Sanskrit Original

अथाङ्गानि षट् - विच्छेदोऽर्पण विसर्गोऽनुबन्धो दीपनं प्रशमनमिति । तत्र विच्छेदो नाम विरामकृतः । अर्पणं नाम लीलायमानमधुरवल्गुना स्वरेण पूरयतेव रङ्गं यत्पठ्यते तदर्पणम् । विसर्गो नाम वाक्यन्यासः । अनुबन्धो नाम पदान्तरेष्वपि विच्छेदः, अनुच्छ्वसनं वा । दीपनं नाम त्रिस्थानशोभि वर्धमानस्वरं चेति । प्रशमनं नाम तारगतानां स्वराणां प्रशाम्यतामवैस्वर्येणावतारणमिति । एषां च रसगतः प्रयोगः - तत्र हास्यश‍ृङ्गारयोराकांक्षायामर्पणविच्छेददीपनप्रशमनयुक्तं पाठ्यं कार्यम् । दीपनप्रशमनयुक्तं करुणे । विच्छेदप्रशमनदीपनानुबन्धबहुलं वीररौद्राद्भुतेषु विसर्गविच्छेदयुक्तं बीभत्सभयानकयोरिति । सर्वेषामप्येषां मन्द्रमध्यतारकृतः प्रयोगस्त्रिस्थानगतः । तत्र दूरस्थाभाषणे तारं शिरसा, नातिदूरे मध्यं कण्ठेन, पार्श्वतो मन्द्रमुरसा प्रयोजयेत्पाठ्यमिति । मन्द्रात्तारं न गच्छेत्, ताराद्वा मन्द्रमिति

athA~NgAni ShaT \- vichChedo.arpaNa visargo.anubandho dIpanaM prashamanamiti | tatra vichChedo nAma virAmakR^itaH | arpaNaM nAma lIlAyamAnamadhuravalgunA svareNa pUrayateva ra~NgaM yatpaThyate tadarpaNam | visargo nAma vAkyanyAsaH | anubandho nAma padAntareShvapi vichChedaH, anuchChvasanaM vA | dIpanaM nAma tristhAnashobhi vardhamAnasvaraM cheti | prashamanaM nAma tAragatAnAM svarANAM prashAmyatAmavaisvaryeNAvatAraNamiti | eShAM cha rasagataH prayogaH \- tatra hAsyashR^i~NgArayorAkAMkShAyAmarpaNavichChedadIpanaprashamanayuktaM pAThyaM kAryam | dIpanaprashamanayuktaM karuNe | vichChedaprashamanadIpanAnubandhabahulaM vIraraudrAdbhuteShu visargavichChedayuktaM bIbhatsabhayAnakayoriti | sarveShAmapyeShAM mandramadhyatArakR^itaH prayogastristhAnagataH | tatra dUrasthAbhAShaNe tAraM shirasA, nAtidUre madhyaM kaNThena, pArshvato mandramurasA prayojayetpAThyamiti | mandrAttAraM na gachChet, tArAdvA mandramiti