनो भावा रससंज्ञाः प्रत्यवगन्तव्याः । व्यभिचारिण इदानीं व्याख्यास्यामः । अत्राह - व्यभिचारिण इति कस्मात् । उच्यते - वि अभि इत्येतावुपसर्गौ । चर इति गत्यर्थो धातुः । विविधमाभिमुख्येन रसेषु चरन्तीति व्यभिचारिणः । वागङ्गसत्त्वोपेताः प्रयोगे रसान्नयन्तीति व्यभिचारिणः । अत्राह - कथं नयन्तीति । उच्यते - लोकसिद्धान्त एषः - यथा सूर्य इदं दिनं नक्षत्रं वा नयतीति । न च तेन बाहुभ्यां स्कन्धेन वा नीयते । किं तु लोकप्रसिद्धमेतत् । यथेदं सूर्यो नक्षत्रं दिन वा नयतीति । एवमेते व्यभिचारिण इत्यवगन्तव्याः । तानिह सङ्ग्रहाभिहितांस्त्र- यस्त्रिंशद्व्यभिचारिणो भावान् वर्णयिष्यामः । तत्र निर्वेदो नाम दारिद्र्यव्याध्यवमानाधिक्षेपाक्रुष्टक्रोधताडनेष्टजन- वियोगतत्त्वज्ञानादिभिर्विभावैः समुत्पद्यते स्त्रीनीचकुसत्त्वानाम् । रुदितनिःश्वसितोच्छ्वसितसम्प्रधारणादिभिरनुभावैस्तमभिनयेत् । अत्र श्लोकः - दारिद्र्येष्टवियोगाद्यैः निर्वेदो नाम जायते । सम्प्रधारणनिःश्वासैस्तस्य त्वभिनयो भवेत्

evamete sthAyino bhAvA rasasa.nj~nAH pratyavagantavyAH | vyabhichAriNa idAnIM vyAkhyAsyAmaH | atrAha \- vyabhichAriNa iti kasmAt | uchyate \- vi abhi ityetAvupasargau | chara iti gatyartho dhAtuH | vividhamAbhimukhyena raseShu charantIti vyabhichAriNaH | vAga~NgasattvopetAH prayoge rasAnnayantIti vyabhichAriNaH | atrAha \- kathaM nayantIti | uchyate \- lokasiddhAnta eShaH \- yathA sUrya idaM dinaM nakShatraM vA nayatIti | na cha tena bAhubhyAM skandhena vA nIyate | kiM tu lokaprasiddhametat | yathedaM sUryo nakShatraM dina vA nayatIti | evamete vyabhichAriNa ityavagantavyAH | tAniha sa~NgrahAbhihitAMstra\- yastriMshadvyabhichAriNo bhAvAn varNayiShyAmaH | tatra nirvedo nAma dAridryavyAdhyavamAnAdhikShepAkruShTakrodhatADaneShTajana\- viyogatattvaj~nAnAdibhirvibhAvaiH samutpadyate strInIchakusattvAnAm . ruditaniHshvasitochChvasitasampradhAraNAdibhiranubhAvaistamabhinayet | atra shlokaH \- dAridryeShTaviyogAdyaiH nirvedo nAma jAyate | sampradhAraNaniHshvAsaistasya tvabhinayo bhavet