Sanskrit Original

तस्य साद्गुण्यमुपदेक्ष्यामः- उष्णमश्नीयात उष्णं हि भुज्यमानं स्वदते भुक्तं चाग्निमौदर्यमुदीरयति क्षिप्रं जरां गच्छति वातमनुलोमयति श्लेष्माणं च परिह्राससयति तस्मादुष्णमश्नीयात 1।25। स्निग्धमश्नीयात स्निग्धं हि भुज्यमानं स्वदते भुक्तं चानुदीर्णमग्निमुदीरयति क्षिप्रं जरां गच्छति वातमनुलोमयति शरीरमुपचिनोति द्र̥ढीकरोतीन्द्रियाणि बलाभिव्र̥द्धिमुपजनयति वर्णप्रसादं चाभिनिर्वर्तयति तस्मात स्निग्धमश्नीयात 2।25। मात्रावदश्नीयात मात्रावद्धि भुक्तं वातपित्तकफानपीडयदायुरेव विवर्धयति केवलं सुखं गुदमनुपर्येति न चोष्माणमुपहन्ति अव्यथं च परिपाकमेति तस्मान्मात्रावदश्नीयात 3।25। जीर्णेऽश्नीयात अजीर्णे हि भुञ्जानस्याभ्यवह्र̥तमाहारजातं पूर्वस्याहारस्य रसमपरिणतमुत्तरेणाहाररसेनोपस्र̥जत सर्वान दोषान प्रकोपयत्याशु जीर्णे तु भुञ्जानस्य स्वस्थानस्थेषु दोषेष्वग्नौ चोदीर्णे जातायां च बुभुक्षायां विव्र̥तेषु च स्रोतसां मुखेषु विशुद्धे चोद्गारे ह्र̥दये विशुद्धे वातानुलोम्ये विस्र̥ष्टेषु च वातमूत्रपुरीषवेगेष्वभ्यवह्र̥तमाहारजातं सर्वशरीरधातूनप्रदूषयदायुरेवाभिवर्धयति केवलं तस्माज्जीर्णेऽश्नीयात 4।25। वीर्याविरुद्धमश्नीयात अविरुद्धवीर्यमश्नन हि विरुद्धवीर्याहारजैर्विकारैर्नोपस्र̥ज्यते तस्माद्वीर्याविरुद्धमश्नीयात 5।25। इष्टे देशे इष्टसर्वोपकरणं चाश्नीयात इष्टे हि देशे भुञ्जानो नानिष्टदेशजैर्मनोविघातकरैर्भावैर्मनोविघातं प्राप्नोति तथैवेष्टैः सर्वोपकरणैः तस्मादिष्टे देशे तथेष्टसर्वोपकरणं चाश्नीयात 6।25। नातिद्रुतमश्नीयात अतिद्रुतं हि भुञ्जानस्योत्स्नेहनमवसादनं भोजनस्याप्रतिष्ठानं च भोज्यदोषसाद्गण्योपलब्धिश्च न नियता तस्मान्नातिद्रुतमश्नीयात 7।25। नातिविलम्बितमश्नीयात अतिविलम्बितं हि भुञ्जानो न त्र̥प्तिमधिगच्छति बहु भुङ्क्ते शीतीभवत्याहारजातं विषमं च पच्यते तस्मान्नातिविलम्बितमश्नीयात 8।25। अजल्पन्नहसन तन्मना भुञ्जीत जल्पतो हसतोऽन्यमनसो वा भुञ्जानस्य त एव हि दोषा भवन्ति य एवातिद्रुतमश्नतः तस्मादजल्पन्नहसंस्तन्मना भुञ्जीत 9।25। आत्मानमभिसमीक्ष्य भुञ्जीत सम्यक इदं ममोपशेते इदं नोपशेत इत्येवं विदितं ह्यस्यात्मन आत्मसात्म्यं भवति तस्मादात्मानमभिसमीक्ष्य भुञ्जीत सम्यगिति

tasya sādguṇyamupadēkṣyāmaḥ- uṣṇamaśnīyāt uṣṇaṁ hi bhujyamānaṁ svadatē bhuktaṁ cāgnimaudaryamudīrayati kṣipraṁ jarāṁ gacchati vātamanulōmayati ślēṣmāṇaṁ ca parihrāsasayati tasmāduṣṇamaśnīyāt 1|25| snigdhamaśnīyāt snigdhaṁ hi bhujyamānaṁ svadatē bhuktaṁ cānudīrṇamagnimudīrayati kṣipraṁ jarāṁ gacchati vātamanulōmayati śarīramupacinōti dr̥ḍhīkarōtīndriyāṇi balābhivr̥ddhimupajanayati varṇaprasādaṁ cābhinirvartayati tasmāt snigdhamaśnīyāt 2|25| mātrāvadaśnīyāt mātrāvaddhi bhuktaṁ vātapittakaphānapīḍayadāyurēva vivardhayati kēvalaṁ sukhaṁ gudamanuparyēti na cōṣmāṇamupahanti avyathaṁ ca paripākamēti tasmānmātrāvadaśnīyāt 3|25| jīrṇē'śnīyāt ajīrṇē hi bhuñjānasyābhyavahr̥tamāhārajātaṁ pūrvasyāhārasya rasamapariṇatamuttarēṇāhārarasēnōpasr̥jat sarvān dōṣān prakōpayatyāśu jīrṇē tu bhuñjānasya svasthānasthēṣu dōṣēṣvagnau cōdīrṇē jātāyāṁ ca bubhukṣāyāṁ vivr̥tēṣu ca srōtasāṁ mukhēṣu viśuddhē cōdgārē hr̥dayē viśuddhē vātānulōmyē visr̥ṣṭēṣu ca vātamūtrapurīṣavēgēṣvabhyavahr̥tamāhārajātaṁ sarvaśarīradhātūnapradūṣayadāyurēvābhivardhayati kēvalaṁ tasmājjīrṇē'śnīyāt 4|25| vīryāviruddhamaśnīyāt aviruddhavīryamaśnan hi viruddhavīryāhārajairvikārairnōpasr̥jyatē tasmādvīryāviruddhamaśnīyāt 5|25| iṣṭē dēśē iṣṭasarvōpakaraṇaṁ cāśnīyāt iṣṭē hi dēśē bhuñjānō nāniṣṭadēśajairmanōvighātakarairbhāvairmanōvighātaṁ prāpnōti tathaivēṣṭaiḥ sarvōpakaraṇaiḥ tasmādiṣṭē dēśē tathēṣṭasarvōpakaraṇaṁ cāśnīyāt 6|25| nātidrutamaśnīyāt atidrutaṁ hi bhuñjānasyōtsnēhanamavasādanaṁ bhōjanasyāpratiṣṭhānaṁ ca bhōjyadōṣasādgaṇyōpalabdhiśca na niyatā tasmānnātidrutamaśnīyāt 7|25| nātivilambitamaśnīyāt ativilambitaṁ hi bhuñjānō na tr̥ptimadhigacchati bahu bhuṅktē śītībhavatyāhārajātaṁ viṣamaṁ ca pacyatē tasmānnātivilambitamaśnīyāt 8|25| ajalpannahasan tanmanā bhuñjīta jalpatō hasatō'nyamanasō vā bhuñjānasya ta ēva hi dōṣā bhavanti ya ēvātidrutamaśnataḥ tasmādajalpannahasaṁstanmanā bhuñjīta 9|25| ātmānamabhisamīkṣya bhuñjīta samyak idaṁ mamōpaśētē idaṁ nōpaśēta ityēvaṁ viditaṁ hyasyātmana ātmasātmyaṁ bhavati tasmādātmānamabhisamīkṣya bhuñjīta samyagiti